Library › Latin: Myth, Hymn & Religion › Mythographus Vaticanus I
The so-called First Vatican Mythographer is an anonymous medieval collection of classical myths, named after the Vatican manuscript in which it survives and edited by Nevio Zorzetti and Jacques Berlioz. Arranged in three books, it retells in short, plain entries the stories of gods and heroes, beginning with Prometheus’ creation of men and theft of fire, drawing especially on the commentaries of Servius and other late antique sources.
Together with the Second and Third Vatican Mythographers, the collection was an important means by which the medieval West knew Greek and Roman myth. Its summaries served as reference material for reading Virgil, Ovid and Statius, and they show how pagan stories were preserved and transmitted in monastic and cathedral schools.
About this edition. The Latin text comes from digilibLT, the Digital Library of Late-Antique Latin Texts (edition: Le premier mythographe du Vatican, texte établi par Nevio Zorzetti et traduit par Jacques Berlioz, Paris 1995 (Collection des Universités de France)), licensed CC BY-NC. Every word has been analyzed with LatinCy, a neural language model for Latin — click or tap any word for its dictionary form, part of speech, and complete morphology, together with the full entry from Lewis & Short’s A Latin Dictionary.
Latin · Myth, Hymn & Religion
Mythographus Vaticanus I
Anonymous · Book 1 · every word parsed
1
Prometheus post factos a se homines dicitur auxilio Mineruae caelum ascendisse et, adhibita facula, ad rotam solis ignem furatus, quem hominibus indicauit. Ob quam rem irati dii duo mala inmiserunt terris, febres, id est macies, et morbos. Ipsum etiam Prometheum per Mercurium in Caucaso monte religarunt ad saxum et adhibita est aquila, quae cor eius exederet. Haec autem omnia non sine ratione finguntur. Nam Prometheus uir prudentissimus fuit; unde et primus astrologiam Assyriis indicauit, quam residens in Caucaso monte nimia cura comprehenderat. Dicitur autem aquila cor eius edere; quod est nimia sollicitudo, qua ille affec [u] tus siderum omnes motus deprehenderat. Et hoc quia per prudentiam fecit, duce Mercurio, qui prudentiae et rationis deus est, ad saxum dicitur religatus. Deprehendit praeterea rationem fulminum et hominibus indicauit, unde caelestem ignem dicitur esse furatus; nam quadam arte ab eodem monstrata supernus ignis olim eliciebatur. Qui mortalibus profuit donec bene eo usi sunt; nam postea malo hominum usu in perniciem uersus est, sicut in Liuio lectum est de Tullio Hostilio, qui eo igni exustus est cum omnibus suis. Hinc est quod igne rapto ab iratis numinibus morbus hominibus di ⟨cit⟩ ur immissus.
Cum Neptunus et Minerua de Athenarum nomine contenderent, placuit diis ut eius nomine appellarentur, qui munus melius mortalibus obtulisse [n] t. Tunc Neptunus percusso litore equum, animal bellis aptum, produxit; Minerua iactata hasta oliuam creauit, quae res est melior comprobata et pacis insigne. Unde ex Mineruae nomine, quae graece Attis dicitur, Athenae dicta est urbs.
3.1
Scyllae duae fuerunt. Una Phorci et Cret ⟨ae⟩ idos filia, quam cum amaret Glaucus, deus marinus, dum ipse amaretur a Circe et eam contemneret, illa irata fontem, in quo se Scylla solebat abluere, infecit uenenis; in quem cum descendisset puella, media parte in feras commutata est.
3.2
Altera uero Scylla fuit Nisi, Megarensium regis, filia; contra quos dum deuictis iam Atheniensibus pugnaret Minos propter filii Androgei interitum, quem Athenienses et Megarenses dolo necauerant, amatus est a Scylla, Nisi filia. Quae ut hosti posset placere, comam purpuream parenti abscisam ei obtulit, quam Nisus ita habuerat consecratam, ut tamdiu regno potiretur, quamdiu illam habuisset intactam. Postea et Scylla, a Minoe contempta, dolore in auem conuersa est et Nisus extinctus deorum miseratione in auis mutatus est formam; quae aues hodie flagrant inter se magna discordia.
Tereus rex Thracum fuit, qui cum Pandionis, Athenarum regis, filiam Prognen nomine duxisset uxorem et post aliquantum tempus ab ea rogaretur sibi Philomelam sororem uidendam accersiret, profectus Athenas, dum abducit puellam, eam uitiauit in itinere et ei linguam, ne facinus indicaret, abscidit. Illa tamen rem, in ueste suo cruore descriptam, misit sorori; qua cognita Progne Ityn filium interemit et patri epulandum apposuit. Postea omnes in aues mutati sunt: Tereus in upupam, Itys in phassam, Progne in hirundinem, Philomela in lusciniam.
5
Cyclops dicitur nympham amasse Galateam; quae cum Acin quendam pastorem ⟨amaret⟩ et Polyphemum sperneret, ille iratus Acin necauit. Qui postea Galateae miseratione in fontem mutatus est, qui hodieque acinea Acilius dicitur.
Siluanus deus est siluarum. Hic amauit puerum, Cyparissum nomine, qui habebat mansuetissimam ceruam; hanc cum Siluanus nescius occidisset, puer extinctus est dolore. Quem amator deus in cypressum arborem nominis eius conuertit, quam pro solacio portare dicitur.
Ceres cum raptam a Plutone Proserpinam filiam diu quaesisset, tandem aliquando eam esse apud inferos comperit, quia a Plutone, siue Orco, fratre Iouis rapta fuerat. Pro qua re cum Iouis implorasset auxilium, ille respondit posse eam reuerti, si nihil apud inferos gustasset. Illa autem Punici mali in Elysio grana gustauerat, quam rem Ascalaphus, Stygis filius, prodidit; inde Proserpina ad [ad] superos remeare non potuit. Sane Ceres postea meruisse dicitur, ut Proserpina sex esset cum matre mensibus, sex cum marito. Quod ideo fingitur quia Proserpina ipsa est et luna, quae toto anno sex mensibus crescit, sex deficit — scilicet per singulos menses quindenis diebus —, ut crescens apud superos et deficiens apud inferos uideatur.
Eleusin ciuitas est Atticae prouinciae, haud longe ab Athenis. In qua cum regnaret Celeus et Cererem, quaerentem filiam, liberalissime suscepisset hospitio, illa pro remuneratione ostendit ei omne genus agriculturae. Filium etiam ei Triptolemum recens natum per noctem igne fouit, per diem diuino lacte nutriuit et eum alatis serpentibus superpositum per totum orbem misit ad usum frumentorum hominibus indicandum.
Ceyx, filius Luciferi, habuit uxorem Alcyonem. A qua cum prohibitus isset ad consulendum Apollinem de statu regni sui, naufragio periit; cuius corpus cum ad uxorem Alcyonem fuisset delatum, illa se praecipitauit in pelagus. Postea miseratione Thetidis et Luciferi conuersi sunt ambo in aues marinas, quae alcyones uocantur. Istae autem aues nidos faciunt in mari media hieme, quibus diebus tanta est tranquillitas, ut penitus in mari nihil possit moueri; inde et dies ipsi Alcyonia nominantur.
10
Cum Ceres filiam suam Proserpinam quaereret, ad releuandam sitim accessit ad quendam fontem. Tunc Lycii rustici, a potu eam prohibentes, aquam pedibus conturbauerunt suis; et dum contra eam turpem sonum emittere ⟨n⟩ t, illa irata eos in ⟨ranas conuertit, quae nunc quoque ad illius soni imitationem coaxant. Postea Lycum regem⟩ Scythiae, qui Triptolemum occidere uoluera [n] t, in lyncem feram conuertit.
Titanas — gigantes —Terra, id est Ceres, irata ob sui ad nisas tantali derisione ⟨m⟩ genuit ex se contra Saturnum et postea contra Iouem, sed et ad omnes deos expellendos, in eius ultionem. Qui montium supra montes aggestu et congerie in caelum uoluerunt ascendere et deos inde propellere. Ad quos oppugnandos Iuppiter omnes deos conuocauit et uenerunt inter ceteros Liber pater, Uulcanus, Satyri, Sileni, asellis uecti. Quorum uidelicet asinorum exterritorum nimio confuso clamore, gigantibus inaudito, hostes Titanae territi fug [i] ere, quamuis antea et ipsi dii a Typhoei gigantis aspectu perterriti in diuersa monstra et animalia transformati aufugissent. Iuppiter autem auxilio aquilae, quae fulmina sibi portans ministrabat, eos deuicit et in Aetna conclusit absque uno Titane, id est Sole.
Tantalus, pater Pelopis, gigas, uolens probare diuinitatem deorum Pelopem filium suum eis ad epulandum posuit. Unde pro hac feritate damnatus est, ut in Eridano stans flumine siti pereat fameque laborans poma, quae sunt in praefati fluminis ripa, uide ⟨a⟩ t ne ⟨c⟩ contingat. Postea dii petente Tantalo cum uoluisse ⟨n⟩ t filium eius reuocare ab inferis, Ceres, quae in conuiuio ceteris diis abstinentibus sola brachium Pelopis consumpserat, eburneum brachium ei restituit. Quod ideo fingitur, quia Ceres ipsa est terra, quae uniuersa corpora consumit, ossa tamen reseruans.
Tityus unus fuit gigantum. Qui uolens cum Latona concumbere sagittis Apollinis et Dianae interfectus est et ita damnatus est apud inferos, ut duo uultures ei appositi et sibi succedentes iecur illius comedant, semper ad rediuiuam renascens poenam.
Ixion gigas uolens concumbere cum Iunone, opposita ei est nubes, cum qua concubuit. Et cum inde iactaret se quasi de concubitu Iunonis, hac lege damnatus est, ut rotam serpentibus innexam semper contra montem apud inferos uoluat.
