Library › Latin: Grammar & Reference › Differentiae
This anonymous collection of word distinctions is printed in volume 83 of Migne’s Patrologia Latina, a volume of works associated with Isidore of Seville. Each numbered entry follows the same formula, inter A et B hoc interest, quod, explaining the difference between two Latin words that are similar in sound or meaning: between polliceri and promittere, nullus and nemo, intus and intro, servitium and servitus, terminus and finis, arundo and hirundo, pertinacia and constantia, and many more. Some entries concern vowel quantity, such as the two senses of lustra; others distinguish near-synonyms by usage or connotation.
Collections of differentiae were a standard tool of Latin teaching from late antiquity, and they passed into the early medieval schools through compilations such as those of Isidore. They show how grammarians sought to fix the precise meaning of words and to guard against improper usage. For modern readers they are a useful window onto ancient and early medieval views of Latin vocabulary, and many of the distinctions remain helpful to learners. The compiler of this particular collection is not identified, and its date and relationship to other lists of the kind are uncertain.
About this edition. The Latin text comes from Corpus Corporum, the Latin text repository of the University of Zurich (edition: Jacques-Paul Migne, Patrologia Latina, vol. 83, Parisiis 1850), reused with attribution for non-commercial purposes (CC BY-NC-SA). Every word has been analyzed with LatinCy, a neural language model for Latin — click or tap any word for its dictionary form, part of speech, and complete morphology, together with the full entry from Lewis & Short’s A Latin Dictionary.
Latin · Grammar & Reference
Differentiae
Anonymous · every word parsed
1
1. Inter polliceri et promittere hoc interest, quod promittimus, rogati pollicemur ultro.
Inter nullum et neminem hoc interest, quod nullus potest ad aliquid referri, nemo ad hominem; et est nemo, quasi nec homo.
Inter intus et intro hoc interest, quod intro eo, intus sum; foris sum, foras eo.
3·2
4. Inter lustra, producte, et lustra, correpte, hoc interest, quod lustra sunt certa tempora; lustra latibula ferarum, uel turpium hominum receptacula.
3·3
5. Inter seruitium et seruitutem hoc interest, quod seruitus necessitas seruiendi, seruitium dicimus munus seruitorum.
3·4
6. Inter terminum et finem hoc interest, quod terminus non sine manu ponitur; finis uel sermonis, uel uoluntatis, uel cuiusque rei intelligi potest.
3·5
7. Inter asperum, et ferocem hoc interest, quod asper ad tempus, ferox a natiuitate.
3·6
8. Inter flumen et fluuium, amnem et torrentem, hoc interest, quod flumen a fluere dicitur; fluuius a temporali aqua est; amnis ab amoenitate cognominatur, quasi amoenus; torrens, qui hieme intumescit, et imbribus niuibusque completur.
Inter innocentem et innoxium hoc interest, quod innocens sanctitate morum intelligitur, innocuus qui non habet nocendi uoluntatem. 427
10
Inter generosum et nobilem hoc interest, quod generosus, nascitur, nobilis opibus fit.
Inter regium et regem hoc interest, quod regius puer regalis est, rex qui regit regnum.
Inter dementem et amentem hoc interest, quod amens in totum caret mente, demens partem retinet; dictus quasi diminuta parte mentis.
Inter pecudes et pecora hoc interest, quod pecudes tantum oues accipimus, pecora autem mistura omnium animalium est.
Inter monstrare et demonstrare hoc interest, quod monstramus semel, demonstramus saepius.
15
Inter diuitem et honestum, pecuniosum, beatum, locupletem et opulentum, hoc interest, quod diues auro argentoque; honestus moribus dicitur; pecuniosus a pecoribus dicitur; beatus ab animo; locuples ab eo quod loculis plenus; opulentus, omnibus his plenus, tanquam opibus eminens.
Inter palam et coram hoc interest, quod palam hominum praesentiam notat; coram, personam accipere desiderat.
Inter album et candidum hoc interest, quod album naturale est, candidum cura facit.
Inter sensum et intellectum hoc interest, quod sensus naturale est, intellectus a re obscura.
Inter exanimum et inanimum hoc interest, quod exanimus uita priuatus est, inanimus, nunquam habet animam.
20
Inter imbrem, nimbum et pluuiam, hoc interest, quod imber a Graeca significatione descendit, quasi umbrosum, qui summa ui cadit, et cito descendit; pluuia est quam impulsu uentorum nubes exprimunt, unde et plorare est dictum, cum coactae dolore lacrymae exprimuntur; nimbus etiam erumpit, ut aliquam partem minorem occupet coeli, maiorem serenam relinquat.
Inter sanguinem, cruorem et saniem, hoc interest, quod sanguis dicitur, cum intra corpus est, dictus quod nos sanciat, id est, contineat; cruor confusus ideo dictus, quod corruere cogat; sanies, corpus putre.
Inter terga et tergora hoc interest, quod terga hominum sunt, tergora animalium. Numero singulari hominis tergum dicimus, animalis tergus.
