Library › Latin: Comedy › Comoedia Phylonis
The Phylon is an anonymous Latin prose comedy in the Terentian manner. Its cast is listed at the start: the young Phylon, his father Laumedon and mother Sempronia, a doctor, servants such as Sinon, Nicostratus, Sanga and Dromo, and the girl Semiramis with her father Plutarchus. The play opens with Phylon lamenting that he burns with love for a woman whose beauty is fixed in his mind; his father overhears, fears that his son has gone mad, and coaxes the secret from him, reminding him that a son should hide nothing from the father who raised him. Intrigues of servants and parents follow.
Plays of this kind were written in fifteenth-century Italy by humanists who imitated Plautus and Terence and often staged them in schools, courts or universities. The Phylon uses the stock situations of Roman comedy, the lovesick youth, the anxious father and the scheming slaves, in a lively Latin that mixes classical phrasing with contemporary touches. It belongs to the early history of Renaissance drama, before the rise of vernacular comedy.
About this edition. The Latin text comes from the Mirabile Digital Library of SISMEL and the Fondazione Ezio Franceschini, Florence (edition: Prunotto, Daniela, Corpus 24, Mirabile Digital Library (Corpus Corporum), Firenze 2011), through Corpus Corporum (University of Zurich). Every word has been analyzed with LatinCy, a neural language model for Latin — click or tap any word for its dictionary form, part of speech, and complete morphology, together with the full entry from Lewis & Short’s A Latin Dictionary.
Latin · Comedy
Comoedia Phylonis
Anonymous · every word parsed
1
PERSONAE
PHYLONfilius
LAUMEDONPhilonis pater
SINONseruus
5
SEMPRONIAmater
MEDICUS
NICOSTRATUSseruus
SANGAseruus
PLUTARCHUSSemiramidis pater
10
SEMIRAMISfilia
LOLARIUSseruus
TANGARUSseruus
DROMOseruus
PHYLON FILIUS, LAUMEDONQUE PATER
15
<Phy>. – Quid in amore uror, cum sim in hanc mulieris formam infixus?
La. – Miror, hercle, quid noui afferat filius.
Phy. – Malo mihi potius uitam extinguere, quam huius faciem perpulchram a conspectu meo delere.
La. – Insanitne filius? Quid multis? Prosiliam!
Phy. – Hem, pater.
20
La. – Quid merore tanto afficeris?
Phy. – Ah, pater, nihil est.
La. – Modo quid audiuerim de forma, ut tu tecum colloquebaris?
Phy. – Uereor dicere, pater.
La. – Ne tute scis, fili, patri, qui te aluit nutriuitque, nihil celandum fore?
25
Phy. – Utinam domi hunc non offendissem, quem me ab amore excludendum censeo.
La. – Age, dic, fili!
Phy. – Licet, pater, mihi sint incommoda nonnulla, quibus quam maxime agitor, tum amore tum denique austeritate amantis, pauca dicam.
La. – Quid in re est? Ocius profer.
Phy. – Filiam Plutarchi amare fateor.
30
La. – Dudumne?
Phy. – Menses duos opinor fore.
La. – Actum est! Difficile est iuuentutem posse ab huiusmodi detinere! Hem dicisne aliud?
Phy. – Agedum, pater, ut mei memineris.
La. – Quidne oris mutatus es! Ah, in corde amoris scintilla confixa est! Dii me perdant, cui non paruas mihi angustias uideo parari! Nihil respondes? Age, fili, faciam uti iusseris.
35
Phy. – Ahu, ahu, pater.
La. – Heus, heus, iubete medicum accersiri! Desine, fili, has flammas, que te mentemque tuam concitant.
SINON SECUM
Quo in loco illum opperiar? Quo pergam? Uerum omnis perparua auena infixa modicum hos conturbat nobiles. Nobis uero fides ulla prebetur, si malam corporis ualetudinem inire cepimus. Nimirum, ut fertur, hic tabernam quam maxime sollicitat.
Hem, illum uideo! Salue! Herus noster iussit te accersiri sine mora.
40
LAUMEDON, SEMPRONIA EIUS UXOR
La. – Profecto hic aliquid noui erit.
Sem. – Mi homo, quid hoc sibi uult?
La. – Desine, malam in rem! Omnia hec abs te promoueri scio dudum, cum huic manum amplam omnibus in rebus semper dederis.
Sem. – Cui dicat hec ignoro equidem.
45
La. – Ignoras? Filius in lecto prouolutus est.
Sem. – Me miseram! Ut aspexi te immutarier, continuo me inuasit suspicio.
La. – Abi hinc! Nunc rem perditam restitues.
Sem. – Oy, oy, ammittamne filium? Cui admodum fateor me manum largam dedisse insulse, que temeraria dicar. Adibo nunc filium, quem deorum fidei prorsus mando.
La. – Dolet satis.
50
SEMPRONIA MATER, PHYLON FILIUS
Sem. – Fili, quid hec sibi mansio uult? Num mihi respondes quicquam? Mater, inquam, sum tua! Si forte decideret, ego me funditus perderem. Heu, hec in me apud uirum cuderetur faba! Pereo, inquam, gnate, ni me dulci logo affaberis.
Phy. – Quam te, mater, mestam uideo! Ad quid hoc te angi oportet, cum ita superis uisum est? Sum adeo, mater, filie Plutarchi amore captus, quod uix sum apud me.
Sem. – Dii deeque te fortunatum reddent!
Phy. – Qui? Nam adeo res conturbata est, quod hoc non posse fieri uereor.
55
Sem. – Immo quam ocius fiet.
Phy. – Resipisco, mater.
Sem. – Pater ipse rem pertractabit.
Phy. – Satis uereor.
Sem. – Me uide.
60
MEDICUS, SINON SERUUS
<Me.> – Quid in re domi est, quo me accersiri iusserunt?
Si. – Herilis filius, ut aiunt, amore deuictus est.
Me. – In lecto, scilicet?
Si. – Immo per totum diem.
65
Me. – Res non parua est!
Si. – Hosce apud solet reseruari quod, si res perparua est, magnam fore dicunt, ut inde uberrimum consequantur fructum.
Me. – Quid tu tecum colloqueris, Sinon?