15
Circe, Solis filia, in insula Maeonia sedens, delatos ad se in feras mutabat. Ad hanc forte delatus Ulixes, Eurylochum cum uiginti et duobus sociis misit, quos ab humana specie commutauit; sed Eurylochus inde fugit et Ulixi nuntiauit. Is solus ad eam proficiscebatur, cui in itinere Mercurius remedium dedit monstrauitque quomodo Circen deciperet. Qui postquam ad eam uenit, ab ea poculo accepto Mercurii remedium miscuit et eduxit ensem eique minatus est, ut sibi socios restitueret. Tunc Circe sensit sine uoluntate deorum non hoc factum esse fideque data socios ei restituit. Ipse uero cum ea concubuit et Telegonum ex ea procreauit. Cuius manu postea occisus occub ⟨u⟩ it.
Tiresias dum iret per siluam, uidit duos serpentes coire; quos cum uirga percussisset, in feminam mutatus est. Post octo annos dum uideret eos similiter concumbentes et eos rursus percuteret, in pristinam restitutus est naturam. Et cum inter Iouem et Iunonem lis esset, in quo sexu maior esset uoluptas libidinis, adhibitus est iste iudex, qui utrumque sexum fuerat expertus et inter ⟨ro⟩ gatus dixit femineam uoluptatem triplo maiorem esse uirili. Pro qua re Iuno irata priuauit eum oculis, quasi gratiosum in Iouem et iniuriosum in se; pro qua iniuria cum obcaecatus esset, Iuppiter futurorum ⟨ei⟩ praebuit praescientiam.
17.1
Iuppiter, humani sceleris impatiens, simulata hominis specie ad Lycaonem regem Arcadiae uenit, qui sibi quasi mortali praeparans mortem humana membra deuoranda ei apposuit. Quae postquam Iuppiter sensit, non eum penitus interemit, sed, ne supplicii amitteret sensum, lupi eum in formam conuertit; qui et adhuc mores in rabie et nomen Lycaonis in appellatione seruat.
17.2
Idem Lycaon habuerat filiam Callisto; quam cum uitiasset Iuppiter, Iuno eam in ursam conuertit; et postea Iuppiter miseratus in signum transtulit caeleste.
Io, Inachi regis — uel amnis — filia, cum aequales specie sua praecederet, a Ioue adamata est, qui admotis precibus desiderium expleuit; et, ne puella Iunonis iram procideret, a compressore in uaccam transfigurata est. Cuius cum Iuno fallaciam deprehendisset, petiit uaccam a Ioue uelut munus sibi dari, eo quod speciosior esset ceteris armentis, quae in Peloponeso cernuntur; Iuppiter uero, ne si negasset proderet puellam, tradidit. At Iuno, ne pellex eius amplius Ioue potiretur, Argum, centum ocul [u] os habentem, ei custodem praefecit, quem Mercurius iussu Iouis interemit. Iuno Argum, quia ob custodiam sibi mortu ⟨u⟩ s est, in pauonem transformauit et receptum in suam tutelam pennis insignibus ⟨quibus⟩ amissa lumina ⟨indicaret⟩ exornauit. Io cum Furiis exagitata orbem terrarum percurrisset, nouissime in Aegyptum delata est; ibi placata Iunone a Ioue pristinam formam recepit atque nominabatur Isis.
Icarus, pater Erigonis, cum acceptum a Libero patre uinum mortalibus indicaret, occisus est a rusticis, qui, cum plus aequo potassent ebriati, se uenenum accepisse crediderant. Huius canis est reuersus ad Erigonem filiam, quae, cum eius comitata uestigia peruenisset ad patris cadauer, laqueo uitam finiuit. Haec deorum miseratione inter astra relata est, quam uirginem uocant; canis quoque ille inter sidera collocatus. Sed post aliquantum tempus Atheniensibus mor [i] bus immissus est talis, ut eorum uirgines quodam furore compellerentur ad laqueum responditque oraculum sedari posse illam pestilentiam, si Erigonis et Icari cadauera require [i] rentur. Quae cum diu quaesita nusquam inuenirentur, ad ostend ⟨end⟩ am suam deuotionem Athenienses, ut et in alieno ea querere uiderentur elemento, suspenderunt de arboribus funem, ad quem se tenentes homines huc atque illuc agitabantur, ut quasi et per aerem illorum cadauera quaerere uiderentur. Sed cum inde plerique caderent, inuentum est, ut formas ad oris sui similitudinem facerent et eas pro se suspensas mouerent; unde oscilla dicta sunt ab eo, quod in his [s] cillerentur — id est mouerentur — ora.
20
Graeci dum irent contra Troiam et ad insulam quae Aulide uocabatur uenissent, Agamemnon rex uolens se sagittis exercere uidit ceruam Dianae, quam eius ignorans esse interfecit. Uentis autem contrariis ibi diu detenti, ex oraculo Apollinis responsum est Agamemnonio sanguine uentos esse placandos. Tunc Ulixes — ut erat astutissimus — in patriam reuersus filiarn Agamemnonis Iphigeniam simulans nuptias secum adduxit. Adducta autem cum iam in eo esset ut immolaretur, Minerua miserta circumstantium oculis nubem opposuit et pro eadem ceruam, ut dicitur, apposuit. Illa autem translata ad Tauricam regionem Scytharum regi Thoanti tradita est. Sacerdosque facta Dictynnae Dianae, dum, secundum statutam consuetudinem, umano sanguine et maxime hospitum numen placaret, agnouit fratrem Orestem, qui accepto oraculo carendi furoris causa cum amico fidissimo Pylade Colchos petierat. Et cum his occiso [s] Thoante simulacrum sustulit, absconditum fasce lignorum — unde et fascellis dicitur, non tantum a face cum qua pingitur —, et Ariciam detulit.
Hippodame filia fuit Oenomai, regis Elidis et Pisarum; hic equos habuit uelocissimos, utpote uentorum flatu creatos. Qui procos filiae multos necauit, sub hac condicione prouocatos ad curule certamen, ut aut ⟨uictus⟩ traderet filiam, aut uictos necaret. Postea, cum Pelopem amasset, Hippodamia corrupit Myrtilum, aurigam patris, primi coitus pactione. Qui factis cereis axibus, cum uictore Pelope a puella promissum posceret praemium, ab eius praecipitatus est marito in mare, cui nomen imposuit; nam ab eo Myrte [t] um dicitur pelagus.
Mercurius, aegre ferens a Pelope Myrtilum, filium suum, in mare praecipitatum spoliatumque uitae lege, repperit uindictam, qua consolaretur o ⟨r⟩ bitatem. Nam Pelopis filiis, Atreo et Thyestae, tantum discordiae iniecit, ut germanitatis iura disrumperent. Cum igitur alternis uicibus regnum regerent et sciret Thyestes regnum penes eum fataliter mansurum, qui arietem aurei uelleris haberet — quem tum Atreus regnum ingressus custodiebat —, corrumpens Europam, fratris sui uxorem, eum ad se transferri posse sperabat. Quod ille postquam didicit, eum cum duobus filiis suis expulit et postea simulata gratia ad eum misit eique ad se uocatos filios suos interemptos apposuit epulandos; eique post epulas filiorum capita signum conuiuii ostendit feralis. In cuius rei ultionem cum Thyestes consulta de oraculis posceret, responsum est per eum certam uenire uindictam, qui ex ipso et filia Pelopia natus esset. Unde ille cito amplexus filiae inuadit, ex qua natus est puer, quem illa in siluas propter conscientiam incestus abiecit; hic caprae uberibus nutritus ex eadem re Aegisthus nomen accepit. Atreum uero in uindictam patris, cum adoleuisset, occidit. Idem et Agamemnonem, cum Clytemnestram uxorem eius adulterasset, occidit. Qui postea ab Oreste, filio Agamemnonis, cum ea quam adulterauerat occisus est.
Phrixus et Helles, frater et soror, Athamantis regis et Neobolis filii fuerunt. Hii insania a Libero abiecti cum in silua errarent, Neobola mater eorum dicitur uenisse et arietem uellere aureo insignitum exhibuisse, in quo praedictos filios suos iussit ascendere et in Colchos ad regem Oetam transire [t] ibique arietem immolare. Uel aliter. Cum Neobole, quae et Nubes, insania Liberi patris concita siluam peteret, ne larem mariti repeteret, filiis suis Phrixo et Hellae Athamas nouercam nomine Ino superduxit. Quae nouercali odio pueris exitium machinans, matronas petiit ut frumenta serenda corrumperent; quo facto fames innata est. Cum ad Apollinem consultum ciuitas misisset, Ino eum, qui missus fuit, corrupit, ut referret oraculo dictum filios Nubis immolandos; nam et ipsa dixit eos frumenta incendisse. Pater, timens populi inuidiam, filios suos arbitrio nouercae commisit, sed occulte illis remedium dedit. Nam Phrixum mortis suae ignarum submisit, ut arietem aureum uellus habentem adduceret; qui Iunonis nut ⟨u⟩ ammonitus ut cum sorore fugeret, [et] confestim se cum ea morti subtraxit. Deinde cum arieti adhaerentes mare supernatarent, Helles puella in mare cecidit et nomen ponto dedit; nam ex illa Hellespontum dicitur. Phrixus, ad Colchos delatus, arietem inunolauit et uellus aureum Martis templo dedicauit, quod draco custodiebat informis. Oeta rex Phrixum libens recepit filiamque uxorem dedit. Et cum ex ea liberos accepisset, ueritus est Oeta ne se a regno deiceret — quod ei responsum ex ⟨prodi⟩ giis fuerat — aduena, Aeoli progenie ⟨s⟩ . ⟨Et cum⟩ mortem caueret, Phrixum interfecit. At filii eius ratem ascenderunt, ut ad auum Athalantem transirent; hos naufragos Aeson excepit. Postea Iason Colchos profectus est pro uellere aureo tollendo et draconem occidit et uellus sustulit.
