Library › Latin: Lyric & Elegy › Epigrammata Historica
Godfrey of Winchester’s Epigrammata Historica are short poems in elegiac couplets on kings and churchmen of England. The first, on Cnut, praises the king who wore a triple crown as ruler of the Danes, the English and the Norwegians, cruel to his enemies but serving his subjects, and recalls how he left the feasts of his own table to sit among poor monks. Other poems commemorate rulers and bishops of the Anglo-Saxon and Norman periods.
The poems are a rare example of historical epigram from Anglo-Norman England, combining the form of the classical epitaph with the memory of English history. They show how a monk of Winchester, the old royal city, looked back across the Conquest to the kings of earlier generations, and they preserve views of their characters current in his community. Their brevity also suited them for use as epitaphs and as aids to memory, and they give a compact verse portrait gallery of English rulers and prelates.
About this edition. The Latin text comes from The Latin Library, which publishes public-domain texts. Every word has been analyzed with LatinCy, a neural language model for Latin — click or tap any word for its dictionary form, part of speech, and complete morphology, together with the full entry from Lewis & Short’s A Latin Dictionary.
Latin · Lyric & Elegy
Epigrammata Historica
Godfrey of Winchester · every word parsed
1
I. De Cnuth rege .
Antiquo Cnuth natus erat de sanguine regum,
Regibus innumeris uiribus editior.
Sic insigne caput trino diademate cingit,
5
Dum Danos, Anglos, Northigenasque regit.
Quique cruentus erat et in hostes praedo superbus,
In sibi subiectos regis habebat opus.
Mensae saepe suae conuiuia festa relinquens,
Pauperibus monachis intererat socius.
10
Postposita pompa turbae mediator egentis,
Conseruus seruis seruiit ille Dei.
Lux postrema sibi luxit duodena Nouembris,
Et postrema dies fit sibi prima dies.
II. De regina Emma .
15
Splendidior gemma meriti splendoribus Emma,
Omni qua uoluit sorte beata fuit.
Haec habuit natos reges, regesque maritos,
Regum progenie claruit egregie.
Uicit honor morum seriem qua fulsit auorum,
20
Uicit sermo bonus, mens pia, larga manus.
Dum miseros pauit, gazas super astra leuauit,
Cultrix iustitiae seruiit ecclesiae.
Exiit auita sumpta de funere uita,
Sex de Marte dies, laeta secuta dies.
25
III. De Eaduardo rege .
Eadwardus, probitate potens, pietate uerendus.
Seque suosque regens, rex erat egregius.
Formosam faciem, procerumque corpus habebat,
Laetitiam uultus, moribus exuperans.
30
Eius opes magnae, nec earum nouit abusum,
Et diues cunctis et sibi pauper erat.
Non bello, sed pace, suos exterruit hostes,
Praesumpsit pacem rumpere nemo suam.
Quinque dies anni referebat ianua Iani,
35
Cum rex egrediens carnea templa finit.
IU. De regina Edida .
Nobilitas patrum te magnificauit, Edida,
Tu quoque magnificas regia sponsa patres.
Multa tibi species fuit, et sapientia multa,
40
Cultus honestatis sobrietasque comes.
Sidera, mensuras, abacum, monochordon, et artem,
Discendique modos, grammaticamque doces.
Notio linguarum linguas diffundere nouit,
Et morum probitas explicat ora tibi.
45
Urebat binis sol egoceronta diebus,
Cum tu deposito pondere carnis abis.
U. De rege Gilielmo .
Regnum, forma, genus, cor, dextra, facetia, uirtus,
Non donant uitam, rex Gilielme, tibi.
50
Succubuisse tibi reges populosque coegit
Insita uis, te mors succubuisse tibi.
Praepollens opibus latissima regna tenebas,
Nunc opibus nudum te domus arcta tenet.
M˙chus, periurus, fur, raptor, praedo, tyrannus,
55
Te uixisse diu, non doluere mori.
Iustitiae facies erepto iudice marcet,
Fracta gemit uirtus, pax fugitiua latet.
Ipse nouem de mense dies Septembris habebas,
Et tibi subtrahitur quod decimare queas.
60
UI. De Mathilda regina .
Consilii uirtus, decor oris, gratia uerbi,
Gloria regnorum, posteritatis honor,
Te, regina, leuant, rex, dux, comes amplius, ille
Composuit capiti qui diadema tuo.
65
Germanos Morinosque duces a patre trahebas,
Reges Francorum dat tibi mater auos.
Rex hostes bellando suos, tu pace tenebas,
Et tua pax bello constitit utilior.
