Library › Latin: Prose Fiction › Epistola Alexandri ad Aristotelem
A fictitious letter in which Alexander the Great describes to his teacher Aristotle the wonders and dangers he met in India, edited by W. Walter Boer. Writing, he says, because Aristotle is devoted to philosophy, Alexander tells of desert marches, attacks by monstrous serpents, beasts and strange peoples, and finally of the oracular Trees of the Sun and Moon, which foretell his own death.
The letter, which derives from the Greek Alexander Romance, was among the most widely read Latin texts of the Middle Ages and a principal source for the medieval image of India and its marvels. It was translated into many vernaculars; an Old English version is preserved in the Beowulf manuscript.
About this edition. The Latin text comes from digilibLT, the Digital Library of Late-Antique Latin Texts (edition: Epistola Alexandri ad Aristotelem ad Codicum fidem edidit et Commentario Critico Instruxit W. Walter Boer, Meisenheim am Glan 1973 (Beiträge zur Klassichen…), licensed CC BY-NC. Every word has been analyzed with LatinCy, a neural language model for Latin — click or tap any word for its dictionary form, part of speech, and complete morphology, together with the full entry from Lewis & Short’s A Latin Dictionary.
Latin · Prose Fiction
Epistola Alexandri ad Aristotelem
Anonymous · every word parsed
1
Semper memor tui, etiam inter dubia bellorumque nostrorum pericula, carissime praeceptor ac secundum matrem meam sororesque meas acceptissime, et quoniam te deditum philosophiae noueram, scribendum tibi de regionibus Indiae ac de statu caeli innumerisque serpentium et hominum ferarumque generibus existimaui, ut aliquid per nouarum rerum cognitionem studio et ingenio possit accedere. Quamquam in te consumata prudentia nullumque adiutorium expostulet ratio doctrinae quae a te et tuo saeculo ac futuris temporibus conueniat, tamen, ut mea gesta cognosceres quae diligis et ne quid inusitatum haberes, ea quae in India uidi per summos labores ac pericula Macedonum scribenda tibi putaui. Etenim sunt digna memoriae singula ac multis modis coaceruata, quem ad modum inspexi: non crediderim cuiquam esse tot prodigia, nisi subiecta meis oculis ipse prius cuncta ponderauissem. Mirandum est terra quantum aut bonarum rerum pariat aut malarum, conceptrix et parens publica ferarum ac fructuum metallorumque atque animalium. Quae si omnia liceat intueri homini, uix suffectura tot uarietatibus rerum ipsa crediderim nomina. Sed ego de his quae primum cognoui eloquar daturus operam, ne aut fabulae aut turpi mendacio dignus efficiar. Etiam naturam animi mei, cum fueris praeceptor, non ignoras: solere me terminum aequitatis custodire et parcius loqui quam gesta sint omnia. Et nunc spero quod agnoscis nihil me tamquam captantem iactantemque gloriam militiae nostrae asserere. Quae utinam minus fuissent laboriosa nobis nec tot rebus experimenta necesse esset cognoscere.
Ago gratias Macedoniae iuuenum uirtuti et inuicto exercitui nostro, quia in ea patientia perseuerauerunt ut rex regum appeller. Quo tibi meo titulo misso laetari, carissime praeceptor, si dubito, delinquo, et a mea tuaque aberro pietate, nisi tibi ut Olympiadi matri meae sororibusque meis de singulis regni mei commodis scribam; quae tibi et illis communia esse arbitror, idque nisi feceris, parum de nobis simpliciter iudicare uideberis.
Prioribus litteris significaueram tibi de solis lunaeque eclipsi et de constantia siderum aerisque indiciis, quae non sine magna cura ordinata tibi misi et has nouas implicaturus historias omnia cartis commendabo. Quae cum relegis, scito esse talia quae cura Alexandri tui complecti decuerant.
Mense Maio rege Persarum Dario apud Gangem amnem superato acceptaque in condicionem omni eius regione ordinarios praeparatoresque nostros praeposuimus orientis prouinciis, multis opibus regalibus ditati, ut in priori epistola significaueram tibi. Et nunc, ne sim scribendi multiplex, priora facta, iam praecognita praetereo.
5
Mense Iulio deficiente in Indiam Fasiacen peruenimus, ubi mira celeritate Poro rege deuicto, potiti ingentibus diuitiis regia gaza repleti sumus. Sed ut cognoscas ea, quoniam mihi memoriae digna esse uidebantur – quaedem enim noui quae memorabilia fuerunt – aequum est uisum mihi scribere de innumerabili exercitu eius, in quo fuere praeter peditum copias sedecim milia equitum, octingentae quadrigae, omnes falcatae; captisque elephantis quadringentis qui superpositas cum armatis iaculatoribus turres gestauerant, ipsam urbem regiam Pori domumque armis inuasimus, in qua columnas aureas solidasque ingenti grossitudine atque altitudine cum suis capitellis admodum quadringentas enumerauimus auratosque parietes laminarum digitalium grossitudine. Quos cum aestimare uellem, aliquibus locis intercidi. Uineam quoque solidam auro argentoque inter columnas pendentem miratus sum, in qua folia aurea racemique crystallini erant interpositi distinguentibus smaragdis. Thalami cubiliaque margaritis unionibus et carbunculis exornata erant, fores eburneae miri candoris, et ebenina lacunaria nitebant testudinibus cypressinis in insigni loco et in balnearibus, quibus lauari erant soliti. Aureae quoque solidaeque cum crateribus aureis statuae et innumeri thesauri. Foris in domus pariete auium innumerabilia genera uariis coloribus oberrabant inter aureas platanos unguibus rostrisque inauratis cum inauribus torquibusque, margaritas et uniones gerentia. Multa gemmea et crystallina electrinaque uasa potatoria et sextariola, multa aurea inuenimus et rara argentea.