Pelias — uel Peleus —: rex Pelopontium, cuius frater erat Iason; quique Iason filium nomine Iasonem habuit. Igitur praedictus Peleas filium fratris timuit ob uirtutem sui ac probitatem, ne se deiceret de regno, et ob hanc causam eum ad Colchos misit, ut inde detulisset pellem auream, in qua Iouis in caelum ascendit; putauit enim causam ipsi esse mortis. Argos autem quidam fecit nauim, a suo nomine quae dicta est Argo, a qua dicti sunt Argonautae Iason et socii eius. Tiphys uero eius gubernator erat, quando nauigantes Colchos in uia peruenerunt Troiam. Quos Laomedon, rex Troiae, in portum ire non permisit. Deinde reuersi sunt, dicentes ea quae sibi Laomedon rex Troiae fecit. Qua ex causa Peleas et Hercules Troiam uenerunt; ex quibus expugnata est et Laomedon intefectus.
25
Iason cum responso Apollinis Colchos peteret ad rapiendum uellus aureum, quod Phrixus Mar [i] ti dicauerat, eo obtentu ut tauros, qui apud Colchos erant indomabiles, primum sub iuga mitteret, Medea, summa ueneficarum, pulchritudinem eius mirata, egit suo ueneficio, ut tauros subiugaret et peruigilem draconem occideret. Quo occiso eiusdem dentes seuit iunctis tauris Uulcani igne ⟨m⟩ efflantibus, unde ⟨nati armati sunt, qui primum fecerunt impetum in Iasonem frustra, postea⟩ mutuis ⟨se⟩ uulneribus conciderunt. Has autem ei condiciones Aetes rex proposuerat, cui Apollo responderat tamdiu eum regnaturum, quamdiu illud uellus fuisset in templo. Iason aureo uellere potitus postea Medeam uxorem habuit. Sed cum induceret pellicem, nomine Glaucen, filiam Creontis, Medea dedit tunicam pellici suae infectam uenenis et allio; quam cum indueret, coepit cremari incendio. Tunc Medea animum Iasonis contra se saeuientis non sustinens alato serpente aufugit.
Orithyia — Erectes, regis Atheniensium, filia et Penthesileae, uirgo pulcherrima, ab Aquilone uento adamata est et nupta ex ipso duos filios habuit, Zetum et Calain, pennatos iuuenes. Qui inter Argonautas cum Iasone fuerunt et a Phineo Harpyias fugauere.
Phineus rex fuit Arcadiae; hic suis liberis superduxit nouercam, cuius instinctu eos caecauit, ob quam rem irati dii ei oculos sustulerunt et adhibuerunt Harpyias. Quae cum ei diu cibos arriperent, Iasonem, cum Argonautis propter uellus aureum Colchos petentem, suscepit hospitio, cui et ductorem dedit. Hoc ergo beneficio illecti Argonautae Zetum et Calain, filios Boreae et Orithyiae, alatos iuuenes, ad pellendas Harpyias miserunt. Quas cum strictis gladiis persequerentur pulsas de Arcadia, peruenerunt ad insulas, quae appellabantur Plotae, et, cum ulterius uellent tendere, ab Iride moniti ut desisterent a Iouis canibus, suos conuerterunt uolatus; quorum conuersio, id est strophe, nomen insulis dedit. Ut autem canes Iouis dicerentur, haec ratio ⟨est⟩ quia ipsae Furiae dicuntur; unde et auari finguntur Furias pati, qui abstinent partis. Sane apud inferos Furiae dicuntur et canes, apud superos Dirae et aues, in medio uero Harpyiae dicuntur; unde duplex in his inuenitur effigies.
Sestios et Abidon urbes uicinae erant et interfluentis maris arto diuisae; una earum celebris extitit per Leandrum, pulcherrimum iuuenem, altera per [C] heron pulcherrimam mulierem. Quibus absentibus amor imis concaluit mentibus; iuuenis autem impatiens ignis omni modo quaerebat premendae uirginis copiam, sed nullo ad Heron terra [m] aditu inuento, simul calore et audacia impulsus, se ponto tradidit sicque natando singulas noctes puellam adiit, oblato ex aduerso turris lumine puellae studio, quo nocturnum iter ad eam dirigere posset. Quadam uero nocte cum acrius solito imminens uentus faculam extingueret, errando et inscius quo cursum teneret nando interiit. Cuius corpus dum postero die eiectum ⟨in⟩ litore fluctibus Hero uidisset, dolore instincta culmi [mi] ne cecidit. Sic cum quo sortita fuit partem mundanae uoluptatis, cum eo et pertulit damnum mortiferae acerbitatis.
Cum mos esset Argiuam sacerdotem iunctis bubus ire ad templa Iunonis et sollemni die boues non inuenirentur — pestilentia enim, quae per Atticam transierat, uniuersa consumpserat —, duo sacerdotis filii Cleobis et Bito matrem subeuntes iugo ad templa duxere. Tum Iuno probans eorum religionem obtulit matri ut quod uellet posceret filiis; illa pia responsione ait ut quod sciret dea utile mortalibus ipsa praestaret. Altero itaque die sacerdotis iuuenes reperti sunt mortui; ex quo probatum est nihil esse morte praestantius.
30
Amulius et Numitor fratres fuerunt; Amulius fratrem imperio pepulit et filium eius necauit, filiam uero Iliam Uestae sacerdotem fecit, ut spem sobolis aufer ⟨r⟩ et, a qua se puniri ⟨posse⟩ cognouerat. Hanc, ut multi dicunt, Mars compressit, unde nati sunt Remus et Romus, quos cum matre Amulius praecipitari iussit in Tiberim. Tum, ut quidam dicunt, Iliam sibi Anien fecit uxorem, ut alii Amnen; pueri uero expositi ad uicinam ripam sunt. Hos Faustus repperit pastor, cuius uxor erat nuper meretrix Acca Larentia, quae susceptos aluit pueros. Hi postea auum suum Numitorem occiso Amulio in regno reuocarunt. Quibus dum cum patre angustum Albae uideretur imperium, recesserunt et captatis a ⟨u⟩ guriis urbem condiderunt. Sed Remus prior sex uultures uidit, Romus postea duodecim; quae res bellum creauit, in quo extinctus est Remus. Et a Romi nomine Romani appellati; ut autem pro Romo Rom ⟨ul⟩ us diceretur, blandimenti genere factum est, quod gaudet diminutione. Quod a lupa dicuntur alti, fabulosum figmentum est ad celandam auctorum Romani generis turpitudinem. Nec in ⟨con⟩ grue fictum est; nam et meretrices lupas uocamus — unde et lupanaria — et constat hoc animal esse in tutela Martis.
Lyncus rex Scythiae fuit; qui missum a Ce ⟨re⟩ re Triptolemum ut omnibus frumenta ministrare ⟨t⟩ , susceptum hospitio, ut in se tanta gloria migraret, interimere cogitauit. Ob quam rem irata Ceres eum conuertit lyncem, feram uarii coloris, ut ipse uariae mentis extiterat.
Oenopion rex cum liberos non haberet, a Ioue, Mercurio Neptunoque — quos hospitio susceperat — hortan [tan] tibus ut ab his aliquid postularet, petiit ut sibi concederent liberos. Illi, intra corium immolati sibi bouis urina facta, praeceperunt ut obrutum terra completis matemis mensibus solueretur. Quo facto inuentus est puer; cui nomen ab urina impositum est, ut Orion diceretur. Qui postea uenator factus, dum uellet cum Diana concumbere, ut Horatius dicit, eius sagittis occisus est, ut Lucanus, immisso scorpione periit et deorum miseratione relatus inter sidera collocatus est.
Orion, praedictus filius Neptuni, uenator acerrimus fuit. Is abiens ad Minopionem, Cretensium regem, hospitio susceptus est et temptauit filias eius uiolenter rapere. At uero Minopes Libero patri, cuius filius uidebatur, immolauit; inde Liber [o] pater misit Satyros, qui Orionem ebriosum ligauerunt et uinctum Minopioni tradiderunt, ut ipse eum puniret. Tunc ille oculos eius eruit. Postea uero Orion didicit responso lumina se recepturum, si ad orientem uenisset. At ille sonum cyclopum, fulmina fabricantium, auribus secutus, unum ex ipsis rapuit ⟨et⟩ eum humeris impositum rogauit ut se ad orientem dirigeret; sic perductus ad orientem lumen recepit.
Amaracus regius unguentarius fuit, qui casu lapsus, dum ferret unguenta, maiorem ex confusione odorem creauit; unde optima unguenta amaracina dicuntur. Hic postea in herbam samsucum uersus est, quam nunc et amaracum dicunt.
35
Palamedis cum delectum per Graeciam ageret, simulantem insaniam Ulixen duxit inuitum. Cum enim ille iunctis dissimilis naturae animalibus salem sereret, filium ei Palamedis opposuit: quo uiso Ulixes aratra suspendit et ad bellum ductus habuit iustam causam doloris. Postea cum Ulixes frumentatum missus ad Thraciam nihil aduexisset, a Palamede est uehementer increpatus et cum diceret adeo non esse neglegentiam suam, ⟨ut⟩ ne ipse quidem, si pergeret, quicquam posset aduehere, profectus Palamedis infinita frumenta deuexit. Qua inuidia Ulixes auctis inimic ⟨it⟩ iis fictam epistulam Priami nomine ad Palamedem, per [transmissum dedit captiuo] ⟨quam agebat gratias proditionis⟩ et commemorabat secretum auri pondus esse, transmissum dedit captiuo et eum in itinere fecit occidi. Haec inuenta more militiae regi allata [t] est et ⟨l⟩ e ⟨cta⟩ principibus conuocatis; tunc Ulixes, cum se Palamedi ⟨adesse⟩ simularet, ait: «Si uerum esse creditis, in tentorio eius aurum quaeratur!». Quo facto inuento auro, quod ipse per noctem corruptis seruis absconderat, Palamedis lapidibus interemptus est. Hunc autem constat fuisse prudentem; nam et tabulam ipse inuenit ad comprimendas otiosi seditiones exercitus. Secundum quosdam ipse repperit litteras, quae res forte sit dubia, tamen certum est χ ab hoc inuentum cum aspiratione.
Achilles, a matre tinctus in Stygiam paludem, toto corpore inuulnerabilis fuit, excepta ea parte qua tentus fuit. Qui cum amatam Polyxenam ut in templo acciperet statuisset, insidiis Paridis post simulacrum latentis occisus est. Unde fingitur quod tenente Apolline Paris di ⟨re⟩ xerit tela.
