Library › Latin: Early Christian Writings › Sacrum Commercium Sancti Francisci cum Domina Paupertate
The Sacrum commercium, ‘the holy exchange of St Francis with Lady Poverty’, is an anonymous Franciscan allegory of the thirteenth century. The prologue praises holy Poverty as the foundation and guardian of all virtues, which Christ, the Lord of hosts and King of glory, loved, sought, found and held, making her the gate for those who enter and the first stone of his house. The narrative tells how Francis and his companions climb a mountain in search of Poverty, find her and make a covenant with her; she then tells her story from Paradise through the life of Christ, the apostles and the monks, and dines with the friars on bread and water.
The work is a key text of early Franciscan spirituality, presenting the ideal of absolute poverty in the language of courtly allegory and Scripture. Its later chapters, as in the sample on false paupers who arose among her followers, reflect the tensions within the order over poverty after Francis’s death. It influenced later Franciscan literature and art, including the allegory of Francis’s marriage to Poverty. Its date and author are debated.
About this edition. The Latin text comes from ALIM, the Archive of the Latinity of Medieval Italy (edition: Print edition by: S. Brufani, Edizioni Porziuncola, Assisi 1995), through Corpus Corporum (University of Zurich). Every word has been analyzed with LatinCy, a neural language model for Latin — click or tap any word for its dictionary form, part of speech, and complete morphology, together with the full entry from Lewis & Short’s A Latin Dictionary.
Latin · Early Christian Writings
Sacrum Commercium Sancti Francisci cum Domina Paupertate
Anonymous · every word parsed
1
<Prologus>
'Inter ceteras preclaras et precipuas uirtutes, que in homine locum et mansionem preparant Deo ac ad ipsum eundi et perueniendi uiam excellentiorem et expeditiorem ostendunt, sancta Paupertas quadam prerogatiua omnibus eminet et singulari gratia aliarum titulos antecellit, quoniam fundamentum omnium uirtutum et custos ipsa est et inter alias uirtutes euangelicas loco merito et nomine principatur. Non est proinde quod cetere timeant descensum pluuie, aduentum fluminum et uentorum flatum ruinam comminantem, si super hanc basim fuerint stabilite; et merito quidem, cum Filius Dei, Dominus uirtutum et Rex glorie, speciali dilectione hanc adamauerit, quesierit, inuenerit ac tenuerit, operans salutem in medio terre. Hanc in exordio predicationis sue uelut lumen fidei portam intrantibus posuit et tamquam lapidem in fundamento domus primo iecit; et regnum celorum, quod alie uirtutes in promissione accipiunt ab ipso, hec de ipso sine dilatione aliqua inuestitur. Beati, inquit, pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum celorum.
Digne prorsus eorum est regnum celorum qui nihil possident de terreno uoluntate propria, spirituali intentione et desiderio eternorum. Uiuat necesse est de celestibus qui de terrenis non curat, et dulces micas, que cadunt de mensa sanctorum angelorum, in presenti exilio felici palato deglutiat qui, terrenis omnibus renuntians, omnia uelut stercora reputat, ut gustare mereatur quam dulcis et suauis est Dominus.
Que uera regni celorum inuestitio est et eterne possessionis in eodem regno securitas ac future beatitudinis quedam prelibatio sancta.
5
Propterea beatus Franciscus, tamquam uerus imitator et discipulus Saluatoris, in conuersionis sue principio ad sanctam paupertatem querendam, inueniendam atque tenendam omni studio, omni desiderio, omni deliberatione se dedit, nil dubitans aduersi, nil sinistri timens, nullum subterfugiens laborem, nullam corporis declinans angustiam, si tandem optio sibi daretur ut posset peruenire ad eam, cui Dominus tradidit claues regni celorum.
Capitulum 1 – Beatus Franciscus interrogat de Paupertate.
Cepit sedule uelut curiosus explorator circuire uicos et plateas ciuitatis, diligenter querens quam diligebat anima sua. Interrogabat stantes, percunctabatur aduenientes, sic dicens: "Num quam diligit anima mea uidistis?". Sed erat uerbum istud absconditum ab eis et uelut barbarum. Non intelligentes eum, dicebant ei: "O homo, nescimus quid loquaris. Loquere nobis in lingua nostra et respondebimus tibi".
Non erat in die illa filiis Adam uox neque sensus, ut de paupertate uellent conferre ad inuicem aut loqui. Oderant eam uehementer sicut et hodie faciunt, nec poterant de ipsa querenti quidquam pacifice loqui; propterea uelut ignoto respondent, et de quesitis aliquid se nescire testantur.
Ibo -inquit beatus Franciscus- ad optimates et sapientes et loquar eis. Ipsi enim cognouerunt uiam Domini et iudicium Dei sui, quia isti forsitan pauperes sunt et stulti, ignorantes uiam Domini et iudicium Dei sui.
10
Quo facto ipsi durius responderunt ei, dicentes: "Que noua est hec doctrina, quam infers auribus nostris? Paupertas enim, quam queris, semper tibi sit et filiis tuis et semini tuo post te! Nobis autem sedet deliciis perfrui et abundare diuitiis, quoniam exiguum et cum tedio est tempus uite nostre, et non est refrigerium in fine hominis. Nihil enim melius cognouimus quam letari, manducare et bibere donec uiuimus". Beatus Franciscus hec audiens mirabatur in corde suo et, gratias agens Deo, dicebat: "Benedictus tu, Domine Deus, qui abscondisti hec a sapientibus et prudentibus et reuelasti ea paruulis! Ita, Pater, quoniam sic placitum est ante te. Domine, pater et dominator uite mee, ne derelinquas me in consilio eorum nec sinas me cadere in illa exprobratione, sed da mihi, tua gratia, inuenire quod quero, quia seruus tuus sum et filius ancille tue".
Egressus itaque de ciuitate beatus Franciscus concito gradu uenit ad quemdam campum, in quo, de longe prospiciens, uidit duos senes sedentes graui merore confectos, quorum unus sic loquebatur: "Ad quem respiciam nisi ad pauperculum et contritum spiritu et trementem sermones meos?". Et alius dicebat: "Nihil intulimus in hunc mundum, haud dubium quia nec auferre quid possumus; habentes autem alimenta et quibus tegamur, iis contenti sumus".
Capitulum 2 – Hic petit sibi indicari ubi Paupertas habitat.
Cumque peruenisset beatus Franciscus ad eos, dixit eis: "Indicate mihi, obsecro, ubi domina Paupertas habitet, ubi pascat, ubi cubet in meridie, quoniam eius amore langueo".
At illi respondentes dixerunt: "Bone frater, nos hic sedimus per tempus et tempora et dimidium temporis et frequenter uidimus eam transire, quoniam plures querebant eam. Multi quandoque comitabantur eam, sed sepe sola reuertebatur et nuda, nullis ornata monilibus, nullis decorata comitibus, nullis uestibus circumdata. Flebat enim amarissime atque dicebat: "Filii matris mee pugnauerunt contra me". Et nos dicebamus ad eam: "patientiam habe, quia recti diligunt te".