Quibus in potestatem redactis interiorem Indiam perspicere cupiens cum uniuerso Caspias portas perueneram exercitu. Ubi cum fertilissimarum regionum admirarer felicitatem, quodam gaudio digna cognoueram loca, quamquam praedixerant nobis incolae regionis eius, ne serpentes et rabida ferarum genera incideremus quae plurima in his uallibus et campis siluisque ac montibus habitabant, nemorum saxorumque latebris occulta. Sed ego, ut fugientem ex proelio Porum primum adsequerer, antequam in desertas orbis terrarum abiret solitudines, compendiosa magis quam tuta itinera eligere rnalui. Acceptis igitur centum quinquaginta ducibus qui breuitates itinerum nouerant, mense Augusto per feruentes sole harenas et egentia humoris loca profectus sum, pollicitus his praemia qui nos periti regionum ducebant per ignota Indiae loca, si me cum incolumi exercitu in Bactriacen perduxissent penitusque remotos ad abditos Seres, quae gens foliis arborum decerpendo lanuginem ex siluestri uellere uestes detexunt. Sed illi maiorem hosti quam mihi fauorem accommodantes efficere pergebant, ut nos in exitiabilia serpentium et rabida ferarum beluarum genera ignaros regionum inducerent; quae illos cogitasse ex ipsis patebant experimentis. Tum ego cernens ex parte mea id accidisse, quia utilia consilia spreueram amicorum pariter et Caspiorum hominum qui dixerant mihi, ne ita uincere festinarem, ut nullo dolo interueniente mihi adempta esset uictoria, imperaui militibus omnibus, ut armis induti agmen sequerentur, propterea quoniam, cum auri ex rapina margaritarumque non paruam secum praedam ueherent, timendum esset, ne occulto hostes sua ablaturi uictoribus insidiarentur. Et sane miles ita locupletatus erat, ut uix ferre pondus auri posset. Accedebat quoque armorum non parua grauitas, quia omnia ego aureis incluseram laminis. Ita totum agmen me ueluti sidere aut fulgore clarum radiantibus auro insignibusque sequebatur cum signis et uexillis. Eratque inter uarietates spectaculum in conspiciendo talem exercitum, quia ornatu pariter ac uiribus inter gentes ceteras eminebat. Ego certe respiciens felicitatem meam insigni numero iuuentutis immenso afficiebar gaudio. Sed ut aliquid plerumque in secundis rebus fortuna obstrepit, accidit nobis siti laborare. Quam cum iam uix sustineremus, miles Zephyrus inuentam mihi in lapide concauo aquam galea aurea protulit ipse sitiens, animaeque meae magis quam suae uitae consulebat. Quam ego uocato exercitu palam effudi, ne me bibente magis sitire miles inciperet, collaudansque Zephyri erga me beneuolentiam dignis eum muneribus honoraui. Quae res cum animaequiorem fecisset exercitum, coeptum iter institui.
Nec longe mihi in desertis locis flumen apparuit cuius ripas pedum sexagenum arundo uestiebat, pinorum abietumque robora uincens grossitudine, qua Indi materia ad constituenda aedificia utebantur. Tum ego, quoniam quadrupedia et exercitus sitiebant, iussi continuo castra poni a metatoribus. Quae dum ponuntur, ipse sitim leuare cupiens amariorem elleboro fluminis aquam gustaui, quam neque homo bibere neque ullum pecus haurire sine tormento potuit. Angebar autem magis pro mutis animalibus quam pro nostra necessitate, durabiliorem hominem cunctis in rebus recognoscens quam pecudem; quippe qui aurum uehebant elephanti ingentis magnitudinis admodum mille, quadringentae quadrigae equorum, omnes falcatae, bigae uero mille ducentae, equitum turmae, uiginti milia, peditum ducenta quinquaginta milia sub armis, mulorum castrensium et ad sarcinas militum uehendas circiter duo milia, camelorum dromedumque et boum duo milia, quae frumenta uehebant, et armentorum ad usum carnis cotidianae ingens numerus sequebatur. Ceterum in equis et mulis et elephantis et camelis aurea quoque frena luxus non paruus nobis permiserat uictoriarum. Sed tunc inasperata ipsa pecora uix se continere poterant. Milites quoque nunc ferramenta lambendo, nunc oleum gustando diram aliquo modo differre sitim uel auferre conabantur. Uidimus etiam plerosque pudore amisso suam urinam uexatos ultimis necessitatibus haurientes. Quae res me dupliciter torsit. Primo de statu exercitus magis quam de proprio meo sollicitus fui periculo; iussi tamen, ut armati agmen sequerentur; legem dixi me in eum animaduersurum qui non legitimis indutus insignibus in acie deprehensus esset. Quod ipsi quoque mirabantur, quod ita, ubi nullus appareret hostis, necesse esset in tanta siti armatos ingredi. Sed ego sciebam per bestiosa serpentiosaque loca nobis iter esse, ne opposito periculo frangeremur ac ne imprudentes circumueniremur nec inopinato periculo feriremur.
