Library › Latin: Early Christian Writings › De Stabilitate Animae
In the prologue to this treatise an anonymous monk explains that after leaving the vanity of the world for the camp of spiritual warfare he prayed often for stability in his new life, and wondered how it might be gained and kept. He had read much in the Fathers about the other virtues, but nothing specifically about stability, which he calls the glue of all the others. He therefore wrote down his reflections and sends them to his dearest son Benedict, whom he had helped bring to God’s service. The treatise develops an allegory of the soul as a house in which reason is the mistress, the will her husband and the flesh a wanton maidservant to be disciplined.
Stability, the commitment to remain in one community for life, is one of the vows of the Rule of Benedict, and this treatise is unusual in devoting a whole work to it as an inner virtue of the soul. Its author and date are unknown. Its domestic allegory, in which the household stands firm only when reason rules and the senses obey, shows the use of extended images in monastic spiritual writing and the concern of monastic teachers with perseverance.
About this edition. The Latin text comes from Corpus Corporum, the Latin text repository of the University of Zurich (edition: Jacques-Paul Migne, Patrologia Latina, vol. 213, Parisiis 1855), reused with attribution for non-commercial purposes (CC BY-NC-SA). Every word has been analyzed with LatinCy, a neural language model for Latin — click or tap any word for its dictionary form, part of speech, and complete morphology, together with the full entry from Lewis & Short’s A Latin Dictionary.
Latin · Early Christian Writings
De Stabilitate Animae
Anonymous · every word parsed
1
PROLOGUS.
Postquam contempta mundi uanitate ad spiritalis militiae castra, gratia praeuentus diuina, me contuli, cumque stabilitatem huiusce felicis incoepti crebris a Domino precibus postularem, saepe et multum mecum cogitare coepi, haec ipsa mihi desiderata stabilitas, quibus constaret modis, qualiter haberi, qualiter posset habita retineri. De reliquis quippe uirtutibus satis abundeque a Patribus tractata legeram. De hac uero, ut ita dixerim, uirtutum glutine caeterarum, specialiter scriptum reperire nil poteram. Ea itaque quae mihi huius maxime necessariae uirtutis bonum contemplanti, et quae qualisue sit, indaganti animo occurrerunt, stylo exarare, et tibi, fili dilectissime Benedicte, curaui destinare. Si enim te, quem Dominus, meo cooperante ministerio, ad suum dignatus est uocare seruitium, de cuius stabilitate non minus quam de mea congratulor, sicut uiua uoce consueueram, sic scriptis quoque qualibuscunque adhortor; non idcirco temeritatis arguendum me arbitror. Quem enim a puero dictis imbuere licuit, quare scriptis quoque puerilibus imbuere licitum non sit? Iuste ergo a nullo, quod scribere ausim imperitus, praesumptionis notandum me aestimo, qui nulli nisi tibi imperitiae meae non ignaro, quae sentio, legenda destinaui.
CAP. I. Quod uirtus stabilitatis constet in tribus.
In tribus constare et quasi trimembrem esse stabilitatis uirtutem arbitramur. Est enim stabilitas corporis, est et sensuum, est et mentis. Stabilitas corporis ad locum proprie pertinet, scilicet ut loco, suo uoto propositoque congruo, quisque contentus, ab eo non nisi uel necessitate cogente, uel utilitate praecipue persuadente moueatur.
5
Stabilitatem uero sensuum corporis esse dicimus, ut omnes corporis sui sensus quasi in quodam disciplinae ergastulo statuens, ad aliquid inutile uel indecens hauriendum minime permittat euagari.
Stabilitas autem mentis est, ut omnes appetitus, desideriaque et cogitationes suas quasi in quodam arctissimo diuini timoris et amoris loco stabiliens nihil appetat, desideret uel cogitet praeter Deum, et quae prosint et adiuuent ad quaerendum, inueniendum et promerendum cum.
Haec tria unius et uerae stabilitatis membra, si ab alterutro segregare, et ab inuicem separare uolueris, ut uidelicet primum absque secundo et tertio, uel secundum absque primo uel tertio, uel tertium absque secundo uel primo apprehendere et tenere desideres, non solum ipsa huius tripartitae uirtutis plenitudine frustraberis, uerum etiam nullam eius portionem perfecte uel utiliter obtinebis. Quis enim primum huius uirtutis membrum, scilicet stabilitatem loci absque secundo et tertio, id est absque sub disciplina spiritali stabilitis sensibus uel absque stabilitate mentis assecutus est? Quomodo erit stabilis sensibus corporis uagus et petulans, mente instabilis?
Ut enim de singulis corporis sensibus exemplum demus, si tu cupidus sis noua uidendi, uaria et delectabilia musicorum genera uel rumores nouos audiendi, uarios et exquisitos ciborum sapores, suaues et delectabiles odores, tactus uoluptuosos mollesque desideres, quomodo in loco spiritali proposito congruo permanere stabilis potes, ubi haec habere non potes? Porro de stabilitate mentis patet: quia qui ea caruerit, nullo in loco stabilis esse ualet. Frustra autem niti et in uanum laborare est constabilire uelle sensus corporis absque stabilitate loci et mentis. Qui enim passim uagatur corpore, uariaque ad desideria et concupiscentias diuersas ducitur mente, quomodo sub disciplina spiritali sensus corporis sui continebit, ne uidelicet discurrant, quo eos corpus uagum duxerit; uel quo eos mens petulca quasi quosdam desideriorum suorum ministros discurrere iusserit?
Stabilitatem uero mentis absque stabilitate loci et sensuum corporis quantumlibet quis enisus fuerit, nullatenus obtinebit. Facile enim mens cum loco mutatur, nulloque modo mentem et cogitationem in Dei poteris timore et amore stabilire, nisi prius sensus corporis habenis rationis et disciplinae spiritalis freno reprimere satagas.
10
Huius ergo tripartitae uirtutis bono aut ex toto carebis, aut certe totum simul obtinebis. Tale est enim, si uerae stabilitatis portionem aliquam absque toto ipsius apprehendere et tenere desideres, ac si domum construere uolens uel fundamentum absque pariete et tecto, uel tectum absque pariete et fundamento, uel parietem absque fundamento collocare uelis et tecto.
CAP. II. De fundamento domus stabilitatis.
Possumus quippe non absurde in hac, ut dictum est, stabilitatis domo fundamentum, parietes et tectum, partes domus tres assignare; cuius fundamentum stabilitas mentis non inepte intelligi potest. Sicut enim fundamentum totius structurae domus sibi innitenti, quasi quoddam subsistendi initium tribuit, totamque fabricam portat et tenet; sic stabilitas mentis reliquas huius uirtutis partes generat quodammodo, gubernat et continet. Et sicut absque fundamento erecta fabrica uento impellente uel tempestate quatiente procul dubio ruitura est; sic absque stabilitate mentis reliquum huius uirtutis aedificium, tentationum uento uel tempestate impellente stare non potest.