Si. – Scilicet?
Me. – Uiden ut is semiuir astutiam ostendit in deridendo nosque labefactando medicos!
70
Si. – Hic quam diligenti cura infirmis adhibet medicamenta, cum sibi die singulo taberne nomen uenditat.
Me. – Frusto semper mucido appones genuinum. Ego uero meo fungar officio. Herus estne in domo?
Si. – Ita mihi suadeo.
SINON, LAUMEDON, MEDICUS <NICOSTRATUS>
<Si.> – Is namque uocatus adest.
75
La. – Accedat, si placet.
Si. – Eamus.
Me. – Heu, per obscurum me deducis locum!
Si. – Non, hem, sed ita uisum, ut sol tibi in uia paulisper intuitum obliquauerit.
Me. – I prae, sequar.
80
Si. – Eo.
Me. – Ahu, ahu, partis mihi posterioris est sublapsa pellicula!
Si. – Ah, ah, ah, quam bene factum!
Me. – Dii te funditus perdant, Sinon, cum ex proximi malo letaris summopere.
La. – Mora quam longa est! Quid hoc est?
85
Si. – Hic, inquam, se scalarum mensure dedit.
Me. – Quid me continet quin tuis me inuolem capillis, furcifer sceleste! Credin me ita in derisum habere?
Si. – Ne seui tantopere!
La. – Quid audio, inepte? Ego te detentum reddam! Heus, heus, Nicostrate, hic in carceribus seclusus deputetur!
Ni. – Quis?
90
La. – Num uides hunc?
Si. – Ego, pol, quid egi, mi here? Iocabar equidem.
La. – Quid oscitas? Fiat quod uolo!
Me. – Remittatur ei gratia.
Si. – Si quid mali deinceps egero, mi here, me totum uerberibus cesum, iubebis carceribus perpetuis includi.
95
La. – Fiat, inquam, quod iubeo.
Ni. – Parere necesse est! Sed quid ago, Sinon, coactus profecto. Tamen spero non in longum rem ipsam progredi.
Si. – Dii, ut iubeo, secundent mihi.
Ni. – Nouum mihi uiuendi modum in dies acquiro, quo, si quid mali euenerit, ut sic, effugiam.
MEDICUS, LAUMEDON, PHYLON
100
Me. – Signum, inquam, urine uideo peroptimum; sed curate diligenter ut is hanc sibi in uxorem consequatur copulandam.
Phy. – Huiusmodi uerbis liberatus sum, pater.
La. – Fiet, fili mi.
Me. – Nam adeo amor huic est infixus, quo, ut signa apparent, debitum uite posset delere.
La. – Nihil moror. Tu, Sanga, interea loci prope adsis magistrum, ut, que apud aromatarium ordinanda erunt, domum deferas quam primum.
105
SEMPRONIA, SANGA
Sem. – Me miseram! Quam longa mora est huius Sange! Profecto scio illum non impunitum abire.
San. – Audio quid hera dicat.
Sem. – Cur non datur pre manibus mihi nunc is carnifex, ut ipsum pugnis et calcibus luto uoluere possim?
San. – Dubito satis ne mihi aliquid noui faciat hera. Accedam ultro; sed unum tamen scio, me superare non posse. Eo nunc intus.
110
Sem. – Quid tantum, miser, egisti?
San. – Egone? Impediti erant aromatarii circa alias medicinas conficiendas: hac de causa restiti.
<Sem.> – Age, omnia referam hero.
PHYLON, SEMPRONIA
<Phy.> – Credin, mater, posse id fieri quod spero?
115
Sem. – Immo ocius fiet.
Phy. – Ah, mater, si hoc fit putabo semper abs te factum!
Sem. – Desine, fili, hora sumendi cibum preterit.
Phy. – Cibus quam is perfectus esset, si pater domum uictor rediret!
Sem. – Uidebis, inquam, gnate.
120
Phy. – Nequeo ipsam, mater, delere.
Sem. – Conclamatum est.
Phy. – Dii mihi ad uotum succedant, si res digna est.
Sem. – Sunt nonnulli qui quam maxime ex amore urunt in potiundo; demum, lapsu temporis, redeunt retrogrado.
LAUMEDON, PLUTARCHUS
125
La. – Ferme tua in me beneuolentia, diu contracta, adhortari uidetur, ut hec tecum confidenter penitus agam.
Plu. – Age, ausculto.
La. – Fit plerumque ut iuuenes, quibus permollis est impressio, in amoris flammas concidant. Uerum ne in longum progrediar, me expediam paucis.
Plu. – Uereor quid hoc siet.
La. – Filius tuam gnatam amat, quod hoc si non fit, illum protinus amittam.
130
Plu. – Dii bene uertant!
La. – Filius ipse in lecto prouolutus est. Age mihi unum saltem uerbum, ut eidem corporis ualitudinem restituas.
Plu. – Quid me uis agere ob hec dicta?
La. – Ut detur.
Plu. – Hoc non posse fieri arbitror, ni per prius eandem alloquar.
135
La. – Edepol, uera dicis!
Plu. – Scis enim quam in huiusmodi laribus iurgia, lites bellaque moueri solent, si mulieri egre ferendo uir copuletur.
La. – Censeo profecto.
Plu. – Eamus dum nobis tempus adest commodum.
La. – Dii deeque me hodie fortunatum reddant, rogo! Quibus sane, si hoc consequar boni, agna perpinguis illorum nubet aras.
140
SEMIRAMIS FILIA, PLUTARCHUS, LAUMEDON
Semi. – Uideon patrem cum Laumedonte domum uenientem? Miror de hora, hercle, qua domum solitus est accedere: in re aliquid noui est.
Plu. – Tu prior intus accede.
La. – Non faciam!
Plu. – Cur?
145
La. – Domus tua est.
Plu. – Ibo, ne tempus hic conteramus.
La. – Utinam fiat quod cupio!
Plu. – Filia, hunc uides Laumedontem nobis domum deductum, qui beneuolentie quodam uinculo ad me secessit ut te suo copularem filio.
Semi. – Hoc non fiet, castor!
150
Plu. – Nullum egi uerbum, ni per prius scirem abs te quid agendum foret. Nam illud quod fit egre, raro contigit in bonum exitum progredi.