Ripam igitur fluminis sequentes ad horam diei octauam ad oppidum peruenimus quod in medio amne in insula ex his arundinibus quas paulo ante descripsimus, erat aedificatum, paucosque Indorum seminudos notauimus homines, qui uisis nobis continuo intra tectorum suorum culmina delituerunt. Quorum ego praesentiam uidere desiderans, ut dulcem ignaris aquam demonstrarent, apparente nullo paucas in ciuitatem deici sagittas imperaui, ut si uoluntate sua nollent procedere, metu bellico acti exhiberentur. Tanto magis cunctis propter timorem abditis, diu apparente nemine ducentos milites ex Macedonibus leuibus armis misi per amnem nataturos. Iamque quartam fluminis partem natauerant, cum horrenda res uisu subito nobis conspecta est. Maiores elephantorum corporibus hippotami inter profundos aquarum emersi apparuerunt gurgites raptosque in uertice crudeli poena uiros flentibus nobis absumpserunt. Iratus tum ego ducibus qui nos in insidias deduxerant, iubeo ex his centum in flumen mitti. Quibus propulsis natantibusque inuicti rursum hippotami dignos iusta poena affecere; sed maior explicatus numerus beluarum quam prius affuit. Ad spem inde contingentis cibi cum apparerent, ueluti formicae efferbuere. Et ne qua noctu cum aquarum prodigiis bella gereremus, iussi dato signo bucinae ad iter militem aptari. Quid enim manere in tali sitientibus proderat loco ?
Igitur ab hora diei decima usque ad undecimam cum iter fecissemus, uidimus homines per medium amnem factis ex arundine rotundis praeteruehi nauiculis. Quos cum dulces aquas percunctaremur sua lingua ubi inueniri possent, dixerunt ingens nos stagnum dulcissimae aquae inuenturos, quo et ipsi nos quinquaginta itinerum duces erant deducturi. Et quoniam facta sunt nobis tot instantia perpeti mala, nocte tota ambulauimus siti et onere armorum confecti. Quibus necessitatibus illa quoque adiciebantur incommoda, quod tota nocte incursantibus leonibus ursisque, tigridibus pardis ac lyncibus pariter resistebamus, quae genera ferarum promiscua nobis in siluis occurrebant. Tandem ad horam circiter octauam postero die, cum iam siti fere defecissemus, ad praedictum nobis stagnum peruenimus quod erat coronatum uetustissima abundantique silua, mille passus tamen patens. Cum ergo dulci aqua potata gaudio alacer pecora et impedimenta cum exercitu pariter et lassa quadrupedia militum refecissem, castra in longum stadia uiginti duo totidemque in latum collocari iussi. Quibus celeriter erectis iubeo caedi nemus, ut facilior aquatoribus esset accessus ad stagnum, quia unicum in illis regionibus erat. Igitur inter ipsa tentoria aggerebantur impedimenta, et elephanti in media castrorum parte collocabantur, ut aptius contineri possent, si quis nocturnus casu oriretur pauor tumultusque aliquis nouus, cum iam mille quingenti extrinsecus essent ignes accensi sufficiente silua quantum uellemus.
10
Deinde testante bucina cibum et ipse cepi et militibus capere imperaui accensis lampadibus aureis admodum duobus milibus, cum ad primos lunae radiantis ortus subito erectis caudarum aculeis a pascualibus Indici scorpiones consuetam petentes aquationem ad castra innumeri confluxere, tumultu acciti nostro an siti incertum erat, sed ad nocendum promptissimi erant. Haec prodigia est insecuta immensa uis cerastarum humidarumque serpentium uariis distincta coloribus, nam quaedam rubentibus squamis erant, quaedam nigri et candidi coloris, quaedam auri fulgori similes inspiciebantur – sibilabat tota regio – non paruum nobis inferentes metum; sed frontem castrorum densabamus clipeis et in manibus longas habebamus hastas, quarum acutissimis spiculis malas pestes configebamus et ignibus plures aliquando necabamus. Quae res nos prope duas horas in eo opere sollicitos tenuit. Potata aqua minores abire coeperunt serpentes, maiores cum ingenti gaudio nostro latebras petierunt, cum ad horam noctis tertiam aliquam sperantibus nobis requiem binorum ternorumque capitum cristati serpentes Indici columnarum grossitudine, aliquantulum proceriores, ad potandum aquam ex uicinis montium speluncis processere oribus squamisque suis humum atterentes; quorum pectora erecta cum trisulcis linguis fauces exserebant scintillantibus ueneno oculis; quorum halitus quoque erat pestifer. Cum his hora non amplius una debellauimus, triginta seruis et uiginti militibus amissis. Orabam Macedones, ne aduersis casibus cederent neue deficerent, quamquam et ipsorum dura esset patientia. Omnes se afficiebant operi. Post serpentes cancri immodicae multitudinis, corcodrillorum pellibus contecti ad castra uenerunt; quae prodigia duritia thoracae ferrum respuebant: multa ignibus usta, multa se in stagnum receperunt.