15
Et nunc, o frater, ascendit in montem magnum et altum, ubi constituit ei Deus; habitat in montibus sanctis, quia diligit eam Deus super omnia tabernacula Iacob. Gigantes non potuerunt attingere uestigia pedum eius, et aquile non uolauerunt usque ad collum eius. Paupertas est res singularis, quam omnis homo contemnit, eo quod non inuenitur in terra suauiter uiuentium; propterea abscondita est ab oculis eorum et uolucres celi latet; Deus intelligit uiam eius et locum eius ipse nouit.
Si tu ergo, frater, uis peruenire ad eam, exue te uestibus iucunditatis tue et depone omne pondus et circumstans te peccatum quia, nisi nudus fueris, non poteris ad eam ascendere, que in tanta se collegit altitudine. Sed, quia benigna est, facile uidetur ab iis qui diligunt eam, et inuenitur ab iis qui querunt illam. Cogitare de illa, frater, sensus est consummatus, et qui uigilauerit propter illam, cito erit securus. Assume socios fideles, ut in montis ascensu ipsorum utaris consilio et auxilio fulciaris, quia ue soli! Si ceciderit, non habet subleuantem; si unus ceciderit, ab altero fulcietur.
Capitulum 3 – Beatus Franciscus hortatur fratres.
Tantorum igitur habito consilio, beatus Franciscus uenit et elegit quosdam socios sibi fideles, cum quibus properans deuenit ad montem. Et dixit fratribus suis: "Uenite, ascendamus ad montem Domini et ad domum domine Paupertatis, ut doceat nos uias suas et ambulemus in semitis eius".
Cumque ex omni parte considerarent montis ascensum propter nimiam altitudinem et asperitatem eius, quidam eorum mutuo loquebantur dicentes: "Quis ascendet in montem istum et ad summitatem eius quis perueniet?".
20
Quod intelligens, beatus Franciscus dixit eis: "Arta est uia, fratres, et angusta porta que ducit ad uitam, et pauci sunt qui inueniant eam. Confortamini in Domino et in potentia uirtutis eius, quoniam facile erit uobis omne difficile. Deponite sarcinas proprie uoluntatis et onera peccatorum abicite et accingimini tamquam uiri potentes. Posteriora obliti ad anteriora uos pro posse extendite. Dico uobis quod quemcumque locum calcauerit pes uester, uester erit. Etenim est spiritus ante faciem uestram, Christus Dominus, qui trahet uos ad montis cacumina in uinculis caritatis. Mirabilis est, fratres, desponsatio Paupertatis, sed facile poterimus ipsius frui amplexibus, quia facta est quasi uidua domina gentium, uilis et contemptibilis omnibus regina uirtutum. Nullus est qui e regione clamare audeat, nullus qui se nobis opponat, nullus est qui iure hoc salutare commercium prohibere ualeat. Omnes amici eius spreuerunt illam et facti sunt ei inimici". Et iis dictis, ceperunt omnes post sanctum Franciscum ambulare.
Capitulum 4 – Paupertas miratur de facilitate ascendentium.
Cumque facillimo gressu properarent ad summa, ecce domina Paupertas in ipsius montis uertice stans, respexit per montis deuexa. Et uidens hos uiros tam potenter ascendentes, immo uolantes, mirata est uehementer et dixit: "Qui sunt isti qui ut nubes uolant et quasi columbe ad fenestras suas?Diu enim est quod tales non uidi nec sic expeditos omnibus abiectis oneribus intuita sum. Loquar ergo ad eos que in corde meo uersantur, ne sicut ceteri tante ascensionis peniteant, circumadiacentem non intuentes abyssum. Scio illos apprehendere me non posse absque meo consensu, sed erit mihi merces coram Patre meo celesti, si salutis consilium dedero eis". Et ecce uox ad eam facta est dicens: "Noli timere, filia Sion, quia isti sunt semen cui benedixit Dominus et elegit in caritate non ficta".
Sicque in solio nuditatis sue domina Paupertas se reclinans, preuenit eos in benedictionibus dulcedinis et dixit eis: "Que est causa aduentus uestri, dicite mihi, fratres, et quare tam festinanter uenitis de ualle miserorum ad montem claritatis? An me forte queritis, que, ut uidetis, sum paupercula, tempestate conuulsa, absque ulla consolatione?".
Capitulum 5 – Beatus Franciscus laudat Paupertatem.
25
At ipsi responderunt dicentes: "Ad te uenimus, domina nostra; obsecramus, suscipe nos in pace. Serui effici cupimus Domini uirtutum, quia ipse est Rex glorie. Audiuimus te reginam fore uirtutum et utcumque experimento didicimus. Propterea, tuis pedibus prouoluti, supplicamus humiliter ut digneris esse nobiscum et sis nobis uia perueniendi ad Regem glorie, sicut fuisti uia sibi, cum dignatus est uisitare sedentes in tenebris et umbra mortis, oriens ex alto. Scimus enim quod tua est potentia, tuum regnum, tu es super omnes uirtutes a Rege regum regina et domina constituta. Tantum fac nobiscum pacem et salui erimus, ut per te nos recipiat qui per te nos redemit. Si decreueris nos saluare, continuo liberabimur. Nam ipse Rex regum et Dominus dominantium, Creator celi et terre, concupiuit speciem et decorem tuum. Cum esset rex in accubitu suo, diues et gloriosus in regno suo, reliquit domum suam, dimisit hereditatem suam: nam gloria et diuitie in domo eius. sicque a regalibus sedibus ueniens dignantissime te quesiuit. Magna ergo dignitas tua et altitudo incomparabilis, cum, relictis omnibus angelorum ordinibus et immensis uirtutibus, de quibus magna erat copia in excelsis, uenit te querere in inferioribus partibus terre, iacentem in luto fecis, in tenebrosis et umbra mortis. Cunctis uiuentibus odiosa non modicum exsistebas et omnes te fugiebant et, prout poterant, effugabant. Et, licet aliqui te fugere omnino non possent, non minus ideo eras eis odibilis et exosa. At postquam dominator Dominus uenit, te suscipiens in se ipso, exaltauit caput tuum in tribubus populorum et quasi sponsam decorauit te corona, super altitudinem nubium te sustollens. Quamuis certe adhuc te innumeri detestentur, nescientes uirtutem tuam et gloriam tuam, tibi tamen deperit nihil, quia libere habitas in montibus sanctis, in firmissimo habitaculo glorie Christi".
Capitulum 6 – Dignitas Paupertatis.
"Ita amator factus forme tue Filius summi Patris, tibi soli in mundo adherens, in omnibus fidelissimam te probauit. Prius enim quam de luminosa patria ueniret ad terras, preparasti sibi locum congruentem, thronum in quo sederet et thalamum in quo quiesceret, pauperrimam scilicet Uirginem, de qua ortus huic mundo effulsit. Nato certe fideliter occurristi, ut in te, non in deliciis, locum sibi placitum inueniret. Positus est, inquit Euangelista, in presepio, quia non erat ei locus in diuersorio. Et sic semper inseparabiliter comitata es ipsum, ut in omni uita sua, quando in terris uisus est et cum hominibus conuersatus est, cum uulpes foueas haberent et uolucres celi nidos, ipse nihilominus non habuit ubi caput suum reclinaret Deinde, cum aperuit os proprium ad docendum, qui ora olim aperuerat Prophetarum, inter multa que locutus est, te primo laudauit, te primo extulit dicens: "Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum celorum".