Semi. – Pater, non profecto assentiam.
La. – Quid, inquam, est cause? Filius non est formosus, diues, affabilis que maxime in huiusmodi rebus decent?
Plu. – Eque loquitur, filia.
Semi. – Pater, si me amas, hoc non fiat inuito animo.
155
La. – Filia, nonne morigerandum patri mihique, necnon filio, cuius dolore, si hoc resciuerit fore non agendum, illum amittam protinus.
Semi. – Non posse fieri, hoc satis dictum est.
Plu. – Uiden me apud forum imprudentem atque huius rei ignarum te reperisse! Non culpa in me trasferetur.
La. – Quid nunc, miser, renuntiandum erit gnato?
Plu. – Mane apud nos, si libet, in prandio.
160
La. – Nequeo, edepol! Si uenenum fore arbitrarer forte. Bene uale.
LAUMEDON, SANGA
La. – O infortunatum me senem! Adibone filium cui hec mora, ut censeo, per annum uisa est, in hoc potissimum? Quid de hac re dicet, si uidebit sibi uxorem non iri datum? Egre hoc tandem feret. Nihil moror. Eum increpabo et si fas erit facta ipse aggrediar.
San. – Quid hic refert in factis? Profecto, ut uideo, Sinon quatietur, si quid ei mali uenerit, merito.
La. – «Phy! Nonne tu dignus aliquando reprehensione? Cum tue flos iuuentutis pululare uidebatur…» Uno tandem ero uictus uerbo. Miser, fatigat<us> sum non paruum! Hanc rem prorsus deorum fidei mando.
165
SANGA SERUUS ET SINON INCLUSUS CARCERIBUS
San. – Res tua, Sinon, non est in uado ut heri mihi credideram.
Si. – Ahu, quid mali est mihi, Sanga?
San. – Quid mali? Collideris, inquam, sine ulla misericordia.
Si. – Qui scis?
170
San. – Qui scio? Nuperrime ibam ad <a>romatarium, sed ut peruentum est ad Dromonis angulum, offendi senem inter se uerba de hac re facientem.
Si. – Mihi omnino mala scio esse: potius illud uellem uite finire extremum quam tam diu mala pati misere et euadere.
San. – Si uera dicis, me numquam inuenisti mendacem.
Si. – Hoc unum scio: me non semper carceribus deputatum fore. Tum temporis, si quid simulatum erit, in uerum conuertatur.
San. – Uide, Sinon, nemo preter me officium exercebit.
175
Si. – Quo uadis, Sanga?
San. – Eo paratum heriles mensas.
Si. – Uade ocius, age, ut hic male pessimeque uiuo, saltem boni aliquid degustem interea loci.
San. – Dabo operam.
Si. – Hic sapientiam non paruam ostendit. Non sat uictus sum dolore meo, ut is furcifer in hoc potissimum malo a<d>deret malum!
180
SEMPRONIA, LAUMEDON
Sem. – Profecto uirum ira plenum aspicio uenientem. Misera, quid erit de filio, dum audiet hanc sibi non iri datum? Quid ita, mi homo, tristis es?
La. – Quid siem? Res nobis non correspondent.
Sem. – Nonne?
La. – Quotiens uis hoc repetendum esse?
185
Sem. – Remisse ita loqueris, quod uix intelligo.
La. – Desine, malam in rem, pessima! Si quid erit de filio, penas dabis.
Sem. – Quanto quis senior, tanto stultior.
La. – Hem, quid dicis, inepta?
Sem. – Quid cause fui huius rei?
190
La. – Quid fuistin? Nonne omnia que animo ducebat peregisti, insulsa?
Sem. – Erat filius unicus, necesse fuit eidem quandoque parere.
La. – Parere uin cui? Insatiabili libidini?
Sem. – Desine! Iam uia aliqua aggrediemur ut filius quid boni agat.
La. – Ah, ualde irascor, cum illa mihi Plutarchi filia uenit in mentem!
195
Sem. – Age, dic ut actum est domi.
La. – Hanc ineptam, dum ingressi sumus domum, uocat pater, dicitque: «Filia, hunc uides amicum, nos nostramque domum diligit summopere, quare filium habet unicum quem tibi coniugali matrimonio censeo copulandum, si libet». Sed, ubi dixit, illa impetu quodam se nullo modo assentire uelle inquit. Pater instat, ego quoque non obsterto. Tunc illa inquit: «Ad quid diu repetitum est?» Sed ubi uidi, huc euasi.
Sem. – Quid dicendum sit amplius ignoro, nisi quod hoc filio manifestetur.
La. – Sed uereor ne egre ferat quam maxime.
PHYLON, LAUMEDON
200
Phy. – Quam pater duritiam uoltus afferat, miror. Perii, edepol, nihil actum est. Quid hoc, pater?
La. – Sane.
Phy. – Quid actum est?
La. – Disponetur.
Phy. – Dic uno uerbo: nam perplexe loqueris quod uix intelligo.
205
La. – Dubitabam equidem ne te nimio afficerem dolore, cum res ad uotum non successerit.
Phy. – Dii, quid egi, miser, cui tanta mihi confertis commoda? Ah, numen incertum scinditur uestrum. Nihil in nos cure apud uos desuper geritur, sed, ut res prospecta docet, regimur astris.
La. – Quid te deos, Phylon, hac in re commiscere oportet? Nonne cuncta agunt iustitia?
Phy. – Iustitia? Immo, potius impietate!
La. – Desine filii, parumque uoce summissa loquere. Dii pretereant.
210
Phy. – Ah, quod uolebam fieri non potuit. Sed scio propemodum quid agendum sit.
La. – Quid ages, fili? Ne te crucia.
Phy. – Quid agam, pater, uidebis profecto. Nam adeo longius ab hac progrediar urbe, <ut> quo fuerim profectus tibi difficile erit posse scrutari.
La. – Hoc sedet animo: dolet, hunc uerbis nec minis ualidum est posse ammoueri. Actum est. Dii hec prohibeant, rogo!