Inter mi et mihi hoc interest, quod mi pronomen est simplex, mihi compositum; uel mi uox affectus, et casum uocatiuum semper desiderat.
Inter tum et tunc hoc interest, quod tum ordinis habet significationem, tunc temporis.
25
Inter iram et iracundiam hoc interest, quod ira ad tempus, iracundia continetur in corde.
Inter noctu et nocte hoc interest, quod noctu sic dicitur quomodo interdiu, et significat aliquam partem noctis; nocte autem totam noctem intelligimus.
26·2
428 27. Inter fari, loqui, sermocinari et narrare, hoc interest, quod famur cum aliquid dicimus facunde; loquimur natura; sermocinamur quando contra aliquem sermone contendimus; narramus docte.
Inter tenere, sumere et accipere hoc interest, quod tenemus quae sunt in nostra potestate; sumimus posita; accipimus data.
Inter aspicere, suspicere, inspicere, prospicere, despicere, intueri, uidere, spectare et uisere hoc interest, quod nos aspicimus casu; suspicimus in superiorem partem, uel ueneramur; inspicimus, iudicaturi; prospicimus quae longe sunt; despicimus inferiorem partem, uel languidam; intuemur cum causa; uidemus natura; uisimus experta.
30
Inter furorem et insaniam hoc interest, quod furor uitium temporis est; insania perpetua.
Inter alium et alterum hoc interest, quod alius a multis, alter a duobus.
Inter scelus et facinus hoc interest, quod scelus crimen est, facinus etiam in laude recte dicitur; Sallustius dicit bonum facinus.
32·2
33. Inter dona et munera hoc interest, quod dona Deo dantur, munera hominibus tribuuntur. Et munera quibus homines, id est milites officio funguntur, quae quidem munia uocantur.
Inter uestem et uestimentum hoc interest, quod uestes feminarum dicuntur, uestimenta, uirorum.
35
Inter humidum et uuidum hoc interest, quod humidum omnino permaduit, uuidum, quod ad medium usque peruenit.
Inter uetus et uetustum hoc interest, quod uetus nouo comparatur, e contrario uetustum ad antiquitatem refertur.
Inter terrere et deterrere hoc interest, quod qui terret timere cogit, qui deterret prohibet perseuerare.
Inter solum, unum, solitarium, et unicum hoc interest, quod solus, qui a caeteris relictus; unus initium multorum agit; solitarius qui semper sine caeteris uiuit; unicus habetur solus propter inopiam aliorum.
Inter aphaeresin, syncopen et apocopen hoc interest, quod sola aphaeresis ex prima parte uocis fit, litteras et syllabas detrahens, ut
39·2
Si genus humanum, et mortalia TEMNITIS arma,
39·3
pro contemnitis. Syncope mediam perdit ut Apparent rari nantes, pro natantes. Apocope ex ultima fit, ut domus luxu instruitur, id est, luxuria.
40
Inter soloecismum et barbarismum hoc interest, quod soloecismus in sensu fit, barbarismus in uoce.
Inter relictum et desertum hoc interest, quod relinquimus uoluntate, deserimus inuiti.
Inter misereri et miserari hoc interest, quod miseremur cum eodem tempore, et de alicuius casu dolet nobis, et subuenimus laboranti; miserari est consolari tantum, et intra affectum doloris esse.
42·2
429 43. Inter orare et precari hoc interest, quod orare dicitur quoniam oris ratio dicitur, et qui orat etiam precatur, qui rogat deprecatur; non utique qui precatur orat, quia etiam imperiti ad preces descendunt.
Inter nescire et ignorare hoc interest, quod qui nescit omnium notitia caret, qui ignorat aliquid nescit
45
Inter legatum et oratorem hoc interest, quod legatus electus est ad officium a ciuitate, et est sacrosanctus; orator, ad orandum missus, ut oris oratione exponat quod petit.
Inter tardum, pigrum, inertem et segnem hoc interest, quod tardus dicitur qui trahit tempus; iners, sine arte, nullius officii capax; piger, per omnia aegro similis; segnis, emotus est a calore.
Inter natum et gnatum hoc interest, quod natus particulariter a uerbo nasci, gnatus dicitur filius a generatione.
Inter infamem et famosum hoc interest, quod famosus tam in bona cogitatione quam in mala, infamis tantum in mala.
Inter iuuentutem et iuuentam hoc interest; iuuentus dicitur multitudo iuuenum, iuuenta, unius aetas, uel etiam dea iuuentutis.
50
Inter decus et decorem hoc interest, quod decus ad uirtutem refertur, decor ad corpus.
Inter supra et super hoc interest, quod super est quod eminet, supra quod aliquid substratum habet.
51·2
52. Inter metum, timorem et pauorem hoc interest, quod metus futura prospicit, timor subita mentis consternatio est, pauor autem motus. Inde etiam pauida iumenta dicimus.
51·3
53. Inter omnes, cunctos et uniuersos hoc interest, quod omnes quorum mentio est, cuncti qui ubique sunt, uniuersi qui in uno loco uersi.