Sensuum quoque disciplinata stabilitas huius spiritalis domus parietes non incongrue dici possunt. Parietes enim domus ad futuri hospitis substantiam custodiendam et conseruandam fiunt, ipsique patrifamilias secretum quoddam intus faciunt, ianuas et fenestras, quae certo tempore aperiantur et claudantur, in se habent: aperiantur quidem ad necessaria, claudantur ad nociua uel inutilia excludenda. Sic ergo ad hospitis nostri, id est interioris hominis custodiendam tuendamque spiritualium opum substantiam quasi paries quidam spiritalis domus modestia uel disciplina sensuum erigenda est. Qui paries ipsi patrifamilias interiori secretum quoddam faciat, ne sensus exteriores passim uagantes et quasi foris absque disciplina spatiantes indecens uel inutile hauriant aliquid, per quod quies uel secretum hospitis interni perturbetur.
CAP. III. De fenestris eiusdem domus.
15
Habet quoque haec domus nostra fenestras ostiumque suum, quae iuxta arbitrium domini domus congruo sibi sunt tempore aperienda uel claudenda ad necessaria inferenda uel noxia excludenda. Quae ergo sunt hae fenestrae, quod ostium? Fenestras has rectissime dixerim quinque corporis sensus, uisum scilicet, auditum, gustum, odoratum et tactum. Per has enim fenestras ille interior homo exteriora prospicit, prospecta cognoscit, cognita concupiscit. Quae quidem fenestrae ab ipso corporeae domus fabricatore Deo ad uisibilium rerum et ex ipsarum consideratione sui quoque notitiam quasi quoddam lumen maxime necessarium conferendam in fabrica corporis nostri dispositae sunt. Quibus tamen fenestris ad necessitatis usum concessis ipse hospes abuti potest, ut tenebras magis quam lucem ingerant, et mortem potius quam uitae necessaria introducant. Inde enim propheta ait: Mors ascendit per fenestram nostram, ingressa est domus nostras . Quid autem est aliud mortem per fenestras nostras ascendere, domosque nostras ingredi, quam per sensus corporis peccati concupiscentiam habitaculum mentis introire, qua dum anima delectatur peccati morte moritur?
Claude ergo certo opportunoque tempore fenestras corporis tui: Auerte oculos tuos, ne uideant uanitatem , ne noxia foris incaute prospiciens, unde lumen necessarium haurire debueras, mors irrepat. Lumen quippe necessarium notitia Creatoris est, quae ex consideratione creaturae uisibilis concipi potest. Inuisibilia enim ipsius Dei, ut ait Apostolus, per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciuntur . Intuere uniuersitatis pulchritudinem, coeli, terrae, maris et omnium, quae in eis sunt. Cogita, qualis, quanta, quamque decora fabrica. Ratiocinare tecum et dic: O quis, qualis quantusque est, a quo haec omnia sunt creata, disposita, ordinata? a quo haec reguntur, gubernantur, continentur? Iustissime est hic talis et tantus timendus, honorandus, diligendus. O infelicem hominem, si ei non seruiat, cui seruiunt haec omnia; ei non obediat, cui obediunt haec omnia; eum non diligat, qui pro nulla necessitate, sed sola bonitate sua et hominem creauit et omnia!
Haec et his similia si ratiocinando tecum pertractes, ut ex creaturarum inspectione Creatorem earum cognoscas, honores et diligas, lumen necessarium tibi fenestrae corporis tui hauriunt, ad quod certe ab ipso Creatore tibi concessae sunt. Si autem tu has uisibiles intuens creaturas, ipsas magis quam Creatorem ipsarum uelis diligere, earum aspectu et usu amplius quam Conditoris ipsarum cognitione et amore delecteris, mors per fenestras tuas ingressa est; et quae te illuminare debuerunt, lumen tibi uerum abstulerunt, quique ministri necessarii esse debuerant, raptores nefarii tibi facti sunt, quia animae tibi uitam quae cognitio et amor Dei est, rapuerunt. Fenestrae ergo interioris hominis sensus corporis sunt, quae tamen iuxta arbitrium hominis, cui deseruiunt, uel commodae uel nociuae esse possunt.
CAP. IU. De ostio domus.
Porro huius parietis ostium quid aptius quam os hominis dici potest? Sicut enim clauso ostio quid in domo sit, ab his, qui foris sunt, nescitur, aperto autem, quid intus habeatur, agnoscitur; sic, clauso oris ostio, quid in corde sit, latet. Si uero ad sermonis uerba formanda reseretur, quid intus habeat loquens, facile peruidetur. Unde scriptum est: Stultus si tacuerit, sapiens putabitur . Stulto enim tacente, quia ostium oris clauditur, intus latens stultitia occultatur, quae procul dubio se proderet, si oris ianuam sermo loquentis aperiret. Ex abundantia enim cordis os loquitur , quia quod in cordis secreto latitat, per uerba publicandum foras emanat. Non ergo incongrue ostium huius, de qua tractamus, domus os corporis dicitur, quod ad arbitrium hominis et aperitur et clauditur.
20
CAP. U. De tecto domus spiritalis.
Posuimus ergo huius spiritalis aedificii fundamentum, ereximus parietes, et in ipsis fenestras et ostium; restat, ut superponamus et tectum.
Tectum iam saepe dicti aedificii stabilitas loci non inepte dici potest, si tamen loci situs spiritalis uitae proposito contrarius uel aduersarius non est. Tectum enim domus tempestates cohibet, imbres arcet, uim uentorum excipit, inhabitatori domus quietem et securitatem parit. Sic et loci stabilitas uel locus scholae uirtutum et Dei seruitio congruus tempestates, imbres, uentos et procellas tentationum reprimit, et quietem tibi et serenitatem bene uiuendi defendit.
Annon tempestas permolesta est in eo loco te constitutum esse, ubi ipsa loci facies male blandiens ad ea te agenda alliciat, quae agere omnino non liceat? Ubi uidere ineuitabile sit, quae appetere fas non sit? Ubi etiam inuitus uideas et audias, quae non modo perpetrare sed etiam cogitare non audeas? Annon imbres uehementes et totam animae substantiam opprimentes, infundentes, mollientes saeculi sunt diuitiae, blanditiae, mollitiae, quae nisi stabilitate loci, spiritali proposito congruenti arceantur, etiam inuitum et renitentem trahunt, opprimunt, emolliunt? Nonne uenti uiolenti sunt saeculi amatorum contubernia, qui plerumque uerbo, semper autem exemplo quodammodo compellunt amare, quod amant, ipsamque uirtutum substantiam totis uiribus impetunt, et persaepe ruere faciunt?