SINON EXIENS CARCERES SECUM
215
Quis prohibet mihi, ut mea sim liberatus astutia, quin hoc malum mihi diu tolerandum euitem, quod libentius subripiam? Sed ut postquam prosiliui, conueniamne Sangam seruulum? Quidnam egissem, si proclamaret? Forte non impune! Uiden ut is obscitat! Nimirum est si res huic ad uotum successerint ut postquam fuerim carceribus detentus. Profecto non minus huic doloris erit quam mihi fuit, ut cum herus perceperit hunc nudum existere, amissisque penitus clauibus remansisse. Nihil moror, abeo, omniaque mecum defero.
SINON, MEDICUS
Si. – Quid tum restat? Utinam mihi tempestiue foret obuiam medicus ille, cuius causa hec perpessus sum! Ostendam ei sane quid Sinon! Nihil satius fieri posset, quam illum percunctandum fore ubi domum exierit, illico pugnis et calcibus ipsum imparate adoriri. Quid tum dicet? Agam ita quod semper illius diei meminerit horam. Mane ellum opportune!
Me. – Quis mihi iniecit manus?
Si. – Scies in hoc parui temporis spatio. Nemo in uia, nullus me uidet. Scin, dolose, abs te quid actum est mihi? Sis memor.
220
Me. – Quid tibi uis, Sinon? Es tam potens ut aggrediaris homines in uia?
Si. – Uidebis, inquam.
Me. – Quis mihi presidio erit? Scio quid domi habeo, si possem euadere, ahu, ahu, ahu!
Si. – Quid clamitas? Quid uociferas?
Me. – Ah, ah, pol, Sinon, obsecro te ut iam desinas! Quid a me pretium uoles, habeto!
225
Si. – Quid pretii, quid pretii? Ostendam quo, ut hec sint tibi cordi ut mihi fuere.
Me. – Sinon, spero te mihi omnino ueniam daturum.
Si. – Do equidem hac lege: ut me tuam apud domum per aliquot dies suscipias. Interea loci quid mali domi erit apud herum euometur.
Me. – Immo quam maxime rogo ut uelis accedere. Una nobis domus erit.
Si. – Non paruas tibi ago gratias, medice.
230
Me. – Immo, tibi.
SANGA SECUM, LAUMEDON
<San.> – Me miserum, panni scilicet fugeruntne! Quid herus dicet, ubi nudum me inueniet? Hoc profecto fit meo indicio! Claues denique… Quo bibent isti? Ue mi misero, postes in frusta labuntur. Quis mihi erit presidio, in hoc potissimum, quoad uestes aliquas induar ego?
La. – Quid is insanus memorat? Credon hunc ex lecto pedem non corripuisse adhuc. Pol, ebrius erat!
San. – Maneo quam libentissime. Mures forte corroserunt uestes. Saltem conuenirem cerabulas: de residuo apud me nihil esset cure.
235
La. – Nihil? Uidebis quid tibi hec proderint uerba!
San. – Quis hic loquitur? Ingredere!
La. – Tuo malo fiet, si ingrediar.
San. – Tu hic es, mi here?
La. – Quid ‘mi here’? Furcifer inepte, surgendine hec hora est?
240
San. – Surrexissem, edepol, si uestes apud me forent.
La. – Quas uestes?
San. – Nostras.
La. – Quas nostras?
San. – Meas, quas ipse defero. Hic, pol, mi here, apud rischum deposui antequam dormitum accederem, sed, ut opinor, furtiue sublatae sunt nobis, clauesque etiam.
245
La. – Hei, cur non datur mihi ut te in hoc potissimum laqueo suspendam?
San. – Quid uis faciam. Fateor ineptia inscitiaque mea factum. Nihil in hoc morandum est amplius, sed transeat, si libet. «Muschas non capit aquila», ut pertrita est uolgi sententia.
La. – Aliter sentio, Sanga, ut dicis, ‘non amplius’ et ‘hoc pretereat’ et quod ‘aquila…’ Quo igitur modo, ignaue, uestes amisistin? Quis easdem tibi clanculum subripuit?
San. – Arbitrarer profecto, Laumedon, dum tu perliberalis es illis quos numquam uidisti, quin eo modo tua in me redundaret liberalitas.
La. – Irridesne?
250
San. – Hec profecto audeo, mi here, quod te in hac urbe liberaliorem uidi neminem.
La. – Te tuaque adulatoria uerba iampridem cognoui
San. – Non hec profecto adulandi gratia dixisse uelim, ex rei ueritate res ipsa docet, si uera dicis.
La. – Agedum, infime omnium malorum! Quid egistin meis in laribus ut quam bibis merearis aquam? Prout uera apparent. Surge, nebulo, agam ut diei semper memineris huius!
San. – Si res apud hos perparua est, fit magna. Omnino sin uerum, aut falsum, aut simulatum aliquid est, in nos totis insunt uiribus. Ut illud est quod solet dici uolgo, «Causas querit qui ab amico cupit discedere».
255
La. – Surge, inquam, nebulo: bis tibi dictum est!
San. – Quid, si nudus ac si ex aluo progrederer materno?
La. – Exi, inepte! Quid tum postea?
San. – Manes genusque omne tormentorum infernalium, hunc maledictum senem, immo, ut fere dixerim, omnium hominum pessimum, ad ima Tartari possint deferre!
La. – Exi! Satis dictum est!
260
San. – O miserabilem austeram seruorum uitam! Quot labores, quot uigilias die noctuque toleramus apud hos nobiles et, si forte nobis contigit cespicare paulisper, ac si nobis ortum dedissent, puniunt acriter.
La. – Sine ut pannos hinc reiciam, ut postquam que dicta sunt non agis.
San. – Ueniam!
La. – Quid ago, quid ago!
San. – Oy, oy, Laumedon!
265
La. – Dabis penas!
San. – Te obsecro, mi here, ut his uerberibus finem iam imponas: me non inuenies implicatum in huiusmodi rebus amplius!
La. – Que nunc tibi misero erunt uestes?
San. – Aliquid mihi circumuoluam ne uidear nostros apud lares nudus.
La. – Res ipsa nequit nunc ulterius progredi, sed alio die rerum quam plurimarum te subibit recordatio. Age, Sinon aperiatur, ut postquam nihil est tibi erga me seruitii.
