Library › Latin: History › Origo Gentis Langobardorum
The Origo gentis Langobardorum is a short anonymous account of the origins and early history of the Lombards, written in the seventh century and transmitted with the Lombard laws. It begins on the northern island of Scadanan, where a small people called the Winnili were led by Gambara and her sons Ybor and Agio; threatened by the Vandals, they won the favour of Wodan through Frea and received the name Langobards, ‘long beards’. It then lists their migrations and kings down to the seventh century.
The work is the earliest record of the Lombards’ own traditions about their past, mixing myth with historical memory. Paul the Deacon used and retold it in his History of the Lombards, and its story of Wodan and Frea is a rare Latin witness to Germanic pagan myth.
About this edition. The Latin text comes from The Latin Library, which publishes public-domain texts. Every word has been analyzed with LatinCy, a neural language model for Latin — click or tap any word for its dictionary form, part of speech, and complete morphology, together with the full entry from Lewis & Short’s A Latin Dictionary.
Latin · History
Origo Gentis Langobardorum
Anonymous · every word parsed
1
[1.] Est insula qui dicitur Scadanan, quod interpretatur excidia, in partibus aquilonis, ubi multae gentes habitant; inter quos erat gens parua quae Winnilis uocabatur. Et erat cum eis mulier nomine Gambara, habebatque duos filios, nomen uni Ybor et nomen alteri Agio; ipsi cum matre sua nomine Gambara principatum tenebant super Winniles. Mouerunt se ergo duces Wandalorum, id est Ambri et Assi, cum exercitu suo, et dicebant ad Winniles: " Aut soluite nobis tributa, aut praeparate uos ad pugnam et pugnate nobiscum". Tunc responderunt Ybor et Agio cum matre sua Gambara: "Melius est nobis pugnam praeparare, quam Wandalis tributa persoluere". Tunc Ambri et Assi, hoc est duces Wandalorum, rogauerunt Godan, ut daret eis super Winniles uictoriam. Respondit Godan dicens: "Quos sol surgente antea uidero, ipsis dabo uictoriam". Eo tempore Gambara cum duobus filiis suis, id est Ybor et Agio, qui principes erant super Winniles, rogauerunt Fream, uxorem Godam, ut ad Winniles esset propitia. Tunc Frea dedit consilium, ut sol surgente uenirent Winniles et mulieres eorum crines solutae circa faciem in similitudinem barbae et cum uiris suis uenirent. Tunc luciscente sol dum surgeret, girauit Frea, uxor Godan, lectum ubi recumbebat uir eius, et fecit faciem eius contra orientem, et excitauit eum. Et ille aspiciens uidit Winniles et mulieres ipsorum habentes crines solutas circa faciem; et ait: "Qui sunt isti longibarbae" ? Et dixit Frea ad Godan: "Sicut dedisti nomen, da illis et uictoriam". Et dedit eis uictoriam, ut ubi uisum esset uindicarent se et uictoriam haberent. Ab illo tempore Winnilis Langobardi uocati sunt.
[2.] Et mouerunt se exhinde Langobardi, et uenerunt in Golaidam, et postea possiderunt Aldonus Anthaib et Aainaib seu et Burgundaib; et dicitur, quia fecerunt sibi regem nomine Agilmund, filium Agioni, ex genere Gugingus. Et post ipsum regnauit Laiamicho ex genere Gugingus. Et post ipsum regnauit Lethuc, et dicitur, quia regnasset annos plus minus quadraginta. Et post ipsum regnauit Aldihoc, filius Lethuc. Et post ipsum regnauit Godehoc.
[3.] Illo tempore exiuit rex Audoachari de Rauenna cum exercitu Alanorum, et uenit in Rugilanda et inpugnauit Rugos, et occidit Theuuane regem Rugorum, secumque multos captiuos duxit in Italiam. Tunc exierunt Langobardi de suis regionibus, et habitauerunt in Rugilanda annos aliquantos.
[4.] Post eum regnauit Claffo, filius Godehoc. Et post ipsum regnauit Tato, filius Claffoni. Sederunt Langobardi in campis feld annos tres. Pugnauit Tato cum Rodolfo rege Herulorum, et occidit eum, tulit uando ipsius et capsidem. Post eum Heruli regnum non habuerunt. Et occidit Wacho, filius Unichis, Tatonem regem barbanem suum cum Zuchilone. Et pugnauit Wacho, et pugnauit Ildichis, filius Tatoni, et fugit Ildichis ad Gippidos, ubi mortuus est. Iniuria uindicanda Gippidi Scandalum commiserunt cum Langobardis. Eo tempore inclinauit Wacho suauos sub regno Langobardorum. Wacho habuit uxores tres: Raicundam, filia Fisud regis Turingorum; et postea accepit uxorem Austrigusa, filiam Gippidorum; et habuit Wacho de Austrigusa filias duas, nomen unae Wisigarda, quam tradidit in matrimonium Theudiperti regis francorum; et nomen secundae Walderada, quam habuit uxorem Scusuald rex francorum, quam odio habens, tradidit eam Garipald in uxorem. Filia regis Herulorum tertiam uxorem habuit nomen Silinga; de ipsa habuit filium nomine Waltari. Mortuus est Wacho, et regnauit filius ipsius Waltari annos septem; Farigaidus: isti omnes Lethinges fuerunt.