Iam nos uigiliis inquietos quinta noctis hora bucina admonebat quiescendum. Sed affuere albi leones taurorum comparandi magnitudinibus: cum ingenti murmure concussis ceruicibus, stantibus alte iubis in modum fulminum in nos impetum faciunt exceptique uenabulis ruunt. Tantus repentinus oriebatur tumultus cumulante caeca nocte; nec minus apri ingentis formae, setis ueluti uallo horrentibus metuendi, mixti maculosis lyncibus tigridibusque et horribilibus pantheris, miscebant proelia nulli iam pesti comparanda. Sed et uespertilionum uis ingens columbinis corporibus aequales in ora uultusque nostros ferebatur, habentes dentes in morem hominum quibus artus militum uiolabant.
Una praeterea noui generis bestia maior elephanto affuit, tribus armata in fronte cornibus, quam Indi appellare dentityrannum soliti sunt, equo simile caput gerens atri coloris. Haec potata aqua intuens castra in nos subito impetum dedit nec ignium compositis tardatur ardoribus. Ad quam sustinendam cum opposuissem Macedonum manum, triginta sex occidit, duos et quinquaginta calcatos inutiles fecit uixque ipsis defixa est uenabulis.
Ante lucanum deinde tempus caelo pestes uenere candido uersicolores in modum ranarum, cum quibus mures Indici in castra pergebant uulpibus similes, quorum morsu uulnerata quadrupedia statim exspirabant; hominibus idem morsus non usque ad interitum nocebant.
Appropinquante luce nocticoraces uenere aues uulturibus similes, corporum immanitate superabant, colore fuluo, rostro pedibusque nigris. Totam stagni compleuere ripam non nobis perniciem ferentes, sed solitos pisces consumebant. Quas nos aues neque fugare neque abigere ausi eramus; cunctae uero siccatis unguibus de conspectu nostro abiere. Tunc ego locorum demonstratores qui nos semper in insidias deducebant, pessime meritos, crurifragio puniri iussi ut et nocte uiui spirantesque a serpentibus consumerentur, ut nos consumi uoluerunt. Manus quoque eis confringi imperaui, ut merito pro factis suis uterentur supplicio.
15
Habita deinde contione, ut fortes milites essent neue aduersis ut feminae casibus deficerent, castra concentu bucinarum repente ad Noti uenti spiracula tetendi, ubi a collectis barbarorum Indorumque uiris noua conspirari bella cognoueram. Militibus meis ingentes erant animi, quibus et census uictoriarum suppeditabat et felicitas. Relictis periculosissimis locis munitum uix tandem iter calcauimus et in loca Bactrianorum auro diuitiisque opulenta peruenimus; benigneque excepti a commeantibus, cum Persarum confinia adiacerent agri, in reparando bello castra uiginti dies statui otio facto. Mox dierum quattuor itinere peruenimus ubi cum collecto consederat exercitu Porus propriae deditioni magis quam proelio se commissurus. Nam et commeatus nobis palam non ut hostis dedit potestatem, cupidusque me nosse milites meos subinde commeantes interrogabat ubi ego essem quidue agerem. Qui cum incerta responderent, ipse auditis eius interrogationibus – omnia enim mihi regi magno Macedonum referebantur – sumpto habitu militari positoque meo cultu perueni in castra ut uini et carnis quidam emptor; casuque Porus sciscitans me interrogabat quid faceret Alexander aut cuius esset aetatis. Quem ludens mendacio temporis “Tamquam homo senior” inquam “dux noster in tabernaculo se accenso igni calefacit.” Tum ille gaudio alacer, quia cum decrepito sene esset proelium commissurus, cum esset ipse iuuenis, elatus tumore “Quid ergo” inquit “non respicit aetatem suam?” Respondi uno id proposito ignorare me quid faceret Alexander, cum essem gregarius ex Macedonico miles exercitu. Tradidit mihi minis plenam epistolam quam regi Alexandro darem; pollicitus est praemium.Cui iuratus dixi futurum, ut in manus eius hae litterae peruenirent; reuersusque protinus in castra et antequam legerem et postquam legi epistolam, magno risu sum dissolutus. Cuius tibi et matri meae sororibusque meis, ut superbam inclinatamque barbari temeritatem mirareris, exemplar misi.
Epistola Pori ad Alexandrum. Rex Indiae Porus Alexandro. Miratur prudentia nostra, quod Perside calcata Porum iuuenem senex et regnum Indiae omnibus diuitiis opulentum, armis munitum, nimis populosum, inter alia mundi regna nominatissimum tam parua manu pertinaci temeritate aggredi ausus sis. Sed nec Darium nobis nec Persas Indis ulla ratione aequiperandos credideris. Et quoniam de militibus bellorum periculis innumeros amisisti, datur a nobis licentia reuertendi aut residuis qui tecum sunt, ut maxime aetati tuae parcas, quae uix sufficit tibi, si Macedoniam redire disponas, aut deditionem tuam nobis offeras, ne capitis tui damnum incurras.
Mox contuli cum Indis manum superatisque his ita ut uolebam erepta armis regna Poro restitui. Qui, ut ei insperatus honor donatus est, mihi thesauros suos manifestauit quos ignorabam; ex quibus me et comites meos et uniuersum ditauit exercitum factusque amicus ex hoste Macedonibus in Herculis Liberique trophea deduxit. In orientis autem ultimis oris aurea utraque deorum constituerat simulacra. Quae an solida essent ego scire cupiens, omnia perforaui et id ipsum ut uidi solida, simili metallo compleui, Liberumque et Herculem deiectis uictimis placaui.