270
San. – Fiet, ac libentius. Res tua, Sinon, in tuto est. Supplicium quod perpessus sum nuperrime est tibi carceris liberatio. Numquid dicis quidquam, ignaue? Hic nemo est! Miror, hercle, quo hinc abierit. Fugam is pessimus quam uelocius adornauerit. Multo plus irascetur herus ob hoc quam modo. Nam se delusum fore reputabit. O te infortunatum Sinonem! Si suas ad manus deueneris de tua nihil amplius sperandum erit salute. Quid renuntiabo nunc hero? Sed ut actum est referam, hoc celari nequit.
La. – Quid moram producit iste? Quid agis, Sanga?
San. – Accedo quam ocius possum! Sinon euasit per quandam ualuarum rimulam hac nocte.
La. – Euasit? Hoc unum scio: ubi est diu non posse celari.
San. – Nimirum est, mi here, si uestes sublate sunt.
275
La. – Quam mihi incommoda sunt que me diuersas in partes distrahunt: dolor filii atque anxietas qua ipsum uideo affici nimium…est insuper turma quedam seruorum incumpacta. Quis mihi eorum unum agit, quis denique hoc aliud facit. Huic rei nostram facile adhibemus operam ut duplici pena miser ille puniatur.
PHYLON, LAUMEDON
Phy. – Tua mihi paternitas det nouissimum uerbum, ut possim quod deliberatum est dudum peragere.
La. – Quid me crucias huiusmodi uerbis?
Phy. – Hoc, pater, re uera dicitur tibi, ut, postquam quod iubeo non fit, hinc discedendum est.
280
La. – Ad quid insudauerim, miser, ut te inter ceteros educatum atque nutritum habuerim mihi filium?
Phy. – Missa hec face, pater. Nam si fas foret, ea, ut dicis mihi collata commoda, exiguo lactis uasculo suppeditem.
La. – Suppeditares? Hii sunt labores filiorum educandorum quos mater et ego perpessi sumus ad detergendum tuis omne quod dici potest immundum emanans cunabulis!
<Phy.> – Sat habeo, pater.
<La.> – Quis presidio? Quis denique auxilio senectuti erit misero? Cui tandem bona hec nostra quibus quotiens indulsi sumptibus ut te his fortunatum, diuitem ac etiam potentem redderem? Tu solus es et sunt mihi tot incommoda ac si decem forent!
285
Phy. – Mora perbreuis est, pater, abeo ut quid agendum est apud quosdam perficiam.
La. – Age ut uis. Forte quibusdam eris in exemplum nostrorum.
PHYLON, LOLARIUS
<Phy.> – Credin, Lolarie, posse mittere in hoc potissimum tubicinem ut eos commode conuocet qui mihi in his que fuerunt opus ad uestitum crediderunt?
Lola. – Ibit quam maxime, si ei pecunie commoditas erit.
290
Phy. – Agedum ut ad me ueniat! Si forte nequit, eum hac de re informato, ut uideor uelle.
Lola. – Nihil moror.
Phy. – Sed ubi destributum erit, hinc pedem illico corripiam.
Lola. – Hic penitus amore occecatus est! Quo uolt is proficisci? Bellumne? Immo circa offam hunc profecto non memini unquam uidisse equitantem. De sua re agitur. Huic rei ineat principium. Forte cum uiderit archam non ei correspondentem domum illico pedem corripiet. Cui hoc negotii dedam, ut que mihi imposita sunt ab hero is peragat? Sane ut me uenientem a longe aspicient, fere omnes mihi obuiam erunt, ad numerum uigenarium connumerando circa. Unum penitus eligam.
LAUMEDON, SEMPRONIA
295
La. – Nihil precis relictum est quo detinere ipsum potuerim.
Sem. – Ah, scio ut uagatum erit per aliquot dies, non posse sufferre. Retrocedet.
La. – Censeo ita.
Sem. – Pena mihi augebitur in dies ut abierit, hic mea causa hoc factum esse imputabit.
La. – Quid dicis, inepta? Ueniet quod uolo.
300
Sem. – Quid nunc irasceris, tremulente? Apud te uix uiuere possent columbe: modo letus, modo iratus. Age, dii in hac re nobis secundabunt.
La. – Utinam! Sed longas habenas dedi. Cur meam senectutem huius amentia uelim macerare?
Sem. – Penes nouissimum uiuendum esse oportet.
La. – Dii bene uertant, ut uera dicis! Sat est!
Sem. – Causa gnati, qua, ut dicis, in me transferendam fore culpam, cessabitne?
305
La. – Mane, belua! Non sat afflictus molestia sum ut me his afficias dictis modo?
Sem. – Non profecto fiet hoc modo! Dices, inquam, mihi, nisi te cognouissem hactenus, hec, pol, cessarent? Quid tibi uis?
La. – Penes hanc uxorem stultam incidi iocularium.
Sem. – Conculcaberis ut postquam nullum facis uerbum.
La. – Sine me! Faciam uti iusseris.
310
Sem. – Mihi prius fidem dato.
La. – Do, inquam.
Sem. – Si frangis, quid mali uis perpeti?
La. – Crucem, ut datur seruis.
LOLARIUS, PHYLON
315
<Lola>. – Reuertor, ut postquam ea peregi que mihi ab hero imposita sunt. Facturum omnia renuntiabo, dummodo adsint pecunie, quibus etiam pauperrimus ille uitam ducit.
Phy. – Nihil moror ut finem his dedero que a Lolario fore peragenda iussi.
Lola. – Quo pergam? Is forte domi erit.
Phy. – Interea loci rus ibo quoad hac huius nostri oppidi satietate, qua me nimium affligo, emergam penitus.
Lola. – Herum uideo mestum: nihil est quod ei in hac re prodesse possim. Adibo et que acta sunt referam.
320
Phy. – Hem, Lolarie.
Lola. – Salue, mi here.
Phy. – Quid in re est actum ut tibi modo imperaui?
Lola. – Nulla mora est a tubicine.
Phy. – Rus eo. Tum temporis age ut referas de patre si egre fert recessum.
325
Lola. – Fiet.
Phy. – Intellexistin?
Lola. – Satis dictum est.