Necessarium est igitur, ut cum huius, fabricae spiritalis fundamentum mentis stabilitatem posueris corporisque sensus in Dei timore et amore stabilieris, quasi tectum necessarium addas et stabilitatem loci, ut totus stabilis, iugiter tutus, semper quietus esse possis et securus. Habes ergo spiritalis fabricae perfectam domum, fundamentum, parietes et tectum.
25
Nunc quia spiritale stabilitatis aedificium depinximus, restat, ut prouisores habitatoresque eius hospitem et hospitam amborumque sobolem, omnemque domus describamus familiam: postremo quid hanc domum stabilem, quietam pacatamque seruare, quidue stabilitatem, pacem et quietem eius perturbare possit, uideamus.
CAP. UI. De inhabitatoribus domus.
Quis igitur uerius huius domus inhabitator. hospes et rector dici potest quam spiritus hominis, qui in ipso est? Ipse enim hanc ipsam domum, gratia fretus diuina sibi aedificat, aedificatam inhabitat, regit et gubernat. Sed nunquid solus? non solus. Habet enim cooperatricem sedulam et adiutricem indefessam. Habet quippe uxorem sobriam et modestam, pudicam et honestam. Habet, inquam, uxorem naturaliter sibi ingenitam et coniunctam rationem; cuius quidem si ipse omnia agat cum consilio, nihilque facere praesumat, nisi quod ipsa hortatur, suggerit, monet, sapienter ac decenter prouidere, et iuste cuncta disponet. Ipsa enim naturaliter omnia iusta et honesta desiderat et diligit, inhonesta uero et iniusta totis uiribus aspernatur et odit.
O igitur felicem spiritum, si huius tam sapientis et tam sobrio decore praefulgentis, tam formosae et gratiosae uxoris castis delectetur amplexibus, cuius doctus consilio, fretus auxilio nocitura declinet uniuersa, et quaeque concupiscat agatque profutura! Duas naturas Deus in anima posuit, unam superiorem, id est rationem; aliam inferiorem, id est sensualitatem. Ratio est uis superior seu uirtus animae qua inhiat spiritalibus, et imaginem Dei conseruat in se. Sensualitas inferiora ista et uisibilia administrat et disponit, quae sensibus corporeis percipi et concupisci possunt.
CAP. UII. De triplici prole spiritus et rationis.
30
Nec solum tot tantisque bonis abundabit haec felix copula, sed etiam prole beabitur amabili, eleganti, generosa. Huius enim coniugii spiritalis fructus prima fides est, secunda spes, tertia charitas. Nihil enim sperari, uel speratum amari potest, nisi prius esse credatur. Credi autem potest, si non speretur uel ametur.
Primam ergo natu fidem esse dicimus. Statim enim ut ratio et spiritus mutuis commiscentur amplexibus, fides elucescit. Fidem ratio parturit. Rerum namque, quarum notitiam a spiritu corpus inhabitante et uiuificante percipimus, causas et origines duce ratione inuestigamus. Cum enim uniuersitatis pulchritudinem, coeli terraeque machinam, opus mirabile delectabileque homo inspicit, opificem et auctorem operis ratio perquirit. Ratiocinando enim colligit, quod nihil horum per se uel a se subsistendi initium habuerit. Si enim haec per se uel a se ipsis facta fuissent, quare et alia his similia postea a se ipsis facta non fuissent, uel inpraesentiarum non fierent? Patet ergo, quia conditorem habuerunt, qui haec, quando uoluit, fecit, et postea, quia noluit, his similia non fecit.
Amplius: sic haec a se ipsis suum esse habuissent, nulli profecto mutabilitati, uarietati uel defectui subiacerent; quia, sicut sibi ipsis essentiam, sic sibi immutabilitatem et indefinitiui status aeternitatem contulissent, et sicut esse, sic utique uerum et optimum esse sibi uindicassent. Quia igitur mutabilitati et defectui subiecta sunt, quod a se ipsis non sint, ipsa ostendunt. Necesse est ergo aliquid esse, a quo omnia habeant suum esse. Quisquis autem ille est, ipse creator et dominator Deus et Dominus uerus et solus est.
Taliter cum ratio hominem instruit, unius uerique Dei fidem gignit. Ratio ergo Deum esse asserit et irrefragabili argumentorum ueritate conuincit. Fides itaque primogenita est soboles ex copula spiritus et rationis procreata, post cuius exortum ordine et aetate secunda spes gignitur.
CAP. UIII. De spe.
35
Postquam enim quis Deum esse, et in Deum credere coeperit, consequens est, ut bonum et iustum esse dubitare non possit. Quod enim non bonus uel iniustus sit uel esse possit, ratio credere prorsus renuit, neque hoc ullo modo sensus hominis integer uel incolumis uel cogitare praesumit. Cum enim iustitia sit tribuere cuique rei, quod suum est, nihil tam iustum est, ut Deus, qui hoc solus uere pleneque obseruat, et creaturae iustitiae perceptibili rationem inseparabilem et naturalem iustitiae magistram indidit, quae hanc ab ea iugiter exigat, et in quantum eam sequi uoluerit, a iustitia deuiare non sinat.
Cum ergo Deum iustum et bonum omne cor et lingua concorditer fateatur, perspicuum est, quia quod ipse est, non amare non potest, et suae essentiae contrarius et inimicus esse. Bonus igitur et amicus est Dei, malus et iniustus inimicus est Dei. Ratio autem necessarium esse astruit, ut beneficium Dei et iustitiae amico, supplicium uero Dei et iustitiae debeatur inimico. Cum enim creaturam bonam esse uel dici aliud non faciat quam id uelle, quod Creator suus uult, malam uero id nolle, quod Creator uult; quis ratione utens Creatori, cui omnis creatura iustissime subdi debet, obtemperantem gloria, rebellantem uero dignum poena non iudicet? Bonis igitur bona, malis mala deberi, necessariis ratio obtinebit argumentis.
Hinc itaque spes nascitur. Quia postquam homo Deum esse, et bonum et iustum esse crediderit, quod bonis bona, malis mala, iustitia id exigente retribuere debeat, dubitare ratio non permittit. Habes ergo fidem et spem ex coniugio spiritus et rationis prodeuntes.
CAP. IX. De charitate.
