Library › Latin: Myth, Hymn & Religion › De Die Judicii
This poem in hexameters on the Day of Judgement is transmitted under the name of Bede. The speaker describes himself sitting alone and sorrowful in the shade of a tree among flowering grass, while the wind stirs the branches, and singing these mournful verses as he recalls his sins, the hour of death, the great day of judgement and the anger of the strict judge. He calls on his eyes to weep and on himself to confess every fault to Christ, and then imagines the judgement itself: the terror of the guilty crowd, the torments of hell where fire is mixed with cold, and in contrast the joys of the saints.
The poem was one of the most widely read pieces of early medieval penitential verse, copied in many manuscripts and translated into Old English in the poem known as Judgement Day II. Its personal setting, with the poet alone in a garden, and its vivid contrast of the pains of the damned with the rewards of the blessed made it a model for later meditations on the last things. It shows the classical hexameter, learned in the monastic schools, put to the service of devotion and repentance.
About this edition. The Latin text comes from Corpus Corporum, the Latin text repository of the University of Zurich (edition: Jacques-Paul Migne, Patrologia Latina, vol. 94, Parisiis 1850), reused with attribution for non-commercial purposes (CC BY-NC-SA). Every word has been analyzed with LatinCy, a neural language model for Latin — click or tap any word for its dictionary form, part of speech, and complete morphology, together with the full entry from Lewis & Short’s A Latin Dictionary.
Latin · Myth, Hymn & Religion
De Die Judicii
Bede · every word parsed
1
Inter florigeras fecundi cespitis herbas,
Flamine uentorum resonantibus undique ramis,
Arboris umbriferae moestus sub tegmine solus
Dum sedi, subito planctu turbatus amaro,
5
Carmina prae tristi cecini haec lugubria mente.
Utpote commemorans scelerum commissa meorum,
Et maculas uitae, mortisque inamabile tempus,
Iudiciique diem horrendo examine magnum,
Perpetuamque reis districti iudicis iram.
10
Et genus humanum discretis sedibus omne,
Gaudia sanctorum necnon, poenasque malorum.
Haec memorans mecum, tacito sub murmure dixi:
Nunc rogo, nunc uenae fontes aperite calentes,
Dumque ego percutiam pugnis rea pectora, uel dum
15
Membra solo sternam, meritosque ciebo dolores,
Uos, precor, effusis lacrymis non parcite statim,
Sed moestum salsis faciem perfundite guttis.
Et reserate nefas Christo cum uoce gementi,
Nec lateat quidquam culparum cordis in antro.
20
Omnia quin luci uerbis reddantur apertis,
Pectoris et linguae, carnis uel crimina saeua.
Haec est sola salus animae et spes certa dolenti,
Uulnera cum lacrymis medico reserare superno.
Qui solet allisos sanare et soluere uinctos.
25
Quassatos nec uult calamos infringere dextra,
Nec lini tepidos undis exstinguere fumos.
Nonne exempla tibi pendens dabat in cruce latro,
Peccati quantum ualeat confessio uera?
Qui fuit usque crucem sceleratis impius actis,
30
Mortis in articulo sed uerba precantia clamat,
Et solo meruit fidei sermone salutem,
Cum Christo et portas paradisi intrauit apertas.
Cur, rogo, mens, tardas medico te pandere totam?
Uel cur lingua, taces, ueniae dum tempus habebis?
35
Auribus Omnipotens te nunc exaudit apertis,
Ille dies ueniet, iudex dum uenerit orbis,
Debebis qua tu rationem reddere de te.
Suadeo praeuenias lacrymis modo iudicis iram.
Quid tu in sorde iaces, scelerum caro plena piaclis?
40
Cur tua non purgas lacrymis peccata profusis,
Et tibi non oras placidae fomenta medelae?
Fletibus assiduis est dum data gratia flendi,
Poenituisse iuuat tibi nunc et flere salubre est.
Aeternus fuerit placidus te uindice iudex.
45
Nec Deus aetherius bis crimina uindicat ulli,
Spernere tu noli ueniae tibi tempora certa.
Quanta malis maneant etiam tormenta memento,
Uel quam celsithronus metuendus ab arce polorum,
Adueniet iudex, mercedem reddere cunctis.
50
Praecurrent illum uel qualia signa, repente
Terra tremet, montesque ruent, collesque liquescent,
Et mare terribili confundet murmure mentes.
Tristius et coelum tenebris obducitur atris.
Astra cadunt rutilo et Titan tenebrescit in ortu,
55
Pallida nocturnam nec praestat luna lucernam,
De coelo uenient et signa minantia mortem.
Tum superum subito ueniet commota potestas,
Coetibus angelicis regem stipata supernum.
Ille sedens solio fulget sublimis in alto,
60
Ante illum rapimur, collectis undique turmis,
Iudicium ut capiat gestorum quisque suorum.
Sis memor illius, qui tum pauor ante tribunal,
Percutiet stupidis cunctorum corda querelis.
Dum simul innumeris regem comitata polorum,
65
Angelica aduenient coelestibus agmina turmis.
Atque omnes pariter homines cogentur adesse;
Qui sunt, qui fuerant, fuerint uel quique futuri,
Cunctaque cunctorum cunctis arcana patebunt.
Quod cor, lingua, manus, tenebrosis gessit in antris,
70
Et quod nunc aliquem uerecundans scire ueretur
Omnibus in patulo pariter tunc scire licebit.
Insuper impletur flammis altricibus aer,
Ignis ubique suis ruptis regnabit habenis.