Phy. – Alias tibi committo aliquando que obliuioni commendatur ac si nihil dictum fuisset.
Lola. – Res alias agis.
330
PHYLON SECUM, <TANGARUS>
<Phy.> – Quoad is mihi dolor erit? Parentesne destitutos agam, qui me tam leni passi sunt animo? Quis est in hac urbe meorum equalium qui tam perpolite sit in uestibus ornatus necnon tam denique in diuitiis fertilissimus ut ego? Omnia mihi sunt a patre, cui ergo non paream? Hec profecto insunt mihi ab amore, cuius causa a me longius sum. Utinam his oculis hanc non aspexissem unquam! Inflammor, uror ac denique crucior, cum huius mihi uenit in mente memoria. Huc perparuo temporis spatio deductus sum. Quis hic est?
Tan. – Heus, heus, adsum! Quis me uolt?
Phy. – Ego sum.
Tan. – Quam bene, pol, fecisti, Phylon, hic te nos uisitasse.
335
Phy. – Deducito nunc modicum in stabulo equum, et, si quid est, age ut comedat.
Tan. – Fiet ocius.
Phy. – Interea spatiatum eo.
Tan. – Hic est apud nos locus, si forte censes dandum membra quieti.
Phy. – Apud cuiusdam arboris umbram hoc fore agendum decreui. Heu, heu! Quid hoc est? Quid sibi uolunt hec? Mihi mira puella hec narrauit! Satis mirari nequeo, cum horridus ille huius uestigia sit insecutus. Hec mihi possent, si quo tempore, prodesse. Quod autem nunc mente peruoluo a patre esse opertum gratia impetrandum, quem mihi spero confore ne discedam.
340
PHYLON, LAUMEDON
Phy. – Pater, hoc abs te, si fas est mihi esset gratia, impetrare uellem, sed quam maxime uereor. Nequeo dicere, ut postquam te et matrem perturbauerim, cum apud uos mentionem fecerim hinc nostra ab urbe discedendum fore.
La. – Fili, quod a me petis non est opus gratia impetrari. Nam tute scis, fili, me tibi fore patrem qui tibi in omnibus morem gessi rebus que te animo ducebant.
Phy. – Res ipsa docet.
La. – Age, dic.
345
Phy. – Antequam discedam, pater, cuperem quam plures huius nostre ciuitatis nobiles nostrum apud rus fore in prandio et presertim Plutarchum etiamque ipsius filiam. Si hoc fit, pater, spero deas nobis in hac re fore adiutrices.
La. – Quam maxime, fili. Nam quid boni est apud nos nihil est in te diuisum. Bono animo sis. Dies quo fient hec scilicet?
Phy. – Tertia luce.
<La.> – Agedum, interim, si quid est opus in his que spectare uidentur ad ornamenta, para. Ego interim adibo Plutarchum, quem mihi spero confore, et alia quam plura, que non est hic narrandi locus, inde parabo.
Phy. – Pater, quam sim letus nequeo dicere, ubi uideo hoc te hilari animo peragere.
350
La. – Que tibi dixi, condita mente reserues.
Phy. – Habeo, pater.
La. – Satis est.
Phy. – Miror, hercle, ut tam cito meis sit deuictus uerbis pater. Est, ah! Nihil dulcius, nihil suauius, nihil denique amenius quam paternus amor erga filium. Sed quid est aliquando mali ut nos odio habeant, huius rei causa sumus. Si profecto fit quod uolo, me adeo bonis moribus corrigam, quod nihil supra. Nihil moror: mittam, in hoc potissimum, Dromonem ut rus deferat que opus sunt. Is nihil laboris recusat. Huc conueniam.
PLUTARCHUS SECUM, LAUMEDON
355
<Plu.>. – Nostros apud lares adest Laumedon. Miror satis ut tremulentus sit solito sed, ut ad nos hesterno die uenit, non memini hunc ita aspexisse ut nunc; nimirum est partim filius causa extitit! Paruum quid mali uobis inherens senibus, cito labimini. Hem, Laumedon.
La. – Hem, Plutarche, saluus sis.
Plu. – Quid ad nos itan celeri motu pergis? Quid est in re?
La. – Dicam equidem. Sine ut paulisper ad me redeam, fessus sum quam maxime. Modo filius est me obsecratus ut in hoc uelim ei morem gerere antequam hinc discedat, quin agam ut quam plures nostre ciuitatis nobiles nostrum apud fundum sint in prandio, inter quos tui filieque tue optat aduentum. Hac de causa huc accessi et hec tecum confidenter ago.
Plu. – Libentissime accedam una cum filia ut decreueris diem et in me nulla mora erit.
360
La. – Immortales tibi ago grates! Quid mihi gratius fieri potest nunc ubi te mihi responsa dedisse uiderim tam liberali facie?
Plu. – Ut tibi, Laumedon, rem facerem gratam, subirem profecto capitis sententiam.
La. – Si quid possum de me tua ad uota, periculum age.
Plu. – Hora scilicet?
La. – Luce tertia, ut dictum a filio, uale.
365
Plu. – Mane, si uis, apud nos.
La. – Dabitur tempus. Res gnati in tuto sunt.
PHYLON, LAUMEDON
<Phy.> – Sed pater adest, letus est, hercle! Pauperem senem! Que poterunt a me fieri merita ut eum alternatis possim rependere uicibus? Nunc me subiit horrende rei tante memoria, ut exiguo lactis uasculo sua in me collata beneficia suppeditarem; me tedet! Pater mi, itan letus es! Res peroptimum habentne exitum?
La. – Ita me dii bene ament, ut in tuto sunt.
370
Phy. – Merito te amo, pater.
La. – Fili, tarde aspexisti.
Phy. – Hec pretereant. Dic, pater, ut actum est.
La. – Optime, inquam, nulla in se neque in filia mora est ubi ad nos accersiri uoluerimus.
Phy. – O celeberrimum mei fortunati hominis diem!
375
La. – Agedum, fili, ut repentino motu rus deferantur que opus sunt!
Phy. – Fiet, pater, quam ocius.