Nouissima autem aetate, sed prima dignitate charitas generatur. Nihil enim amatur, nisi prius et speretur et credatur. Qui ergo Deum esse, et omnia fecisse credit, qui tam delectabilia et utilia sibi mundanae fabricae opera conspicit, et ea gratuita conditoris pietate suae necessitati et utilitati seruire cognoscit, quomodo eum non totis amabit uisceribus, cuius tam amabile et tam utile sibi intuetur opus? Quomodo eum non amare potest, cuius opera non amare non potest? Solent homines, cum utile, firmum ac decorum artificioseque compositum hominis uident opus, mirari artem, laudare et amare artificem, cum tamen nihil facere possit homo, nisi ea, quae Creator facit, uel separata coniungere uel coniuncta separare. Si ergo propter tantillum id, quod facere qualitercunque uidetur homo, ab homine amatur, iustissime profecto amabitur Deus, qui elegantissimum et infinita admiratione dignum uniuersitatis opus, ipsum quoque hominem fecit, et id ipsum, quod potest, homini posse dedit.
40
Intuere solem, lunam, stellas, uolatilia coeli, terrae animantia, flores et fructus, et si homo, si rationabilis es, certe Conditorem omnium horum non amare non potes. Quis enim totis medullis eum non diligat, qui omni spiranti uitam, cernenti lucem, uescenti escam dat? Enumera, si potes, Creatoris tui tibi concessa beneficia, sui, quo te fouet, amoris indicia; et quia aliud ei pro his omnibus retribuere non uales, amantem saltem redama, non quantum deberes, sed quantum uales.
Ecce ut innumera corporis et animae beneficia taceamus, duo tantum proferamus in medium, uitam et uictum. A quocunque hominum haec haberes, intimo eum procul dubio, totoque affectu diligeres. Uidemus homines ab hominibus non uitam et uictum sed aliquod uitae et uictus adminiculum consecutos, tanto eos ardore amare, ut uitam ipsam non cunctentur pro eis amittere. Quanto ergo amore a te, o homo, colendus est Deus, a quo habes, quidquid habes, quidquid es, quidquid potes?
Haec cum ratio spiritui loquitur, taliterque hominem absque omni uerborum strepitu instruit, simillimam sibi prolem charitatem gignit. Patet ergo per haec, quae breuiter succincteque praediximus, et his similia, quia charitas rationis est filia. Ex copula ergo legitima spiritus et rationis fides, spes, charitas procreantur.
CAP. X. De sensualitate rationis ancilla.
Sed contingit quandoque, ut legitimi, casti et honesti amoris oblitus spiritus, adulterinis et incestis delectetur et immoretur amplexibus. Habet enim ratio ancillam naturaliter lasciuam et petulcam, incontinentem et impudicam, sensualitatem uidelicet, cuius quidem officium esset, si legem sibi a Deo constitutam uellet custodire, dominae suae rationi in omnibus et per omnia obedire. Ipsa enim tunc tantum recte incedit, cum a magisterio et imperio rationis non recedit.
45
Et saepenumero euenit, ut dominam ancilla proterua contemptui habere, et sua desideria sequi incipiat, ipsumque dominae maritum suos ad amplexus impudicos alliciat. Cuius blanditiis spiritus irretitus, legitimae uxoris oblitus, totum se ancillae tradit amoribus. Quem ipsa carnis illecebris infatuatum ita reddit amentem et stultum, ut ea tantum quae uisibilia et terrena sunt, sapiat, coelestium uero et inuisibilium fidem, spem et amorem omnino postponat.
CAP. XI. De triplici prole spiritus et carnis.
Contingit ergo, ut ex hac copula adulterina foedissima pignora et legitimi tori pignoribus omnino contraria et dissimilia procreentur, infidelitas scilicet, desperatio et Dei contemptus.
Cum enim spiritus sensualitatis blanditiis captiuatus ea tantum amare coeperit, quae corporis sensibus hauriuntur, contigit plerumque, ut, quia ea tantum, quae uidentur, amat, inuisibilium fidem prorsus amittat; et quia uisibilia et sensibus corporis perceptibilia diligit, ea solummodo putet esse, quae diligit. Hinc ergo infidelitas uel perfidia nascitur; quia, dum terrena et uisibilia nimium diliguntur, coelestium et inuisibilium fides amittitur. Ita enim homo plerumque consuetudine peccandi opprimitur et obcaecatur, ut uera et aeterna bona quae dote naturae illustratus et uidebat et appetebat, postea turpibus desideriis dementatus nec uideat nec appetat. Hinc enim scriptum est, quod, postquam rex Babylonis regem Ierusalem cepit, oculos eius eruerit, quia, postquam rex confusionis diabolus uel peccandi usus regem Ierusalem, id est spiritum hominis suae procurationis regnum in pace disponentem prauis desideriis uictum captiuauerit, omne in eo fidei lumen exstinguit. Ex hac ergo spiritus et sensualitatis copula incesta fructus nequam, scilicet infidelitas emergit.
Cui desperatio procreationis ordine succedit; quia sperare nemo potest, quod esse non credit.
50
Iam deinde sequitur Dei contemptus; quia qui fidei oculos, spei quoque anchoram amisit, restat, ut ipsum quoque Deum contemnat, ad cuius honorem uel amorem, infidelem et desperatum nec fides astringit, nec spes allicit. Sicut ergo ex legitimo et honesto rationis et spiritus connubio fides, spes et charitas procreantur; sic ex sensualitatis et spiritus adulterio his contraria pullulant germina turpia; et sicut ex illis tribus omnem uirtutum chorum, sic ex his tribus omnia monstra uitiorum constat propagari. Quae enim uirtus deest uel deesse potest, ubi fides, spes et charitas est? Nam ullam, ubi haec sunt, abesse uirtutum nec fingi quidem uere potest, unde et Apostolus cum praemisisset: Nunc, in hoc scilicet mundo, cognosco ex parte, tunc autem, in futura scilicet uita, cognoscam, sicut et cognitus sum, subiunxit: Nunc autem manent fides, spes, charitas, tria haec , quasi diceret: Tunc cognoscam, sed nunc ut ad id perueniam, manent fides, spes, charitas, tria haec. Pauca quidem haec tria, sed multum utilia, ex quibus uniuersa uirtutum familia procreatur. Nunquid enim humilitas, obedientia, patientia, prudentia, iustitia, fortitudo, temperantia laudabilis, Deoque acceptabilis fuit uel esse potuit, nisi quam fides lactauit, spes aluit, charitas roborauit?