Ultra deinde progressuri, si quid memorabile cerneremus, nihil praeter desertos in oceano campos siluasque ac montes audiuimus, in quibus esse elephanti et serpentes dicebantur. Pergebam ad mare tamen uolens, si possem, orbi terrarum circumfluum nauigare oceanum. Quem [quoniam] tenebrosum uadosumque mihi locorum incolae affirmabant, quodque Herculis et Liberi ultra ausus nemini esset temptandum, praestantissimorum deorum, tanto maiorem me ipsis uelle uideri quam in patientia mortalium sacra praeterire uestigia. Quibus honoratis collaudatisque sinistram partem Indiae scrutari institui, ne quid mihi in ignotis subtraheretur locis, Poro rege non detrectante, ne qua abdita celare uideretur regni sui bona.
Palus erat sicca et coeno abundans. Per quam cum transire temptaremus, belua noui generis prosiliuit serrato tergo, hippotami pectore, duo capita habens, unum leaenae simile, corcodrillo gerens alterum simillimum duris munitum dentibus, quod caput duos milites repentino occidit ictu. Quam ferreis uix umquam comminuimus malleis, quam hastis non ualuimus transfigere. Admirati autem sumus diu nouitatem eius.
20
Peruenimus deinde ad siluas Indorum ultimas. Ubi cum castra per quinquaginta in longum et latum fere stadia collocauissemus iuxta amnem Buemar, coeperamus uelle epulari sub nocte hora diei undecima, cum subito pabulatores lignatoresque exanimes omnes simul aduenientes nuntiabant, ut celerius arma caperemus: uenire e siluis elephantorum immensos greges ad expugnanda castra. Imperaui ergo Thessalicis equitibus, ut ascenderent equos secumque tollerent sues, quorum grunnitus timere bestias noueram, et occurrere quam primum elephantis iussi; deinde alios cum hastis armatos subsequi equites, et tubicines omnes in prima adesse acie, equos insidentes praecedere, pedites remanere omnes in castris iussi. Ipse cum Poro rege et equitatu procedens uideo examina bestiarum in nos erectis promuscidibus tendentia. Quorum terga et nigra et candida et rubri coloris et quaedam erant uaria. Hos Porus capi habiles mihi in usus bellorum affirmabat facileque auerti posse, si ab equitibus uerberari sues non desisterent. Qui nihilominus fugiebant; nec mora trepidantes elephanti conuersi sunt; tam plures quam pugnae priores saltus petere coepere bucinis hominum grunnitibus suum attoniti. Quorum nos equites caedendo poplites admodum nongentos octoginta occidimus, detractisque cornibus et dentibus insigni onustus praeda in castra perueni. Iussi tunc clipeis et lorica uallum praecingi, ne quid iniuriae noctu elephantorum uiolentia ferarumque aliarum afferret. Quieta nox fuit usque ad lucem omnesque somno refecti.
Primo deinde aurorae diluculo in alias Indiae profecti regiones in campo patenti mulieres uirosque pilosos in modum ferarum toto corpore uidimus, pedum altos nouem. Hos Indi faunos appellant; hi assueti fluminibus nec non et stagno quam terris erant, crudo pisce tantummodo et aquarum haustu uiuentes. Quos cum adire uellemus uicinius, marini fluminis se immersere uerticibus. Cynocephalis ingentibus deinde plena inuenimus nemora, qui nos adlacessere temptabant et eiectis sagittis fugiebant. Iam deserta intrantibus nobis loca nihil dignum spectaculo ab Indis ultra superesse referebatur.
Igitur aditurus Fasiacen, unde ueneramus, signa conuerti imperaui, ut ex eo loco usque ad duodecimum miliarium castra uicina aquationi poneremus. Atque cuncta erecta tentoria erant largique ignes accensi, cum repente Euri uenti tanta uis flantis exorta est, ut omnia tabernacula principiaque nostra conturbauerit euerteritque maiorem in modum stupentibus nobis. Quadrupedia multo uehementius uexabantur exituque scintillarum et titionum in terga uenientium adurebantur. Tum hortor milites quia aequinoctiali tempore id accidisset, non deorum ira quod Octobri mense autumnoque urgeret. Uix tandem recollectis sarcinis ex integro in apriciore ualle sedem castrorum inueni ordinatisque rebus omnibus cenare militem iussi. Nam et flatus Euri ceciderat et frigus ingens uespertino accrescebat tempore. Cadere mox in modum uellerum immensae coeperunt niues. Quarum aggerationem metuens ne castra cumularentur, calcare militem niuem iubeo, ut quam primum iniuria pedum tabesceret, proderentur et ignes aliquatenus, qui niue paene erant extincti. Una tamen res fuit saluti, quod momento temporis hae dilapsae sunt niues imbre ueniente largo. Quem protinus atra nubes secuta est uisaeque nubes ardentes de caelo tamquam faces decidere, ut incendio earum totus campus arderet. Uerebantur dicere ne deorum ira premeret, quod ego homo Herculis Liberique uestigia transgredi conatus essem. Iussi igitur milites scissas uestes opponere ignibus. Nox serena continuo reddita est nobis orantibus. Tum ignes ex integro accenduntur et ab securis nobis epulae capiuntur et triduo continuo sine sole claro id nobis accidit pendente minaci nubilo.