Inter undam et aquam hoc interest, quod unda copiosa aqua est, aqua est naturalis.
54·2
430 55. Inter tacere et silere hoc interest, quod qui desinit loqui silet, et qui non coepit tacet.
54·3
56. Inter auxilium, praesidium et subsidium hoc interest, quod auxilium laborantibus mittitur, praesidium praeparatur, subsidium seruatur, ut cum exegerit necessitas detur.
Inter insequi et consequi hoc interest, quod amicum consequimur praecedentem, insequimur inimicum.
57·2
58. Inter principium et initium hoc interest, quod principium totius corporis est, initium quasi primum.
Inter simulare et dissimulare hoc interest, quod simulamus quod nescimus et negamus nescire, dissimulamus quae scimus.
59·2
60. Inter simul et simitum hoc interest, quod simul, ut una res pariter clareat, ut: Simul legimus, simul scribimus. Simitum lucri recipit significationem, quasi simulitum.
Inter scelestum, sceleratum et scelerosum hoc interest, quod sceleratus, suo scelere, uel alieno contaminatus; scelestus, scelerum cogitator; scelerosus, quasi insidiosus, periculosus, * uel totus dies uel animus propter arduitatem.
Inter reliquos et caeteros hoc interest, quod reliquos dicimus relictos ex omnibus; caeteros quos nescimus.
62·2
63. Inter redibidum per b litteram, et rediuiuum per u litteram hoc interest, quod redibidum est quod nascitur, rediuiuum quod reuiuiscit.
Inter patrium et paternum hoc interest, quod patrium a patria uenit, paternum a patre.
64·2
65. Inter pometa et pomaria hoc interest, quod pomaria uaga dicimus, sicut olearia et ficaria; pometa, quasi maleta, ficeta et oleta.
Inter aegrum et aegrotum hoc interest, quod aeger animo, aegrotus corpore.
Inter prior uenit et ante uenit hoc interest, quod prior ad dignitatem, ante ad tempus refertur.
Inter inficere et officere hoc interest, quod officit qui nocet, inficit qui lanam aut alia inficit.
Inter contingere, accidere et euenire hoc interest, quod contingunt bona, accidunt mala, eueniunt utraque.
70
Inter grates et gratias hoc interest, quod grates referimus, gratias agimus.
Inter oleas et oliuas hoc interest: oliuas ipsum fructum dicimus, unde fit oleum. Oleas arbores dicimus, unde fiunt oliueta. 431
Inter nixus et nisus hoc interest, quod nixus ad corpus refertur, nisus ad animum, id est, conatus.
Inter nefandum et nefarium hoc interest, quod nefarius a praeteritis intelligitur, nefandus in opere.
Inter nutrit et nutricat hoc interest, quod mulier nutrit, nutricat nutritius.
75
Inter maritimum et marinum hoc interest, quod maritimum proximum mari, marinum ex ipso mari.
75·2
76. Inter laniat, lacerat et lancinat hoc interest, quod laniat qui membratim distendit, lacerat qui partibus suis membra destituit, lancinat qui inutiliter membra discerpit.
Inter patulum et patens hoc interest, quod patulum claudi uel tegi non potest; patens, quod cum reseratum fuerit, iterum claudi potest.
77·2
78. Inter guttam et stillam hoc interest, quod stilla cadit, gutta stat.
Inter delictum et peccatum hoc interest, quod delinquimus cum iussa salubria non adimplemus, peccamus cum ea quae iubentur non agi praesumimus agere.
80
Inter incolam, accolam et aduenam hoc interest, quod incola est qui propriam terram in qua natus est excolit; accola qui terram natiuitatis suae, sed alienam colit; aduena qui de sua terra in alienam uenit.
Inter hesternum et externum hoc interest, quod hesternum ab hesterna die dicitur, externum uero extraneum. Nam multi imperitorum externa dies dicunt quod non admittitur.
Inter baltea et balteos hoc interest, quod baltea ipsa lora significamus, caeteros balteos dicimus.
Inter bibere et ebibere hoc interest, quod bibit, qui aliquid relinquit in poculo, ebibit qui totum exhaurit.
Inter geminatum, iunctum et duplicatum quid intersit quamuis acute intelligentibus breuiter exposuerimus, tamen sub exemplis latius doceamus. Geminatum est quod ex duabus rebus similibus constat, ut Cicero: Gemina audacia. Iunctum est quod ex duabus rebus paribus constat, ut Uirgilius: Iungentur iam gryphes equis. Duplicatum est cum una res bis ponitur: Ingens ad terram duplicato poplite.
84·2
85. Inter decline et decliue hoc interest, quod declinus sol, decliuus locus. Sic intelligendum est accline, accliue, ut acclinus homo, accliuus locus; ex hoc accliuum dicitur. 432
Inter commentarios et commentaria hoc interest, quod commentarii libri, commentaria uolumina dicunt.
86·2
87. Inter primum et priorem hoc interest, quod primus e multis, prior ex duobus. Sic inter postremum et posteriorem obseruabis.
Inter disertum et desertum hoc interest, quod disertus orator dicitur, desertus derelictus.
