Library › Latin: History › Coronatio Caroli II
This text records the coronation of Charles the Bald as king of Lotharingia at Metz in 869, after the death of his nephew Lothar II. It contains the addresses of the bishops to the assembled people, explaining that, having lost their king, they had turned to God in fasting and prayer, and that they recognised Charles as the lawful heir, followed by the king’s own promise and the prayers and blessings of the rite. One address recalls that Charles’s father, Louis the Pious, had been crowned emperor by Pope Stephen at Reims, deposed by a faction, and restored before the tomb of Saint Denis, and was crowned in this same church before the altar of Stephen the protomartyr.
The text is an important witness to the Carolingian development of royal consecration, in which bishops, above all Hincmar of Reims, presented anointing and coronation as a sign of divine choice and of the king’s duties to the church and people. It also documents a moment of political crisis, as Charles sought to take over the kingdom of Lothar II against the claims of his brother Louis the German. It is preserved among the capitularies and coronation records of the West Frankish kings.
About this edition. The Latin text comes from Corpus Corporum, the Latin text repository of the University of Zurich (edition: Jacques-Paul Migne, Patrologia Latina, vol. 138, Parisiis 1853), reused with attribution for non-commercial purposes (CC BY-NC-SA). Every word has been analyzed with LatinCy, a neural language model for Latin — click or tap any word for its dictionary form, part of speech, and complete morphology, together with the full entry from Lewis & Short’s A Latin Dictionary.
Latin · History
Coronatio Caroli II
Anonymous · every word parsed
1
Uos scitis, et multis in plurimis regnis est cognitum, quantos et quales euentus tempore senioris nostri, quem hactenus habuimus, pro causis notissimis communiter sustinuimus, et quanto dolore quantaque angustia de illius infausta morte nuper cordibus perculsi sumus. Unde unicum refugium et singulariter salubre consilium, rege et principe nostro destituti ac desolati, nobis omnibus esse considerauimus, ut ieiuniis et orationibus ad eum nos conuerteremus qui est adiutor in oportunitatibus, in tribulatione, et cuius est consilium ac cuius est regnum, et ut scriptum est, cui uoluerit dabit illud, et in cuius manu corda sunt regum, et facit unanimes habitare in domo, soluens medium parietem, et faciens utraque unum; deprecantes ipsius misericordiam, ut daret nobis regem ac principem secundum cor suum, qui in iudicio et iustitia nos in omni ordine ac professione regeret, saluaret, atque defenderet iuxta uoluntatem eius, et corda omnium nostrorum unanimiter in eum inclinaret atque uniret, quem ipse ad salutem et profectum nostrum praescitum et electum atque praedestinatum habebat secundum misericordiam suam.
Quia denique uoluntate Dei, qui uoluntatem timentium se facit et deprecationes eorum exaudit, in concordi unanimitate nostra uidemus hunc regni huius heredem esse legitimum, cui nos sponte commisimus, domnum uidelicet praesentem regem ac principem nostrorum Karolum, ut nobis praesit et prosit, uidetur nobis, si uobis placet, ut sicut post illius uerba uobis manifestabimus, signo certissimo demonstremus, quia illum a Deo electum et nobis datum principem credimus, et eidem largitori Deo ex suis beneficiis non simus ingrati; sed gratiarum actiones illi referentes, oremus, quatenus et eum nobis ad salutem et defensionem sanctae suae ecclesiae, et ad auxilium atque profectum omnium nostrum cum salute ac pace et tranquillitate nobis conseruet diutius; et nos fideli deuotione illi obsequentes, atque optata saluatione fruentes, sub illius administratione in suo gubernet seruitio.
Et si illi placet, dignum ipsi et necessarium nobis esse uidetur, ut ex eius ore audiamus, quod a Christianissimo rege fideli et unanimi in seruitio illius populo, unicuique in suo ordine, conuenit ac deuota mente suscipere.
3·2
Post haec rex Karolus haec quae sequuntur per se in eadem ecclesia cunctis qui affuerunt denuntiauit.