Iam uero cum sancte predicationis sue glorioseque conuersationis in salutem humani generis testes quosdam eligeret necessarios, elegit certe non diuites mercatores, sed pauperes piscatores, ut tanta estimatione ostenderet te fore ab omnibus diligendam. Tandem, ut omnibus manifesta sit bonitas tua, magnificentia tua, fortitudo tua, quomodo omnibus uirtutibus antecellis, quomodo sine te nulla potest esse uirtus, quomodo regnum tuum non est de hoc mundo, sed de celo, sola tunc Regi glorie adhesisti, cum omnes electi et dilecti eius ipsum timide reliquerunt. Tu autem, fidelissima sponsa, amatrix dulcissima, nec ad momentum discessisti ab eo, immo tunc magis sibi adherebas, cum magis eum ab omnibus contemni uidebas. Nam, si cum eo non fuisses, numquam sic despici ab omnibus potuisset. Secum eras in conuiciis Iudeorum, in insultationibus Phariseorum, in exprobrationibus principum sacerdotum; secum in colaphis, secum in sputis, secum in flagellis. Reuerendus ab omnibus, subsannatus ab omnibus erat, et tu sola solatiabaris ei. Non reliquisti eum usque ad mortem, mortem autem crucis. Et in ipsa cruce, denudato iam corpore, extensis brachiis, manibus et pedibus confixis, patiebaris secum, ita ut nil in eo te gloriosius appareret. Denique signaculum regni celorum ad signandum electos, quando in celum abiit, tibi reliquit, ut quicumque ad regnum suspirat eternum, ad te ueniat, a te petat, per te introeat, quia, nisi signatus sit signaculo tuo, ad regnum quisque intrare non potest.
Ergo, domina, compatere nobis, et signa nos signaculo gratie tue. Quis enim tam hebes est, tam insipiens ut te toto corde non diligat, que sic ab Altissimo es electa et ab eterno preparata? Quis te non reuereatur et honoret, quando ille, quem adorant uniuerse celorum uirtutes, tanto honore te decorauit? Quis enim uestigia pedum tuorum non libenter adoret, cui se Dominus maiestatis tam humiliter inclinauit, tam sociabiliter iunxit, tanta caritate adhesit? Obsecramus per ipsum et propter ipsum, domina, nostras deprecationes ne despicias in necessitatibus, sed a periculis libera nos semper, gloriosa et in eternum benedicta".
30
Capitulum 7 – Responsio domine Paupertatis.
Ad hec domina Paupertas corde letabundo, exhilarata facie, uoce dulci respondit, dicens: "Fateor uobis, fratres et amici carissimi, quia ex quo loqui cepistis, repleta sum letitia, superabundo gaudio, attendens feruorem uestrum, sciens iam sanctum propositum uestrum. Facta sunt mihi uerba uestra desiderabilia super aurum et lapidem pretiosum multum, et dulciora super mel et fauum, Non enim uos estis qui loquimini, sed SpiritusSanctusqui loquitur in uobis et ipsa unctio docet uos de omnibus que locuti estis de Rege altissimo, qui sola gratia sua assumpsit me in dilectam, sibi auferens opprobrium meum de terra, et inter celorum proceres glorificauit me.
Cupio propterea, si uos audire non grauat, longam, sed non minus utilem mei status retexere uobis historiam, ut discatis quemadmodum uos oporteat ambulare et placere Deo, cauentes retro aspiciendi notam, qui manum ad aratrum mittere uultis.
Non sum rudis, sicut multi putant, sed antiqua satis et dierum numero plena, sciens rerum dispositiones, creaturarum uarietates, temporum mutabilitates. Noui fluctuationes cordis humani, partim experientia temporum, partim subtilitate nature, partim gratie dignitate". /*
Capitulum 8 – Recordatio Paupertatis in paradiso.
35
"Fui quandoque in paradiso Dei, ubi erat homo nudus, immo in homine et cum homine nudo deambulans totam illam speciosissimam paradisum, nihil timens, nihil dubitans et nihil aduersi suspicans. Putabam cum eo esse in sempiternum, quoniam iustus, bonus, sapiens ab Altissimo est creatus et positus in amenissimo et pulcherrimo loco. Eram gaudens nimis et ludens coram eo omni tempore, quia, nihil proprietatis habens, totus de Deo erat. Sed heu subiit inopinatum malum, ab initio creature penitus inauditum, cum infelix ille, qui in decore suo olim perdidit sapientiam, serpentem ingressus, qui in celo stare non potuit, fraude aggressus est eum, ut, sicut ipse, preuaricator efficeretur diuini mandati. Credidit miser male suadenti, acquieuit, consensit, et, oblitus Dei creatoris sui primum imitatus est transgressorem. Erat primo nudus, dicente Scriptura de ipso, sed non erubescebat, quia innocentia erat plena in eo. Peccante uero cognouit se nudum esse et, pre erubescentia currens ad folia ficuum, sibi perizomata fecit. Uidens ergo socium meum transgressorem effectum et opertum foliis, quoniam aliud non habebat, elongata sum ab eo, et stans a longe lacrimabili uultu ipsum cepi respicere. Exspectabam eum qui saluam me faceret a pusillanimitate spiritus et tempestate tanta. Et factus est repente de celo sonus totam concutiens paradisum et cum eo lux splendidissima de celo emissa est. Et respiciens uidi Dominum maiestatis deambulantem in paradiso ad auram post meridiem, gloria inenarrabili et indicibili refulgentem. Comitabantur eum multitudines angelorum uoce magna clamantium et dicentium: "Sanctus, Sanctus, Sanctus Dominus Deus Sabaoth, plena est omnis terra gloria tua". Milia milium ministrabant ei et decies centena milia assistebant ei.
Cepi, ego fateor, pauens et tremens nimis, tota stupore et horrore deficere, et corpore tepens, corde uero palpitans, de profundis clamaui, dicens: "Domine miserere, Domine miserere". Non intres in iudicium cum seruo tuo, quia non iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens. Et dixit mihi: "Uade abscondere te modicum ad momentum, donec pertranseat indignatio mea".
Statimque uocauit socium meum dicens: "Adam, ubi es?" At ipse: "Uocem tuam, Domine, audiui et timui, eo quod nudus essem et abscondi me". Uere nudus, quia de Ierusalem in Iericho descendens incidit in latrones, qui ante omnia exspoliauerunt eum nature bono, amissa similitudine Creatoris. Ipse autem Rex altissimus, sed non minus benignissimus, expectauit penitentiam eius, data sibi occasione reuertendi ad eum.