Et ego sepultis admodum quingentis militibus qui inter niues perierunt, castra inde mutari imperaui. Nam et edita caelo promunctoria ad oceanum in Aethiopia uidimus et Enesios quoque uidimus montes et antrum Liberi, quo perditos immisimus, quia dicebantur tertia die febribus mori qui speluncam dei introissent. Quod fuisse manifestum mortibus eorum probauimus, quia intrari praeter religionem et sine muneribus non poterat specus. Supplex orabam numina, ut me regem totius orbis terrarum cum sublimibus tropheis triumphantem in Macedoniam Olympiadi matri meae remitterent. Quam rem frustra me petere ita cognoui, quoniam dum sciscitor, si quid etiam adhuc uidere possem dignum admiratione aut memoria, omnibus Indis dicentibus nihil aliud memorabile inueniri posse in his locis quam quod cognouimus, iussi diuerti signa in Fasiacen, antea Noti uenti flatum secutus. Tumque in itinere, sumptum agmen sub signis me ducente, duo senes nobis facti sunt obuiam. Quos cum interrogarem, numquid nossent in illa regione dignum aliquid ad spectaculum, responderunt mihi esse uiam decem non amplius dierum, per quam difficilis tamen accessus propter penuriam aquae tantisque impedimentis, si cum uniuerso pergere uellem exercitu. Ceterum si commeatus quadraginta milium hominum proponerem propter angustas semitas et bestiosa loca, posse mihi contingere, ut aliquod incredibile perspicerem negotium. Tum ego eo responso laetus “Dicite mihi” inquam “duo senes” humanitatis lege eos mulcens “quid sit illud quod mihi tam illustre et tam magnificum pollicemini”. Tum unus exhilaratus blanda mea uoce “Uidebis” inquit “rex, quicumque es, duas solis et lunae arbores Indice et Graece loquentes, quarum lignum uirile est solis, alterum femineum est lunae, et ab his quae tibi instant bona aut mala nosse poteris”. Qua re tam incredibili illudi me a barbaris senibus existimans, poena eos impingi et aliqua contumelia iussi notari, ita dicens: “Itane eo maiestas mea peruenit ab occidente usque ad orientem, ut a senibus barbaris ac decrepitis illudi posse uidear?” Quibus iurantibus se nihil falsi commiscere, experiri modo me posse an uera dicerent, appariturum breui id non esse uanum, orantibus amicis comitibusque meis, ne tantae rei experimento fraudaremur, quadraginta milia mecum cum equitatu traxi, remissis in Fasiacen copiis cum quibusdam praefectis exercituque cuncto, elephantis et rege Poro et impedimentis omnibus. Mox lecto robore iuuentutis admirabilia uisuri spectacula ducentibus Indorum senibus iter arripuimus; qui nos, ut diximus, per immania et egentia plerumque aquarum plenaque serpentium ferarumque loca deduxerunt in proximam oraculi sedem. De quibus feris et serpentibus, quia innumerae et Indica lingua erant uocitatae, scibendum tibi non putaui.
Cum appropinquaremus regioni a nobis petitae, uidimus feminas uirosque aliquos pantherarum tigridumque pellibus contectos; a quibus cum quaerimus quinam hominum essent, Indos se sua lingua esse dicebant. Lucus erat largus, ture et opobalsamo abundans, quae plurima ramis eorum innascebantur nemorum et uesci incolae eius regionis consueuerant. Et cum sacrarium nobis praedictum et multis incognitum incessissemus, pedum amplius decem statura altior, nigro corpore, dentibus caninis, antistes oraculi apparuit, perforatis auribus, ex quibus uniones dependebant, et erat pellibus uestitus. Atque cum me more rituque salutaret, interrogare coepit, quid ego uenissem. Dixi me cupientem inspicere sacras arbores solis ac lunae. Tum barbarus: “si a coitu” inquit “puerili et femineo contactu uacas, scilicet intrabis diuinum locum.” Astantibus amicis et commilitonibus meis circiter trecentis ponere anulos uestesque cunctas cum calciamentis imperauit. Parui per omnia homini, ut pareremus religioni. Undecima diei hora exspectabat sacerdos solis occasum: nam solis arborem loqui ac responsa dare ad primos iubaris ortus affirmabat. Item noctis eadem tempora custodire lunae enarrabat arborem. Quae res mihi mendacio magis quam ueritati similis uidebatur.
25
Igitur perambulare totem nemus incipio, quod intra parietem erat non magno aedificatum opere, uideoque opobalsamum cum optimo odore omnibus undique arborum ramis abundantissime manans; cuius odore captus et ipse clibulas praeuellebam de corticibus et idem comites mei faciebant. In media autem parte luci sacrae arbores consistebant diuersis generibus frondium circumastantibus. Hae pedum altae centum erant arbores, quas brebionas Indi appellant. Eas cum mirarer diceremque frequentibus imbribus in tantum creuisse, sacerdos affirmabat mihi numquam in his locis pluuiam neque feram aut auem aut ullam adire serpentem; terminos antiquitus ab Indorum maioribus consecratos soli et lunae affirmatat easque in eclipsi solis et lunae uberrimis lacrimis commoueri de numinum suorum statu timentes. Et cum sacrificare instituerem et uictimas immolare, prohibitus sum a sacerdote, qui negabat licere aut tus in eo sacrario igni uri aut animal ullum interfici, sed uolutos truncis arborum oscula dare orareque solem et lunam ut ueridica mihi darent responsa. Quod ego cum facturus essem, interrogandum tamen sacerdotem existimaui. Indice an Graece mihi essent arbores responsurae. Tum ille inquit: “Utraque lingua solis arbor pronuntiat futura, lunae Graeco sermone incipit, Indico finit”.
