Library › Latin: Biography › Miracula Sanctae Hunegundis
This anonymous text, printed as an appendix to the account of the translation of the body of Saint Hunegund, records miracles connected with her relics at the abbey of Homblières in northern France. The prologue argues that it is honourable and necessary to write down the miracles of the saints for posterity: idle tales poured into foolish ears dull the mind and draw it down to destruction, while the merits of the saints, made known to the people, rouse the faithful soul from the sleep of death to the pursuit of holiness. The narrative then describes a solemn occasion when the open reliquary was placed on two wooden supports between the altars of the Virgin Mary and of Saint Hunegund, and the sick crowded in; a girl named Emelina, suffering from epilepsy, is among them.
Collections of miracles attached to relic translations are among the chief sources for the cult of saints in the tenth and eleventh centuries, showing who came to a shrine, what they sought and how a community presented its patron. This text documents the cult of a local Merovingian-era saint and the life of the community at Homblières. Its author and exact date are not known.
About this edition. The Latin text comes from Corpus Corporum, the Latin text repository of the University of Zurich (edition: Jacques-Paul Migne, Patrologia Latina, vol. 137, Parisiis 1853), reused with attribution for non-commercial purposes (CC BY-NC-SA). Every word has been analyzed with LatinCy, a neural language model for Latin — click or tap any word for its dictionary form, part of speech, and complete morphology, together with the full entry from Lewis & Short’s A Latin Dictionary.
Latin · Biography
Miracula Sanctae Hunegundis
Anonymous · every word parsed
1
Sanctorum miracula describere, eorumque facta insignia ob posterorum notitiam chartulis imprimere, fidelibus non pigrum iudicari ab omnibus apprime debet, honorificum simulque necessarium. Nam fabularum naeniae dum recitando fatuorum auribus in malum pronis ingeruntur, illectus animus torpet, mens hebet, et propria luce relicta deorsum fluit, corruptionis perniciosa lenocinia concupiscens, probitatis tramitem derelinquens; sicque fit ut cor insipientium auditis fatuitatibus per procliuia gradiens, nectat catenam, qua ualeat trahi, tartarumque demum immergi. Uerum sanctorum merita dum diuulgata in auditum populi proferuntur, uirtutesque eorum profectus gratia nuntiantur, fidelis mens de mortis somno exsurgens ad uitam, de tenebris infidelitatis exerit brachia ad studia sanctitatis: consurgensque ad prospera, inardescit ad fortia, malignitatis praecipitia praecauet piae intentionis iter arripiens. Taliterque perditionis nodis absoluta, libero pede festinat ad gaudia coelestis uitae, quatenus Deum deorum ualeat uidere in Sion, id est in specula pacifice uisionis. Quocirca uestrae, fratres, dilectionis charitatem quoddam non pigeat audire miraculum quod Dominus noster Iesus Christus in mutatione corporis suae sanctissimae uirginis Hunegundis sua dignatione uoluit demonstrare. De qua uidelicet mutatione, quia occasionis articulus e uicino sese nobis obtulit, non fiat taediosum aliquantisper obtentu reuerentiae immorari, ut qualiter facta, uel consummata sit ipsa mutatio, ad fidelium notitiam litteris licet imperitis queat peruenire. Habet enim mercedem suam piae deuotionis affectuosa intentio.