Uerum miser declinauit cor suum, in uerba prorumpens malitie ad excusandas excusationes in peccatis. Sic et culpam auxit et accumulauit penam, thesaurizans sibi iram in die ire et indignationis iusti iudicii Dei. Non pepercit sibi nec semini suo post se, terribili maledicto mortis omnes adiciens. Iudicantibus uero omnibus qui assistebant, eiecit eum Dominus de paradiso uoluptatis iusto sed non minus misericordi iudicio. Et ut reuerteretur in terram, de qua sumptus erat dixit ei, temperans multum, maledictionis sententiam; fecit ei tunicas pelliceas mortalitatem eius in eis designans, uestibus innocentie exspoliatis.
Uidens ergo socium meum indutum pellibus mortuorum, ex toto recessi ab eo, quia ad multiplicandos labores, ut diues fieret, proiectus erat. Iui proinde uaga et profuga super terram plorans et eiulans nimis. Ab eo tempore non inueni ubi requiesceret pes meus, Abraham, Isaac et Iacob et ceteris iustis accipientibus in promissione diuitias et terram fluentem lac et mel. In omnibus istis requiem quesiui et non inueni, Cherubim cum flammeo gladio atque uersatili a stante ante ianuam paradisi, quousque ueniret Altissimus de sinu Patris in mundum, qui me dignantissime requisiuit".
40
Capitulum 9 – Testamentum Christi.
"Qui cum, adimpletis omnibus que dixistis, redire uellet ad Patrem suum qui miserat eum, fecit de me testamentum electis suis et irrefragabili iudicio confirmauit, dicens eis: "Nolite possidere aurum neque argentum neque pecuniam. Nolite portare sacculum neque peram neque panem neque uirgam neque calceamenta neque duas tunicas habeatis. Qui uult tecum in iudicio contendere et tunicam tuam tollere, dimitte ei et pallium. Et qui te angariauerit mille passus, uade cum illo alia duo. Nolite thesaurizare uobis thesauros in terra, ubi erugo et tinea demolitur et ubi fures effodiunt et furantur. Nolite solliciti esse dicentes: Quid manducabimus aut quid bibemus aut quo operiemur? Nolite solliciti esse in crastino: crastinus enim dies sollicitus est sibi ipsi. Sufficit diei malitia sua. Nisi quis renuntiauerit omnibus que possidet, non potest meus esse discipulus", et cetera que in eodem libro scripta sunt".
Capitulum 10 – De apostolis.
"Hec omnia Apostoli et cuncti discipuli eius cum summa diligentia obseruauerunt, nec ad horam pretermiserunt aliquid de omnibus que a Domino et Magistro suo audierunt. Impleuerunt ipsi, fortissimi milites, iudices orbis terre, salutare mandatum, illud idem predicantes ubique, Domino cooperante et sermonem confirmante sequentibus signis. Ardebant in caritate, affluentes ubique pietatis affectu et omnium necessitatibus se impendebant, omni uigilantia curantes ne diceretur de ipsis: "Dicunt et non faciunt". Unde unus eorum fidentissime loquebatur, sic dicens: "Non enim audeo loqui aliquid eorum que per me non efficit Christus in factis et uerbis in uirtute Spiritus Sancti". Et alius quidem sic: "Argentum et aurum non est mihi". Et sic omnes in uita et in morte me summis preconiis extulerunt.
Auditores eorum omnia implere curabant que a magistris suis annuntiabantur eis, et, uendentes possessiones et substantias suas, diuidebant omnibus prout cuique opus erat. Erant omnes pariter et habebant omnia communia, collaudantes Deum et habentes gratiam ad omnem plebem. Ideo Dominus augebat qui salui fierent cotidie in idipsum".
45
Capitulum 11 – De apostolorum sequacibus.
"Tempore quidem longo horum dictorum ueritas apud multos permansit, precipue cum adhuc sanguis pauperis Crucifixi in eorum memoria calidus esset et calix passionis eius preclarus inebriaret corda eorum. Nam, si qui ad horam me pre nimia acerbitate relinquere tentarentur, uulnerum Domini recordantes, per que patebant uiscera pietatis, de tentatione se grauiter puniebant et mihi adherebant fortius et amplexabantur ardentius. Ergo cum eis eram, eorum memorie eterni Regis passionis dolores semper inculcans, ita quod uerbis meis confortati non parum, ferrum lacerans proprium corpus libenter suscipiebant et alacriter de carne sua sacrum cernebant manare cruorem. Durans durauit uictoria ista usque ad tempora longa, ita ut singulis diebus signaculo summi Regis mille milia signarentur". /*
Capitulum 12 – De pace contraria Paupertati.
"Sed heu post modicum facta est pax et pax illa grauior omni bello, in cuius principio pauci sunt signati, in medio pauciores, in fine paucissimi. Et nunc certe ecce in pace amaritudo mea amarissima, in qua omnes me fugiunt, omnes me fugant, a nullis requiror, ab omnibus relinquor. Pax mihi est ab inimicis, sed non a domesticis, pax ab extraneis, sed non a filiis. Et quidem filios enutriui et exaltaui, ipsi autem spreuerunt me.
Erat in tempore illo, quando splendebat lucerna Domini super caput meum et ad lumen eius ambulabam in tenebris, diabolus in plurimis, qui mecum erant, seuiens, erat mundus alliciens, erat caro concupiscens, ita ut multi inciperent diligere mundum et ea que in mundo sunt".
50
Capitulum 13 – Persecutio soror Paupertatis.
"Sed omnium uirtutum consummatio, domina scilicet Persecutio, cui Deus regnum celorum tradidit sicut et mihi, erat mecum in omnibus fidelis adiutrix, fortis auxiliatrix et consiliatrix prudens, que, si quando uidebat aliquos caritate tepescere, celestia uel ad paululum obliuisci, in terrenis utcumque cor ponere, statim intonabat, statim commouebat exercitum, statim filiorum meorum faciem implebat ignominia, ut quererent nomen Domini. Nunc autem reliquit me soror mea et lumen oculorum meorum non est mecum, quia, dum quies a persecutoribus facta est filiis, domestico et intestino bello crudelius lacerantur, inuicem inuidentes, inuicem prouocantes in aquisitione diuitiarum et deliciarum effluxu".
Capitulum 14 – Laus bonorum pauperum.
"Interuallo siquidem temporum ceperunt aliqui respirare et uoluntate uiam rectam ambulare ceperunt, quam quidam tempore illo ambulauerunt necessitate compulsi. Uenerunt ii omnes ad me multis precibus ac lacrimis assidue rogantes ut inirem cum eis fedus perpetue pacis, essemque cum eis sicut olim fui in diebus adolescentie mee, quando erat Omnipotens mecum et in circuitu meo pueri mei. Fuerunt ii uiri uirtutum, uiri pacifici, sine querela ante Deum, persistentes in amore fraternitatis, quousque uixerunt in carne, spiritu pauperes, rebus inopes, uita et sanctitate diuites, celestium carismatum donis locupletes, spiritu feruentes, spe gaudentes, in tribulatione patientes, mites et humiles corde, seruantes spiritus pacem, morum concordiam, coherentiam animorum, conuersationis unitatem et unitatis iocunditatem. Uiri denique deuoti Deo, grati angelis, amabiles hominibus, sibi rigidi, misericordes aliis, actu religiosi, incessu modesti, uultu hilares, corde graues, humiles in prosperis, magnanimes in aduersis, in conuiuio sobrii, in uestitu parcissimi, in somno rarissimi, uerecundi et timorati et omnium bonorum claritate conspicui. Erat cum iis conglutinata anima mea et unus spiritus et una fides erat in nobis".