Dum ea geruntur, uidemus ab occidente iubare fulgentibus Phoebi radiis percussa arborum cacumina et sacerdos ait: “Sursum” inquit “omnes intuemini et de quibus quisque rebus consulturus est occulte cogitet silentio, nemo palam pronuntiet.” Tum ego et amici et commilitones accuratius sumus intuiti ne inter nemorum densitatem aliqua seductione in morem ueterem docta nos hominum aliquis eluderet. Mox interueniente nullo tali dolo usque ad cacumina ramosque perspeximus: stantibus nobis comminus diuina aures occupant oracula. Cogitabam enim si deuicto orbe terrarum in patriam triumphans ad Olympiadem matrem sororesque meas carissimas possem reuerti, cum subito Indico sermone tenuissimo arbor respondit: “Inuicte bellis Alexander, ut consuluisti, unus eris orbis terrarum dominus, sed uiuus in patriam non reuerteris amplius, quoniam fata ita de tuo capite statuerunt.”
Haec ego audiens mente perculsus suo: displicuit enim mihi quod tam multos adduxi mecum ad sacras arbores. Simul et amici mei et comites mei qui mecum uenerant fleuerunt ualde et contristati sunt. Quos ego partim minis partim muneribus consolatus sum, praecepique eis ut nemini haec responsa dicerent. Rursum lunae oracula auditurus, quae media nocte posse fieri sacerdos affirmabat, quoniam tunc luna erat oritura, assumpsi mecum tres fidelissimos amicos, Perdicam et Ditoricam et Philotam, quia nullum metuebam in illo loco, nec a me quicquam erat metuendum, ubi neminem fas erat interfici. Iterumque lucum intrantes iuxta arbores sacras constitimus et mox solita consuetudine adoramus. Consulens igitur ubi moriturus essem, tum ad primum lunae ortum percusso cornu splendoreque accepto arbor Graece respondit: “Alexander” inquit “plenam iam aetatis finem habes. Sed sequente anno mense nono Babilonia morieris: a quo minime speras, decipieris”. Tum lacrimas effudi et amici mei circumsistentes flebant. Nullumque ab his dolum aut scelus resurrecturum sperabam sed magis pro mea salute mori paratos, nec ego quicquam de fidelissimis mihi amicis consulerem, ut illos cauendos esse Alexandro praemoneret oraculum.
Discessu deinde facto, cum iam ad epulas reuerteremur, ego animo aeger ad requiem uado. Rogantibus amicis, ne me anxietate et ieiunio conficerem, paululum cibi contra animi uoluntatem sumere coepi meque, ut praesto essem ad primum solis ortum, in sacrario collocaui. Postero die matutino expergefactus diluculo amicos etiam semisopore somno excito. Sed adhuc ipse quoque sacerdos uelatus pellibus ferinis quiescebat, positaque ante eum in tabula ingens cliba turis erat, quae illi ex pridiana cena superfuerat et culter eburneus. Nam aere et ferro et plumbo et argento egent, auro abundant. Opobalsamo et ture uescuntur cadenteque riuo puram ex uicino monte potant aquam homines, accubantes et quiescentes sine ullis ceruicalibus stratisque, tantum pellibus ferarum. His amictibus contecti uiuunt ibidem annis fere trecentis. Excitato sacerdote lucum intraui tertio consulturus eandem sacratissimam solis arborem, cuius mortem percussoris manu cauendam habeam quemue exitum mater mea sororesque meae habiturae sint. Arbor Graece dixit: “Si mortis tuae tibi insidiatorem prodidero, sublato eo facile instantia fata mutabis mihique tres irascentur sorores, quod ueridico oraculo earum pensa impedierim, Clotho Lachesis Atropos. Igitur post annum et menses nouem Babilonia morieris, non ferro, quod suspicaris, non auro neque argento neque ullo metallo, sed ueneno. Mater tua miserando turpissimoque exitu sepultura carebit iacebitque in uia, praeda auium ferarumque, sororesque tuae felices erunt fato diu. Tu autem, etsi breue superest tibi tempus, dominus tamen orbis terrarum eris. Nunc modo caue, ne nos ulterius scisciteris; inde excede terminos luci nostri et ad Fasiacen Porumque reuertere.” Sed et monuit sacerdos, ut pergeremus, fletum et ululatum nostrum sacras arbores dicens offendisse. Tum ego contionatus apud uniuersos milites dixi, ut Porum et Fasiacen ex responso peteremus, quod nobis faustum felixque esset futurum; de tempore uitae meae reticui, ne a commilitonibus meis redditus desperationi in alienis dirumperer locis. Eas uero uoces, quas ex responsis una mecum audierunt, qui his nominibus appellabantur: Sermition, Protesilaus et Mistomus et Timotheus et Lacon et Traseleon et Deditus et Macon et Erocles et Silbrus et Sunsiclus et Perdicas et Philotas et praefectus praetorii Coracdas, silentio ex sua fide et meo tegebant consilio.