Inter dilatorem et delatorem hoc interest, quod delator est qui defert ad accusandum, dilator qui differt ad proferendum.
90
Inter aduersum et aduersus hoc interest, quod aduersum te aduersarius, aduersus te mutator.
Inter pauperiem et paupertatem hoc interest, quod pauperies damnum est, paupertas qui nihil habet.
Inter exprobrare et obprobrare hoc interest, quod exprobrat qui proprium obiectat uitium, obprobrat qui maledictum infert.
Inter accersire et arcessire hoc interest, quod accersit qui euocat, arcessit qui accusat.
Inter aceruum et acerbum hoc interest, quod aceruus moles est, acerbus immaturus et asper.
95
Inter labrum et labium hoc interest quod labrum superius, labium inferius dicitur.
95·2
96. Inter toga, tuga, tuba et tufa hoc interest, quod toga uestimentum est, tuga qua aqua deducitur; tuba qua clangitur; tufa lapis qui ex aqua coagulata efficitur, quod tufum dicimus.
Inter comosum et comatum hoc interest, quod comosus a comae usu dicitur; comatus natura, ut comata Gallia.
Inter certo et certius hoc interest, quod certo est a certus, et certius a certe.
Inter caecitudinem et caecitatem hoc interest, quod caecitas ipsa tanquam uiae ceritas, et calamitas dicitur; caecitudo autem affectio, ut lippitudo dicitur.
100
Inter castimoniam et castitatem hoc interest, quod castimonia quasi caeremonia dicitur, castitas autem tantum corporis.
Inter copias et copiam hoc interest, quod copias, exercitus significatione dicimus, copiam autem rerum.
Inter circum, circa et circiter hoc interest, quod circum ad tempus, circa ad locum, circiter ad numerum refertur.
Inter fidum et fidelem hoc interest: famulus dicitur fidus, amicus fidelis.
Inter illius similis et illi similis hoc interest, quod illius similis moribus, illi similis uultu. 433
105
Inter flemma et plemma hoc interest, quod flemma sit cum crura abundant sanguine, plemma cum in manibus uel pedibus callosis sulci nascuntur.
Inter mammas et ubera hoc interest, quod mammae hominum, ubera pecorum accipiuntur.
Inter auena sine aspiratione, et habena per aspirationem hoc interest, quod auena germen est sterile, habenae, retinacula iumentorum.
Inter donum et munus hoc interest, quod donum dantis, munus accipientis. Illud a dando, istud a muniendo.
Inter arguere et coarguere hoc interest, quod coarguere, coercere, uel compescere est; arguere, ostendere, uel patefacere, ut Uirgil.: Degeneres animos timor arguit. Unde et argumenta dicuntur quae causam ostendunt.
110
Inter afficere et adficere hoc interest, quod afficimur honore, adficimur morte uel iniuria.
Inter aduocatum, inuocatum et euocatum hoc interest, quod aduocatur daturus patrocinium, inuocatur praestaturus auxilium, euocatur praebiturus obsequium.
Inter illuuiem et ingluuiem hoc interest, quod illuuies sordium, ingluuies uentris. Illud a non lauando, hoc ab inglutiendo dictum.
Inter commonere, admonere, et monere hoc interest, quod commonemus praeterita, admonemus praesentia, monemus futura.
Inter temeritatem et audaciam hoc interest, quod temeritas sine consilio dicitur, audacia post consilium.
115
Inter uelocitatem et celeritatem hoc interest, quod uelocitas pedum et corporum dicitur, celeritas, animorum atque factorum.
Inter uiuum et uiuentem hoc interest, quod uiuus de uiuente, uiuens de morituro.
Inter nasci et enasci hoc interest, quod nascitur quod de utero decidit, enascitur quod de terra aut aqua exsurgit.
Inter abducere, perducere et deducere hoc interest, quod abducimur a re inhonesta, perducimur ad studia, deducimur ad honorem.
118·2
119. Inter eluxit et illuxit hoc interest, quod eluxit qui lutum disposuit, illuxit qui cum lumine apparuit.
120
Inter nuntiare, denuntiare et renuntiare, ac annuntiare hoc 434 interest, quod nuntiatur de longinquo, denuntiatur in praesenti, annuntiatur de futuro, renuntiatur de excusando et repudiando.
120·2
121. Inter conscribere, exscribere, transcribere, inscribere, ascribere, describere hoc interest, quod conscribere una simul scribere est; exscribere, scripturas transferre; transcribere, cum ius nostrum ad alium transit; inscribere, accusationis; ascribere, assignationis; describere, dictionis, uel ordinis. Scribere uero uerbum imperfectum est.
Inter exstruere, instruere, astruere, construere, struere hoc interest, quod exstruere est in altum proficere; instruere, aciem uel actionem; astruere, affirmare; construere struendo coniungere; struere reliqua super posita subterstruere.
Inter consuescere, insuescere et assuescere hoc interest, quod suescimus bona, insuescimus mala, assuescimus utraque.