Post uitiatam Latonam Iuppiter, cum etiam eius sororem Astarien uitiare uellet, illa optauit a diis, ut in auem conuerteret ⟨ur⟩ , uersaque in coturnice fuit. Et cum uellet mare transfretare, quod est coturnicum, affiata a Ioue et in lapidem conuersa diu sub fluctibus latuit; postea supplicante Ioui Latona eleuata superferri aquis coepit. Haec primo Neptuno et Doridi fuit consecrata. Postea cum Iuno grauidam Pythone immisso Latonam persequeretur, terris omnibus expulsa, tandem aliquando applicante se litoribus sorore suscepta ⟨est⟩ et illic Dianam primo, post Apollinem peperit; qui statim occiso Pythone ultus est matris iniuriam. Sane nata Diana parturienti Apollinem matri dicitur praebuisse obstetricis officium; unde, cum Diana sit uirgo, tamen a parturientibus inuocatur; haec namque est Iuno Diana Proserpina. Nata igitur duo numina terram sibi natalem errare non passa sunt, sed eam duabus insulis religauerunt. Ueritas uero longe alia fuit: nam haec insula cum terrae motu laboraret, qui fit sub terris latentibus uentis, oraculo Apollinis terrae motu caruit; nam praecepit ne illic mo ⟨r⟩ tu ⟨u⟩ s sepeliretur et iussit quaedam sacrificia fieri. Postea e Mycono Egyaroque uicinis insulis populi uenerunt, qui eam tenerent. Quod autem dicimus Dianam primo natam rationis est; nam constat primam noctem fuisse, cuius instrumentum est luna, id est Diana, post diem, quem sol efficit, qui est Apollo. Ut autem Delos primo Ortygia diceretur, factum est a coturnice, quae graece OPTYX uocatur; Delus autem, quia diu latuit et postea apparuit; nam delon Graeci manifestum dicunt. Uel, quod uerius fuit, quia cum ubique Apollinis responsa obscura sint, manifesta illic responsa dantur. Delos autem et ciuitas dicitur et ⟨in⟩ sula; unde interdum recipit praepositionem.
Hesperides, Atlantis filiae, nymph [e] ae, secundum fabulam hortum habuerunt, in quo erant mala aurea Ueneri consecrata; quae Hercules missus ab E ⟨u⟩ rystheo occiso peruigili dracone sustulit. Reuera autem nobiles fuerunt puellae, quarum greges abegit Hercules occiso eorum custode. Unde mala fingitur sustulisse, hoc est oues; nam mala dicuntur oues et melonomos dicitur pastor ouium.
Schoenos ciuitas est; exinde uirgo fuit Atalante, praepotens cursu adeo, ut sponsos prouocatos ac uictos occideret. Postea Hippomenes Uenerem ut sibi adesset rogauit; a qua cum accepisset de horto Hesperidum tria mala aurea, prouocauit puellam et singula coepit iacere; tunc Atalante, cupiditate colligendorum malorum retenta, superata est. Sed Hippomenes potitus uictoria in luco matris deum amoris impatientia cum ui [n] cta Atalante concubuit; unde irata dea in leones eos conuertit et suo currui subiugauit et praecepit ne umquam leones coirent. Nam et Plinius in naturali historia dicit leonem cum parda et pardum cum leaena concumbere. Ideo autem mater deum curru uehi dicitur, quia ipsa est terra, quae pendet in aere; ideo sustinetur rotis, quia mundus rotatur et reuolubilis est; ideo ei subiugantur leones, ut ostendatur maternam pietatem totum posse superare; ideo Corybantes eius ministri cum strictis gladiis esse finguntur, ut significetur omnes pro terra sua debere pugnare; quod autem turritam gestat coronam, ostendit superpositas terrae esse ciuitates, quas insignitas turribus constat.
40
Helenus apud Arisbam captus a Graecis fuit et indicauit coactus fa [c] ta Troiana, in quibus et de Palladio; unde dicitur a Pyrrho meruisse regna, quamquam praestiterat Pyrrho ut per terram rediret, dicens omnes Graecos — quod et contigit — naufragio esse perituros. Tunc Diomedes et Ulixes — ut alii dicunt, cuniculis, ut alii, cloacis — ascenderunt arcem et occisis custodibus sustulere simulacrum; ideo autem hoc negotium his potissimum datur, quia cultores fuerunt Mineruae. Hoc cum postea Diomedes haberet, credens sibi non esse aptum propter sua pericu ⟨l⟩ a transeunti [a] Aeneae offerre conatus est. Sed cum se ille uelato capite sacrificans conuertisset, Nautes quidam accepit simulacrum; unde Mineruae sacra non Iulia gens habuit, sed Nautarum. Quamquam alii dicant simulacrum hoc a Troianis absconditum fuisse intra extructum parietem, postquam agnouerant Troiam esse perituram. Quod postea bello Mithridatico dicitur Fimbria quidam Romanus inuentum indicasse, quod Romam constat aduectum; et cum responsum fuisset illic imperium fore ubi et Palladium, adhibito Mamurio fabro multa similia facta sunt. Uerum tamen agnoscitur hastae oculorumque mobilitate, sed ab una tantum sacerdote. Dicunt sane alii unum simulacrum caelo lapsum apud Athenas tantum fuisse; alii duo uolunt, hoc de quo diximus et illud Atheniense.
Consuetudinis regiae fuit ut legitimam uxorem non habentes aliquam licet captiuam tamen pro legitima haberent, adeo ut liberi ex ipsa nati succederent. Itaque Pirrhus captiuam Andromachen quasi legitimam habuit et ex ea filium Molosum suscepit. Postea cum uellet Hermionem, Menelai et Helenae filiam, Oresti iam ante desponsatam, ducere uxorem, Orestis insidiis in templo Delphici Apollinis occisus est. Uerum moriens praecepit ut Andromachae, quae apud eum coniugis locum tenuerat, Heleno daretur propter beneficium, quo eum a nauigatione prohibuerat. Inde factum est ut teneret regnum priuigni, qui successerat patri. A quo Molosia dicta est pars Epiri, quam Helenus postea a fratre Chaone, quem in uenatu per ignorantiam dicitur occidisse, Chaoniam nominauit, quasi ad solacium fratris extincti.
Sirenes secundum fabulam tres parte uirgines fuerunt, parte uolucres, Acheloi fluminis et Calliopes Musae filiae; harum una uoce, altera tibiis, alia lyra canebant; et primo iuxta Pelorum, post in Capreis habitauerunt. Quae illectos suo cantu in naufragia deducebant. Secundum ueritatem meretrices fuerunt, quae transeuntes quoniam deducebant ad egestatem, his fictae sunt inferre naufragia. Has Ulixes contemnendo deduxit ad mortem.
Indicato a Sole adulterio Martis et Ueneris, Uulcanus mi ⟨nu⟩ tissimis catenis lectulum cinxit, quibus Mars et Uenus ignorantes implicati sunt et cum ingenti turpitudine resoluti sub testimonio cunctorum deorum. Quod factum Uenus uehementer dolens stirpem omnem Solis persequi infandis amoribus coepit. Igitur Pasiph ⟨a⟩ e, Solis filia, Minois regis Cretae uxor, tauri amore flagrabat et arte Daedali inclusa intra uaccam ligneam saeptam corio iuuencae pulcherrimae cum tauro concubuit; unde natus est Minotaurus, qui intra laborinthum inclusus humanis carnibus uescebatur. Sed Minos de Pasyph ⟨a⟩ e habuit liberos plurimos: Androgeum, A [d] riadnen, Phaedram. Sed Androgeus cum esset athleta fortissimus et superaret in agonibus cunctos apud Athenas, ab Atheniensibus et uicinis Megarensibus coniuratis occisus est. Quod Minos dolens collectis nauibus bella commouit et uictis Atheniensibus poenam hanc statuit, ut singulis quibusque annis septem de filiis et septem de filiabus suis edendos Minotauro mitterent. Sed tertio anno Aegei filius Theseus missus est, potens ⟨tam⟩ uirtute quam forma; qui cum ab A [d] riadne, regis filia, amatus fuisset, Daedali consilio filo iter direxit et necato Minotauro cum rapta A [d] riadne uictor aufugit. Quae cum omnia factione Daedali Minos deprehendisset effecta, eum cum Icaro filio seruandum in laborinthum trusit. Sed Daedalus corruptis custodibus sub faciendi muneris specie, quo simulabat posse regem placari, ceram accepit et pennas; et inde tam sibi quam filio alis impositis euolauit. Icarus altiora petens pennis solis calore resolutis mari, in quo cecidit, nomen imposuit. Daedalus uero primo Sardiniam, post delatus est Cumas et in templo Apollini condito filii sui casum depinxit. Ueritas autem haec est: nam Taurus notarius Minois fuit, quem Pasiph ⟨a⟩ e adamauit, cum quo in domo Daedali concubuit; et quia geminos peperit, unum de Minoe et alium de Tauro enixa esse Minotaurum dicitur; sed inclusum Daedalum regina corruptis relaxauit custodibus, qui amisso in mari filio naui delatus est Cumas. Quod Uirgilius tangit dicens remigio alarum; alae enim et uolucrum sunt, et nauium (ut uelorum pandimus alas).
Procrin ⟨filia⟩ Iphili et uxor Cephali fuit, qui cum uenandi studio teneretur, labore fessus ad locum quendam ire consueuerat et illic ad se recreandum auram uocare. Quod cum saepe faceret, amorem in se mouit Aurorae, quae ei canem uelocissimum Lelepam nomine donauit et duo hastilia ineuitabilia eumque in amplexibus rogauit, ut spreta uxore sua eam amet. Ille ait iusiurandum se habere cum coniuge mutuae castitatis; quo audito respondit Aurora: «Ut probes coniugis castitatem, muta te in mercatorem!». Quo facto ille iuit ad Procrin et oblatis muneribus impetratoque coitu confessus est se esse maritum. Quod dolens illa, cum audisset a rustico amare eum Auroram quam inuocare consueuerat, ad siluas profecta est et in frutectis latuit ad deprehendendum maritum. Qui cum more solito Auroram uocaret, Procris egredi cupiens frutecta commouit; sperans Cephalus feram, hastam ineuitabilem iecit et interfecit uxorem.