Te sibi surreptam flebunt, regina Matildis,
70
Morte tua lapsi diues inopsque simul.
Istius uitae lux ultima, prima Nouembris,
Alterius uitae prima, secunda tibi.
UII. De archiepiscopo Lanfranco .
Uixisti, uenerande pater, sapienter et aeque,
75
Uixisti uiuens, mors quoque uita tibi.
Inter diuitias pauper, Lanfrance, fuisti,
Diuitiis manans, pauperum amator eras.
Per te florentes artes ualuere Latinae,
Graecia de nobis ecce triumphat ouans.
80
Tu Latios ortu Gallosque docendo leuasti,
Te sibi primatem cardo Britannus habet.
In terra degens c˙lestia mente petebas,
Exemptus terra sidera liber adis.
Sol geminos denis obsederat igne diebus,
85
Prompsit luna diem, nocte solutus abis.
UIII. De Walchero Dunelmensi episcopo .
Cor sapiens, iustique tenax, et gloria morum,
Mortis causa tuae, praesul uenerande, fuerint.
Inuidiae tibi barbaries, quia dispare longe
90
Uiuebas uita, quia morum inhonesta suorum
Uirga iustitiae uero dictante premebas;
Uirtus est odiosa malis, correctio nequam,
Disciplina grauis semper nolentibus illam.
Nullus apud sordes mentis respectus honesti.
95
Ergo tibi nocuit fortemque bonumque manere.
Si nocuit, dico quod te super astra leuauit.
Agni paschalis celebrabas gaudia festi,
Cum tu per gladios moriens, sed uiuus abisti.
IX. Inuectio in eos qui eum occiderunt .
100
Scote, ubi lex uel fas? facies et forma pudoris?
Pastorem dum caedis ouis, dum filius intras
Ense profunda patris, domini per uiscera seruus,
Dum ferrum duras, loca, tempora, f˙dera pacis,
Sanguine dum maculas, leges et iura refringis,
105
Omnia confundens, et tu confunderis ipse.
Interimens patrem, desisti filius esse;
Pastorem caedens, scis te pastoris egere.
Quodque tibi grauius ueniae uenamque uiamque
Obstruis ipse tibi, ueniae pereunte ministro.
110
Res miranda nimis, quando concordia fraudem
Educit, pax insidias, et gratia mortem.
Damna, pericla, necem, dum splendida facta rependunt,
Dum premitur uirtus, odiis calcata malorum,
Dum cadit innocuus, ruit insons, praecipitatur
115
Iustus in interitum, gladii perit ore sacerdos.
Quando caret uenia ueniam donare suetus,
Qui culpas laxare solet, moritur sine culpa.
Forsitan hanc culpam contagia prima tulerunt,
Ut sit culpa recens scelerum uindicta priorum.
120
Nobilis ille leo rapidorum praeda leonum,
Bellorum quem fama canit, quem praedicat unum,
Uirtute Herculea reges triuisse superbos;
Qui retulit patriae bellis de mille triumphos,
Ille pater pacis, tutor fidissimus aequi,
125
Iustitiae uirtus in quo secura quieuit,
Willelmus rex, regis opus sublimiter ornans,
Infestos orbi uos toto tollet ab orbe.
X. De Richardo regis Willelmi filio .
Magnanimo spes laudis eras, Richarde, parenti,
130
Et supra fratres gloria dulcis eras.
Te mores animosque suos intrasse canebat,
Quodque suos actus effigiare queas.
Inuidit uobis misere fortuna duobus,
Te tenerum florem dum rapit aura necis.
135
Discebas ceruos fragili terebrare sagitta,
Mors ausa est forti figere te iaculo.
Uirgineum sidus Septembris transiit Idus,
Dum tu mane nouo morte nouaris homo.
XI. De c˙co monacho nomine Aithelrico .
140
Ecce fatigatus diuturna nocte fuisti,
Luce expectata praeditus ecce uides.
Uiuens ecce diu sedisti noctis in umbra,
Nox abit, umbra fugit, mortuus ecce uides.
Sol feriens oculos, nulla te luce beauit;
145
Sol, solis lumen, se modo luce beat.
Per quam musca uidet, tu pridem luce carebas;
Ecce Deum per quam tu intuearis habes.
Attigerat mensem sol quinta luce Decembrem,
Te telo mortis cum ferit architenens.
150
XII. De Wulnotho comite .
Nobilis ordo patrum, morum custodia simplex,
Regula censurae, iudicialis honor,
Corporeae uires, animi uehementior ignis,
Wulnothum comitem magnificant pariter.
