Ancient Library
The Greek and Latin classics — every word parsed, every form defined

Antun Matijašević Karamaneo: Carmen ad Iacobum Candidum

Library › Latin: Lyric & Elegy › Carmen ad Iacobum Candidum

This hexameter poem by Antun Matijašević Karamaneo, a priest and scholar of Korčula, is addressed to Iacobus Candidus and describes public festivities held on Hvar (Pharia). The poet asks what he sees on the island, where the new year resounds with joy and applause, as if nature or some god had transported a city accustomed to splendid games. Learning from the cheerful crowd, which repeatedly acclaims Marinus, that he is the author of the celebrations, the poet describes the spectacles in detail, including a wrestling or boxing contest on a raised platform, with a heap of white bedding laid around it to protect contestants who might be thrown down.

The poem is a lively description of popular entertainment in a Dalmatian town under Venetian rule at the turn of the eighteenth century, in the classical tradition of describing games. Little is known here of the persons named, but the text gives concrete detail of festivities and sport not often recorded. It is an example of the Latin verse cultivated by the clergy of the Dalmatian islands in the Baroque period.

About this edition. The Latin text comes from Croatiae auctores Latini (CroALa), University of Zagreb (edition: W. H. Allison, Lipnja 2012), through Corpus Corporum (University of Zurich), licensed CC BY 4.0. Every word has been analyzed with LatinCy, a neural language model for Latin — click or tap any word for its dictionary form, part of speech, and complete morphology, together with the full entry from Lewis & Short’s A Latin Dictionary.

Latin · Lyric & Elegy
Carmen ad Iacobum Candidum
Antun Matijašević Karamaneo · every word parsed
1
In Phariis quae cerno plagis? qua personat annus
Laetitia plausuque nouus? Natura profecto
Uel Deus huc aliquis nullam modo transtulit Urbem
Consuetam magnos solemniter edere ludos.
5
Quis praediuinauisset, nisi praescius aeui
Uenturi Calchas aliquis, quandoque futurum
Ut possent hic tanta geri? quae forsitan omnem
Excedent narrata fidem, cum talibus ista
Nunquam deliciis assueuerit hactenus ora.
10
Hic modicum nil nilque potest uulgare notari.
Sed quod tantarum confusus imagine rerum
Obstupet applausor populus longaque ferendum
Laude putat dignumque, uigil quod fama loquatur.
Quem fontem rear atque caput moliminis esse
15
Huius et unde nouae surgunt exordia pompae,
Allapsu dulci uigiles subeuntia sensus?
Auctorem demum tanti didicisse paratus
Ex hilari potui laetantis murmure uulgi
Auditi toties acclamauisse MARINO.
20
De serie cuiusque rei sum certior inde
Factus ab indigenis confectae nuper ad Urbem
Appulsus hanc ante meos, post singula uidi
Ipse, canam quae cuncta simul, licet esse uidebor,
Materia uires superante, relatibus impar
25
Sufficeret uix Smyrna quibus uel Mantua cantu.
Haec ergo uelox ad grandia quaeque CAPELLUS
Publica magnifico praebet spectacula sumptu
Tempus in id non uisa Phari, nec forsitan annis
Uenturis eadem quandoque uidere licebit.
30
Uix aliter poterat tantae praestantia mentis,
Dotibus usa suis, et magnificentia nosci
Maiores imitata suos, quos fama superstesU. 32 : Corr. ex superestes
In caelum totis sublimes euehit alis.
O quoties, primas cum uesper frigidus umbras
35
Proferret, cooperta pedes Comoedia socco
Illius incessit solers per pulpita iussu,
Detentura diu pleno sermone leporis
Consessus pronas et acutis lusibus aures!
Eiusdem sic turba sales, sic dicta facetis
40
Captabat condita iocis, ut ab ubere sensu
Acta uoluptatis contenderit ilia risu
Saepius et multo distorserit ora cachinno.
Nec breue somniferis ad tempus quaelibet horis
Risibus extentos diduxit fabula rictus
45
Complentis populi denso subsellia coetu,
Sed quos ducebant ad multam scommata noctem,
Uix Urbis Dominae festis cessura theatris.