45
Amymone, Danai filia, dum studiose in insula iaculo exerceretur, imprudens satyrum percussit et cum satyrus eam uiolare uellet, illa Neptuni auxilium implorauit. Quod cum Neptunus uidisset, fugato satyro ipse eam compressit, ex quo coitu natus est Nauplius ⟨pater⟩ Palamedis; unde Uirgilius: Belidae nomen Palamedis. Neptunus uero dicitur cuspide locum, in quo Amymonem compresserat, percussisse; unde cum aqua flueret, Lernaeus est fons dictus et Amymone fluuius.
Theseus mortua Hippole Phaedram, Minois et Pasyph ⟨a⟩ ae filium, superduxit ⟨nouercam⟩ Hippolyto. Qui cum de stupro illam interpellantem contempsisset, falso delatus ad patrem est, quod ei uim uellet inferre. Theseus Aegeum patrem ⟨rogauit⟩ ut se ulcisceretur; qui agitanti curru ⟨s⟩ Hippolyto inmisit phocam in litore, qua equi territi eum distraxerunt. Tunc Diana, eius castitate commota, reuocauit eum in uitam per Aesculapium, filium Apollinis et Coron ⟨i⟩ dis. Qui natus erat exsecto matris uentre, ideo quia, cum Apollo audisset a coruo eius custode eam adulterium committere, iratus Coronidem maturo iam partu confixit sagittis — coruum uero nigrum fecit ex albo — et exsecto uentre Coronidis produxit Aesculapium, qui factus est medicinae peritus. Hunc postea Iuppiter propter reuocatum Hippolytum interemit; unde Apollo iratus Cyclopas fabri ⟨ca⟩ tores fulminum confixit sagittis, ob quam rem a Ioue iussus est Admeti regis nouem annis armenta pascere diuinitate deposita. Sed Diana Hippolytum reuocatum ab inferis nymphae commendauit Egeriae et eum Uirbium, quasi bis uir [i] um, iussit uocari.
Minos, Iouis filius et Europae, cum patri sacrificaturus accederet ad aras, orauit potentiam numinis ut dignam aris suis hostiam praeberet. Itaque subito taurus apparuit nimio candore perfusus, quem admiratus Minos, religionis oblitus, armenti sui maluit esse ductorem; cuius etiam amore Pasiph ⟨a⟩ ae fertur arsisse. Igitur contemptus a filio Iuppiter indignatus furorem tauro subiecit et Cretensium non solum agros, sed etiam uniuersa moenia uastauit. Hunc Hercules, missus ab Eurystheo, superauit uictumque Argos perduxit; ibique consecratus ab Eurystheo est Iunoni. Sed Iuno exosa munus, quod ad Herculis gloriam pertinebat, taurum in Atticam regionem expulit, ubi et Marathonius appellatus est; quem postea Theseus ⟨Aegei⟩ filius interemit.
Theseus, Aegei filius et Aethnae, cum ⟨a⟩ matre sua educatus esset et ad puerilem uenisset aetatem, petiit Atticam regionem ad cognoscendum patrem. Et sine laude ne ad eum peruenisset, latrociniis Graeciam liberauit. Medea autem, repudiata ab Iasone, Aegeo nupta, persuasit aduenientem iuuenem tauro obponere, qui uastabat Atticam regionem, dicens futurum ut ab eo priuaretur regno. Theseus uero tauro interfecto duplicauit regi timorem; dein inuitatum ad epulas eum perdere uoluit. Tandem agnito gladio, quem apud Aethnam olim reliquerat, libens agnouit filium et Medeam, quae fuerat ⟨in⟩ sidiarum causa, profugere coegit. Post mortem uero patris ipse Athenis regnum obtinuit; consensitque Pirith ⟨o⟩ o, Ixionis filio, faciente uirtute fiduciam, ut Proserpinam raperent. Qui cum descendissent ad inferos, ad saxum religatus est Pirithous nexibus trecentis; quas in perpetuum patitur po ⟨e⟩ nas. Hercules uero pro Cerbero ad infernum descendens, cum comperisset Theseum carissimum sibi iuuenem haerentem in saxo poenas luere, ut quidam dicunt, exorato Dite ei ueniam impetrauit, ut alii uero, tam ualde euellit eum a saxo, ut pars nat ⟨i⟩ um eius haereret in saxo.
Hercules cum accessisset comes Argonautis, Hylan Thiodamantis filium secum duxit armigerum, admirandae pulchritudinis iuuenem. Ipse uero fregerat remum in mari, dum pro suis remigat uiribus, cuius reparandi gratia Mysiam petens siluam fertur ingressus. Hylas uero cum aquatum perrexisset, conspectus a Nymphis receptus est; quem dum Hercules quaerit, relictus ab Argonautis est in Mysia.
50
Herculis ortus fuit talis: Iuppiter cum Alcmena uxore Amphitryonis in specie eius concubuit; ex qua natus est Hercules. Cuius ut ortus Iunoni celatus esset, quae natos de pellicibus odio habuit, geminata est nox. Sed cum non latuisset Iunonem, immisit duos serpentes, qui Herculem deuorarent in cunis iacentem. Erant duo pueri, Iphiclus de Amphitryone, Hercules de Ioue; Iphiclus, ab aduentu serpentium territus de cunis cecidit et uagitu suo parentes dormientes excitauit, qui surgentes uiderunt Herculem angues elidentem et eorum guttura praefocantem.
Hercules missus ab Eurystheo, Thebanorum rege, Nemeum leonem interfecit. Cuius pelle [m] cum unguibus pro spoliis utebatur.
Molorchus quidam pastor fuit. Qui Herculem uenientem ad Nemeum leonem occidendum liberaliter suscepit hospitio.
Eryx Ueneris et Butae filius fuit, qui occisus ab Hercule ex sepultura sua monti nomen imposuit, in quo matri fecerat templum. Quod Aeneae adscribit poeta dicens: tum uicina astris Erycino in uertice sedes.
Hercules aliquando uenit ad populos, qui dicebantur Cimini uel a monte uel a lacu, et, cum a singulis prouocaretur ad ostendendam uirtutem, defixisse dicitur uectem ferreum, quo exercebatur. Qui cum terrae esset affixus et a nullo posset auferri, eum rogatus sustulit; unde immensa uis aquae secuta est, quae Ciminum lacum fecit.
55
Antaeus fuit rex Libyae, filius Terrae. Ad quem cum uenisset Hercules, coepit cum eo luctari, sed non poterat eum superare; fingebat enim se cadere et ex matre Terra uires sumebat et forti [ci] or surgebat. Hoc cognoscens Hercules suspensum i ⟨n⟩ aere [m] eliso gutture suffocauit.
Alcinous, Phaeacum rex, laborabat [ab] Harpyiis. Ad quem Hercules ueniens, cum hoc agnouisset, praestolatus est earum aduentum ad mensam solito more uenientium; quas uulneratas reppulit a regno. Has Ouidius Stymphalidas uocat.
Hercules ad inferos descendens rapturus Theseum timuit ne Tricerberus in illum transiens laceraret illum; qua [m] propter insiliens in Cerberum traxit eum ab inferis. Cumque insolitam lucem uidisset superorum, spumam a [r] b ore eiecit; e qua spuma dicitur nata fuisse herba uenenifera nomine acon ⟨i⟩ ta. Nam Cerberus terra est, quae omnium corporum consumptrix est; unde Cerberus dicitur, quasi creoboros, id est carnem uorans.
Oeneus, Parthaonis filius, rex Aetoliae reg ⟨n⟩ ique sedem habens in Calydone, D ⟨e⟩ ianiram filiam habuit. Quam Hercules et Alpheus — qui et Achelous — dum peterent in coniugium, pater opposuit illis hanc legem, ut inuicem conluctantes, qui in certamine alterum uinceret, ille D ⟨e⟩ ianiram uxorem duceret. Qui cum certamen inirent, Achelous, magicae. artis potens, in uarias se ferarum formas mutauit et tandem in tauri speciem mutatus ab Hercule est uictus et dextro cornu absciso est turpatus; quod Nymphae accipientes Fortunae pro dono obtulerunt. Quod Fortuna omnibus bonis implens Copiae, ministrae suae, tradidit, ut quos Fortuna fouere uellet, copia illis exinde ad plenum manaret; unde Horatius: Hinc tibi copia ad p ⟨l⟩ enum benigno cornu manabit bonorum opulenta ruris. Alpheus — seu Achelous — confusus Alcidis uirtute, mutatus est in amnem; elapsus hostilibus palmis et timens semper ne usquam appareat inimici praesentia, per concaua terrarum undis Siciliae affluit. Hercules postea D ⟨e⟩ ianiram in suam potestatem accipiens ad quendam fluuium peruenit nimiae profunditatis, quem cum transire non posset, eam deposuit clauamque cum reliquis armis secum transuexit, ut post exoneratus eam expedite ferret, et interim eam Nesso centauro commendauit. Cum ergo ad illam transportandam uellet reuerti, uidit eundem Nessum centaurum cum ea concumbere; feruens igitur ira, emissa sagitta toxicata uulnerauit eum, cuius cruor in uenenum conuersus est. Moriens autem Nessus dixit D ⟨e⟩ ianirae: «Collige tibi cruorem istum eritque tibi pro munere a me datum; nam, si quando Herculis animus a te declinauerit, uestem — hoc cruore infectam — uiro tribuens eius amorem reuocabis tibi!». Cum igitur Hercules quandam meretricem amaret, exosa D ⟨e⟩ ianira misit ei uestem illo ueneno infectam mandans per Licham famulum eius, ut hora sacrificii illam indueret; qua indutus, adhaesit cuti illius cepitque uenenum artus illius infundere et incendere. Tunc Licham, qui ei uestem detulerat, in E ⟨u⟩ boicas proiecit undas. Se ipsum in ⟨O⟩ et [hn] ae montis incendium misit et sic inter deos translatus est.