Capitulum 15 – De falsis pauperibus.
55
"Surrexerunt denique in nobis qui non erant ex nobis, quidam filii Belial, loquentes uana, operantes iniqua, dicentes se pauperes esse cum non essent, et me, quam dilexerant toto corde gloriosi uiri, de quibus locuta sum, spreuerunt et maculauerunt, sequentes uiam Balaam ex Bosor, qui mercedem iniquitatis amauit, homines corrupti mente et a ueritate priuati, existimantes questum esse pietatem: homines assumentes sancte religionis habitum, nouum hominem non induerunt, sed ueterem palliauerunt. Detrahebant senioribus suis et eorum, qui sancte conuersationis institutores fuerunt, uitam et mores in occulto mordebant, uocantes eos indiscretos, immisericordes, crudeles, et me, quam assumpserant, dicebant otiosam, hispidam, turpem, incultam, exsanguem et mortuam, emula mea summo studio id gerente, que, ouis assumens habitum, dolositate uulpis occultabat lupinam rabiem".
Capitulum 16 – Auaritia.
"Hec est Auaritia, que dicitur immoderata cupiditas acquirendi uel retinendi diuitias. Uocabant eam nomine sanctiori, ne omnino uiderentur me derelinquere, cuius munere de puluere surrexerant et de stercore erant erecti. Loquebantur de ea mihi pacifice, sed super iram dolose cogitabant. Et, licet non possit ciuitatis supra montem posite abscondi desolatio, tamen imposuerunt ei nomen Discretionem uel Prouidentiam, cum talis discretio potius dicenda esset confusio et prouidentia bonorum omnium perniciosa obliuio.
Et dicebant ad me: "Tua est potentia, tuum regnum, ne timeas. Bonum est insistere operibus pietatis et uacare fructibus bonis, egenis tribuere, pauperibus aliquid dare"".
Capitulum 17 – Monet Paupertas falsos religiosos.
60
"Et dicebam eis: "Non contradico, fratres, quod bonum hoc non sit quod dicitis uos, sed uidete, obsecro, uocationem uestram. Nolite aspicere retro. Nolite de tecto descendere, tollere aliquid de domo. Nolite de agro reuerti retro, tollere uestimentum. Nolite inuolui negotiis secularibus. Nolite rursus implicari coinquinationibus mundi et corruptionibus, quas fugistis per cognitionem Saluatoris. Necesse est enim ut iis rursus implicati superentur fiantque posteriora eorum deteriora prioribus, specie pietatis retrorsum eundo ab eo quod illis traditum est sancto mandato"".
Capitulum 18 – Responsio eorum.
"Cumque omnibus ista proponerem, facta est dissensio inter eos. Alii dicebant: "Quia bona est et bene dicit"; alii autem: "Non, sed seducere nos uult, ut illam imitemur; misera est et omnes nos secum miseros esse desiderat"".
Capitulum 19 – Paupertas loquitur de bonis religiosis.
"Non potuit emula mea expellere me de finibus eorum tempore illo, quia multi adhuc inter eos magni feruoris magneque caritatis uiri erant in principio conuersionis eorum, celum pulsantes clamoribus et penetrantes orationum instantia, se ipsos excedentes in contemplatione, contemnentes omnia que terrena erant. Tunc precepit mihi Creator omnium et qui creauit me, dicens: "In Iacob inhabita et in Israel hereditare et in electis meis mitte radices". Ego uero hec omnia diligentissime faciebam. Cumque sic essem cum eis et uiam regiam incederemus pariter, habebant propter me claritatem ad turbas et in conspectu potentium admirabiles erant; honorabantur ab hominibus et sancti uocabantur ab eis. Ceperunt ipsi moleste ferre sanctitatis nomen et recordantes quod dixit Filius Dei: "Gloriam ab hominibus non recipio, oblatam gloriam penitus recusabant"".
65
Capitulum 20 – Auaritia nomen Discretionis assumit.
"Ambulantibus uero ipsis in tanto feruore dilectionis Christi, Auaritia, nomen Discretionis assumens, cepit dicere ad illos: "Nolite sic uos rigidos ostendere hominibus nec honorem eorum sic contemnatis, sed ostendite uos affabiles eis et oblatam gloriam nolite exterius respuere, sed interius id summopere facite. Bonum est habere amicitias regum, notitias principum, familiaritates magnorum, quia, dum ipsi sic uos honorant et uenerantur, dum sic uobis assurgunt et occurrunt, multis est ad exemplum; qui, hoc uidentes, ad Deum facilius conuertuntur".
Ipsi uero uidentes profectum, datum acceptauerunt consilium, sed non custodientes se a laqueo posito iuxta uiam, gloriam et honorem demum amplexati sunt toto corde. Tales se fore intus existimabant quales predicabantur foris, ponentes gloriam suam in ore laudantium, sicut fatue in uendentibus et seruus inutilis in terra.
Homines uero, qui tales eos esse putabant interius quales exterius uidebantur, bona sua libenter offerebant eis in remissionem peccatorum suorum. Que in principio ipsi uelut stercora omnia reputabant, dicentes: "Nos pauperes sumus et semper esse desideramus, non uestra desideramus, sed uos. Habentes alimenta et quibus tegamur, iis contenti sumus, quia uanitas uanitatum et omnia uanitas. Propterea deuotio hominum in eis cotidie crescebat magis, ita ut multi eorum minus sua diligerent, que a sanctis sic uidebant contemni".
Capitulum 21 – Auaritia se uocat Prouidentiam.
70
Interea illa barbara inimica mea hoc uidens cepit uehementer irasci et frendere dentibus suis, et, tacta dolore cordis intrinsecus, dixit: "Quid faciam? Ecce totus mundus post eam abiit. Assumam, inquit, mihi nomen Prouidentie, et loquar ad cor eorum, si forte audiant et quiescant".