Non semel in scenam, populo spectanda frequenti,
Dramata proferri sublimi nisa cothurno
50
Iussit agique ducum grauiumque decentia regum
Facta, quibus toto uibrata Cupidine tela
Transabiisse satis cordis secreta patebat.
Quin etiam Phariae facturus gratius urbi
Bis pastorales induci iussit amores
55
Arcadiae, genus unde tument se ducere ciues
Lunari prius orbe suum, prius omnibus astris.
Namque Paro duce densa cohors, omnino relicta
Cyllenes tellure suae uiridisque Lycaei,
Per tumidum sparsas petiit rate Cycladas aequor.
60
Insula quam placido collectam candida portu
Excepit, tantis ueluti laetata colonis,
Quam Paron ipse suo ductor de nomine dixit,
Mox eius marmor parilis surrexit in urbem
Nominis, unde manus iussu digressa deorum
65
Hic circumpositas tollentia moenia pinnas
Struxit, ad hoc seris habitata nepotibus aeui.
Si quisquam me forte roget. quibus histrio quisque
Haec apte potuit repraesentare theatris,
Is tacitus mea uerba cauas admittat in aures.
70
Hic surgit nauale capax, pars infima cuius,
Qua propius mare fronte uidet Solemque subire
Occiduas prospectat aquas, per grande receptat
In sua uestibulum subductas tecta carinas.
Quam supra partem pars altera cernitur huius
75
Molis, inaccessis ductae per inania muris.
Ad alios constructa satis solerter in usus
Tangendos iam iamque meae mihi carmine Musae.
Separat inferna solidis a parte perennis
Strata pauimentis hanc contignatio sedem,
80
Quam ductus paries ad celsi culmina tecti
Summa bipartitu geminasque subinde diremptu
Ex una facit esse domos: per limen initur
Quaeque suum separque foris distinguit utramque,
Horrisoni conuersa feros Aquilonis ad ortus.
85
Impendet quae prona mari Solemque cadentem
Aspicit, ingenti parem spatiosa receptat
Aduectum pro classe sinu pariterque reposta
Plurima sunt inibi trucis instrumenta Gradiui.
Altera uero domus, partes quae spectat Eoas,
90
In caueam conuersa fuit scenamque decentem
Ac addicta uicem curuiu. 91: Corr. ex currui supplere theatri,
In qua, quae supra cantauimus, acta fuisse
Gloria magnifici testatur summa CAPELLI.
Ante fores utriusque domus est cernere stratum
95
Uestibulum saxis; cuius spectatur in omne
Planities porrecta latus, quae fornice molis
Suppositae suffulta iacet podiique figuram
Format, inocciduas paries qua uergit in Arctos.
Nauali siquidem breuioris nobile molis
100
Applicitum consurgit opus, quod quinque capaces
Continet extructas stabili testudine cellas
(Plebis ibi ueluti promus sua munia quisque
Annonae praefectus obit), quibus incubat amplum
Uestibulum circum paruis insigne columnis,
105
Unde potest quacumque uelit spectare plateam
Quisquis in hac eius speculator parte resistit.
Hic personatis obseptus coetibus ipse
Personatus adhuc, infra narranda resedit
Collustraturus laeto spectacula uisu
110
Tot delectamentorum spectabilis AUCTOR.
Multus item tubicen fuit ordine iussus ibidem
Laetificas inflare tubas, ut saepe per Urbem
Auditus clangor duplicaret gaudia uulgo.
Huc ascensuros homines uia lubrica ducit
115
Per circa quater octo gradus, ad pensile quorum
Disponi multas EXCELLENTISSIMUS IDEM
PRAEFECTUS iussit pulsuras lampadas umbram
Prima nocte latus, cum sensim turba coiret,
Agmen in excelso residens auctura theatro.
120
Non potis est rerum species aequare relatu
Iussarum de nocte geri, quas forte nequiret
Dicere condigne cytharae pulsator Apollo.