Anno igitur Dominicae incarnationis millesimo quinquagesimo primo, regni Francorum monarchiam gubernante optimo principe Henrico, Philippi regis genitore, abbate quoque Macario Humolariensis coenobii curam administrante, uisum est fratribus beati Benedicti sub regula Domino militantibus, quatenus corpus dominae suae Hunegundis, si facultas suppeteret, mutari debuisset, ut cuius scilicet non ambigebant animam inter uirginum choros honorari in coelesti thalamo, eius gloriosum soma non negligerent in terris condere honorabili mausoleo. Erat enim id aetatis sacra margarita ligneo tantum inuoluta scriniolo, forinsecus aspicientibus uile praebente domicilium; sed intrinsecus seruante admodum charissimum thesaurum. Ipsum uero aedificiolum laminis ferreis adeo fuerat circumseptum atque praeclusum, cui introrsus inhaerebant ossa deuotissima, ut uix aliquibus pateret apertionibus praeter admodum paucis artis mechanicae machinationibus. Eidem quoque aliud maiusculum superpositum exstabat scrinium haudquaquam minori sollertia constructum, ligaminibus identidem ferreis et clauis quamplurimis munitum attentius, sagaci cura ac industria altrinsecus uallatum, ne uidelicet facile pateret captiosis, fraudulentisue ingeniolis. Praedari quippe minime cupit, qui sic thesaurum suum occultis atque firmissimis tectis recondit. Tali siquidem modo corpus Deo amabilis uirginis Hunegundis fuisse conditum ab his qui uiderunt nobisque retulerunt, accepimus a tempore scilicet inuentionis atque translationis eiusdem uirginis, quae celebrata est anno incarnationis Dominicae nongentesimo quadragesimo sexto, Ludouico regnante, Berta femina Deo sacrata tunc temporis Humolariensem regente abbatiam. Cuius inuentionis necnon et translationis descriptionem simulque miraculorum insignia inibi diuinitus declarata, uolentibus agnoscere, claro stylo luculentoque sermone studuit elucubrare piae memoriae domnus abbas BERNERUS, qui Deo disponente primus huic successit locello, pulsis ob obscena carnalis uoluptatis lenocinia, quae ibi erant, monialibus. At nos ista interim omittentes, coeptum opusculum prout ualemus intendamus.
Cum igitur coenobitae, ut praemisimus, simul cum patre spirituali ad inuicem pertractarent, si quo modo ad effectum perducere possent, quod quidem summo affectabant desiderio, nec tamen inchoare praesumebant; fortuna loci summissius arridente, Dei prouidentia omnia praeuidente, contigit quemdam uirum de burgo sancti Quintini gloriosi martyris, mercimoniis atque mercationibus uitam suam deducentem, nomine Balduinum, causa deuotionis animaeque profectu nostrum adiisse coenobium, quatenus mutuae dilectionis obtentu fratres dignarentur sibi suam largiri societatem. Quam petitionem fratres cum Patre libenti animo amplectentes propter illud Domini praeceptum quo dicitur: Date et dabitur uobis; et, eadem mensura qua mensi fueritis, remetietur uobis ; et: Omne quod ad meuenit non eiiciam foras , societatem et beneficia loci, ut moris est monachis, ei gratanter impenderunt. Nam uir ille licet saecularis, religioni erat intentus, misericordiae operibus operam dans, fidei deuotionem cordis intentione seruabat, sicut rei postmodum patefecit exitus. Sumpto enim habitu eodem in loco, postea deuotus exstitit monachus. Hac denique familiaritate illectus homo, monasterii frequentare curabat claustra, utpote quasi alter Adam factus ex fratribus. Unde accidit ut saepe ueniens fratres susurrare super memorato negotio frequentius animaduerteret. Sed quia incipere pauebant, ceu dictum est, ne uidelicet iuxta Euangelium illuderent eis dicentes: quia hi coeperunt aedificare et non potuerunt consummare; diuino, ut est humana opinio, instinctu commotus praefatus homo (cupiebat enim et ipse honorare sanctae uirginis artus) conuocauit seniorum coetum, huius allocutionis primordia libans: Quoniam, inquit, Patres uenerandi, perpendo ex uobis quosdam uicissim serere colloquia, uelle corpus sanctissimae uirginis Hunegundis nostrae dominae, si facultas suppeteret, lautiori ponere loculo, corde