Et fecit sic, uerbis humilibus dicens ad eos: "Quid hic statis tota die otiosi, nihil in posterum prouidentes? Quid obesset uobis habere necessaria uite, dum a superfluis parceretis? Cum maiori enim pace et quiete possetis uestram et aliorum operari salutem, si ad uotum cuncta suppeterent, que uobis omnino expediunt. Dum tempus habetis, uobis et posteris prouidete, quia homines retrahent manus a primis datis et a solitis donis. Bonum esset semper sic esse, sed id penitus non ualetis, cum cotidie augeat uos Dominus in idipsum. Numquid non acceptaret Deus, si haberetis quid conferre possetis egenis et essetis memores pauperum, cum ipse dicat: Beatius est magis dare quam accipere?Cur non recipitis bona que offeruntur uobis, ut non fraudetis dantes eterna mercede? Non est iam quod uos timere oporteat a contubernio diuitiarum, cum eas pro nihilo reputetis. Non est in rebus uitium, sed in animo, quia uidit Deus cuncta que fecerat et erant ualde bona. Bonis ergo omnia bona sunt, omnia seruiunt, pro ipsis omnia facta sunt. O quanti bona habentes male ipsa expendunt, que, si uos haberetis, conuerteretis in bonum usum, quia sanctum est propositum uestrum, sanctum desiderium uestrum! Non est uestra uoluntas proprios ditare parentes, quia ipsi satis diuites sunt, sed dum haberetis necessaria honestius atque ordinabilius conuersari possetis".
Hec et iis similia seua illa dicente, aliqui eorum, quorum con scientia corrupta erat, statim prebuerunt assensum. Alii uero hec surda aure transibant et rationes prolatas in medium acutis responsionibus refellebant, non minus isti quam illa suffulti testimoniis Scripturarum".
Capitulum 22 – Auaritia auxilium Acidie petit.
"Sed uidens Auaritia quod per se non posset suum adimplere desiderium ex ipsis, mutauit consilium ut impleret propositum. Uocauitque Acidiam, que bona negligit inchoare et inchoata perficere, et statuit fedus cum ea et pactum pepigit contra istos. Non erat ei nimis familiaris nec forte coniuncta, tamen in malum libenter conuenerunt in unum, sicut olim Herodes et Pilatus aduersus Saluatorem. /* Inito consilio, infremuit Acidia et, facto impetu, cum satellitibus suis fines eorum ingressa est, et, totis uiribus arma sua deducens, caritatem eorum exstinxit et in teporem et torporem conuertit eos. Sicque parum a pusillanimitate spiritus absorpti, facti sunt tamquam mortui a corde".
75
Capitulum 23 – De religiosis per Acidiam uictis.
"Ceperunt deinde ad queque egyptiaca, que reliquerant, miserrime suspirare et que corde magnifico contempserant turpiter requirebant. Incedebant tristes uiam mandatorum Dei et corde arido ad queque iniuncta currebant. Deficiebant sub onere et pre inopia spiritus uix poterant suspirare. Rara compunctio erat eis, contritio nulla, obedientia plena murmure, cogitatio animalis, letitia dissoluta, pusillanimis tristitia, sermo incautus, risus facilis; in uultu hilaritas, in incessu uanitas, uestis mollis et delicata, studiose incisa, studiosius consuta, somnus multus, cibus superfluus, potus intemperatus. Nugas et trufas et uerba proferebant in uentum. Recitabant fabulas, mutabant leges, disponebant prouincias et hominum facta diligenter tractabant. De exercitio spirituali nulla cura, nullum studium de salute anime, rara collatio de celestibus et eternis tepens desiderium.
Ceperunt sic obdurati alter alteri inuidere, alter alterum prouocare et unus alteri dominari; gestiens frater fratrem crimine pessimo accusabat. Deuitabant tristia, appetentes in quo uane gauderent, quia uere non poterant. Retenta tamen specie sanctitatis utcumque, ne omnino uilescerent, et loquentes sancta, miseram conuersationem suam apud simplices occultabant. Sed tanta erat eorum interioris hominis dissolutio quod, se cohibere non ualentes, apertis indiciis erumpebant foris".
"Ceperunt denique uiris secularibus adulari et cum eis iungere matrimonium ut exhaurirent bursas eorum, ut amplificarent edificia et multiplicarent ea que penitus recusauerant. Uendebant uerba diuitibus et matronis salutationes et curias regum ac principum omni studio frequentabant, ut iungerent domum ad domum et agrum agro copularent. Et nunc magnificati sunt et ditati, confortati sunt in terra, quia de malo ad malum egressi sunt et Dominum non cognouerunt. Ceciderunt dum alleuarentur, prolapsi sunt in terra ante natiuitatem, et tamen dicunt mihi: "Sumus amici tui"".
Capitulum 24 – Pauperes diuites effecti persequuntur Paupertatem.
80
"Dolens dolebam ego de quibusdam magis, qui cum in seculo satis fuissent miseri et contemptibiles, postquam ad me uenerunt, diuites facti sunt. Impinguati et incrassati fortius ceteris recalcitrant deridentes me. Ipsi certe uita ipsa putabantur indigni, egestate et fame steriles, qui mandebant herbas et arborum cortices, squalentes calamitate et miseria. Nunc non sunt contenti communi uita, sed segregant semetipsos, sine timore se ipsos pascentes, quorum conuersatio, superflua queritando, satis ceteris est molesta, affectantes honorem inter Christi discipulos, qui in seculo etiam inter notos ualde contemptibiles erant. Qui, cum hordeaceo pane et aqua sepe carerent et esse sub sentibus delicias computabant, filii stultorum et ignobilium, et in terra penitus non parentes, ad ,meas miserias deuoluti sunt, abominantur me etm fugiunt longe a me, et faciem meam conspuere non uerentur. Contumelias et terrores passa sum ab eis, et qui erant pacifici mei et custodientes latus meum insultabant mihi. Uerecundabantur de me et tanto magis abiciebant me quanto meo beneficio ditatos se fore sciebant, ita ut nomen meum dedignarentur audire".
Capitulum 25 – Paupertas monet eos ad se redire.
"Dolens dolebam ego et dicebam ad eos: "Reuertimini, filii recedentes, et sanabo auersiones uestras. Cauete ab omni auaritia que est idolorum seruitus, quoniam auarus non implebitur pecunia. Memoramini pristinos dies, in quibus illuminati magnum certamen sustinuistis passionum. Nolite fieri subtractionis filii in perditionem, sed fidei in acquisitionem anime. Irritam quis faciens legem Moysi sine ulla miseratione duobus uel tribus testibus moritur. Quanto magis putatis deteriora mereri supplicia qui Filium Dei conculcauerit et sanguinem Testamenti pollutum duxerit in quo sanctificatus est, et spiritui gratie contumeliam fecerit? Rediteergo, preuaricatores, ad cor, quia non in abundantia cuiusquam uita est, ex iis que possidet".
At ipsi indignantes dicebant: "Uade, o misera, recede a nobis; scientiam uiarum tuarum nolumus".
Et aio ad eos: "Miseremini mei, miseremini mei, saltem uos, amici mei. Quare persequimini me sine causa? Numquid non dixi uobis quia mei ac uestri mores non conuenirent? En penitet me uidisse uos"".
85
Capitulum 26 – Dominus loquitur ad Paupertatem.