Et quo nunc aer gremium diffundit inane,
75
Ignea tunc sonitus perfundet flamma feroces,
Festinans scelerum saeuas ulciscere causas.
Nec uindex ardor cuiquam tunc parcere curat,
Sordibus ablutus ueniat nisi ab omnibus illuc.
Tunc tribus et populi ferient rea pectora pugnis,
80
Stabit uterque simul stupidus, pauperque potensque
Et miser et diues, simili ditione timebunt:
Fluuius igniuomus miseros torquebit amare,
Et uermes scelerum mordebunt intima cordis.
Nullus ibi meritis confidit iudice praesens,
85
Singula sed nimius percurrit pectora terror
Et stupet attonito simul impia turba timore.
Quid, caro, quid facies, illa quid flebilis hora,
Quae modo uae misera seruire libidine gaudes,
Luxuriaeque tuae stimulis te agitabis acutis,
90
Ignea tu tibimet cur non tormenta timebis,
Daemonibus dudum fuerantque parata malignis.
Quae superant sensus cunctorum et dicta uirorum,
Nec uox ulla ualet miseras edicere poenas.
Ignibus aeternae nigris loca plena gehennae,
95
Frigora mista simul feruentibus algida flammis.
Nunc oculos nimio flentes ardore camini,
Nunc iterum nimio stridentes frigore dentes.
His miseris uicibus miseri uoluuntur in aeuum,
Obscuras inter picea caligine noctes.
100
Uox ubi nulla sonat, durus nisi fletus ubique,
Non nisi tortorum facies ubi cernitur ulla.
Non sentitur ibi quidquam nisi frigora, flammae
Fetor et ingenti complet putredine nares.
Os quoque flammiuom. lugens implebitur igne,
105
Et uermes lacerant ignitis dentibus ossa.
Insuper et pectus curis torquetur amaris,
Cur caro luxurians sibimet sub tempore paruo
Atro perpetuas meruisset carcere poenas
Lucis ubi miseris nulla scintilla relucet.
110
Nec pax, nec pietas, imo spes nulla quietis,
Flentibus arrident, fugiunt solatia cuncta.
Auxilium nullus rebus praestabit amaris,
Laetitiae facies iam nulla uidebitur illic.
Sed dolor et gemitus, stridor, pauor et timor horrens,
115
Taedia, tristitiae, trux, indignatio, languor.
Errantesque animae, flammis in carcere caeco.
Noxia tunc huius cessabunt gaudia saecli,
Ebrietas, epulae, risus, petulantia, iocus,
Dira cupido, tenax luxus, scelerata libido,
120
Somnus iners, torporque grauis, desidia pigra,
Illicitat quidquid modo delectatio carnis,
Et caeca scelerum mergit uertigine mentem.
Tunc caecis merget flammis sine fine misellos.
Felix o nimium, semperque in saecula felix
125
Qui illas effugiet poenarum prospere clades,
Cum sanctisque simul laetatur in omnia saecla!
Coniunctus Christo coelestia regna tenebit.
Nox ubi nulla rapit splendorem lucis amoenae,
Non dolor aut gemitus ueniet, nec fessa senectus,
130
Non sitis, esuries, somnus et non labor ullus.
Non febris, morbi, clades, non frigora, flammae,
Taedia, tristitiae, curae, tormenta, ruinae,
Fulmina, nimbus, hiems, tonitru, nix, grando, procella,
Angor, paupertas, moeror, mors, casus, egestas
135
Sed pax et pietas, bonitas, opulentia regnat,
Gaudia, laetitiae, uirtus, lux, uita perennis,
Gloria, laus, requies, honor et concordia dulcis,
Insuper omne bonum cunctis Deus ipse ministrat.
Semper adest praesens, cunctos fouet, implet, honorat,
140
Glorificat, seruat, ueneratur, diligit, ornat,
Collocat Altithrono, laetosque in sede polorum,
Praemia perpetuis tradens coelestia donis.
Angelicas inter turmas sanctasque cohortes.
Uatidicis iunctos patriarchis atque prophetis,
145
Inter apostolicas animis laetantibus arces.
Atque inter roseis splendentia castra triumphis,
Candida uirgineo simul inter agmina flore.
Quae trahit alma Dei Genitrix, pia uirgo Maria,
Per benedicta Patris fulgenti regna paratu,
150
Inter et Ecclesiae sanctos, natosque, patresque
Inter et aetherium coelesti pace senatum.
Quid rogo, quid durum, saeclo consetur in isto,
Utque illas inter liceat habitare cohortes,
Sedibus et superum semper gaudere beatis.
155
Incolumem mihi te Christi charissima proles,
Protegat, et faciat semper sine fine beatam,
Meque tuis Christo precibus commenda benignis.
Rex Deus immensi quo constat machina mundi, Quod miser imploro per Christum te pie clemens: Da uigilem sensum, Rex regum cuncta gubernans, Da, precor, ingenium, da mentis lumen honestum. Sit mihi recta fides, et falsis obuia sectis, Sit mihi praecipue morum correctio praesens, Sim charus, humilis, uerax, cum tempore prudens, Secreti tacitus, et linguae fulmine cautus, Da fidum socium, da fixum semper amicum.
Click or tap any word for its parse and dictionary entry.
Text: Perseus Digital Library, licensed CC BY-SA. Dictionary: Lewis & Short (Perseus, CC BY-SA). Morphology: LatinCy — machine parsing, corrected against the AGDT & PROIEL treebanks and Morpheus.