DROMO SECUM, PHYLON
<Dro.> – Is Phylon dedita opera ad me uenit. Respicitne? Hinc, si possem, libenter corriperem pedem, ne illuc eundi modo sit causa. Resistam: in hoc uirtus seruorum consistit ne inde heri conspectum effugiant, cum eum sibi obuium aspiciant. Nuperrime hoc unum egissem ut animus ipse meus se in patinis extendebat. Soci scilicet deuorant ac si essent in armis, ubi penes cantarum aduncis se agglomerant manibus. Tum quis mee faueret parti? Hiine? Minime. – potius uiscera eructarent! In his non supersedendum est. Nam non est probi uiri sed potius gulosi quid ad glumem pertinet decertare. Sed quid modo imperabit Phylon faciendum est. Ecce adest! Quid dicet? Penitus intelligam.
Phy. – Quid agis, Dromo? Quidne tecum ruminaris?
380
Dro. – Quid? Meditabar que nunc tibi gratissima a me fieri possunt et presertim circa ea quibus tuus paulisper agitatur animus.
Phy. – Si res est ut dicis, tibi plurimum debeo. Nihil dico nunc, sed uidebis paruo temporis spatio quam grata mihi tua erit seruitus. Scrupulus est mihi non paruus modo quem, si enodauero, non minus tibi quam mihi afferet utilitatis.
Dro. – Deos queso ut quod boni tibi speras eueniat.
Phy. – Utinam! Scin quid te in hac re facere uelim?
Dro. – Quasi coniecto.
385
Phy. – Hic nonnulla ordinaui que rus nostrum deferenda sunt. Age ut, sumpto cibo, hec omnia illuc deferas quam primum et, si quid opus erit parandum, para. Nam mox ipse accedam.
Dro. – Fiet. Quid aliud restat?
Phy. – Abi, cito!
Dro. – Eo! Dicam hero si aliud imperat: hunc uideo cum uxore hac de re loquentem.
DROMO ET LAUMEDON, <SEMPRONIA>
390
<Dro.> – Eo, mi here, ut imperatum est mihi. Age, dic, si uis aliud deferri, antequam rus ipse me conferam modo.
La. – Caue ut res salue sint in uia.
Dro. – Conabor equidem, ut dicis.
Sem. – Apud filium nihil est modo turbe, sed nequeo satis rimari quid hoc sibi uolt conuiuii.
La. – In hac re meus nunc inducebatur animus, sed, ut dictum est abs te, etiam rimari non possum.
395
Sem. – Agat ut ei libet, dummodo res ipse non in tenues aures euanescant.
La. – Hic apud nos adest filius.
PHYLON, LAUMEDON, SEMPRONIA
<Phy.> – Nihil aliud dixisse uelim, pater, nisi quod tempestiue rus ipse pergam. Tu uero interea loci, ut ubi tempus erit, eos quos fuimus allocuti rus deducito, et presertim Plutarchum cum filia, aliter de conuiuio nihil actum esset.
La. – Dabo operam.
400
Phy. – Uide, pater.
La. – Quid stas?
Sem. – Solum hunc habemus: ei morigerandum est.
La. – O infandum scelus!
Sem. – Hey, hey, territa sum! Quid uociferas?
405
La. – Age, belua, non uides hunc cuius causa hoc dixerim?
Sem. – Quem?
La. – Sinonem, a nobis fugitiuum!
Sem. – Uide, uide! Alter quem secum uehit, quis est? Est ipse noster medicus! Sine hos uenire.
MEDICUS, LAUMEDON, SINON
410
Me. – Saluus sis, Laumedon.
La. – Teque saluum iubeo esse; huic uero malam crucem!
Me. – Compulsus ipse, Laumedon, tue amore domus, quam quidem ac si mea foret non aliter diligo, hunc tibi Sinonem carceribus euasum adduco, penitus quem profecto, si quid apud te possum, commendo. Nam quicquid mali euenit, fateor me in eum dedisse causam. Quid in re fuit, non fuit dedita opera sed potius, ut uera referam, leuitate quadam.
La. – Nihil audio: ad carceres iterum deducatur is pessimus.
Si. – Mi here, ueniam postulo, sed si quid mali in futurum erit, me occidito!
415
Me. – Ah, Laumedon, crudelitas atrocitasque ne apud te regnet tanta ut hunc tam graui pena censes cruciandum.
La. – Quid me continet nunc quin, ut uolo, de te supplicium capiam?! Sed impedimenta que in nos sunt hoc denegant fiendum. Quid plura huic debes, Sinon! Tibi uero, physice, habeo gratias ut me meosque lares summo amore prorsus diligas.
Me. – In hoc, Laumedon, non est mihi habenda gratia, nam meo erga te sum functus officio.
La. – Si quid possum, me tibi totum dedo largiorque et offero.
Me. – Amice enim facis, sed hoc tua dictum humanitate, non ut hec in me dici merear. Bene uale.
420
La. – Tuque etiam. Sinon, doleo hinc omnia abs te mihi facta.
Me. – Caue, si iterum, uidebit quid Laumedon….Periculum non paruum huic abstuli. Nam si retulissem quid in me egit mali, eum profecto carceribus per annum detinuisset Laumedon.
La. – Sinon, ut prius tibi sumito officium.
Si. – Fiet libenter, mi here.
La. – Age ut Sangam conuenias, cui ipse nomine meo claues postulato.
425
Si. – Nihil supersedeo.
SANGA, SINON
<San.> – Quid hoc est? Uideo Sinonem nobis fugitiuum! Miror quid ipse circumspectat.
Si. – Ubi est is Sanga?
San. – De me dicit ut oppinor.
430
Si. – Si hic in domo est, diu a nobis non potest celari.
San. – Hem, Sinon, bene, pol, fecisti ad nos accessisse. Quid queritas?
Si. – Te ad unguem.
San. – Quid me uis agere?
Si. – Abs te mihi, ut iussit herus, dande sunt claues.
435
San. – Hoc aliud est! Non faciam, inquam, Sinon.
Si. – Cur non? Credin, ignaue, has tibi postulasse claues, si hoc mihi negotii non dedisset herus?
San. – Quis hoc scit? Nunc tibi non credo.
Si. – Has omnino habeo: dum aliquo die quam pulchre sobrius eras easque tibi clanculum submoui.