Philoctetes fuit Phiantis filius, Herculis comes; quem Hercules, cum hominem in ⟨O⟩ et [hn] a monte deponeret, petiit, ne alicui sui corporis reliquias indicaret; de qua re eum iurare compulit et ei pro munere dedit sagittas, Hydrae felle tinctas. Postea Troiano bello responsum est sagittis Herculis opus esse ad Troiae — seu Ilii — expugnationem. Inuentus itaque Philoctetes, cum ab eo Hercules quaere ⟨re⟩ tur, et negaret primo se [se] scire ubi esset Hercules, tandem confessus est mortuum esse; inde cum acriter ad indicandum sepulcrum eius cogeretur, pede locum percussit, cum nollet dicere. Postea pergens ad bellum, cum exerceretur, sagittae unius casu uulneratus est in pede, quo percusserat tumulum. Ergo cum foetorem insanabilis uulneris Graeci ferre non possent, diu equidem pro oraculi ne [s] cessitate ductum tandem apud Lemnum sublatis reliquerunt sagittis. Hic postea horrore sui uulneris ad patriam redire neglexit, sed sibi paruam Petiliam in Calabriae partibus fecit.
60
Postquam Hercules migrauit e terris, nepotes eius, timentes insidias eorum, quos auus Hercules afflixerat multipliciter, Athenis sibi primi asylum, hoc est templum Mineruae, collocarunt, unde nullus posset abduci. Quod et Statius dicit, ut Herculeos fama est fundasse nepotes; ideo ergo ait: Quod Romulus acer asylum retulit, hoc est templum fecit ad imitationem Atheniensis asyli. Quod ideo Romulus fecit, ut haberet aduenas plures, cum quibus conderet Romam; unde Iuuenalis: Et tamen ut longe repetas longeque reuoluas nomen, ab infami gente ⟨m⟩ deducis asylo.
Pholoe, silua Thessaliae, dicta a Pholo centauro qui eam incolebat, quia Pholus tempore, quo ab Eurystheo rege missus est Hercules ⟨in⟩ Thraciam, ut Diomedis equos adduceret, qui humanis carnibus uescebantur, eum hospitio recepit. Alii, qui dicunt quod Hercules eum occidit, susceptus ab eo hospitio, errant; sed uerius Asper Longus Pholum tradit aduersum Centauros ab Hercule adductum, cum Herculem hospitio recepisset. Asper et Pholum tradit, dum sagittas Herculis stupet, qui tot Centauros occiderat, unam ex illis in pedem cecidisse, cuius uulnere sanari non potuit; ideo credunt nonnulli ab Hercule occisum.
Hydra fuit in Lerna, Argiuorum palude, serpens quinquaginta habens capita, uel, ut quidam dicunt, septem, qui omnem regionem deuorabat. Quod cum audisset Hercules, adiens eum expugnabat. Et uno caeso tria capita crescebant, unde et latine excetra est dicta. Quam postea Hydram Hercules deuicit. Sed constat Hydram locum fuisse euomentem aquas uastante [n] s uicinam ciuitatem, in quo meatu uno clauso multi erumpebant; quod Hercules uidens, ipsa loca exussit et sic meatum aquae clausit; nam Hydra ab aqua est dicta. Potuisse autem haec fieri, ille indicat locus ubi dicit: Excoquitur uitium atque exu [n] dat inutilis humor.
Aliae quaedam, praeter has quae hic continentur, fabulae de Hercule finguntur. Nam fertur et Eryma ⟨n⟩ theum quendam aprum occidisse, et ceruo cuidam aurea cornua abstulisse, et Amazonam balteo ⟨spoliasse⟩ , et de equis Diomedis uictoriam rapuisse, et — Lucano attestante — Ossam monte ⟨m⟩ superpositum a gigantibus Olympo deiecisse. Sub uno anhelitu CXXU passus cursu pedum percurrebat. Quae tamen praedictae fabulae ideo hic non plene scribuntur, quia raro inueniuntur.
Eurystheus rex fuit Graeciae, Persei genus, qui Iunonis instinctu imperabat Herculi ut uaria monstra superaret, quibus posset perire; unde eum durum appellauit, qui potuit ad complendum odium nouercale sufficere.
65
Busiris rex fuit Aegypti, qui cum susceptos hospites immolaret, ab Hercule interemptus est, cum etiam eum uoluisset occidere.
66.1
Cacus filius Uulcani fuit, ignem ore uomens, qui uicina omnia populabat ⟨ur⟩ ; quem Hercules occidit. Secundum ueritatem fuit Euandri seruus pessimus et fur et ideo cacus dicitur, quod graece malum sonat; ignem ore uomere dicitur, quia agros igne uastabat.
66.2
Cacus Iouis, cum in arbore fici formicas — id est myrmicas — uidisset, optauit tot sibi socios euenire et statim formicae in homines uersae sunt. Sed hoc fabula est; nam, ut ⟨Erat⟩ osthenes dicit, Myrmidonae dicti sunt a rege Myrmidono.
Geryon rex insulae Eryth [im] iae — uel Hispaniae — fuit. Et ideo tergeminus — uel tricorpor — dicitur, quia tria capita habuit uel, secundum alios, quinquaginta: tria capita, uel quia tribus insulis imperauit, uel quia tres fratres concordissimi fuerunt. Ad quem interficiendum Eurystheus Iunonis instinctu Herculem misit, sperans eum ibidem interiturum. Illuc pergens Hercules cum aerea olla et bicipiti cane — aerea olla ob aeratas naues, bicipiti cane, quia nauali et terrestri proelio plurimum ualuit — uenit ad oceanum et nulla naue inuenta alnum conscendit et in insulam Erith [im] iam peruenit. Ubi primum canem Othrum interfecit et ⟨Er⟩ ythi [mi] am filiam eius, deinde Erytionem pastorem, filium Martis, nouissime ipsum Geryonem interfecit et sic uictor armenta eius in Graeciam adduxit.
Hercules primum ab Euandro non est susceptus, postea cum filium Iouis ⟨se⟩ diceret et morte Caci uirtutem probaret, susceptus et pro numine habitus est; denique Aram Maximam ei constituit. Cum ergo Hercules quaedam capita de armentis Geryonis patri suo immolare statuisset, inuenti sunt duo senes, Pinarius et Potitius; quibus Hercules ostendit, quali ritu se coli uellet, scilicet ut mane et uespere ei sacrificaretur. Itaque perfecto matutino sacrificio, cum ad sacrificium uespertinum prior Potitius perueniret, iratus Hercules iussit ut Pinarii domus ministra esset epulantibus Potitiis [ministraret] .
Euander nepos Pallantis, regis Arcadiae, fuit. Hic patrem suum occidit et matre suadente Nicostrata, quae postea Carmentis dicta est, expulsis ueteribus colonis loca obtinuit, ubi postea Roma constructa est, et modicum oppidum fundauit in monte Palanteo, qui nomen habuit de Pallante proauo Euandri.
70
Bellerophons, qui et Perseus, Glauci filius, cum ignarus ad Proetum in hospitium uenisset et uxor Proeti Sthenoboea — siue Antia — illum amaret, nec ab eo impetrare potuisset, ut secum concumberet, mentita est apud uirum ab eo se compellatam pro stupro fuisse. Proetus uero ad Iuuatem socerum suum misit eum et de eadem re Bellerophonti dedit tabulas perferendas socero; quibus ille lectis, interficere talem uolebat uirum. Sed cum ille prudentia sua et castitatis auxilio se ab instanti periculo liberasset, tamen, ut pudicitiam periculi probaret inmanitas, ad interficiendum Ch ⟨i⟩ maeram missus est: quam Pegas [g] o iuuante prostrauit. Denuo eum misit, ut Calydonas uinceret. Etiam illos cum uicisset, nouissime Iuuates agnouit, quae sibi fuisset causa tanta mala patiendi criminaque, quae in eum conficta erant, aboleuit. Uirtute quoque magnifice collaudata filiam suam Alcimenen dedit ei uxorem. At Sthenoboea — quae et Antia — re cognita propria manu interiit.
Chimaera, monstrum, Tyronis et Achemenidae filia fuit. Cuius triplex dicitur forma: prima namque leonis horrebat facie, media caprae, cauda imitabatur draconem. Haec cum in Lycia iuxta Gargarum montem popularetur terras, a Bellerophonte interfecta est. Quidam Chimaeram dicunt non animal, sed montem Lyciae, quibusdam locis leones et capras nutrientem, quibusdam ard [er] entem, quibusdam plenum serpentibus. Hunc Bellerophons habita ⟨bi⟩ lem reddidit, unde et Chimaeram occidisse dicitur.
Perseus, per Aethiopiam iter faciens, postquam Andromeden propter superbiam matris, quae se nympharum pulchritudini praetulerat, saxo illigatam ac marinae beluae obiectam uidit, captus specie eius exarsit. Pactusque est a Cepheo et Cassiopia, parentibus uirginis, ut sibi matrimonio iungerent, si beluam interemisset. Perfecto igitur ⟨a⟩ Perseo pollicito, cum fides promissa a Cepheo esset praestita et nuptiarum coniugalium epulis principes interessent, Phineus, cui Andromeda ante fuerat desponsata, contumeliam sibi existimans grauiss ⟨im⟩ am iniunctam, quod aduenae consanguineus postpositus esset, uescentium animos pugna confu [n] dit. Et cum res miserabilis dimicantium ageretur in regia ac multi ex utraque parte armis, quae casus obtulisset, cecidissent, nouissime Perseus, pertimescens multitudinem aduersariorum, caput Gorgonis extulit; quo uiso Phineus cum auxiliantibus diriguit.