Inter fungi et defungi hoc interest, quod fungi agere est, defungi peragere est. Unde et mortui defuncti uocantur, eo quod peregerunt uitae istius cursum.
125
Inter adolescere, inolescere et exsolescere hoc interest, quod adolescere augmentum est; inolescere, coaugmenti; exsolescere, euanescendi.
Inter deportare, apportare, comportare et exportare hoc interest, quod deportare et apportare aliquid afferre est; comportare, in unum locum conferre; exportare, tollere.
Inter temperantiam, temperationem et temperiem hoc interest, quod temperantia animorum est; temperatio rerum; temperies aurarum.
Inter recipere et suscipere hoc interest, quod recipimus rogati, suscipimus sponte.
Inter arundinem et hirundinem hoc interest, quod arundo canna est, hirundo, auis quae tignis adhaerere solet.
130
Inter spirare et exspirare hoc interest, quod spirare uiuere est; exspirare, mori.
Inter pertinaciam et constantiam hoc interest, quod pertinacia malae rei dicitur, constantia, bonae.
Inter consequi et assequi hoc interest, quod sequimur pedibus, assequimur studio.
Inter laetari et gratulari hoc interest, quod laetamur de nostris, gratulamur de amicorum bonis.
133·2
134. Inter herbosum et herbidum hoc interest, quod herbidum locum in quo herba est, etiamsi aridus esse consueuit; herbosum, qui herbam facile generet, etiamsi ad tempus aridus sit. Et aquatam potionem dicimus recte, quae aquam aliunde recipiat. Aquosum enim locum, qui 435 aquam ex se effundat, sic et meracam potionem et merosum uinum appellamus.
135
Inter subter et subtus hoc interest, quod subter re aliqua superiore premitur et conculcatur; subtus est quod demissum altius non contingitur.
Inter sinum et gremium hoc interest, quod sinum dicimus sinuatae uestis receptaculum; gremium uero, accinctae uestis secretum.
Inter largitatem et largitionem hoc interest, quod largitas humanitatis est, largitio, ambitionis.
137·2
138. Inter muliebre et mulierarium hoc interest, quod muliebre dicitur a mulieribus factum; mulierarium, a mulieribus ordinatum, et per uiros gestum.
Inter diligere et deligere hoc interest, quod diligi affectionis est, deligi iudicii; unde et exercitus deligi iubetur.
139·2
140. Inter commodare et mutuo dare hoc interest, quod commodamus amico pro tempore equum, uestem, seruum et similia; mutuo autem damus pecuniam, triticum, uinum, uel caetera.
Inter ligare et legare hoc interest, quod ligat quis uinculo, legat testamento.
Inter loqui, obloqui, alloqui et eloqui hoc interest, quod loqui hominis est, obloqui, obtrectatoris, qui obiicit, aut opponit; alloqui, hortantis aut iudicantis; eloqui, honoris est.
Inter percussum et perculsum hoc interest, quod percussum corpore dicimus, perculsum animo.
Inter fremorem et fremitum hoc interest, quod fremor murmur hominum est, fremitus bestiarum.
145
Inter flauum, furuum, et fuluum hoc interest, quod flauum rubrum dicimus, ut flaua caesaries; furuum, nigrum; fuluum nigro rubeum, ut fuluum leonem.
Inter postulare et poscere hoc interest, quod postulatur incaute, poscitur improbe.
Inter frixum et frictum hoc interest, quod frixum a frigore, frictum a frigendo dictum.
Inter diutinum et diuturnum hoc interest, quod diutinum est quod diu fuit, diuturnum quod diu durauit.
148·2
149. Inter delitum et inlitum hoc interest, quod delitum, quia subitum, inlitum uero lituratum. 436
150
Inter damnum dispendium, et detrimentum hoc interest, quod damnum, unde diminutum sit; dispendium, ubi pondus absit; detrimentum, quod a terendo nominatur.
Inter dominium et dominatum hoc interest, quod dominium intelligitur quod priuati iuris est, dominatum autem, imperii.
151·2
152. Inter nixus et nisus hoc interest, quod nixus, in genua; nisus a nitendo, id est, conando.
151·3
153. Inter nubere, enubere et denubere hoc interest, quod nubit ciuis ciui, enubit extraneo; denubit quae in manum uiri conuenit.
Inter noxa et noxia hoc interest, quod noxa poena est, noxia ipsa culpa.
155
Inter necessitatem et necessitudinem hoc interest, quod necessitas uim significat; necessitudo coniunctionem sanguinis aut animi.
Inter clausum et obturatum hoc interest, quod clausum a claustris et clauibus dicitur, obturatum autem priorum foraminum sit, tanquam aures obturatae, non clausae.
Inter operire, adoperire, inoperire hoc interest, quod operimus operculo, adoperimus fores, inoperimus, cum aliquid iacenti superponimus.
157·2
158. Inter pometa et pomeria [Forte, pomaria ] hoc interest, quod pometa ubi poma nascuntur, pomaria in quo seruantur.
Inter palma et palmum hoc interest, quod palma in corpore, palmum in mensura. Est autem haec mensura a primo pollice usque ad minimum digitum.