3·3
Quia sicut isti uenerabiles episcopi unius ex ipsis uoce dixerunt, et certis indiciis ex uestra unanimitate monstrauerunt, et uos acclamastis, me Dei electione ad uestram saluationem et profectum atque regimen et gubernationem huc aduenisse, sciatis me honorem et cultum Dei atque sanctarum ecclesiarum, Domino adiuuante, conseruare, et unumquemque uestrum secundum sui ordinis dignitatem et personam, iuxta meum scire et posse, honorare et saluare et honoratum ac saluatum tenere uelle, et unicuique in suo ordine secundum sibi competentes leges, tam ecclesiasticas quam mundanas, legem et iustitiam conseruare; in hoc, ut honor regius et potestas, ac debita obedientia, atque adiutorium ad regnum mihi a Deo datum continendum et defensandum, ab unoquoque uestrum secundum suum ordinem et dignitatem atque possibilitatem mihi exhibeatur, sicut uestri antecessores fideliter, iuste et rationabiliter, meis antecessoribus exhibuerunt.
3·4
Et post haec Hincmarus, Remorum episcopus, haec quae sequuntur capitula, iubente ac postulante Aduentio, ipsius ciuitatis episcopo, ac ceteris episcopis Treuirorum prouinciae, Attone scilicet ecclesiae Uiridunensis episcopo, et Arnulfo Tullensis ciuitatis episcopo, Francone Tungrensis ciuitatis episcopo, conhibentibus prouinciae Remorum episcopis, coram episcopis et rege cunctisque qui publice adfuerunt in eadem ecclesia publice denuntiauit.
1·2
Ne alicui forte uideatur incongrue ac praesumptiose, me ac prouinciae nostrae uenerabiles coepiscopos facere, quoniam de altera prouincia ordinationi et causis huius prouinciae nos immiscemus, sciat nos contra canones sacros non agere, quoniam Remensis et Treuerensis ecclesiae in hac regione Belgica cum sibi commissis ecclesiis sorores et comprouinciales habentur, sicut auctoritas ecclesiastica et antiquissima demonstrat consuetudo. Ac per hoc unanimi consensu et synodalia iudicia exercere, et quae a sanctis Patribus constituta sunt, debent concorditer custodire; hac priuilegii conditione seruata, ut qui prior de Remensi et Treuerensi episcopo fuerit ordinatus, prior etiam habeatur.
2·2
Et lex diuinitus inspirata praecipit dicens: Si transieris per messem amici tui colligens spicas, manu confricabis ad manducandum, falcem autem non mittas, uel falce non metas. Messis est populus, ut Dominus monstrat in Euangelio dicens: Messis quidem est multa, operarii autem pauci. Rogate dominum messis, ut mittat operarios in messem suam; quia uos pro nobis episcopis debetis orare, ut uobis digna possimus loqui. Messis autem amici est populus in prouincia alteri metropolitano commissa. Unde uos hortando, quasi manu operis confricando, ad Dei uoluntatem et uestram salutem in corpus unitatis ecclesiae ualemus et debemus traiicere. In parochianos autem prouinciarum aliis metropolitanis commissarum falcem iudicii non mittimus, quia nec est unde, nec nostrum esse consideramus.
3·2
Est et alia causa, quia isti uenerabiles domini et confratres nostri prouinciae istius episcopi, non habentes metropolitanum episcopum, exiguitatem nostram sic in suis, sicut et in specialibus nostris causis, nos fraterna caritate iubent et commonent agere. Est ita, domini fratres? Et responderunt ipsi episcopi: Ita est.