exhilaresco, opemque meam pro posse promitto, opusculum duntaxat concupitum initiare ne moremini. Sin autem nequaquam tale inceptare audetis opificium, ipse ego super me totum negotium accipio, Deique omnipotentis auxilio fretus ad finem usque perducam, concessa mihi tantum populi oblatione. Quod cum audissent monachi ultra modum exhilarati, grates Creatori uniuersorum reddiderunt, et in promissione sua uirum benedixerunt, diuinitatis praerogatiuam uenerantes cum hoc tanto tam repentino tamque insperato gaudio. Quid opus est uerbis? Sumpto siquidem uir ille negotio, componi fecit loculum opere anaglifario, in longum mensura duorum semicubitorum, altitudine continua ab utroque fronte cubitali, utrinque ab lateribus semicubitali, reliqua structura in altum decentessime uergente, instar tabularum expressa, caelato atque sculpto elaborata opificio. In cuius superficie opusculi sanctorum apostolorum atque prophetarum imagines cernuntur expressae, perpulchris atque politis tabulatis fulgentis auri et splendentis argenti ter ternis utrobique in ordinem digestis iconibus. Sed et in una frontium imago sanctae Hunegundis sanctique Eligii Nouiomensis antistitis, eiusdem uirginis in baptismo patroni, conspicitur dignius eleuata; in altera uero Christi Domini nostri maiestas cernitur satis eleganter expressa, cuius regnum et imperium sine fine permanet in saecula. Quid plura? Accelerato denique simulque, ut dictum est, laute consummato opere, domnus abbas Macarius qui ea tempestate, ueluti praelibatum est, loci Humolariensis res administrabat, domnum episcopum Nouiomensem inuitare curat, uicinosque asciscit abbates, domnum uidelicet Girardum Insulanum, domnum Rainerum sancti Praeiecti uicarium, atque domnum Bonifacium Walerannum de Monte sancti Quintini, necnon et alios quamplures Uiromandensis territorii satrapas et milites. Monachos quoque ac clericos huic actui interesse commonet, ne scilicet tam charum pignus absque notitia testimonioque honestarum religiosarumque personarum tanquam furtiuum uel ignotum tractari mutariue clanculum uideretur. Ut uentum est ergo ad constituti termini diem, in quo agi habebant haec, fama uolante, quo alter non est uelocior nuntius, fit conuentus seniorum, occursus nobilium uirorum rusticorum ac feminarum turba cum paruulis confluit gratulabunda. Nec immerito: existimabant etenim pro reuerentia et honore debito tantae matri impendendo simulque intercessione se patrocinandos et pro forfactis suffragia postulantes, ueniam se fore consecuturos. Interea loci reseratur gloriosi gazophylacii aditus, subleuantur adhibitis malleis cum cunctis ferreis ligamina sagaci cura innexa, euelluntur opercula, panduntur pretiosi somatis cunabula.
Caeterum omnipotens Dominus, uolens suae sponsae honorare membra occulta dispositionis suae praerogatiua, differri fecit mutationem ossium felicium diem usque in tertium, huius apologiae, id est occasionis euentu. Episcopus quippe, in cuius dioeceseos procinctu situs est locus nomine Humolarias, regio impeditus obsequio atque negotio ad praefatum diem constitutum minime uenit: quam ob rem compulsi sunt eum praestolari per triduum. Collocatur ergo uenerandum scrinium, sicut erat reseratum, super geminas bases ligneas intra sancta sanctorum inter altare uidelicet Dei genitricis semperque uirginis Mariae, et altare sanctae Hunegundis in honore dedicatum. Inter tot denique deuotae multitudinis millia ad tam claram celebritatem concurrentia, plurimi corporea mole debiles nituntur huic sanctae actioni interesse, utpote rogaturi Domini misericordiam suo quisque pro incommodo. Unde accidit diuina, quemadmodum fati sumus, uoluntate, quamdam puellam nomine Emelinam epileptico morbo inuasam, cum amicorum auxilio, spe recuperandae sanitatis ad monasterium deductam esse, in uico natam qui Herleius dicitur, super Somenae ripam situs, medius stans inter sancti Quintini castrum et Humolariense monasterium. Caeterum dum puellula pro sibi reddendo remedio templo fuisset iniecta, sistitur coram altario sanctae Mariae uirginis