Iamque a sacris excesseramus arboribus. sed iam odore turis opobalsamique nares nostrae uerberabantur. Indi enim sacra deorum ad oceanum colentes dicebant me quoque esse immortalem, qui usque eo penetrare potuissem. Quibus ego, quod de nobis opinarentur insinuans, gratias agebam.
30
Peruenimus deinde in uallem Diardinis, in qua serpentes habitabant, habentes in collo lapides qui smaragdi appellantur. Hi serpentes lasere et albo pascuntur pipere; hi lumen in oculis profusum accipiunt. Hi uallem nulli adeundam incolunt: nam super hanc uallem sunt piramides institutae pedum tricenum quinum, ab antiquis Indorum ob hanc causam aedificatae. Sed hi serpentes, quos paulo ante descripsimus, inter se quotannis uere primo depugnant multique morsibus depereunt. Inde nos paucos extulimus ingentis formae smaragdos.
Per magna deinde pericula incidimus inscitas talis generis bestias, habentes capita leonum, caudas unguibus binis, latae ad mensuram sex pedum, quibus uerberabantur homines, ut inutiles fierent. His erant intermixti grifi, rostra habentes aquilarum et alia parte corporis dissimiles. Qui mira uelocitate in ora oculosque nostros resiliebant et scuta clipeosque nostros caudis pedum binorum ternorumque crudelissime admodum uerberabant. Qui partim sagittis, partim contis militaribus conficiebantur. Perdidi in eo certamine ducentos sex milites bestiarum utriusque generis morsu; occidimus admodum sedecim milia.
Inde ad Occluadas fluuium uenimus, qui sine flexu rectus ad oceanum ferebatur, latior stadiis ad ripam alteram uiginti; erant arundines ac trecentae per litora, quarum unam uix triginta milites possent ferre: excedebant enim arborum procerissimarum altitudinem. In his arundinibus stratum potentissimo ebore uidimus. Inhabitabant enim locum eundem milia elephantorum innumera, qui nos nescio quo facto lacessere non temptabant; alioquin crudelissime percalcati eramus. Multis collectis dentibus ratibus ex arundine factis transnauigauimus amnem. Inhabitabant litus ulterius Indi beluarum ferarum contecti pellibus; non fuere inhospitales, qui nobis spongias albas purpureasque in manus dedere cum bucinis et genere coclearum, capientes binos et ternos congios, et stragula mollesque tunicas ex uitulorum marinorum pellibus factas. Cocleas praeterea sextariales escae pulcherrimae, item uermes ex ipso flumine extractos, femore humano grossiores, qui nobis omni generi piscium sapore praeferendi sunt et fungos immensos magnitudine uincentes, cocco rubriores, posuerunt nobis et murenas habentes pondera ducentena, affirmantes esse maiores in uicino ipsis oceano, qui erat ad miliarium tertium et uicesimum, pisces praeterea scaros pondus centenum quinquagenum, qui gurgitibus nassis eburneis capiebantur, ne arundines morsu confringerent aut capillatae mulieres, quae pisce uiuebant, aquis immersae pranderent. Quae ignaros regionum homines in flumine natantes aut tenendo in gurgitibus suffocabant aut tractos in arundineto, cum essent specie mirabiles, in affectu suo auide uictos rumpebant aut ueneria exanimabant uoluptate. Quarum nos duas tantummodo cepimus colore niueo, similes nymphis, diffusis per terga capillis.
Et in Gange flumine erant mirabilia portenta. De quibus, ne tibi fabulosus uiderer, scribendum non putaui nisi quod aquae fluminis et Euphratis Borea uenientes solae ad Noti uenti spiracula exeunt. Quorum fluminum ripae altera ab alia conspicuae non sunt earum aquarum latitudine.
Inde ad castellum quod Indi colunt peruenimus, deinde ad Seres, quae gens iustissima omnium gentium esse perhibetur. Ubi nec homicidium nec adulterium neque periurium neque ebrietas committi dicitur. Pane tantum et oleribus et aqua uescuntur. Qui nos commeatibus optimis suscipiunt et itinere recto ducentes per Caspias portas ad regem Porum in Fasiacen deducebant. Inde profecti et flatum Euri uenti secuti incidimus externas feras, de quarum capitibus uelut gladii a uertice serrata eminebant ossa, quae more taurorum in aduersos incurrunt homines; et inuictae ferae plurimorum militum clipeos cornu suo transuerberabant. Quibus ergo occisis admodum nouem milibus quadringentis quinquaginta sic inde ad Porum exercitus meus cum summo tandem labore ac periculo meo metuque militum peruenit. Ibique legato meo praecepi, quem Persidi praeposueram, nomine Alconi, ut poneret in Persarum et Babiloniorum terris pilas solidas aureas duas pedum uicenum quinum et in his omnia facta mea scriberet. Atque in ultima India ultra Liberi et Herculis trophea, quae centum erant, ego quinque mea aurea altiora denis pedibus statui imperaui, quae miraculo futura sunt, carissime praeceptor, posteris saeculis non paruo. Nouum perpetuumque statuimus uirtutibus monimentum inuidendum, ut immortalitas esset perpetua et nobis opinio et animi industriae, optime Aristoteles, indicium.
Click or tap any word for its parse and dictionary entry.
Text: Perseus Digital Library, licensed CC BY-SA. Dictionary: Lewis & Short (Perseus, CC BY-SA). Morphology: LatinCy — machine parsing, corrected against the AGDT & PROIEL treebanks and Morpheus.