Ex his ergo tribus reliquae uirtutes prodeunt, aluntur et subsistunt. Ac econtra ex uitiis tribus iam dictis, quae his tribus uirtutibus contraria sunt uitiorum omnium agmina foeda proruunt, et quidquid mores corrumpit foedatque, ex hoc trium, infidelitatis scilicet, et desperationis et contemptus Dei prorumpit radice uitiata.
CAP. XII. De discordia uirtutum et uitiorum.
Contingit ergo inter haec, castra legitima uirtutum et phalanges turbulentas uitiorum graues discordias et bellum implacabile exoriri; quia cum naturaliter exercitus uterque dissideat, ut sibi inuicem aduersetur, iugiterque compugnet necesse est.
Ex hoc ergo dissidio belloque continuo quies interna domini domus perturbatur, totaque domus fabrica labefactatur, conquassatur, euertitur. At si legitimum dominae rationis thalamum maritus fidelis non deserat, totum hoc domus suae aedificium in perpetuum stabilietur, et ipse quiete continua et pace interminabili in ea perfruetur.
55
CAP. XIII. Qualiter ratio ancillam lasciuientem humiliet: et qualiter ratio maritum admoneat?
Ad suam ergo suorumque salutem et quietem iugiter conseruandam id erit necessarium rationis officium, ut ancillam lasciuientem domet, premat, castiget, ut famulam se esse cognoscat, et dominae thalamum impudica non appetat. Quod si uel leuiter id scelus eam affectare persenserit, tot tantisque laboribus eam humiliet, doloribus excruciet, ut dum uix misera conceditur uita, nulla eam prorsus delectet lasciuia.
Maritum quoque suum sine intermissione admoneat, ne ancillae male blandientis lenociniis molliatur, ut omnes eius blanditias suae salutis insidias esse meminerit, totumque ei suspectum sit, quidquid specietenus transitorieque iucundum et delectabile anteponit.
Talibus ergo consiliis exhortationibusque continuis si spiritum ratio iugiter confortet et instruat; famulae uero sensualitatis ausus illicitos et infrunitos fortiter premat, ipsa quidem cum suo consorte, amore mutuo castoque delectati conquiescent, prole nobili et beata, omnique uirtutum decore perornata, familiaque frugi et disciplinata ditabuntur, totumque illud angustissimum domus suae aedificium stabile et inuiolabile permanebit, nullaque prorsus foris impellente tempestate quatietur, si intus amor castus, ordoque debitus per omnia et in omnibus conseruetur.
Et hunc amorem castum, hunc ordinem debitum persaepe haec famula impudens et infrunita perturbat, dum locum, thalamum et dignitatem dominae praesumptuose nimis affectat ancilla ignobilis. Solet enim ut ad suum amorem degenerem ipsum dominum suum, dominae suae maritum possit attrahere, mundi opes, honores, uoluptates quasi quaedam mellita ei ueneni pocula propinare. Haec enim ad tempus dulce sapiunt, sed ad ultimum aeternae mortis aculeo fauces animae transfigunt, sed agit totis ingenii uiribus famula uersipellis, quatenus ametur quod delectat, occultetur quod enecat.
60
CAP. XIU. Suggestio, ancilla ad dominum.
Proponit ergo iugique susurrio auribus domini domus instillat, quam iucundum, quam utile sit pecuniis, auro, argento, gemmis perlucidis, lapidibus pretiosis, uestibus uariis et operosis, agris et possessionibus latis et spatiosis abundare: quam honestum potentia et dignitate humana, celebrique nominis splendore ex transitoria potestate et honore conquisito gloriari: quam suaue uariis ciborum saporibus, suauibus pigmentorum et florum odoribus, omnis generis musicorum tinnulis cantibus, amoenitatibus pratorum, nemorum, riuulorum, canum uenatibus, ceruorum et caprearum saltibus, accipitrum ludis et uolatibus, mulierum formosis aspectibus et uoluptuosis attactibus delectari. Has ergo aliasque huius generis, dum spiritui sensualitas suggerit uoluptates, quasdam, ut ita dixerim, in hac pacata et qui ta stabilitatis domo suscitat, commouetque simultates. Hoc enim totis molitur uiribus, ut connubii legitimi inter rationem et spiritum diuortium faciat, et ipsa in locum repudiatae succedat. Uoluptates enim transitoriae iuris eius sunt. Ideo amari nullatenus possunt, nisi ratio, quae naturaliter omnium inimica est temporalium uoluptatum, repudietur, et meretrix sensualitas loco legitimae uxoris subrogetur, ametur, dominetur.
Cum ergo spiritum ad amorem uoluptatum impulerit, iam locum dominae inuasit, iam se loco ingenuae rationis famula turpis persuasit adamandam. Consequens est ergo, ut aedificium, quod rationis consilio et ope suffultum regebatur, ipsa repudiata et pellice adamata uacillet, cadat, destruatur. Hi enim pellicis eius mores, haec ingenita ei uanitas est, ut quisquis eius amori inhaeret, hunc ad amorem temporalium et instabilium rerum praecipitet. Quicunque autem instabilia amat, ipse necesse est instabilis fiat: In circuitu enim iuxta Prophetam, impii ambulant , non stant, id est stabiles esse non possunt, sed ambulant in circuitu, id est in uolubili et instabili, in uolubilium et instabilium rerum temporalium appetitu. Qui ergo instabilia diligunt, stabiles esse non possunt, sed cum ipsis uoluuntur et rotantur, quorum se temporali uoluptate perfrui gratulantur.
Liquet ergo, quia cum spiritus sensibilium et instabilium rerum amori deditus instabilis efficitur, stabilitatis aedificium, quod ipse stabilis permanens ope rationis regere debebat, labitur, prosternitur, dissipatur; unde claret spiritus et sensualitatis copulam nefariam intestinae seditionis et totius destructionis esse materiam, et hanc ordinatissimam domum omniaque eius bona in nihilum redigi, si hoc publicum malum non contingeret praecaueri.
CAP. XU. Qualiter ratio uigilans maritum praemoneat et spiritum alloquatur.