160
Inter poplites et suffragines hoc interest, quod poplites hominum, suffragines animalium.
Inter praeparare et apparare hoc interest, quod praeparat qui desiderium repetit parando, apparat qui parato adiicit, id est, accusare parat.
Inter stipulationem, restipulationem, astipulationem et constipulationem hoc interest, quod stipulatio certum habet intellectum, restipulatio, si aliquid sit factum quod conuenit; astipulatio eiusdem pecuniae, ut uel alter repetere possit; constipulatio, conserta restipulatio, si qua dolo malo facta.
Inter saturitatem et satietatem hoc interest, quod saturitas de cibo tantum, satietas de reliquis dicitur rebus.
Inter uiciniam et uicinitatem hoc interest, quod uicinia loci esse dicitur, uicini as personarum.
165
Inter fluctuo et fluctuor hoc interest, quod fluctuo animo, quasi fluctus ago, et huc illucque fluo; fluctuor, fluctu feror, ideoque fluctuat mare, fluctuatur nauis; sic inter luxurio et luxurior discernendum. 437
Inter potero et potuero hoc interest, quod potero certum promittentis est, potuero dubitantis.
Inter Hispanum et Hispaniensem hoc interest, quod Hispanus natione dicitur, Hispaniensis, Massiliensis, et his similia.
Inter escendere, ascendere, conscendere hoc interest, quod ascendimus excelsa, uel locum honoris; escendimus, cum in aliquid altius scandimus; conscendimus, cum equo uehimur.
Inter uterque et utrique hoc interest, quod uterque in singularibus, utrique in pluralibus dicitur.
170
Inter pignero et pigneror hoc interest, quod pigneroranimum tuum; pignero, cum pignus tuum capio.
Inter mereo et mereor hoc interest, quod mereo pro merito seruitii, mereor pro opere mercedis; sic rumino, ruminor, et his similia.
Inter laurum et lauream hoc interest, quod laurus est ipsa arbor; laurea, corona uel uirga.
Inter caeruleum et caerulum hoc interest, quod caerulum dicimus, sicut aurum; caeruleum ex caerulo, quasi argentum.
Inter imum et infimum hoc interest, quod imus loco, infimus ordine.
175
Inter curam et diligentiam hoc interest, quod cura cruciatum habet qui commoueat; diligentia, rerum administratio.
Inter uires et uirtutes hoc interest, quod uires corporis sunt, uirtutes animi.
Inter animam, animum, spiritum et mentem hoc interest, quod anima est qua uiuimus, animus quo regimur, spiritus quo spiramus, mens qualitas quae bona aut mala potest referre ad cogitationem.
Inter graue et ponderosum hoc interest, quod graue secundum ferentis qualitatem, ponderosum natura.
178·2
179. Inter ultorem et uindicem hoc interest, quod ulciscimur accepta iniuria, uindicamus ne accipiamus.
180
Inter fallacem et pellacem hoc interest, quod fallax infidelis dicitur; pellax in uerbis, ab appellando, id est, per se loquendo.
180·2
181. Inter immolare et mactare hoc interest, quod immolare dicitur, cum mola in caput iniecta est; mactatum, hoc factum, quasi magis auctum.
180·3
182. Inter hostiam et uictimam hoc interest, quod hostia perhibetur tunc, cum dux in hostes proficiscitur; uictima, cum uincit, sicut Ouidius in Fast.: Uictima quae cecidit dextra uictrice uocatur. Hostibus a domitis hostia nomen habet.
Inter eruere et diruere hoc interest, quod eruuntur latebrae, diruuntur eminentia. 438
Inter nequidquam et nequaquam hoc interest, quod nequidquam frustra, nequaquam non significat.
185
Inter iter et itiner hoc interest, quod iter quo imus, itiner auia dicitur.
Inter proprium et propius hoc interest, quod proprium dominii est, propius autem loci.
Inter uereor et reuereor hoc interest, quod uereor ad metum refertur, reuereor ad effectum.
187·2
188. Inter liberos et filios hoc interest, quod filii masculino genere ponuntur, liberi in utroque sexu; et quod filii in numero singulari uocari possunt. Nemo enim dicit, qui habet filium, unum liberum habeo. Item, quod filii promiscue omnis conditionis intelliguntur, tam ingenui quam serui; liberi non dicuntur nisi ingenui.
Inter dulce et suaue hoc interest, quod dulce idem potest esse quod suaue, non utique suaue quod dulce. Dulce enim mel dicimus, et suaue acetum, quod dulce non est.
189·2
190. Inter bellum et auellum hoc interest, quod beilum inter exteras gentes, auellum inter ciues dictum, quod auellantur populi in duas partes.
Inter exemplum et similitudinem hoc interest, quod exemplum historia est, similitudo approbatio.
Inter diuinationem et diuinitatem hoc interest, quod diuinitas ad potentiam numinis refertur, diuinatio futurorum praescios facit.
Inter uim et uirtutem hoc interest, quod uirtus hortari est, uis iniuria.