155
Exilium, carcer, tenebrae clausura, catenae,
Accipiunt puerum destituuntque senem.
Nexibus humanis uinctus patienter agebat,
Diuinis uinctus strictius obsequiis.
Uer erat et Februo pisces dum sole calerent
160
Nono sub Herme dies fit sibi summa dies.
XIII. De abbate Simeone .
Uiuebas, Simeon, sed et hoc in tempore uiuis,
Subtractus morti uiuere semper habes.
Uiuebas, Simeon, Simeon uenerabilis alter,
165
Et si non ulnis, baiulus ipse Dei.
Odisti mundum, luculenta negotia mundi,
Non tu natus ei, nec tibi natus erat.
Nec tortor carnis, carnem torquere solebas,
Iustitia feruens, turpibus asper eras.
170
Sol per quinque dies radios tendebat in arcum,
Sex te decursis septima lux refouet.
XIU. De Wulstano Wigornensi episcopo .
Uixisti semper, semper, uenerande sacerdos,
Non moreris uiuens, nec moriens moreris.
175
Tu semper puer atque senex, Wulstane, fuisti;
Relligione senex, simplicitate puer.
Contemptor laudis, laudanda sequendo beatus,
Ecclesiae sanctae tutor, amicus eras.
Praesulis officio pastoris honore leuatus,
180
Subiectis socius, inferior sociis.
Bis denos Ianus tres hauserat urceus ignes,
Cum supra stellas, aurea stella, salis.
XU. De Rodberto Herefordensi episcopo .
Non tua te mathesis, praesul Rodberte, tuetur,
185
Non alios aliter dinumerans abacus.
Diues eras, sapiens, studiosus, honoris amator,
Extendere dies non tamen ista tuos.
Ecce probas mortem quod nulla scientia tollit,
Diuitiae nullae, nullus honoris amor.
190
Transitus iste grauis, grauis haec mutatio carnis,
Cum caro fit uermis, uermis et ipse cinis.
Scansurum solem retinebat Carcinus ardens
Per bis quinque dies scandis ad alta tenes.
XUI. De Walchelino episcopo .
195
Consilium, uirtutis amor, facundia comis,
Walcheline pater, fixa fuere tibi.
Corrector iuuenum senibusque documenta ministrans,
Exemplo uitae, pastor utrosque regis.
Pes fueras claudis, caecis imitabile lumen,
200
Portans inualidos, qui cecidere leuans.
Diuitiis dominus, hilaris largitor earum,
Dum reficis multos, deficis ipse tibi.
Os tu plebis eras, regis secretior auris,
Illum subiectis, se sibi concilians.
205
Mensis erat Iani, rapuit te tertia nonas
Indiscreta trias, te super astra trahat.
XUII. De Thoma archiepiscopo .
Thomas praesul obit, petit alta, nec ima relinquit,
Dum corpus tumulum, spiritus astra subit.
210
Supra doctores et supra philosophantes,
Philosophia suo pane refecit eum.
Inprimis primum fecit custodia morum,
Moribus insignem splendida fama canit.
Magnificabat eum populi uox, gratia cleri,
215
Curia regalis magnificabat eum.
Una dies sole iam uertit ad arcitenentem,
Cum portauit ei missa sagitta necem.
XUIII. De abbate Serlone .
Ecclesiae murus cecidit Serlone cadente,
220
Uirtutis gladius, buccina iusticiae.
Uera loquens, et non uanis sermonibus utens,
A puero didicit seria sero loqui.
Uita tenax aequi, mens prouida, libera lingua,
Et quos corripuit principibus placuit.
225
Iudicium praeceps, contrarius ordinis error,
Et leuitas morum non placuere sibi.
Tertius a Iano mensis, lux tertia mensis,
Cum nece suppresum, uita leuauit eum.
XIX. De Willelmo Fiscamnensi abbate .
230
Et uerbo uitaque bona, Willelme, fuisti,
Ecclesiae sanctae filius atque pater.
Turris firma Dauid, quae conterit alta Damasci,
Contra peruersos arma tenens fidei.
Et decus et uirtus supra fastigia cleri,
235
Et pudor in facie, gratia uocis erat.
Tu miseris, tu mendicis oculus pietatis,
Et subtracta tibi laetus ouansque dabas.
Sexta dies aderat quae praeueniebat Aprilem,
Click or tap any word for its parse and dictionary entry.
Text: Perseus Digital Library, licensed CC BY-SA. Dictionary: Lewis & Short (Perseus, CC BY-SA). Morphology: LatinCy — machine parsing, corrected against the AGDT & PROIEL treebanks and Morpheus.