Has alii cantare uelint; nam luce peractum
Non unum modulabor opus, quod et hospita uidit
125
Turba stupens uisique sibi sunt cernere ciues,
In somnis quae mira uident, ad talia sueti
Circumferre suos nunquam spectacula uultus.
Iamque dies aderant, cum personata iuuentus
Largius usa cibis et pergraecata frequenter
130
Huc, illuc solet ire procax plateasque tumultu
In speciem bacchantis obit possetque uideri,
Ceu thyrso percussa foret, per strata uiarum
Sacra corimbiferi celebrare triennia Bacchi.
Tunc primis aliquid meditans superaddere ludis,
135
Ut pertentarent populi noua gaudia pectus,
Grandia ligna duo tereti surgentia forma,
Ceu foret aeratae duplex antenna triremis,
In medii quasi parte fori, disposta seorsum,
Defigi praecepit humo summumque leuari
140
Erectum celsas tractus caelestis in auras.
Haec quadripartitis a uertice singula nodis
Alligat extentus uicinas funis ad aedes,
Reptantis ne forte uiri sub pondere nutent,
Illorum nisi summum tetigisse cacumen.
145
Funiculis ad celsa trabis cuiusque ligari
Cum cupis anates aliquot fastigia iussit
Et totidem plenas uino spumante lagenas.
Cumque per apprensi manibus pedibusque quis altum
Ad caput adrepens totis euaderet audax
150
Uiribus atque nihil fracto conamine, ligni,
Is uolucres uinumque liquens in dulcia tanti
Praemia gaudebat sibimet cessisse laboris.
Inde per obliqui, pendentis ab arbore summa
Adque latus plateae religati, praepete laetus
155
Regressu celerabat iter compendia funis
Propositumque rei secum referebat honorem.
Utque forum plausu longe maiore sonaret,
Et populus magis atque magis repleret ouatu
Aereas crescente domos, hoc factio pacto
160
Est pugilum producta duplex, quae ludicra turbae
Aequaret Uenetae nudis certamina pugnis.
E regione loci fuit huius maxima moles
In plenae plausu diuersa parte plateae
Iussa fabre fieri multa compage frequentis
165
Asseris atque trabis, pontem quae uisa referret
Impositum fluuio Uenetaeue meatibus undae.
Illius in medio late porrecta iacebat
Ampla superficies modico curuata tumore,
Ut magis apta foret rebus iam iamque gerendis
170
A coetu pugnae specimen praesigne daturo.
Ascensu facili procedebatur ad illam
Accliues per quinque gradus hinc inde patentes.
Inter se binos. fortasse uel amplius, illi
Distabant utrinque pedes, ut compare motu
175
Progressi sursum pugiles aequaliter irent,
Ne pars alterius succumberet altera fraudi.
Prouisum sic prorsus erat, ne uincere quisquam
Auderet ratione loci. sed ut acriter ipsa
Ui fretus magnis penitus contenderet ausis.
180
Conciliare sibi sola uirtute fauorem
Hoc respectantis uulgi certamen adactus.
Adque latus geminum, quod prospectabat in altum,
Unde gradu labi poterat titubante deorsum
Alterutra de parte pugil, ne laederet artus.
185
Protrusus si forte foret non deside pugno,
Lodicum congestus humi fuit albus aceruus.
Textilis ista strues poterat praebere uideri
Stagnantis specimen maris, exceptura cadentes
In caput aut prono membrorum pondere uultus
190
Ut fit in istius dubio discrimine ludi.
Hoc plebi spectare fuit iucunda uoluptas
Congressos in ponte uiros et utraque timendum
Exertas ex parte manus audacter in ictum.
Uix primas hinc hincque ferox assultus in iras
195
Exarsit propius nudamque lacessere partes
Coeperunt pugnam, cum duro pluribus orsu
Uidisses liuere genas, pugnoque nocenti
Esse caput tuber naresque cruore madere.
Nunc his in mala pugnos haerere frequentes,
200
Nunc illis parili demirareris adactos
Arte ue1 in pandum tali molimine uentrem
Cominus ingestos, ut ui de ponte uoluti
In stratam molli sint plures tegmine terram.