5
[5.] Et post Waltari regnauit Auduin; ipse adduxit Langobardos in Pannonia. Et regnauit Albuin, filius ipsius, post eum, cui mater est Rodelenda. Eo tempore pugnauit Albuin cum rege Gippidorum nomine Cunimund, et mortuus est Cunimund in ipsa pugna, et debellati sunt Gippidis. Tulit Albuin uxore Rosemunda, filia Cunimundi, quae praedauerat, quia iam mortua fuerat uxor ipsius Flutsuinda, quae fuit filia Flothario regis Francorum; de qua habuit filia nomine Albsuinda. Et habitauerunt Langobardi in Pannonia annis quadraginta duo. Ipse Albuin adduxit Langobardos in Italia, inuitatos a Narsete scribarum; et mouit Albuin rex Langobardorum de Pannonia mense aprilis a pascha indictione prima. Secunda uero indictione coeperunt praedare in italia. Tertia autem indictione factus est dominus Italiae. Regnauit Albuin in Italia annos tres, et occisus est in Uerona in palatio ab Hilmichis et Rosemunda uxore sua per consilium Peritheo. Uoluit regnare Hilmichis, et non potuit, quia uolebant eum Langobardi occidere. Tunc mandauit Rosemunda ad Longinum praefectum, ut eam reciperet Rauenna. Mox ut audiuit Longinus, gauisus est, misit nauem angarialem, et tulerunt Rosemunda et Hilmichis et Albsuindam, filia Albuin regis, et omnes thesauros Langobardorum secum duxerunt in Rauenna. Tunc ortare coepit Longinus praefectus Rosemunda, ut occideret Hilmichis et esset uxor Longini. Audito consilium ipsius, temperauit uenenum, et post ualneum dedit ei in caldo bibere. Cumque bibisset Hilmichis, intellexit, quod malignum bibisset; praecepit, ut ipsa Rosemunda biberet inuita; et mortui sunt ambo. Tunc Longinus praefectus tulit thesauros Langobardorum, et Albsuinda, filia Albuin regis, iussit ponere in nauem et transmisit eam Constantinopolim ad imperatorem.
[6.] Reliqui Langobardi leuauerunt sibi regem nomine Cleph de Beleos, et regnauit Cleph annos duos, et mortuus est. Et iudicauerunt duces Langobardorum annos duodecim; posthaec leuauerunt sibi regem nomine Autarine, filio Claffoni; et accepit autari uxorem Theudelenda, filia Garipald et Walderade de Baiuaria. Et uenit cum Theudelenda frater ipsius nomine Gundoald, et ordinauit eum autari rex ducem in ciuitatem Astense. Et regnauit Autari annos septem. Et exiuit Acquo dux Turingus de Thaurinis, et iunxit se Theudelendae reginae, et factus est rex Langobardorum; et occidit duces reuelles suos, Zangrolf de Uerona, Mimulf de insula sancti iuliani et Gaidulf de Bergamum, et alios qui reuelles fuerunt; et genuit Acquo de Theodelenda filiam nomine Gunperga. Et regnauit Acquo annos UI. Et post ipso regnauit Aroal annos duodecim. Et post ipso regnauit Rothari ex genere Arodus, et rupit ciuitatem uel castra romanorum quae fuerunt circa litora apriso lune usque in terra Francorum quam ubitergium ad partem orienti, et pugnauit circa fluuium Scultenna, et ceciderunt a parte romanorum octo milia numerus.
[7 ] Et regnauit Rothari annos decem et septem. Et post ipsum regnauit Aripert annos nouem. Et post ipsum regnauit Grimoald. Eo tempore exiuit Constantinus imperator de Constantinopolim, et uenit in partes Campaniae, et regressus est in Sicilia, et occisus est a suis. Et regnauit Grimoald annos nouem; et post regnauit Berthari.
Click or tap any word for its parse and dictionary entry.
Text: Perseus Digital Library, licensed CC BY-SA. Dictionary: Lewis & Short (Perseus, CC BY-SA). Morphology: LatinCy — machine parsing, corrected against the AGDT & PROIEL treebanks and Morpheus.