Tarquinius Superbus habuit perditos filios, inter quos Arruntem. Qui dum in castris esset patre suo Ardeam obsidente et ortus esset inter eum et Collatinum, maritum Lucretiae, de uxoribus sermo, eousque processit contentio, ut ad probandos earum mores arreptis equis statim in domos suas simul proficiscerentur. Ingressi itaque ciuitatem Collatiam, ubi fuit Lucretiae domus, inuenerunt eam lanificio dare operam et tristem propter mariti absentiam. Inde ad Arruntis domum profecti, cum uxorem eius inuenissent cantilenis et saltationibus indulgentem, reuersi ad castra sunt. Quod Arruns dolens, cum de expugnabili Lucretiae castitate cogitaret, mariti eius nomine epistolam finxit et dedit Lucretiae; in qua hoc continebatur ut Arruns susciperetur hospitio. Quo facto per noctem stricto gladio eius ingressus cubiculum cum Aethiope hac arte egit, ut secum coiret, dicens: «Nisi mecum concubueris, Aethiopem tecum interimo, tamquam in adulterio deprehensam!» Timens itaque Lucretia ne famam castitatis amore deperderet, quippe quam sine purgatione futuram esse cernebat, inuita turpibus imperiis paruit. Et altero die conuocatis propinquis, marito Collatino, patre Tricipitino, Bruto auunculo, qui tribunus equitum celerum fuerat, rem indicans, petiit ne uiolatus pudor neue inultus eius ⟨esset⟩ interitus et eiecto gladio se interemit. Quem Brutus de eius corpore extractum tenens, processit ad populum et multa conquestus de Tarquinii superbia et filiorum eius turpitudine egit, ne in urbem reciperentur, auctoritate qua plurimum poterat; nam, ut supra diximus, Brutus tribunus equitum fuerat. Sed cum non susciperetur, Tarquinius contulit se ad regem Tusciae Porsennam; qui pro Tarquinio cum ingentibus copiis capto Ianiculo et illic castris positis Romam uehementer obsedit. Et cum per Sublicium pontem — hoc est ligneum — transire conaretur, solus Cocles hostilem impetum sustinuit, donec a tergo pons solueretur a sociis. Quo soluto se cum armis praecipitauit in Tiberim et licet laesus in coxa, tamen fluenta superauit; unde est illud ab eo dictum, cum ei in comitiis coxae uitium obiceretur: «Per singulos gradus admoneor triumphi mei!». In tantam autem obsidionis necessitatem populus uenerat ut et obsides daret; ex quibus C ⟨l⟩ oelia inuenta occasione transnatauit fluuium et Romam reuersa est redditaque rursus est pacis lege, eam Porsenna repetente. Qui admiratus uirtutem puellae, dedit ei optionem ut cum quibus uellet rediret; illa elegit uirg ⟨i⟩ nes. Unde Porsenna, hoc quoque miratus, concessit et rogauit per litteras populum Romanum ut ei aliquid uirile decerneretur; cui data est statua equestris, quam in sacra uia hodie conspicimus.
Hymenaeus, puer formosissimus, genere Atheniensis fuit. Is cum annos puerilis ae [s] tatis excederet neque adhuc uirum implere posset, ea pulchritudine praeditus fuisse dicitur, ut feminam mentiretur. Istum cum una ex ciuibus suis, uirgo nobilis, adamasset, ipse mediocribus ortus parentibus, quia nuptias desperabat, quod poterat tamen, puellam extrema amoris linea diligens, eius animo solo satisfaciebat aspectu. Cumque nobiles feminae cum uirginibus sacra Cereris Eleu [i] sinae celebrarent, subito aduentu piratarum raptae sunt. Inter quas et Hymen ⟨ae⟩ us, qui illo amatam subsecutus fuerat, cum puella abripitur. Cum igitur per longinqua maria praedam piratae uexissent, ad quandam regionem tandem perueniunt, ubi et somno pressi ab insequentibus sunt perempti. Hymenaeus relictis ibi uirginibus, reuersus Athenas, pactus est a ciuibus dilectae suae nuptias, si eis filias suas restitueret. Quas ubi pro uoto restituit, exoptatam accepit uxorem. Quod coniugium quia felix fuerat, placuit Atheniensibus nomen nuptiis Hymenaei miscere.
75
Orpheus, Oeagri et Caliopae Musae filius, ut quidam putant, Apollinis filia ⟨m⟩ habuit uxorem Eurydicen. Quam dum Aristaeus, Cyrenis filius, pastor, cupidus persequitur uolens eam stuprare, illa fugiens concubitum serpentem non deuitauit et haec ei causa mortis fuit. Orpheus coactus desiderio coniugis temptauit dulcedine cantus citharae lenire Ditem et Proserpinam, si posset Eurydicen ad superos reuocare. Descendit igitur ad inferos et in miserationem eos cantu suo conpulit; acceptaque lege impetrauit Eurydicen ita demum, si non ante respexisset quam ad superos perueniret. Ut deinde est dura amantium perseuerantia, Orpheus timens ne non inesset pollicitis Di [c] tis fides, respexit et irritum fecit suum laborem. Reuersus deinde ad superos, qui parum prosperas expertus erat nuptias, perosus omne genus femineum solitudinibus se dedit.
Castor et Pollux Iouis et Ledae filii fuerunt; qui cum adamassent Phoeben et Dianisam, coniuges Linci et Idei, Aphar ⟨e⟩ i filiorum, et uellent eas rapere, Lincus — omnia cui uidendi potestas erat — Idam fratrem in uindictam concitauit. Qui telum habebat, quod diuini teli similitudinem habebat ita ut nullus posset illud euadere; itaque eo misso interfecit Castorem; ⟨ultor adest Pollux et Lincum perforat hasta . . .; ibat in hunc Idas⟩ , cumque iam Pollucem uellet occidere, ab Ioue et fulmine percussus est. Pollux uero uidens suum fratrem mortuum ad inferos descendit; inde cum fratre recepto ad superos euasit et Iouem orauit, ut caelestem honorem sibi traderet. Inde inter astra collocati sunt et caelestem honorem habuerunt.
Iuppiter, amorem Ledae uirginis affectans, conuersus in cygnum finxit se fugere aquilam; sed Mercurium in aquilam transmutauit. Sic in gremio Ledae receptus, cum ea concubuit, quae peperit ouum, unde nati sunt tres: Castor, Pollux et Helena.
Refert Solinus quod inter omnia, quae Aegyptus ⟨habet⟩ digna memoratu, praecipue mirentur bouem, quem Apin uocant, insignem albae macula notae, quae dextro lateri eius ingenitam refert corniculatae lunae faciem. Hunc Aegyptus ad instar numinis colit, eo quod de futuris det quaedam manifesta signa; apparet e ⟨nim⟩ in Memphis. Cui statutum aeui spatium est; nam immersus profundo sacri fontis necatur, ne diem longius trahat quam licebit; mox alter sine publico luctu requiritur. Hunc etenim centum antistites Memphim prosecuntur et repente, uelut lymphatici, praecinunt. Dat omina manifestantia de futuris: illud maximum, si de c ⟨onsu⟩ l [i] entis manu cibum capiat. Huius capitis imaginem sibi in heremo Iudaei fecerunt.
Tydeus, Oenei filius et Passiopae, Diomedis pater; is cum M ⟨en⟩ a [n] ⟨l⟩ ipp [l] um filium suum interfecisset, exul ad Argos peruenit et amicitia Adrasto regi iunctus est. Ipso tempore Polynices regno expulsus est a fratre suo Eteocle, qui Thebis imperauit, et exul quoque ad Adrastum uenit. Cum autem animaduertisset Adrastus responsum, quod ei Apollo dederat, futurum ut filias suas daret apro et leoni — nam Polyn ⟨i⟩ ces et Tydeus earum ferarum pellibus tecti erant —, existimauit rex eis debere filias suas in matrimonium dare. Hinc Adrastus a ⟨d⟩ scitis ciuibus suis auxilium Polynici aduersum Eteoclem tulit; ibi Tydeus interfectus est, Polynices cum fratre mutuis uulneribus cecidit.
80
Cius quidam rex cum in peregrinatione pranderet in litore ac deinde proficisceretur, oblitus est filium, nomine Smicronem; ille peruenit in saltum patroni cuiusdam et cum esset receptus coepit cum suis pueris capras pascere. Aliquando prendiderunt cy [n] gnum et illum ueste cooperuerunt; dum ipsi pugnant ut illum patrono munus offer ⟨r⟩ ent et, cum iam essent fatigati certamine, reiecta ueste mulierem inuenerunt. Et cum fugerent, reuocati ab ea moniti sunt ut patronus unice Smicronem diligeret puerum; illi quae audierunt patrono indicauerunt. Tunc patronus Smicronem pro suo filio nimio dilexit affectu eique filiam suam ducendam locauit uxorem. Illa cum praegnans ex eo esset, uidit in somnis per fauces suas introisse solem et exisse per uentrem; infans editus ideo Branchus uocatus est, quia mater eius per fauces sibi uiderat uterum penetrasse. Hic cum in siluis Apollinem osculatus esset, comprehensus est ab eo et accepta corona uirgaque uaticinari coepit et subito nusquam comparuit. Templum ei factum est, quod Branchiadon nominatur; et Apollini pariter Philesia consecrata sunt templa, quae ab osculo Branchi, siue certamine puerorum, Philesia nuncupa ⟨n⟩ tur.
Salmoneus Elidorum rex fuit. Qui, nimia felicitate elatus, suos ciues sacerdotes et sacra Iouis ad se transferre iussit sibique religiones illius et sacra impendi. Hic uectus per aera curru imitabatur tonitrua et fa [s] ces ⟨agitabat⟩ in modum fulminis. At Iouis uerum ⟨f⟩ ulmen torquens praecipitem in Tartara adegit.
Aloeus Iphimediam uxorem habuit; quae compressa a Neptuno duos peperit, Otum et Ephialtem, qui digitis nouem per singulos menses crescebant. Freti namque altitudine, caelum uoluere subuertere, sed confixi sunt Dianae et Apollinis telis.