65
Uigilet ergo ratio aduersus hoc periculum praecauendum, uigilet: undique circumspiciat, ipsumque suum consortem ad hoc nefas declinandum sine intermissione praemonere et praemunire non negligat. Opportune et importune ei praedicet, eum erudiat, mundi uoluptates, quas ad se commendandam callida dolosaque promittit ancilla, inane tantummodo boni uel beatitudinis nomen praetendere, et in his rem uel essentiam beatitudinis esse nullam. Sic ergo eum iugiter alloquatur, ne malesuadis sensualitatis blanditiis ad translatoriorum et falsorum bonorum amorem attrahatur:
Quod uel quale bonum est uel esse potest, quod transire ac deperire necesse est? Imo quomodo bonum est, quod profecto nihil est? Nulla enim sunt, quae transire possunt. Habent quippe transitoria essentiae imaginem aliquam, sed ueritatem nullam. Si ergo nec uere sunt, quomodo uera bona esse possunt? Uere ergo desipiunt, qui ea quasi bona amplectuntur et diligunt. Nonne insipientiae res est, ut ea ames, quae diu amare non potes? ut ea dicas uel uelis esse tua, quae nec sunt nec fieri possunt tua? Uis audire quid tuum est? Audi breuiter. Tu et quae in te uel infra te sunt, tua sunt. Quidquid enim tu non es, uel infra te situm non est, tuum non est. Si ergo tui compos eris, omnia tua in te habebis. Noli ergo tuum aliquid extra te quaerere, quae intra te tantum poteris inuenire. Omnia enim transitoria, non in proprietatem, sed ad corporis necessitatem subleuandam homini concessa sunt. Si enim uere propria hominis essent, utique nec deseri ab homine, nec deserere hominem possent. Nunc autem quia et deseruntur et deserunt, quod propria hominis non sint, ipsa ostendunt. Non ergo appetas tanquam propria, quae a te natura fecit aliena.
Quisquis ergo mortalium rerum terrenarum extra se positarum aliquid suum proprium esse dixerit, hic profecto nec sui conditionem, nec conditarum rerum ordinem, nec Conditoris earum intentionem adhuc bene uel plene intelligit. Ita enim Deus hominem condidit, ut reliquam uisibilem creaturam homini non in proprietatem daret, sed in necessitatem accommodaret subleuandam, et eadem, quae humana necessitas exigit, aeque omnibus praestarentur, quibus non ad uoluptatem, sed ad necessitatem aeque omnes et communiter uterentur. Quae Creatoris intentio hinc apertissime coniici potest, quod lucis istius uisibilis beneficium gratissimum et maxime homini necessarium aeque omnibus, nec plus uni quam alii praestatur. Non solis, lunae uel stellarum splendor, non pluuia uel ros uariaeque temporum uicissitudines magis unquam alii deseruiunt, nec plus in sui obsequio personam diuitis quam pauperis, nobilis quam ignobilis, regis quam militis attendunt. Liquet ergo, quia sicut coeli beneficia omnibus communia sunt, sic terrae quoque fructus uel opes omnibus communes esse deberent, si hoc hominum cupiditas inexplebilis permitteret.
Quare enim, o homo, maiorem tibi terrae uel fructum terrae rapias portionem, cum ipsa elementa, quorum commistione et potentia effectiua fructus terrae proueniunt, non tibi magis quam proximo tuo faueant, sed aeque omnibus naturalis efficaciae beneficium impendant? Quaecunque ergo, quae necessitas tua non exposcit, quasi propria tua sint uel esse possint, tibi attrahis, non hoc est propria congregare, sed rapere aliena. Hinc enim recte per quemdam sapientem dictum est: Omnis diues iniquus aut haeres iniqui. Cum enim iuxta has fallaces diuitias ille diues sit, qui abundantia opum terrenarum caeteros excellit, certe aut ipse has congregauit diuitias, aut haereditauit ab aliis congregatas. Sed quodlibet horum fuerit, ipse procul dubio iniquus est, quia ea, quae ut omnibus essent communia, et cunctis aeque secundum singulorum necessitatem dispertienda Deus creauit, aut ipse necessariis non contentus aliorum usibus debita rapuit, aut ab aliis iniuste acquisita rapinae haeres possidenda suscepit, digneque talis et nomen et iniquitatem raptoris haereditauit, si tamen ea, quae propriae necessitati superfluunt, egentibus distribuere et communia facere recusat. Multum itaque a iustitia Dei exorbitat, qui aliquid in hoc mundo extra se positum proprium sibi deputat. Non ergo ab homine amanda sunt, quae hominis propria non sunt, et necessario uel deseruntur uel deserunt.
Sed age, quaeso, quid si haec terrena bona momentanea et fugacia non essent, et propria hominis esse possent, quid in eis est, quod homo rationali iure amare debeat, imo quod diligentius consideratum inspectumque non uilescat? Haec sunt itaque, quae admirantur amantque homines, opes, honores, uoluptates? Singula nunc horum attentius inquiramus, et si hominum amore digna sint, uideamus.
70
CAP. XUI. Ratio suggerit diuitias contemnendas.
Opes ergo terrenae, quarum desiderio humana exardescit ambitio, auro, argento, lapidibus pretiosis, agris et possessionibus spatiosis, uestibus uariis et operosis continentur. Primum hoc de auro et argento lapidibusque pretiosis, quae prima mortales ducunt, dicere licet, quia ut magni pendantur ab hominibus, non hoc innata eius dignitas uel utilitas, sed, ut ita dictum sit, infatuata hominum uanitas fecit. Quid enim tam fatuum, tam uanum, quam primum dignitatis uel utilitatis ei rei tribuere locum, quae ultimum uix possidet, et quasi necessaria uel plus quam necessaria amare, quae nullatenus exigere uidetur humana necessitas? Quod licet apertum, et nulli fere incognitum sit, tamen hinc luce clarius constat, quod gentes pleraeque sunt, quae huiusmodi diuitias inutiles nec habeant nec habere curant. Sicut ergo plerique, sic certe qui ubique terrarum sunt homines, his si uellent, utique carere possent. Et o si possent, ita his quoque carere uellent! Procul dubio felicius et aequabilius sic se humanum genus haberet. Quid enim non cogit mortalia pectora auri sacra fames? Nullum incendium, nullum unquam diluuium tantas, quantas haec fames canina, strages dedit: nihil humanum genus a salute corporis et animae sic peruertit, sic euertit.
Quare ergo tanto affectu ametur, tanto strepitu desideretur ab homine id, in quo utilitatis uel boni nihil aut certe permodicum est, incommodorum uero plurimorum et inaestimabilium malorum materia et causa est? At hominum uana et insana fatuitas hanc humani generis decipulam utilissimis et permaxime necessariis rebus anteponit, et rei, quae fere nullius est meriti, falsam dignitatis et utilitatis nomen aestimatione annectit sua. O sensum hominis rationalis multum a ratione degenerantem! Solent homines pro modico auri uel argenti pondere pretiosarum et pernecessariarum rerum, frumenti scilicet, uini uel olei quam pondus pergrande argenti uel auri. Haec enim hominum sustentant et alunt uitam; illa uero salutis et commodi nihil, plurimum uero incommodi et perditionis hominibus addiderunt. Errare est ergo aliter de rebus, quam ipsae res se habent, iudicare, et res infimi meriti, meliores melioribus aestimare.