incomparabilis, quatenus eius interuentu sanctaeque Hunegundis intercessu pristinum consequi mereretur sospitatis gradum. Erat enim ipsa, de qua loquimur, puella adeo epilepsi oppressa, ut cuiusuis quietis non admitteret moras, uim uexationis corpore monstrans gestu. Profitebatur enim se prae nimia grauedine morti appropinquare, spiritumque propemodum exhalare. Qua de re confluentia populi in admirationem conuersa, pietate simulque compassione compuncta, lacrymarum imbres fundebat, pugnisque pectus tundens, Omnipotentem cum deuota mente implorabat pro miserandae mulieris liberatione. At puellula inaestimabili poena multata nec ad momentum cessabat, diris uocibus oratorium spargens, seseque manibus feriens, capite uacillante mirandum cunctis per biduum nulla occurrente requie spectaculum praestans. Plebs ergo fidelium supero afflata spiritu, abbates cum fratribus exorat, quatenus charitatis obtentu miserandae mulierculae darent copiam uisendi almae uirginis Hunegundis ossa, si forte fauente Christi clementia, aliquo modo mitigaretur incommoditas tanta. Concesserunt igitur eadem et ipsi permoti humanitate. Quid ergo? dicam an sileam? quin imo pandam praedicandae uirtutis euidentiam. Nam statim ut oculus ossa conspexit, intromisso uertice, totius corporis compago recepit optatam salutem, interiit dolor, sopitus est languor, auulsus est luctus, rediit pristinus corporis status. Quod cum uidissent qui astabant populi, benedicentes gratias persoluerunt Domino Deo uniuersorum, qui suos mirificat sanctos sicut uult et quando uult. Huius autem diuinae operationis, quam Iesus Christus Dominus et Deus noster dignatus est ostendere per merita gloriosae uirginis Hunegundis ad laudem et gloriam suam, tot reuera exstiterunt testes, quot contigit tunc adesse fideles.
5
Igitur super hoc facto abbates cum monachis congaudentes conferebant ad inuicem, conueniens non esse mutationem ulterius differri, aut episcopalem praesentiam praestolari, uiso praecipue hoc tanto dignoque relatu miraculo, ne scilicet populus longa iam mora protractus diutinaque exspectatione iam lassus pascere spes uideretur inanes. Communi siquidem consilio atque decreto feruntur beata pignora in cryptam sanctae et indiuiduae Trinitatis in honore dedicatam, retro eiusdem ipsius monasterii tribunal fabricatam atque contiguam. Hoc equidem gemina pro causa actitare studuerunt, scilicet ne uel in aliquo casu offenderent sanctitatis munera nimio tumultu sexus utriusque imminente ac premente, uel ne fragmina margaritarum coram idiotis atque imperitis hominibus pensare nescientibus homines propter homines contrectarent, eo quod dicitur: Nolite sanctum dare canibus, et ne spargatis margaritas uestras ante porcos . Unde ait Isaias: Secretum meum mihi, secretum meum mihi . Obseratis ergo firmiter ostiis quae a dextris et a sinistris cancelli eamdem cryptam petentibus aditum pandunt, circumdant beata munera pauitantibus animis ob exhibendam reuerentiam. Haesitabant enim quisnam eorum dignius contingere haberet a Christo concessa tam pretiosa donaria: sed demum consueti hanc tradere curam administrationem domno Gerardo abbati Insulano, quoniam erat natu maior, aetate prouectior, moribus grauior, religione deuotior, piisque actibus procliuior. Ut quid moras innectimus? Suscipiens itaque abbas praedictus cum humilitatis subiectione confratrum imperia, exerit lacertos, seseque praeparat solemnius aduersus uotiua officia. Mutantur summa cum reuerentia ossa felicia, locanturque decentiori in cuna. O felix uirgo, quae quoniam in coelo fulgida degis in gloria, sic ueneraris in terrena aula. O uere felix uirguncula! cui sponsus ille coelestis arridens locutus est in Salomonis epithalamio: Ueni, soror, mea in hortum meum, ut comedas fructum pomorum meorum, sponsa mea, columba mea, immaculata mea, ueni de Libano, ueni, coronaberis . O felix, inquam, uirgo! quae sponso uocanti reciproca uoce cum uirginum choris applaudens, respondere meruisti: Curremus post te in odore unguentorum tuorum , id est in fragantia tuarum uirtutum.