"Et factus est sermo Domini ad me, dicens: "Reuertere, reuertere, Sunamitis, reuertere, reuertere ut intueamur te. Ipsi filii irritatores sunt et nolunt audire te, quia nolunt audire me. Factum est eis cor incredulum et exasperans: recesserunt et abierunt non enim abiecerunt te, sed me. Tu enim hos docuisti aduersus te et erudisti eos in caput tuum, quia nisi te assumpsissent, numquam sic ditati fuissent. Simulabant diligere te, ut sic beneficiati recederent. Propterea contemptione aduersa auersi sunt et apprehendentes mendacium noluerunt reuerti. Ne iterum credas eis cum locuti fuerint tibi bona, quia contempserunt te et querent animam tuam. Ne assumas laudem et orationem pro eis, quia non exaudiam te, etenim abieci eos, quia ipsi spreuerunt me"".
Capitulum 27 – Domina Paupertas monet beatum Franciscum de
profectu et defectu conuersationis.
"Ecce, fratres, retexui uobis longi sermonis parabolam ut precedant palpebre gressus uestros et uideatis quid agere debeatis. Periculosum est ualde retro aspicere et illudere Deo. Memores estote uxoris Loth et nolite omni spiritui credere. Confido tamen de uobis, carissimi, quia magis in uobis quam in ceteris uideo meliora et uiciniora saluti, quoniam uidemini omnia penitus abiecisse, de omnibus penitus uos exonerasse. Et de iis omnibus efficacissimum argumentum est mihi montis huius ascensio, ad quem pauci umquam attingere potuerunt. Sed dico uobis, amici mei, quod multorum malitia bonorum uirtutem mihi facit esse suspectam et sub uestimentis ouium lupos rapaces frequenter experta sum.
90
Cupio certe unumquemque uestrum sanctorum imitatorem effici, qui fide et patientia hereditauerunt me. Sed, quia timeo ne uobis sicut et ceteris contingat, salutare do uobis consilium, ne uidelicet uelitis sic in principio altiora et secretiora contingere, sed paulatim proficientes, Christo duce, tandem perueniatis ad summa. Uidete ne, postquam stercora uilitatis ad radices uestras fuerint missa, inueniamini steriles, quia nihil aliud uobis preterquam securis apponitur. Nolite ex toto affectui uestro credere quem nunc habetis, quia pro cliuiores sensus hominis sunt ad malum quam ad bonum agendum, et facile ad consueta reuertitur animus, licet ab illis quandoque multum sit elongatus. Scio enim quod ex feruore nimio leuissima omnia uobis uidentur; sed mementote quod dicitur, quia ecce qui seruiunt Deo non sunt stabiles, et in angelis suis reperit prauitatem. "Primum quidem ad portandum omnia dulcissima uobis existunt, sed paulo post, securitate accepta, de collatis beneficiis incuriam admittetis. Putabitis qua hora uultis in id ipsum redire et primam reinuenire consolationem, sed negligentia semel admissa non de facili extirpatur. Declinabit deinde cor uestrum ad alia, sed ratio reclamabit ut redeatis ad prima. Sic conuersi in torporem et acidiam spiritus uolatilia excusationum uerba pretendetis, dicentes: "Non possumus esse, sicut in principio fuimus, fortes et nunc alia tempora currunt"; nescientes quod dicitur quia, cum consummatus fuerit homo, tunc incipiet. Erit tamen in animo uestro semper uox sic dicens: "Cras, cras reuertemur ad uirum priorem, quia melius erat nobis tunc quam nunc".
Ecce predixi uobis plura, fratres, et multa habeo uobis dicere, que non potestis portare modo. Ueniet hora, cum palam uobis exponam omnia supra dicta".
Capitulum 28 – Beatus Franciscus cum fratribus respondet Paupertati.
Ad hec beatus Franciscus cum fratribus suis pronus in terram cecidit, gratias agens Deo et dixit: "Placet, domina nostra, quod dicis, nec in omnibus que locuta es aliqua reprehensio esse potest. Uerus est sermo quem audiuimus in terra nostra super sermonibus tuis et super sapientia tua; et multo maior est sapientia tua quam rumor quem audiuimus. Beati uiri tui et beati serui tui,ii qui sunt coram te semper et audiunt sapientiam tuam. Sit Dominus Deus tuus benedictusin seculacui complacuistietdilexittein sempiternum et constituit tereginamut faceresmisericordiam etiudicium in seruis eius. O quam bonus et suauis est spiritus tuus, corripiens errantes et peccantes admonens!
"Ecce, domina, per caritatem Regis eterni qua dilexit te et per illam qua tu diligis eum, te obsecramus ut non fraudes nos a desiderio nostro, sed facias nobiscum iuxta mansuetudinem et misericordiam tuam. Magna enim suntoperatua et inenarrabilia; propter hoc indisciplinate anime errant a te. Et quia sola incedis undique scopulosa, ut castrorum acies ordinata, non possunt tecum morari insipientes. Sed ecce nos serui tui sumus et oues pascue tue. In eternum et in seculum seculi iuramus et statuimus custodire iudicia iustitie tue .
95
Capitulum 29 – Consensus Paupertatis.
Commota sunt ad hec uiscera domine Paupertatis et, sicut ei proprium est misereri semper et parcere, ultra se continere non ualens, cucurrit et amplexata est eos ac pacis osculum unicuique prebens, dixit: "Ecce, iam uenio, fratres et filii mei, uobiscum, sciens me de uobis lucraturam quamplures".
Beatus Franciscus, non se capiens pre letitia, cepit laudare alta uoce Omnipotentem, qui non derelinquit sperantes in se dicens: "Benedicite Dominum, omnes electi eius, agite dies letitie et confitemini ei, quoniam bonus, quoniam in seculum misericordia eius".
Et descendentes de monte duxerunt dominam Paupertatem ad locum in quo manebant; hora enim erat quasi sexta.
Capitulum 30 – De conuiuio Paupertatis cum fratribus.
100
Et, preparatis omnibus, coegerunt illam comedere secum. At illa: "Ostendite mihi, inquit, primo oratorium, capitulum, claustrum, refectorium, coquinam, dormitorium et stabulum, pulcra sedilia, expolitas mensas et domos immensas. Nihil enim uideo horum, nisi quod cerno uos hilares et iucundos, superabundantes gaudio, repletos consolatione, ac si omnia expectetis ad uotum suppeti uobis".
Ipsi quoque respondentes dixerunt: "Domina et regina nostra, nos serui tui ex longo itinere fatigati sumus, et tu, nobiscum ueniens, non modicum laborasti. Comedamus ergo prius, si iubes, et sic confortati ad nutum tuum omnia implebuntur".
"Placet quod dicitis" ait; "sed iam afferte aquam, ut manus nostras lauemus, et sindones, quibus tergamus eas". Illi uero citissime obtulerunt medium quoddam terreum uasculum, quia perfectum non erat ibi, plenum aqua. Et uergentes in manibus eius respiciebant huc atque illuc pro sindone. Cumque non inuenissent eam, unus obtulit ei tunicam qua indutus erat ut cum ea tergeret manus. Ipsa uero, cum gratiarum actione illam suscipiens, magnificabat Deum in corde suo, qui talibus eam associauit hominibus. Deinde duxerunt eam ad locum in quo mensa parata erat. Que, cum fuisset perducta, respexit et nil aliud uidens quam tria uel quatuor frusta panis hordeacei aut suricei posita super gramina, uehementer admirata est dicens intra se: "Quis umquam uidit talia in generationibus seculorum? Benedictus tu, Domine Deus, cui cura est de omnibus; subest enim tibi posse, cum uolueris; docuisti populum tuum per talia opera placere tibi". Sicque consederunt pariter gratias agentes Deo super omnia dona sua.