Praeter ea quae domnus episcopus et frater noster Aduentius uobis ex sua et ceterorum suorum ac nostrorum fratrum et uenerabilium episcoporum uoce dixit, in hoc etiam animaduertere potestis uoluntatem Dei esse, ut praesens domnus et rex noster, qui in parte regni quam hactenus tenet et tenuit, et nobis ac ecclesiis nostris et populo sibi commisso utiliter praeest ac praefuit, et salubriter prodest et profuit, inde ad hunc locum Domino ducente peruenerit, quo etiam uos eius inspiratione confluxistis et ipsi uos sponte commendastis, cuius instinctu animantia omnia in arcam Noe, significantem ecclesiae unitatem, nullo cogente conuenerunt, quia sanctae memoriae pater suus domnus Hludouicus, pius imperator augustus, ex progenie Hludowici regis Francorum inclyti, per beati Remigii Francorum apostoli catholicam praedicationem cum integra gente conuersi, et cum tribus Francorum millibus, exceptis paruulis et mulieribus, uigilia sancti Paschae in Remensi metropoli baptizati, et coelitus sumpto chrismate, unde adhuc habemus, peruncti et in regem sacrati, exortus per beatum Arnulfum, a cuius carne idem Hludouicus pius augustus originem duxit carnis, et a Stephano papa Romano ante sanctae Dei genitricis et semper uirginis Mariae altare Remis in imperatorem est coronatus, et demum factione quorumdam terreno imperio destitutus, in praedictam regni partem unanimitate episcoporum et fidelis populi ante sepulchrum sancti Dionysii, eximii martyris, ecclesiae sanctae est redditus, et in hac domo, ante hoc altare protomartyris Stephani, cuius nomen interpretatum resonat coronatus, per Domini sacerdotes, acclamatione fidelis populi, sicut uidimus qui adfuimus, corona regni est imperioque restitutus. Et quia, ut in historiis sacris legimus, reges quando regna obtinuerunt, singulorum regnorum sibi diademata imposuerunt, non incongruum uidetur istis uenerabilibus episcopis, si uestrae unanimitati placet, ut in obtentum regni, unde uos ad illum sponte conuenistis et ei uos commendastis, sacerdotali ministerio ante altare hoc coronetur, et sacra unctione Domino consecretur. Quod si uobis placet, propriis uocibus consonate. Et in hoc conclamantibus omnibus, dixit idem episcopus: Agamus ergo unanimiter Deo gratias, decantantes, Te Deum laudamus.
4·2
Et post haec ab episcopis cum benedictione sacerdotali est idem rex coronatus.
4·3
BENEDICTIONES SUPER REGEM KALORUM ANTE MISSAM ET ALTARE SANCTI STEPHANI.
4·4
Aduentius episcopus Mettensis. Deus, qui populis tuis indulgentia consulis et amore dominaris, da huic famulo tuo spiritum sapientiae, qui dedisti regimen disciplinae; ut tibi toto corde deuotus, et in regni regimine maneat semper idoneus, et in bonis operibus perseuerans, ad aeternum regnum te duce ualeat peruenire. Per Dominum, etc.
4·5
Hatto Uirdunensis. Gratiae tuae, quaesumus, Domine, huic famulo tuo tribue largitatem; ut mandata tua te operante sectando, consolationem praesentis uitae percipiat et futurae. Per Dominum, etc.
4·6
Arnulfus Tullensis. Nostris, quaesumus, Domine, in regimine istius famuli tui propitiare temporibus; ut tuo munere dirigatur et nostra securitas et deuotio christiana. Per Dominum.
4·7
Franco Tungrensis. Da, quaesumus, Domine, huic famulo tuo salutem mentis et corporis; ut bonis operibus inhaerendo, tua semper mereatur uirtute defendi. Per Dominum.
4·8
Hincmarus Laudunensis. Benedictionem tuam, Domine, hic famulus tuus accipiat: qua corpore saluatus et mente, et gratam tibi semper exhibeat seruitutem, et propitiationis tuae beneficia semper inueniat. Per Dominum.
4·9
Odo Bellouacensis. Conserua, quaesumus, Domine, hunc famulum tuum, et benedictionum tuarum propitius ubertate purifica, ut eruditionibus tuis semper multiplicetur et donis. Per Dominum.
4·10
Benedictio Hincmari archiepiscopi. Extendat omnipotens Dominus dexteram suae benedictionis, et effundat super te donum suae propitiationis, et circumdet te felici muro custodiae suae protectionis, sanctae Mariae et omnium sanctorum intercedentibus meritis. Amen.
4·11
Indulgeat tibi mala omnia quae gessisti, et tribuat tibi gratiam et misericordiam quam humiliter ab eo deposcis; liberetque te ab aduersitatibus cunctis et ab omnibus uisibilium et inuisibilium inimicorum insidiis. Amen.
4·12
Angelos suos bonos semper et ubique, qui te praecedant, comitentur, et subsequantur, ad custodiam tui ponat: et a peccato, seu gladio, et ab omnium periculorum discrimine te sua potentia liberet. Amen.