Igitur duo militares uiri qui aderant, solemnia peragunt munuscula. Nam hi summopere efflagitauerant, ut eis concederetur mutationi adesse, sanctaque ossa propriis conspicere oculis. Alter igitur eorum nomine Godefridus senior, pallium decentissimum sanctae uirgini contulit in munus; alter uero nomine Rotbertus, cognomento Anguillula, seipsum ob deuotionem per ceruinam corrigiam seruum obtulit, atque in exhibitione seruitutis hortum iure praedii tradidit in uilla quae Marceia fertur. Fratres autem non terrena, sed diuina persoluunt officia, et uenerationi, ut decebat, satis idonea. Clauso igitur tandem cum diligentia solertiaque honorabili ergasterio, cum cereis et thuribulis et crucibus de crypta erumpunt, laetis apprime mentibus byssinis poderibus, id est albis, palliatis monachis; more patrum feretrum baiulantibus.
Uerum quia basilicae capacitas non ad hoc erat sufficiens, ut confluentis uulgi multitudinem recipere posset, in tantum quippe copiosa utriusque sexus exstabat ecclesia referta confluentia, utpote praestolante pro quo uenerat sanctitatis dona, quod nec gestantes deuotionis pignora ualebant egredi per quae fuerant ingressi ostiola. Qua de re, consilio inter se habito, per ostium eiusdem cryptae in latere dispositum, quod est peruium euntibus ad capellam sancti Nicolai episcopi mirae sanctitatis confessoris, per claustrellum efferunt uenerationis loculum; sicque per quamdam posterulam eiusdem claustrelli in maceria factam eiectum per pomerium atque cimiterium fratrum, ad alium identidem aditum, ignorante populo, perducunt. Sed rursus atrio, quod est pro foribus ecclesiae, gente rusticana redundante, uix cum ingenti luctamine per portam secus capellam sancti archangeli Michaelis sitam extrahunt. Tandemque impenso multo et grandi labore, iamque defessi in campum cultum prope xenodochium monachorum iacentem deferunt: quo in loco quadam prouidentia mensa lignea extensa, sanctum thesaurum in eum deponere atque locare festinant, cum reuerentia tamen ut dignum erat, quatenus ab omni exspectantium, sed et desiderantium multitudine adiri et uenerari absque grauedine potuisset. Siquidem tanta pullularat frequens populatio, quod nec totius uillae capacitas ad capiendum sufficiens erat, sed circumquaque populi per agros uagabantur incerti, quo pacto uel ingenio quaue ex parte templum adire quirent. Cum ergo dies iam inclinata esset ad uesperum, sole a meridiano feruore tepente, rursus Patres cum fratribus resumptis cero ferariis et crucibus, induti uestimentis albis sicut prius, gloriosum reuisere satagunt loculum. Nam in principio reuersi fuerant necessitate cogente, perpaucis inibi relictis, qui feretrum obseruarent, et eulogias atque oblationes susciperent, utpote populo plurimum grauedinis simulque molestiae inferente. Sumpto igitur cum diligentia pretioso gestatorio, etiam tum uulgo in uota grassante, cum honore digno et hymnidica pompa, non modica turba eos comitante, sanctas reliquias referentes in sanctam Dei Ecclesiam inthronizant, ac in sacro peribolo retro altare sanctae uirginis Hunegundis intra pyramidem, quod nos oraculum dicimus, digno cum obsequio componunt, ad honorem Domini nostri Iesu Christi, qui cum coaeterno Patre et sancto Flamine uiuit et regnat Deus per omnia saecula saeculorum.
Click or tap any word for its parse and dictionary entry.
Text: Perseus Digital Library, licensed CC BY-SA. Dictionary: Lewis & Short (Perseus, CC BY-SA). Morphology: LatinCy — machine parsing, corrected against the AGDT & PROIEL treebanks and Morpheus.