Sed quicunque graui deturbabatur ab alta
205
Mole manus ictu, ueluti prolapsus in ipsas
Esset aquas, surgebat humo gaudensque relicta
Rursus inoffensis poscebat proelia membris.
Sit satis huius opus leuiter mihi tangere belli.
Nunc alio me Musa uocat, uelut horreat ictu
210
Contusos narrare uiros et in ora subinde
Impactos illis uiolento robore pugnos,
Et stat ab hoc diuersa cani spectacula ludo.
Pastillos exinde dari mandauit ibidem
Non uni de plebe uiro cunctanter edendos
215
(Et mora commendatU. 215 corr. ex commedat factum!) quos arte redactus
in minimas celerante scobes consperserat apte
Caseus et pinguis condiuerat offa butyri.
Utque modis lepidis haec commessatio multum
In risum populi conuerteret acrius ora,
220
Accipe quo fuerit ioculariter acta tenore.
His in transuersum positi post terga ligari
Iuncturas utriusque manus ad cornua ligni
Praecepit, laxent ne brachia neue recuruent
Admotura cibum patulo scurriliter ori.
225
Dein istos in lance dapes iubet inter edones
Ac ad eorundem pontis tabulata prementes
Apponi statuique pedes utrinque relicto
Non minimo spatio, ne motis alter obesset
Alterius manibus digitos tendentis ad escam.
230
Mox alternatim nexas demittere nodis
In patinam coepere manus orique prehensum
Connisis aferre cibum spes omnis abibat
Posse perattentis illum contingere labris.
Namque superposito connexa tenaciter arctis
235
Hastili manicis et nescia dextera flecti
Apprensos digitis nimis in sublime leuabat
Pastillos nullum faciles admittere morsum.
Quod procul a labiis tantum surgebat in altum,
Quantum sublatis in caelum forte lacertis
240
Palma cauae surrecta manus supereminet ori.
Quos cum uel primis ulla ratione nequirent
Distantes gustare labris, hos totius oris
Supposito cupidi contemplabantur hiatu.
De manibus tentant illos emittere tandem,
245
Ore capi si forte queant, sed desuper acti
In faciem ue1 in ima sinus pectusue cadebant
Inque supercilium ue1 in ipsos luminis orbes,
Sed uix perpauci delabebantur in ora.
Quid gula non possit? quos non molitur edendi
250
Ingluuies attenta modos, ne latret inanis
Nec redeat uisa stomachus ieiunus ab esca?
Consilium tandem capiunt ut uterque iocosa
Occurrat ratione fami strictasque uicissim
Admoueat digitis escas ac inserat ori
255
Alterius, sociumque manu iuuet alter onusta.
Sic quod multiplici per se conamine neutri
Moliri penitus licuit, solerter uterque
Praestitit adnixus risum captare theatri
Mirati laeto plausu, quod sumeret apte
260
Illud ab alterutro sibimet quod deesse uidebat
Alteruter propulsurus ieiunia uentris.
Oblectamentum superest, ut ouantis in istos
Aduoluam numeros populi, quod dicitur Urbis
Ciuibus Adriacae patrio sermone Uolatus.
265
Tantus ut apposita fieret uertigine ludus,
Et posset cunctis a coetibus undique cerni,
Uisa fuit reliquis longe magis edita moles
Aedibus apta rei, uir concitus unde deorsum
Affixus funi lapsu citiore ueniret.
270
Uertice praecipuum surgit sublimis in auras
Turris apud templum, ciues facit unde statarum
Et memores uocale precum longumque patentem
Respicit in spatium porrectam celsa plateam.
Huius ad aereas pars altera uincta columnas,
275
Ad mediam tensi plateam pars altera funis
Uoluendos duplicis trochleae traiecta per orbes
Defixis terrae palis est nexa duobus.
Haec ut adhaereret melius totusque per auras
Extentus foret ipse rudens, fuit ergata nisu
280
Ingenti uersata diu, quae perpete uectis
Attraheret circumiectum molimine funem.