Iussit domina Paupertas apportari cocta cibaria in scutellis. Et ecce allata est scutella una plena aqua frigida, ut intingerent omnes in ea panem: non erat ibi copia scutellarum nec coquorum pluralitas. Petiit aliquas saltem herbas odoriferas crudas sibi preberi. Sed hortulanum non habentes et hortum nescientes, collegerunt in silua herbas agrestes et posuerunt coram ea. Que ait: "Parum salis afferte ut saliam herbas, quoniam amare sunt". "Exspecta -inquiunt -domina, quousque ciuitatem intremus et afferamus tibi, si fuerit qui prebeat nobis". "Prebete -inquit -mihi cultellum ut emundem superflua et incidam panem, quia ualde durus et siccus est". Dicunt ei: "Domina, non habemus fabrum ferrarium, qui nobis faciat gladios; nunc autem dentibus cultelli uice utere et post prouidebimus". "Et uinum apud uos est aliquantulum?" dixit. Responderunt illi dicentes: "Domina nostra, uinum non habemus, quia initium uite hominis panis et aqua, et tibi bibere uinum non est bonum, quoniam sponsa Christi uinum debet fugere pro ueneno". Postquam autem exsaturati sunt magis ex tante inopie gloria quam essent rerum omnium abundantia, benedixerunt Domino, in cuius conspectu tantam inuenerunt gratiam, et duxerunt illam ad locum in quo quiesceret, quia fatigata erat. Sicque supra nudam humum nudam se proiecit.
Petiit quoque puluinar ad caput suum. At illi statim portauerunt lapidem et supposuerunt ei.
105
Illa uero, quietissimo somno ac sobria dormiens, surrexit festinanter, petens sibi claustrum ostendi. Adducentes eam in quodam colle ostenderunt ei totum orbem quem respicere poterant, dicentes: "Hoc est claustrum nostrum, domina".
Capitulum 31 – Domina Paupertas benedicit fratribus et monet
eos perseuerare in recepta gratia.
Iussit ipsa omnes pariter consedere et uerba uite locuta est ad eos, dicens: "Benedicti uos, filii, a Domino Deo qui fecit celum et terram, qui tanta caritatis plenitudine in domo uestra me suscepistis, ut uisum sit mihi hodie esse uobiscum tamquam in paradiso Dei. Propterea repleta sum gaudio, superabundo consolatione, et quia tantum uenire tardaui, ueniam peto. Uere Dominus est uobiscum, et ego nesciebam. Ecce quod concupiui iam uideo, quod desideraui iam teneo, quoniam illis sum coniuncta in terris, qui mihi imaginem representant eius cui sum desponsata in celis. Benedicat Dominus fortitudini uestre et opera manuum uestrarum suscipiat. Rogo et multum deprecor uos tamquam filios carissimos, ut perseueretis in iis que Spiritu Sancto docente cepistis, non deserentes perfectionem uestram sicut est consuetudinis quibusdam, sed, euasis cunctis laqueis tenebrarum, semper ad perfectiora nitimini. Altissima est professio uestra, supra hominem, supra uirtutem et antiquarum perfectionem illustrat lumine clariori. De regni celorum possessione nulla sit dubitatio, nulla sit cunctatio uobis, quoniam arram future hereditatis iam tenetis et pignus Spiritus iam suscepistis, signati signaculo glorie Christi, respondentes per omnia, gratia sua, illi prime sue schole, quam in mundo ueniens congregauit. Quod enim illi fecerunt in presentia eius, hoc uos totum in absentia operari cepistis, et non est quod dicere uereamini: "Ecce nos reliquimus omnia et secuti sumus te".
Non deterreat uos magnitudo certaminis et laboris immensitas, quoniam magnam habebitis remunerationem. Et aspicientes in actorem et consummatorem omnium bonorum, Dominum Iesum Christum, qui proposito sibi gaudio sustinuit crucem, confusione contempta, tenete spei uestre confessionem indeclinabilem. Currite ad propositum uobis certamen in caritate. Currite per patientiam, que maxime uobis necessaria est, ut uoluntatem Dei facientes reportetis repromissionem. Potens est enim Deus que supra uires cepistis gratia sua sancta consummare feliciter, quia fidelis est in promissionibus. /* "Nihil inueniat in uobis sibi gratum spiritus qui operatur in filiis diffidentie, nil inueniat dubium, nil inueniat diffidens, ne sue prauitatis contra uos exercende de uobis recipiat argumentum. Nam superbus est ualde et superbia eius et arrogantia eius plus quam fortitudo eius. Magnam iram habet de uobis et uniuerse calliditatis sue in uos arma conuertet et malitie sue uenenum nitetur effundere, utpote qui iam reliquos debellando deuicit et deiecit, uos supra se respiciens dolet.
110
In conuersione uestra, carissimi, celi ciues magna gaudia celebrarunt et coram eterno Rege noua cantica cantauerunt. Gaudent angeli in uobis et de uobis, quia dum per uos multi uirginitatem seruabunt et castitate fulgebunt, superne ciuitatis implebuntur ruine, ubi uirgines sunt celebrius collocandi, quoniam qui non nubunt neque nubentur, erunt sicut angeli Dei in celo. Exsultant Apostoli uidentes suam renouari uitam, predicari doctrinam, sanctitatis precipue per uos ostendi exempla. Letantur martyres exspectantes sacri sanguinis effusione eorum representari constantiam. Tripudiant confessores scientes eorum frequenter uictoriam de inimico rememorari in uobis. Iubilant uirgines sequentes Agnum quocumque ierit, cernentes suum numerum per uos augeri cotidie. Tota denique celestis curia exsultatione repletur, que nouorum conciuium cotidianas celebrabit solemnitates et ad odorem orationum sanctarum ascendentium de hac ualle continue respergetur.
Obsecro itaque uos, fratres, per misericordiam Dei pro qua uos tam miserabiles estis effecti, facite ad quod uenistis, ad quod ascendistis de fluminibus Babylonie. Suscipite humiliter gratiam uobis oblatam, digne utentes ea per omnia semper ad laudem et gloriam et honorem eius qui mortuus est pro uobis, Iesus Christus, Dominus noster, qui cum Patre et Spiritu Sancto uiuit et regnat, uincit et imperat, Deus eternaliter gloriosus, per omnia secula seculorum. Amen".
Click or tap any word for its parse and dictionary entry.
Text: Perseus Digital Library, licensed CC BY-SA. Dictionary: Lewis & Short (Perseus, CC BY-SA). Morphology: LatinCy — machine parsing, corrected against the AGDT & PROIEL treebanks and Morpheus.