Inter rogum et pyram hoc interest, quod rogus defunctis paratur, pyra sacrificiis.
194·2
195. Inter arma, armamenta et tela hoc interest, quod arma sunt quibus corpora nostra in bello teguntur; armamenta, nauium; tela missilia, ut iacula.
Inter uirum et masculum hoc interest, quod uir specie intelligitur, masculus genere, et quod uir tribus modis intelligitur, natura, uirtute et nuptiis; masculus etiam ab homine segregatur, ut in animalibus.
Inter profugum, exsulem, relegatum et transfugam hoc interest, quod profugus quasi uoluntarie reliquerit; exsul, qui damnatus expellitur; relegatus, ad tempus; transfuga, qui ad hostes transit.
Inter altum et excelsum hoc interest, quod altum tam in superiorem partem elatum intelligimus, quam ad inferiora depositum; excelsum, in superioribus tantum.
Inter uim et uires hoc interest quod uis impetu et iniuria 439 constat, uires ad bonum et fortitudinem corporis referuntur; ita uis facit uiolentiam, uires uitiosum.
200
Inter saeuum et crudelem hoc interest, quod saeuus circa uerba est, crudelis monstratur sanguine.
Inter bellum, aciem, praelium et pugnam hoc interest, quod bellum dicitur totus conflictus, acies ordinatur, praelium committitur, pugna geritur, et quod acies tam ferri quam oculorum est.
Inter passum et expertum hoc interest, quod patimur uoluntate, experimur necessitate.
Inter genus et gentem hoc interest, quod genus tam hominum quam ferarum est; gens ad congregationem plurium pertinet, et ab uno capite descendit: dicimus enim gens Gallorum.
Inter terram, tellurem et humum hoc interest, quod terra pars mundi tertia est; tellus, dea; humus locus sepulturae dicitur, ab humando.
205
Inter moenia et aedificia hoc interest, quod moenia publicorum sunt operum, aedificia priuatorum.
Inter omne et totum hoc interest, quod omne numerositate constat, totum ad partes dicitur.
Inter ulcus, uulnus et plagam hoc interest, quod ulcus per se exit, uulnus ferro; plaga potest esse planus ictus; sic quod ulcus leuitatis est, uulnus grauitatis; plagae etiam uerbera uocantur.
Inter sic et ita hoc interest, quod sic quidem ostendit exempla, ita ad rationem refertur.
Inter duos et ambos hoc interest, quod duo numerantur, ambo congregantur.
210
Inter paret et apparet hoc interest, quod paret, imperio; apparet, uidentibus.
Inter pullum et nigrum hoc interest, quod pullum albo contrarium est, nigrum colore accipimus.
211·2
212. Inter putat, aestimat, opinatur, arbitratur et suspicatur hoc interest, quod putat qui dubitat; aestimat qui existimaturo quae acta sunt dicit; opinatur qui opinioni aut suae aut alterius credit; arbitratur qui dubiae rei finem imponit; suspicatur qui latentis rei prospicit formam.
Inter prohibere et inhibere hoc interest, quod prohibere est iure non habere; inhibere, ui dicitur, et quod inhibemus iure prohibemus imperio.
213·2
214. Inter ostentum, prodigium et monstrum hoc interest, quod ostentum sine corpore solidum nouum se ostendit, et oculis. et auribus; prodigium uero, quod solidis corporibus prospicitur, ut in coelo cometes, 440 aut stella, et in nocte lux, interdiu tenebrae; monstrum uero contra naturam cognitum egreditur, ut serpens cum pedibus, aut cum quatuor alis.
213·3
215. Inter conticuere, obticuere et reticuere hoc interest, quod qui conticuit undique silentium praestitit, ut antiqui : Conticuit tandem, factoque hic fine quieuit: obticuit, qui nullam spem reliquit; reticuit, qui silentio responsa finiuit.
213·4
216. Inter sepulcrum, tumulum, monumentum et bustum hoc interest, quod sepulcrum est locus in quo corpora sepeliuntur, et a sepeliendo dicitur; tumulus, qui cineres tegit; monumentum, quo sepulcrum circumdatur, dictum a munitionibus; bustum, in quo ossa sunt, quasi bene ustum.
Inter astra et sidera hoc interest, quod astra sine sidere esse possunt, et astra fixa sunt coelo; sidera mouentur.
Inter deripere et diripere hoc interest, quod deripimus cum e superiori parte in inferiora rapimus; diripimus, cum laniamus, et in diuersas partes diducimus.
Inter causam et rationem hoc interest, quod causa multas habet species, ratio paucissimas, et quod ratione efficitur causa desideratur.
220
Inter Italum et Italicum hoc interest, quod Italus, homo, Italicus, arcus dicitur; ita illud ad personam refertur, hoc ad rem.
Inter deuium, inuium, auium et peruium hoc interest, quod inuium est sine uia secretum; deuium, desertus locus; auium, extra uiam; peruium, per quod commeatur.