4·13
Inimicos tuos ad pacis caritatisque benignitatem conuertat, et apud odientes te gratiosum et amabilem faciat. Pertinaces quoque in tui insectatione et odio confusione salutari induat. Super te autem sanctificatio sempiterna effloreat. Amen.
4·14
Ad ista uerba, Coronet te Dominus, inunxit eum Hincmarus archiepiscopus de chrismate ad dextram auriculam, et in fronte usque ad sinistram auriculam, et in capite.
4·15
Coronet te Dominus corona gloriae in misericordia et miserationibus suis, et ungat te in regni regimine oleo gratiae Spiritus sancti sui, unde unxit sacerdotes, reges, prophetas, et martyres, qui per fidem uicerunt regna, et operati sunt iustitiam, atque adepti sunt promissiones; eisdemque promissionibus gratia Dei dignus efficiaris, quatenus eorum consortio in coelesti regno perfrui merearis. Amen.
4·16
Uictoriosum te atque triumphatorem de uisibilibus atque inuisibilibus hostibus semper efficiat; et sancti nominis sui timorem pariter et amorem continue cordi tuo infundat; et in fide recta ac bonis operibus perseuerabilem reddat; et pace in diebus tuis concessa, cum palma uictoriae te ad perpetuum regnum perducat. Amen.
4·17
Et qui te uoluit super populum suum constituere regem, et in praesenti seculo felicem et aeternae felicitatis tribuat esse consortem. Amen
4·18
Clerum ac populum, quem sua uoluit opitulatione tuae subdere ditioni, sua dispensatione et tua administratione per diuturna tempora te faciat feliciter gubernare; quo diuinis monitis parentes, aduersitatibus omnibus carentes, bonis omnibus exuberantes, tuo ministerio fideli amore obsequentes, et in praesenti seculo pacis tranquillitate fruantur, et tecum aeternorum ciuium consortio potiri mereantur. Amen. Quod ipse praestare dignetur.
4·19
Ad ista uerba, Coronet te Dominus, miserunt illi episcopi coronam in capite.
4·20
Coronet te Dominus corona gloriae atque iustitiae; ut cum fide recta et multiplici bonorum operum fructu ad coronam peruenias regni perpetui, ipso largiente cuius est regnum est imperium in secula seculorum.
4·21
Ad ista uerba, Det tibi Dominus uelle, dederunt illi palmam et sceptrum.
4·22
Det tibi Dominus uelle et posse quae praecipit, ut in regni regimine secundum uoluntatem suam proficiens, cum palma perseuerantis uictoriae ad palmam peruenias gloriae sempiternae. Gratia Domini nostri Iesu Christi, qui uiuit.
4·23
Orationes in missa. Da nobis, omnipotens Deus, ut beati Gorgonii martyris tui ueneranda solemnitas et deuotionem nobis augeat et salutem. Per Dominum.
4·24
Quaesumus, omnipotens, ut famulus tuus, qui tua miseratione suscepit regni gubernacula, a te uirtutum etiam percipiat incrementa: quibus decenter ornatus, et uitiorum monstra uitare, et ad te, qui uia ueritas et uita es, gratiosus ualeat peruenire. Qui uiuis et regnas cum Deo.
4·25
Super oblata. Respice, Domine, munera populi tui sanctorum festiuitate uotiua, et tuae testificatio ueritatis nobis proficiat ad salutem. Per Dominum.
4·26
Munera, quaesumus, Domine, oblata sanctifica; ut et nobis Unigeniti tui corpus et sanguis fiant, et Karolo regi nostro ab obtinendam animae corporisque salutem, te largiente, usquequaque proficiant. Per eundem.
4·27
Post communionem. Sacramentorum tuorum, Domine, communio sumpta nos saluet, et in tuae ueritatis luce confirmet. Per Dominum.
4·28
Haec, Domine, communio salutaris famulum tuum ab omnibus tueatur aduersis: quatenus et ecclesiasticae pacis obtineat tranquillitatem, et post istius temporis decursum ad aeternam perueniat haereditatem. Per Dominum.
Click or tap any word for its parse and dictionary entry.
Text: Perseus Digital Library, licensed CC BY-SA. Dictionary: Lewis & Short (Perseus, CC BY-SA). Morphology: LatinCy — machine parsing, corrected against the AGDT & PROIEL treebanks and Morpheus.