San. – Uictus sum. Quid nunc mihi erit officii? Prorsus curam equorum scio non deesse mihi.
440
Si. – Satius est ut has etiam suscipias, quod, si quid mali oriretur domi, ne forte in me redundaret culpa.
San. – Adiunge mihi saltem dextram dextre ut commode inter nos pax perpetua existat.
Si. – Quam libentissime fiet! Uide si quid est in me quo tibi prodesse possim: agam quam promptissime.
San. – Ea nunc festino renuntiare que mihi herus imperauit. Uacuus sum a cura: iam prope mucidus eram. Sed ubi hos adornare uideo, illuc me continuo conferam, dicam interim que opus sunt ut cito parentur.
PHYLON, SANGA
445
Phy. – Sangam nostrum uideo festinantem iter: forte hii nobiles in uia sunt.
San. – Saluus sis, Phylon!
Phy. – Quid hoc est, Sanga? Bene, pol, fecisti! Quid dicis, uenitne ad nos turma illa?
San. – Continuo se adornabat ubi pedem ammoui.
Phy. – Sat est! Uide si quid est agendum, ubi stomacho sigillum impresseris.
450
San. – Fiet! Utinam frustum aliquod carnis uerutine se ostenderet mihi in hoc potissimum quod libentius aggrederer. Is cocus, ubi sum penes ipsum, me obseruat ut muscipula murem.
PHYLON, LAUMEDON, PLUTARCHUS, SEMIRAMIS
<Phy.> – Hos profecto apud nos adesse uideo necnon illam cuius causa hec facta sunt. Dii date facultatem mihi in hoc potissimum ut que dicam medullitus in eam confixa sint, rogo! Hanc puto dearum superare pulchritudinem! Heus, heus, festinate! Quid statis? Hii tibicines nequeunt deserere coquinam? Quotiens uoltis hoc repetendum esse? Profecto, ecce adsunt nobiles, sed ubi ex equo pedem in terram corripient, nulla sit apud uos mora quin equi in stabulo celeri motu deducantur.
La. – Hic est Phylon.
Phy. – Hanc perpulchram societatem saluam esse iubeo.
455
La. – Age, dic, Phylon, paratumne domi?
Phy. – Minime! Sed hic apud umbram fagi.
La. – Apud quam?
Phy. – Quam uolebas diebus elapsis fore resecandam.
La. – Sat est! Hos uoca ut limpha manibus istis detur.
460
Phy. – Fiat.
Plu. – Phylon, quidne tristis es? Age ut letus sis, si uis huiusmodi fercula nobis prodesse.
Phy. – Non possum, inquam, Plutarche, ut me cuiusdam rei nefande subiit recordatio quam his oculis hesterno die hoc in loco ipsemet uidi.
La. – Quid suspiras? Age dic de uerbo in uerbum ut actum est nobis. Finem hiis propemodum dedimus.
Plu. – Quid hoc monstri est?
465
Phy. – Audies, inquam. Hesterno namque die, ut fit, dum uariis de curis animus paulisper agitaretur, ut ubi non superuenere ad uota que mihi decreueram peragenda, forte huc euasi.
Semi. – Hic profecto, ut uidere uideor, in me hunc flectit sermonem.
Phy. – Sed ubi accessi, hec ipse nemora lustro, quo ad fagi huius umbram, ut lapsus cura, peruenio. Recubans ipse aliquandiu, uox repente quedam pharetrate uirginis meas aures inuasit. Admodum ipse territus hac uoce, caput inde effero. Ecce mihi coram astitit perpulchra uirginis imago, sparsis crinibus maculisque quibusdam sanguinis miris modis cruenta, ad cuius sane ubera, nondum lactantia, duo immanissimi pendebant canes non minus eam mordentes, quam diuersas in partes laniantes. Hanc profecto horridus quidam uir sentosus incultusque euaginato ense insequebatur.
Semi. – Me miseram! Quid hoc erit?
Phy. – Sed ubi pedem firmauit, hec me deinde suo pusillo ore cepit affari: «Miraris, inquam, infortunate amans, quid hoc sibi uolt? Equidem dicam: is quem uides horridum, suum amorem in me deferebat summum. Quadam die, suos dum in me flecteret oculos dixitque: «Utinam tibi cordis scintilla urentis ueras possem reddere uoces!». Ilico, furore repleta, quodam hec ipsa ore infando protuli in medium: «Uade ac te laqueo suspende».
470
Plu. – Itan crudelis!
Phy. – «Tunc, intempestam noctem, ut ubi strepitus quidam fit, sto spectans per quamdam finestre rimulam quoad hunc laqueo suspensum uideo. Cuius dolore non multum uero temporis post ad me rediens ac gemens, percusso pectore uitam finiui».
Semi. – Sufferam huncne mala tanta pati?
Plu. – Quidue times, insana?
Semi. – Ah, pater, quid timeo? In te ausa sum, o perpetuum amorem!
475
Phy. – «Is ubi me uidet apud Acherontis undam, frendens dentes uocibus clamorosis intonat me fore ob sui obitum cruciandam graui pena».
Semi. – Ah, mi Phylon, nihil moror quin in hoc te potissimum amplectar.
Phy. – «Sic, ubi uisum est diis, has do penas». Tunc finem dedit ore loquendi.
Semi. – Quid agis, colende pater, quin mihi hunc matrimonio cures copulandum?
Plu. – In me nulla mora est.
480
Semi. – Ah, miseram illam dico fuisse mortis causam tam suauissimi amantis!
La. – O filium fortunatum! O diem filii celeberrimum! Quis hoc boni futuri gnato cogitauisset meo?
Plu. – Hanc, Phylon, tibi copulo gnatam tueque mando fidei, et, si quid boni habeo, tibi erit dos.
Phy. – Letus ipse ac lubens accipio! Quis me hodie fortunatior uiuit? Quis denique beatior? Omnia in tuto sunt. Diis ago gratias.
Click or tap any word for its parse and dictionary entry.
Text: Perseus Digital Library, licensed CC BY-SA. Dictionary: Lewis & Short (Perseus, CC BY-SA). Morphology: LatinCy — machine parsing, corrected against the AGDT & PROIEL treebanks and Morpheus.