Quidam enim infans, expositus a quodam famulo iuxta focum, in quo soliti erant pastores ignem accendere, calore ductus sese in calentes cineres misit inuentusque a pastoribus Uulcani filius creditus est et ab illis educatus; Caeculus est appellatus, quia paruulos ex igne habebat oculos. Qui ad pubere ⟨m⟩ aetatem ueniens, ciuitatem in montibus construxit, quam Praeneste uocauit; uidensque illam frequentari, extruxit theatrum ligneum, ut finitimae gentes ad eam urbem concurrerent. Prae ⟨ne⟩ ste oppidum eo tempore a Caeculo est constructum. Cumque nullus eum filium crederet Uulcani, faces tradidit amicis suis et signo dato spectatores flamma circumseptos inuasit; rogatusque et probatus filius esse Uulcani, flammas exstinxit.
Proetides Proeti, regis Argiuorum, de Sanabilia siue Sthenoboea uxore eius filiae natae fuerunt; quarum haec sunt nomina: Cresipe, E [t] finoe, Efianasa. Quae insolentius gloriantes Iunoni suam formam praetulerunt et hoc sentiens Iuno in insaniam conuertit eas, quod putabant se uaccas esse et quaerebant in capitibus cornua et non inueniebant et dabant mugitus confusos usque dum a quodam Melampode sanatae sunt.
85
Pieri, regis .Macedoniae, et Enipae nouem filiae insolentius dum gloriantur, Musas in certamina prouocauerunt cantus. Quarum una carmen exorsa est, quod gigantes aduersus deos contenderint, ex quibus Typhoeus terrigena deformitate terruisset deos compulsos in Aegyptum. Ibi Iuppiter ob metum in arietem uersus est, Apollo in coruum, Liber in caprum, Diana in felem, Iuno in uaccam, Uenus in pis ⟨c⟩ em. Inuicem autem Musae cum Cereris laudem cecinissent et qualiter Typhoeus Aetnae, monti [s] Siciliae, subiectus esset, Pierides uictae in picas sunt transfiguratae.
Ouista, pastor, filius Ynen regis, cum uideret caprum, a ⟨g⟩ rege saepius discedentem, eum secutus uuam depascentem inuenit in ripa Acheloi fluminis. Quam statim expressit ac de aqua Acheloi fluminis, iuxta quam fuerat inuenta, commiscuit obtulitque regi; qui suo nomine graeco sermone ynen, id est uinum, appellauit.
Liber Thracia digressus, cum in Tmolo monte iter ageret, Silenus nutritor eius a Phrygibus captus ad Midam regem ductus est. Silenus autem, agnitus ab eo, acceptus est et Libero aduenienti redditus; et ob beneficium optandi deus arbitrium ei dedit, si quid uellet, a se petere. Ille uero petit ut quae contigisset aurum fierent, quod inutile fuit. Nam coepit sui uoti effectu torqueri, quia quicquid tetigerat, aurum statim efficiebatur. Cui petenti, ut restitueretur sibi, fecit; iussit enim ut ad flumen Pactolum perueniret ibique ⟨se⟩ subponeret et sic rediret in pristinum statum. Quo facto Pactolus deinceps arenas aureas trahere dicitur.
Post mortem Ulixis Mercurius cum uxore eius Penelope concubuit, quae sibi iuxta oppidum Tegeum peperit filium, Pan nomine. Unde et Tegeus dicitur.
Pan cum Tmolum, montem Lydiae, frequentans fistula se oblectaret, Apollinem in certamen euocauit iudice Tmolo, cuius mons erat. Itaque cum Apollini uictoria esset adiudicata, Midae regi assidenti soli displicuit; quam ob causam deus iratus aures eius asininas fecit. Ille criminis sui notam tonsori tantum ostendit, praecipiens ei ut [ut] , si crimen eius celaret, participem eum regni efficeret. Ille in terram fodit et secretum domini sui in defosso terrae dixit et operuit; in eodem loco calamus est natus. Unde sibi pastor tibiam faciens, quae cum percutiebatur dicebat «Mida rex aures asininas habet!» — nihilominus quod ex terra conceperat. Quidam tradunt non Pan, sed Marsyam cum Apolline certasse.
90
Arachne Lydia, Idmonis et Ippopis filia, studio lanificii famam qu ⟨ae⟩ sierat. Cumque materna industria cunctas praecessisset in opere faciendo, festis diebus insolentius gloriata est quam mortalem decuerat; nam Mineruam in certamen prouocauit. Quae in anum uersa in hoc ad eam uenit, ut eius audaciam compesceret; quam cum uidisset in certamine permanentem, reuersa in suam speciem opere proposito in certamen descendit. Sed uicta Arachne cum contumeliose a Minerua pulsa esset, suspendio se affecit; propter studium autem, quod a Minerua acceperat, in araneam uersa est, ut opere inutili nullum sui effectum capere posset.
Admetus, rex Graeciae, Alcestam in coniugio petit. Cuius pater edictum proposuerat, ut, si quis duas feras sibi dispares suo curru iungeret, ipse illam in coniugio acciperet. Is Admetus Apollinem atque Herculem petit et ei ad currum leonem et aprum iunxerunt; itaque Alcestam in coniugium accepit. Cum in infirmitatem cecidisset Admetus et mori se comperisset, Apollinem deprecatus est; ille uero dixit se ei aliquid non posse praestare, nisi si quis se de eius propinquis ad mortem pro eo uoluntarie obtulisset, quod uxor effecit. Itaque Hercules dum ad Tricerberum canem abstrahendum descenderet, etiam ipsam de inferis leuat. Admetum [de] posuerunt in modum menti ⟨s⟩ , sed Alcestam pro praesumptione.
Neptunus, cum incideret in amorem Melopae nymphae, habuit ex ea [m] filium Amycum, Bebryciorum regem. Qui effracta lege solitus erat uenientes hospites ad se recipere et cogebat eos cestibus secum dimicare uictorque existens interficiebat eos. Hanc eius feritatem cum multi essent perpessi, nouissime in eodem certamine superatus morte multatus est a Polluce, qui cum Argonautis pellem auream Colchis petebat.
Cum animaduertisset Neptunus Uenerem spatiantem in litore Siculi maris, eam compressit; ex quo grauida facta filium peperit, quem nominauit Erycem. Qui cum in Sicilia regnaret, uiribus suis fidens legem posuit uenientibus ad se ut secum cestibus decertarent. Quo cum uenisset Hercules et ex Hispania ageret armenta Gery [gi] onis, cum eo congressus est eumque superatum interfecit. A cuius nomine mons Siciliae Eryx nominatur.
Arion autem inter delphinas: Lesbius citharoedus optimus fuit. Qui cum Tarento Corinthum cum multis opibus peteret et uideret sibi in mari tendi insidias a nautis, petit ut paululum cithara caneret. Ad cuius sonum cum delphini conuenissent, se excussit supra unum et ita imminens uitauit periculum.
95
In Epiro dicitur nemus fuisse, in quo responsa dabant columbae. Quod ideo fingitur, quia lingua Thessal [i] a peliades et columbae et uaticinatrices dicuntur.
Antiopa, Nyctei filia, ab Epapho per dolum est stuprata; quae ob id a uiro Lyco est ui eiecta; qua pulsa, Dircen duxit uxorem, ⟨cui suspicio incidit uirum suum clam cum Antiopa concubuisse⟩ imperauitque famulis, ut Antiopam uinctam in tenebras clauderent. Cui cum partus instaret, Iouis uoluntate effugit uincula et in monte Cithaerone — seu Aracyntho — partum exposuit natosque Zethum et Amphionem proiecit. Hos pastor quidam pro suis educauit; quos postea cum mater agnouisset, illi iniurias eius exsecuti Lycum interfecerunt; Dircen uero tauro indomito religatam uita priuauerunt. De cuius sanguine palus Dirce [n] , quae est Thebis, facta esse dicitur. Quorum unus Amphion studium citharae habuit et sic citharizare dicitur, ut montes et siluas ac saxa ad se uocare dicatur; quae saxa ac lapides Zethus, frater eius, ad Thebas duxit; diciturque earum Thebarum inde struxisse muros. Dircaeus uero Amphion a Dirca fonte [m] appellatus, quia matrem eius dii in fontem Dircam mutauerint; qui est Thebis ortus sanguine matris eius, in Actaeo Ar ⟨a⟩ cyntho.
Nyctimone, postquam cum patre concubuit et agnouit facinus, se in siluis abdidit et lucem refugit; ubi deorum miseratione conuersa est in auem. Quae pro tanto facinore auibus est ammirationi.
Gla ⟨u⟩ cus piscator fuit de A ⟨n⟩ thedone ciuitate. Qui cum captos pisces super herbam posuisset in litore et illi recepto spiritu maria petissent, sensit quandam herbarum potentiam; quibus esis conuersus est in numen marinum.
⟨P⟩ otnia ciuitas est, de qua fuit Glaucus. Qui cum sacra Ueneris sperneret, illa irata equa [li] bus inmisit furorem, quibus utebatur ad currum, et eum morsibus dilacerauerunt. Hoc ideo fingitur, quod eis furorem Uenus immiserit, quia dilaniatus est Glaucus effrenatis nimia cupiditate equa [li] bus, cum eas prohiberet a coitu, ut essent uelociores.
100
Uirgo quaedam Chelone nomine linguae impatientis fuit. Uerum cum Iuppiter Iunonem sibi nuptiis iungeret, praecepit Mercurio ut omnes deos et homines atque animalia ad nuptias uocaret. Quibus sola Chelo ⟨n⟩ e irridens et detrahens nuptiis uenire contempsit. Quam cum Mercurius non uenire notaret, denuo descendit ad terras et aedes Chelonis, super fluuium positas, praecipitauit in mare; ipsam Chelonem in animal sui nominis conuertit, quam nos testudinem dicimus, fecitque ut pro poena dorso tectum prona portaret. Unde incuruatis aedificiis hoc est nomen impositum.
Click or tap any word for its parse and dictionary entry.
Text: Perseus Digital Library, licensed CC BY-SA. Dictionary: Lewis & Short (Perseus, CC BY-SA). Morphology: LatinCy — machine parsing, corrected against the AGDT & PROIEL treebanks and Morpheus.