Inter dexteram et dextram hoc interest, quod quidam sine causa putauerunt litteram e abundare, secuti consuetudinem antiquam: ut reprendo, et reprehendo; ut uemens, et uehemens: ita dextram manum, et dexteram prosperam partem dici.
Inter leges et iura hoc interest, quod iura reperta sunt ab honesta consuetudine, leges, ex iis quae inter nos probanda facimus; et iura ab uniuscuiusque iustitia dicuntur, leges, quod legantur.
Inter inuidum et inuidiosum hoc interest, quod inuidus, quoniam alteri inuidet; inuidiosus, cui inuidetur.
225
Inter protinus et protenus hoc interest, quod protinus est statim, continuo, aduerbium temporis, protenus, quasi porrotenus.
Inter demitto et dimitto hoc interest, quod demittit hic qui de alto deorsum mittit, dimittit qui in multas partes mittit.
Inter altaria et aras hoc interest, quod altaria Deo ponuntur, arae etiam defunctis.
227·2
228. Inter dimidium et dimidiatum hoc interest, quod dimidium potest 441 significare partem *, nisi subiicias integrum nomen, sine dimidiatum, est, ut plena hora dicitur, hora integrum nomen, quasi totum, sine hora non potest esse dimidia; ergo, aut dimidiata hora, aut dimidium horae, dimidium est: dimidiatum autem, diminuta portio.
Inter fiduciam et confidentiam hoc interest, quod confidentia est cum uitio temeritatis; fiduciam habet si quis honesta constantia uiuit.
230
Inter legionem et dilectum hoc interest, quod legio dicitur ab eo quod legantur uiri fortes, et utiles militiae; dilecta, quae maxime diligimus, ut filii, uel cognatio patris.
Inter assidue et quotidie hoc interest, quod assidue sedulitatis est, quotidie autem perseuerantiae.
Inter moeret et meretur hoc interest, quod qui moeret tristis est; meretur autem qui ex alterius iudicio parem beneficio gratiam exspectat.
Inter plenitudinem et plenitatem hoc interest, quod plenitudo corporis est, plenitas rei; ita plenitudinem obesorum hominum, plenitatem uariae rei cuiuslibet dicimus.
Inter precor et deprecor hoc interest, quod precamur Deum, deprecamur homines.
235
Inter fortunam et felicitatem hoc interest, quod fortuna non est, felicitas opes hominis.
Inter tueor et tuor hoc interest, quod tuor, custodio; tueor, uideo.
Inter ludibrium et ludicrum hoc interest, quod ludibrium, in alterius iniuria; ludicrum autem, quod ipso delectamur sine cuiusquam iniuria.
237·2
238. Inter stillam et guttam hoc interest, quod gutta imbrium; stilla, situlae, uel aceti.
Inter fidum et fidelem hoc interest, quod fidus, etiam amicus dicitur; fidelis, seruus.
239·2
240. Inter cognoscimus et agnoscimus hoc interest, quod agnoscimus cognitos, cognoscimus quod nunquam uidimus.
Inter clypeum et clupeum hoc interest, quod clypeum, scutum; clupeum uero, in quod imagines ponuntur.
Inter germanum et fratrem hoc interest, quod germanus est uerus frater ex patre et matre; frater uero ex diuerso patre uel matre.
Inter morsare uel mergere hoc interest, quod mersare saepius, mergere semel:
Inter agere causam et dicere hoc interest, quod agit patronus, dicit reus. 442
245
Inter eminus et cominus hoc interest, quod eminus ex longinquo, cominus pede.
Inter capere et decipere hoc interest, quod capimus merentes, decipimus innocentes; aut capimus arte, decipimus insidiose.
Inter consilium et sententiam hoc interest, quod consilium, cogitatio; sententia, consilii pronuntiatio.
247·2
248. Inter fors et fortunam hoc interest, quod fors casus est, fortuna data est; ut quidam, sic ualuit fors, tanquam mors.
Inter uoluntatem et uoluptatem hoc interest, quod uoluntas animi, uoluptas corporis.
250
Inter interea et interdum hoc interest, quod interdum aduerbium temporis est, interea causa rei.
Inter initium et principium hoc interest, quod principium totius operis cuiuscunque unum est quasi primum operis caput; initium, quod frequentius intelligimus, et toties accipimus, quoties aut persona mutatur, quasi intus in alteram rem: et principium semel, initium saepius. Principium, Arma, uirumque cano. Initium, Musa, mihi causas memora. Inueniuntur tamen principia quae natura sui carent, et specie initia habent, ut:
251·2
At regina graui iamdudum saucia cura.
251·3
Et:
251·4
Sic fatur lacrymans, classique immittit habenas.
Inter meditari et uelitari hoc interest, quod meditamur animo, uelitamur corpore.
252·2
253. Inter homines et bestias hoc interest, quod bestiae uentri seruiunt, homines rationi.
Click or tap any word for its parse and dictionary entry.
Text: Perseus Digital Library, licensed CC BY-SA. Dictionary: Lewis & Short (Perseus, CC BY-SA). Morphology: LatinCy — machine parsing, corrected against the AGDT & PROIEL treebanks and Morpheus.