Sed fallit homines nondum per omnia elimatae ueritatis tramitem gradientes talium rerum postrema quaedam et prorsus inutilis pulchritudo, ut quantum speciosae, tantum pretiosae ab imperitis aestimentur. Sed esto, sit talium rerum tanta dignitas, quanta et uenustas; quid tamen tua refert, o homo, pulchritudo aliena, quam admirari potes, sed tuam profecto facere non potes? Quare ergo admireris amesue ea, quae tua non sunt, et quae tuo amore et admiratione prorsus indigna sunt? Si enim tuam perpendas dignitatem, nullius inanimatae rei miraberis claritatem. Omnia enim inanimata tuae excellentiae subtracta, admiratione uidentur indigna.
Quisquis ergo talia miratur, diligit, uel magni pendit, uel in eorum adeptione uel possessione aliquam credit maiorem quam in metallis reliquis beatitudinis inesse portionem, ipsam ueritatis ducem animaeque lucem nondum per omnia sequitur rationem. Si enim eius monitis obaudiret, non plus aurum et argentum quam ferrum quaereret uel amaret, nec gemmas pluris quam silices aestimaret. Utilius est enim ferrum quam aurum uel argentum et silices gemmis sunt necessariores.
75
CAP. XUII. Suggerit ambitionem possessionum dimittendam.
Agrorum uero et possessionum ambitio, dum necessitati fragilitatis humanae praetendit, quae sine horum redditibus subsistere nullatenus potest, cupiditatis uitium necessitatis nititur obtentu palliare. Quia enim horum usum corporis exposcit infirmitas quod haec ultra necessitatem congregare, et in proprietatem homo sibi uindicare licite possit, arbitratur.
Et scimus quidem fructus terrae animantium deberi alimentis, sed salua id hominum omnium gratia dixerimus, moderatius et sobrie his magis uidentur uti iumenta quam homines. Bruta enim omnia ea tantummodo appetunt, ad quae naturali trahuntur appetitu, et in usu eorum necessitatis metas non excedunt. Homo enim necessitate non contentus cupiditati habenas laxat, et tanta necessaria se habere putat, quanta auaritia instigante habere desiderat. Unde fit, quod utinam non fieret! ut quod multis sufficere poterat, in proprietatem uindicet sibi unus solus homuncio; et quia uni plurima superfluunt, pluribus etiam necessaria subtrahantur.
Hinc enim primum in genere humano egestas misera et penuria tristis exorta est, quia ea quae aequaliter omnibus diuisa, omnibus sufficientia esse poterant, aliqua hac aequalitate non contenti, dum sibi superflua, quomodocunque acquisita attraxerunt, multorum necessitati debita rapuerunt. Si enim necessariis contenti essent homines, sufficere possent omnibus omnia; et si quod naturae sat est, replere tantum indigentiam uellent, agrorum multorum et possessionum latarum redditus non ambirent. Id enim solummodo ab homine appetendum est, quod naturae sufficit, non quod uoluptas concupiscit. Tu ergo, si naturae tantum satisfacere quaesieris, paucis minimisque contentus eris, sicque studebis uiuere, ut nihil in uita appetas, quo carere possis et uiuere.
CAP. XUIII. De contemnendo uestitus decore et pretio.
80
De uestium autem decore uel pretio gloriari, homini mente Deo simili prorsus uidetur indignum. Quomodo enim decorare uel ornare hominem potest, quod multo indignius et abiectius homine est? Meliora quippe et digniora rebus, quae inferioris dignitatis et meriti sunt, dignitatem uel ornatum addere possunt; inferiora uero excellentioribus condignum decorem, quem non habent, conferre nequeunt. Cum autem homo creatura uisibili dignitate superior sit, quidquid infra ipsum est, condignum ei decorem addere non ualebit. Multum ergo se infra se detrudet homo, cum ipse rerum decus caeterarum, a rebus infimis appetit ornamenta.
Audi indignam homine, audi ridendam omni sapienti uanitatem. Solent homines bestiolarum, imo murium quorumdam pelliculas foetidas colorare, et hoc se amictu ridiculo adornare, multoque idcirco digniores et honorabiliores aestimare. O insigne decus, quod confert ridiculus mus! Student quoque sericis, auro, argento, gemmis radiare, eosque alienum a se splendorem sibi arrogare, indeque gloriari non pudet, quasi, si quid est in hoc splendore praecipuum, non id ab homine homini assutum, sed a natura homini fuerit attributum.
Atqui quantumlibet tibi alligaueris, o homo, huiusce decoris non tui, a liliorum profecto rosarumque decore superaris; quia nec Salomon in omni gloria sua coopertus est sicut unum ex istis. Et si beatitudinem in tali decore aestimas aliquam, beatius te esse fenum agri necesse est fatearis.
CAP. XIX. Quod honor mundi nihil sit.
Honor uero mundi, pro quo adipiscendo totum fere hominum insanit genus, quam exilis, quam leuis, imo quam nihil sit, hinc mecum perpendas licebit. Opes seu uoluptates necessitati humanae aliquod possunt ferre subsidium. Honor uero nec animae nec corpori salutis uel utilitatis afferre quidquam potest. Quid enim laus uel celebritas, dignitas uel opinio praeclara, longe lateque uulgata, quae omnia ad honorem quasi membra quaedam ad caput proprium referuntur; quid, inquam, hoc salutis uel uirtutis hominibus adiicere possint, prorsus ignoro. Haec enim salutem uel uirtutem a quouis habitam monstrare uel diuulgare possunt, dare non possunt. Quid namque sapienti honor uel gloria forinsecus oblata addere poterit, qui gloriam eam tantum, quae ab intus est, quaerit? Etenim, ut Propheta ait: Omnis gloria filiae regis, id est animae sapientis, ab intus . Sapiens enim non ut fauorem sibi transitorium conciliet, sed ut conscientiam tantum ditet suam, opera uirtutis exercet.
85
Et nomen quippe et meritum sapientis perderet, si pro hominum fauore uel honore ad nihil utile laboraret. Ad quid enim utile est, quod nec corpori nec animae prodesse quidquam potest? Nihil ergo prodesse sed non nihil obesse potest. Uirtutem enim uel salutem, quam conferre non potest, auferre potest; et bonum, quod tribuere nequit, destruere plerumque consueuit. Plerique enim, qui nondum in uirile et perfectum uirtutis robur euaserunt, cum honoribus et fauoribus excipiuntur humanis, ipsis delectari et gloriari incipiunt; et qui uirtutis fruge florere uidebantur, dum ipsam nutricem et matrem uirtutum omnium humilitatem deserunt, arrogantiae aurigine percussi arefiunt. Nisi enim in humilitate perstiterit, ipsa se ipsam uirtus interficit; quia dum mentem inflat, se ipsam necat: et dum in superbiam cor erigit, seipsam elationis gladio transfigit. Cum enim de uirtutis conscientia mens inflatur, quidquid habere uirtutis uidebatur, enecatur.