Ut satis ad palum protentum utrumque ligetur.
Sic offendiculi prorsus securus ab alta
Deuolui per eum poterat graue turre uiator
285
Aereus facturus iter, uelut alite corpus
Libraret prorsus liquidum per inane uolatu.
Neglexit scalis excelsam scandere turrim,
Ascensu facili ceu dedignatus adire
Eductam caelo molem, sed in aera sensim
290
Hoc ad opus fixis per funem lintre parata
A palis subuectus abit secumque decennem
Ad socii duxit puerum molimina remi.
Impulsu poterat remorum cymba uideri
Paulatim sublimis agi, cum leniter ipsam
295
Reste superposita contentae separe funi
Nonnulli celsa traherent a turre ministri.
Cum medium tenuisset iter spatioque fasellus.
Alta petens, omnino pari distaret utrinque,
Tunc iussus fuit ille puer subducere remum
300
Perque genu reptare uiri uentremque cauumque
Pectus et eiusdem surrecto corpore firmos
Imposuisse pedes humeris, ter uoce uerendum
Unde salutauit iussitque ualere CAPELLUM.
Inde uia remeans cum descendisset eadem,
305
Absque timore suis consedit denuo transtris,
Uelle ratem uisus moto propellere remo.
Festa comes uacuas incendia iecit in auras.
In caelum penitus missis aequanda sagittis,
Igniferae si forte forent, quae carbo salignus,
310
Quae nitrum, quae sulfur alit, lux incita quorum
In summo raucis extinguitur aere bombis.
His rursus per inane uehi coepere peractis
Ducentes ualidos properanter in aere remos.
Iamque propinquabant turri, cum protinus ipsos
315
Exceptura manus surrexit multa uirorum
Inque suum numerum solers attraxit utrumque.
Deinde uolaturum nota sibi prouida funi
Aptauit ratione uirum, qua pendulus apte
A celsis plateae ferretur ad ima columnis.
320
Qualem fama canit Minoae Daedalon Idae,
Ceratas corpus cum librauisset in alas,
Prosiluisse iugo mediasque subinde per auras
Non breue praecipiti spatium fecisse uolatu,
Talis inaccessa uir hic haerens pectore funi
325
Uexillumque tenensU. 325 corr. ex tendens dextra, quod saepe rotabat,
Ceu sic magnanimum uellet plausisse CAPELLUM,
Est in praelongam delapsus ab arce plateam.
Hunc et amicorum iam pronius ima petentem
Sustinuit numerosa cohors et culcitra multa
330
In terrae disposta solo, ne mole ruentis
Corporis actus humi ualidos offenderet artus
Ad lapides palosue duos aut ossibus oris
Discussis moriens tabo foedaret arenas.
Haec tibi, qui digno cognomine diceris aeque
335
CANDIDUS ac hominum frustrari pectore mentes
Indocili doctoque bonas insigniter artes,
Inscripsi Latiis expressa, IACOBE, Camoenis,
Ad tua consuetis olim diuertere tecta,
Magnarum comitis uirtutum conscia laudis.
340
Istud eo curua lusi testudine carmen,
Hoc ut longinquis uelut experrectus in oris
Et perspectarum monitus tot imagine rerum
Nequaquam ueteres obliuiscare sodales,
Qui descripta supra tecum conspeximus una
345
Facta geri, fuit unde frequens sua cuique uoluptas.
Altera. sed potior, fuit id mihi causa canendi,
Ut mea nimirum uetus obseruantia nota
In rerum queat esse caput, cui uersibus idem
Absenti defertur honor, quem grandibus illi
350
Plenius obsequiis coram tribuisse solebam.
Hisque tuum nugis munus patiare rependi.
FINIS.
Click or tap any word for its parse and dictionary entry.
Text: Perseus Digital Library, licensed CC BY-SA. Dictionary: Lewis & Short (Perseus, CC BY-SA). Morphology: LatinCy — machine parsing, corrected against the AGDT & PROIEL treebanks and Morpheus.
Scroll to Top