Quare ergo desideres, quod utilitatis nihil, uanitatis uero plurimum afferre consueuit? Non ergo honoris uel laudis auidus sis, sed ad hoc tota auiditate moribus probis enitere, ut laude et honoribus dignus esse possis. Alterum enim horum uanitatis, alterum probitatis est: et sicut unum uirtutem eneruare et necare, sic aliud uirtutem dare et conseruare consueuit. Quicunque ergo uirtutis iter incedens de promulganda fama, de nomine proferendo de honore adipiscendo cogitat, ipse profecto quam apprehendere nitebatur, uirtute se priuat, et nisi totis uiribus huic uanitati obstiterit, si quid habere se gratulabatur uirtutis, amittit.
Quid ergo de miserrimis his dicendum, qui non nisi ad oculum hominis et populares auras bene facere nesciunt, et relicto conscientiae thesauro de alienis praemia sermunculis concupiscunt? Hoc est rem maximi meriti uili pretio uenalem portare, hoc est frustra et absque fructu laborare, hoc est uirtutis opera, quibus uera et aeterna bona emi poterant, pro uilissimis transitorii fauoris nugis commutare.
CAP. XX. Suggerit uoluptates corporis non amare.
Porro uoluptates corporis non amare homini ratione uigenti et uel tenuiter sapienti perfacile persuadendum arbitramur. Quis enim amet hominum molestissimam et infestissimam pestem hominum? Corpori namque et animae contrariam, tam carni quam spiritui uoluptatem constat esse inimicam. Quanti morbi, dolores, pestes quasi quidam nequitiae fructus uoluptuosorum solent innasci corporibus? menti uero, qua Deus nihil homini praestantius dedit, huic diuino muneri ex imagine Dei relucenti nihil tam inimicum constat esse quam uoluptatem. Siquidem uoluptas consuetudine diuturna roborata, omne cordis exstinguit lumen, consilium impedit, intellectui tenebras offundit, mentis perstringit oculos, denique eos etiam, qui sapientes uidebantur, infatuare consueuit. Dominante quippe libidine ingenium ipsum marcescere et hebescere necesse est; neque aliquis sapientiae uel uirtuti locus in regno uoluptatis esse potest.
90
Nouit, quisquis furiae huius stimulos expertus est dum tali laboraret insania, nihil se homine dignum, nihil sapientiae uel uirtuti consentaneum agere uel cogitare potuisse. Quare nihil tam detestabile quam uoluptas, quae hominem, ut ita dixerim, hominem exuit, et in iumenti sensum et appetitum conuertit, quae sapientiam, ingenium et intellectum, in quibus maxime dignitas constat humana, peruertit, euertit et exstinguit. Quis ergo hominum hanc humanae dignitatis corruptelam procul a se abigere pro uiribus non laboret, qua certe perfacile carebit in perpetuum, si eius duntaxat deposuerit appetitum. Cupidis enim huius lutulentae pestis carere molestum uidetur; non cupidis uero carere quam frui satis constat esse iucundius. Si habet haec humani generis lues insanae iucunditatis et foedae delectationis aliquid, unde quasi esca in hamo posita ad modicum quidem sapiat, sed aculeo torquentis conscientiae hoc se uolutabro foedantis fauces transfigat. Nam delectat quidem uoluptas ad modicum, dulcis uidetur ad momentum, sed relinquit diuturnum tristis poenitentiae et crudelis conscientiae statim subsequens tormentum.
Stultum est autem delectationem mox transituram attendere, et subsequentem mansuram amaritudinem non uidere; appetere bonum, si tamen bonum est, quod praeterit, et non cauere malum, quod finem nescit. Homo ergo, cui a Creatore concessum et iussum est, non solum aspicere praesentia, sed etiam futura prospicere, fugiat ea, quae falsa bona se simulant, ut uera mala adducant; fugiat ea, quae facie quidem blanda, sed re ipsa prorsus exsecranda sunt: fugiat ea, quae delectant ad modicum, et trahunt attrahentes se ad interitum sempiternum.
CAP. XXI. Exhortatio auctoris.
Istis itaque similibusque consiliis et exhortationibus continuis si maritum suum spiritum ratio docere et admonere non cesset, et in suo eum amore faciet perfectum, et aemulae pellicisque suae, sensualitatis scilicet, stulta et malesuada consilia, damnosa nimis et inutilia esse probabit. Aedificium quoque, quod ipsa manibus compegit suis, perpetua firmitate fundabit, quia omnia stabilitati eius profutura prouidebit, et omnia ei amouebit nocitura.
CAP. XXII. De firmitate domus spiritalis.
95
Haec est ergo domus et aedificium, corporis, sensuum et mentis stabilitas, quod iuxta ipsius assertionem ueritatis nec pluuiae descendentes, nec flumina nec uenti irruentes cadere faciunt, quia fundatum est supra firmam petram.
Quid enim pluuia nisi concupiscentia intelligitur, a qua quisque tentatur, quae sensim rigorem fidei emollit, et in uoluptatibus diffleure facit? Quid flumina, nisi omnium uitiorum torrens, ad mouendam siue destruendam hanc uirtuosae stabilitatis domum conglobatus? Quid uenti, nisi malignorum spirituum consilia peruersa, quae per sensualitatem sibi familiarem pedisequam spiritui hominis, quem peruertere moliuntur, sine intermissione insibilant?
Irruentes ergo pluuiae, flumina, uenti in hanc uirtutum domum impingere possunt, quia omnium tentationum genera, uniuersa uitiorum monstra electorum mentem uera et perfecta stabilitate suo creatori adhaerentem pulsare uel tentare queunt, sed mouere uel nocere nequeunt, quia fundata est supra petram, id est ueram fidem, spem et charitatem sui Creatoris, quam fidem, quam spem, quam charitatem gignit, nutrit et custodit in nobis a Deo nobis insitum donum diuinum Deo simillimae rationis.
Explicit liber de corporis, sensuum et mentis stabilitate in monasterio Tegernsee XIU. Kal. Decemb. anno 1444.
Click or tap any word for its parse and dictionary entry.
Text: Perseus Digital Library, licensed CC BY-SA. Dictionary: Lewis & Short (Perseus, CC BY-SA). Morphology: LatinCy — machine parsing, corrected against the AGDT & PROIEL treebanks and Morpheus.