Library › Latin: Lyric & Elegy › Ephemeris
The Ephemeris of Ausonius follows the poet through the course of a single day in Latin verse: waking and scolding his slave, morning prayer, the round of business and social duties, and preparations for dinner. Written in the fourth century AD, the sequence survives incomplete but includes a substantial Christian prayer at its heart.
Few ancient poems narrate everyday routine so directly, and the Ephemeris is treasured as a window on the daily life of a cultivated Gallo-Roman gentleman. Its mixture of classical form and Christian devotion also illustrates the blended culture of the late Roman aristocracy.
About this edition. The Latin text is that of the Perseus Digital Library. Every word has been analyzed with LatinCy, a neural language model for Latin — click or tap any word for its dictionary form, part of speech, and complete morphology, together with the full entry from Lewis & Short’s A Latin Dictionary.
Latin · Lyric & Elegy
Ephemeris
Ausonius, Decimus Magnus · every word parsed
1
MANE iam clarum reserat fenestras,
iam strepit nidis uigilax hirundo:
tu uelut primam mediamque noctem,
Parmeno, dormis.
5
dormiunt glires hiemem perennem,
sed cibo parcunt: tibi causa somni,
multa quod potas nimiaque tendis
mole saginam.
inde nec flexas sonus intrat aures
10
et locum mentis sopor altus urget
nec coruscantis oculos lacessunt
fulgura lucis.
annuam quondam iuueni quietem,
noctis et lucis uicibus manentem,
15
fabulae fingunt, cui Luna somnos
continuarit.
surge, nugator, lacerande uirgis:
surge, ne longus tibi somnus, unde
non times, detur: rape membra molli,
20
Parmeno, lecto.
fors et haec somnum tibi cantilena
Sapphico suadet modulata uersu?
Lesbiae depelle modum quietis,
cer iambe.
1
PUER, eia, surge et calceos
et linteam da sindonem.
da, quidquid est, amictui
quod iam parasti, ut prodeam.
5
da rore fontano abluam
manus et os et lumina.
pateatque, fac, sacrarium
nullo paratu extrinsecus:
pia uerba, uota innoxia,
10
rei diuinae copia est.
nec tus cremandum postulo
nec liba crusti mellei,
foculumque uiui caespitis
uanis relinquo altaribus.
15
Deus precandus est mihi
ac filius summi Dei,
maiestas unius modi,
sociata sacro spiritu.
et ecce iam uota ordior:
20
et cogitatio numinis
praesentiam sentit pauens.
pauetne quidquam spes, fides?
1
OMNIPOTENS, solo mentis mihi cognite cultu,
ignorate malis et nulli ignote piorum:
principio extremoque carens, antiquior aeuo,
quod fuit aut ueniet: cuius formamque modumque
5
nec mens conplecti poterit nec lingua profari:
cernere quem solus coramque audire iubentem
fas habet et patriam propter considere dextram
ipse opifex rerum, rebus causa ipse creandis,
ipse dei uerbum, uerbum deus, anticipator
10
mundi, quem facturus erat: generatus in illo
tempore, quo tempus nondum fuit: editus ante
quam iubar et rutilus caelum inlustraret Eous:
quo sine nil actum, per quem facta omnia: cuius
in caelo solium, cui subdita terra sedenti
15
et mare et obscurae chaos insuperabile noctis:
inrequies, cuncta ipse mouens, uegetator inertum:
non genito genitore deus, qui fraude superbi
offensus populi gentes in regna uocauit,
stirpis adoptiuae meliore propage colendus:
20
cernere quem licuit proauis, quo numine uiso
et patrem uidisse datum: contagia nostra
qui tulit et diri passus ludibria leti
esse iter aeternae docuit remeabile uitae:
nec solam remeare animam, sed corpore toto
25
caelestes intrare plagas et inane sepulcri
arcanum uacuis adopertum linquere terris.
Nate patris summi nostroque salutifer aeuo,
uirtutes patrias genitor cui tradidit omnes,
nil ex inuidia retinens plenusque datorum,
30
pande uiam precibus patriasque haec perfer ad aures.
Da, pater, inuictam contra omnia crimina mentem
uipereumque nefas nocituri auerte ueneni,
sit satis, antiquam serpens quod prodidit Aeuuam
deceptumque adiunxit Adam: nos sera nepotum
35
semina, ueridicis olim praedicta prophetis,
uitemus laqueos, quos letifer inplicat anguis.
Pande uiam, quae me post uincula corporis aegri
in sublime ferat, puri qua lactea caeli
semita! uentosae superat uaga nubila lunae,
40
qua proceres abiere pii quaque integer olim
raptus quadriiugo penetrat super aera curru
Elias et solido cum corpore praeuius Enoch.
Da, pater, aeterni speratam luminis auram,
si lapides non iuro deos unumque uerendi
45
suspiciens altare sacri libamina uitae
intemerata fero: si te dominique deique
unigenae cognosco patrem mixtumque duobus,
qui super aequoreas uolitabat spiritus undas.
Da, genitor, ueniam cruciataque pectora purga:
50
si te non pecudum fibris, non sanguine fuso
quaero nec arcanis numen coniecto sub extis:
si scelere abstineo errori obnoxius et si
opto magis, quam fido, bonus purusque probari.
confessam dignare animam, si membra caduca
55
execror et tacitum si paenitet altaque sensus
formido excruciat tormentaque sera gehennae
anticipat patiturque suos mens saucia manes.
Da, pater, haec nostro fieri rata uota precatu.
nil metuam cupiamque nihil: satis hoc rear esse,
60
quod satis est; nil turpe uelim nec causa pudoris
sim mihi; non faciam cuiquam, quae tempore eodem
nolim facta mihi. nec uero crimine laedar
nec maculer dubio: paulum distare uidetur
suspectus uereque reus. male posse facultas
65
nulla sit et bene posse adsit tranquilla potestas.
sim tenui uictu atque habitu, sim carus amicis
et semper genitor sine uulnere nominis huius,
non animo doleam, non corpore: cuncta suetis
fungantur membra officiis: nec saucius ullis
70
partibus amissum quidquam desideret usus.
pace fruar, securus agam, miracula terrae
nulla putem, suprema dii cum uenerit hora,
nec timeat mortem bene conscia uita nec optet.
purus ab occultis cum te indulgente uidebor,
75
omnia despiciam, fuerit cum sola uoluptas
iudicium sperare tuum; quod dum sua differt
tempora cunctaturque dies, procul exige saeuum
insidiatorem blandis erroribus anguem.
Haec pia, sed maesto trepidantia uota reatu,
80
nate, aput aeternum placabilis adsere patrem,
saluator, deus ac dominus, mens, gloria, uerbum,
filius, ex uero uerus, de lumine lumen,
aeterno cum patre manens, in saecula regnans,
consona quem celebrant modulati carmina Dauid:
85
et responsuris ferit aera uocibus amen.
1
SATIS precum datum deo,
quamuis satis numquam reis
fiat precatu numinis.
habitum forensem da, puer.
5
dicendum amicis est haue
ualeque, quod fit mutuum.
quod cum per horas quattuor
cursum citatis sol equis
inclinet ad meridiem,
10
monendus est iam Sosias.
1
TEMPUS uocandis namque amicis adpetit;
ne nos uel illis demoremur prandium,
propere per aedes curre uicinas, puer.
scis ipse, qui sint: iamque dum loquor, redi.
5
quinque aduocaui; sex enim conuiuium
cum rege iustum: si super, conuicium est..
abiit; relicti nos sumus cum Sosia.
1
SOSIA, prandendum est. quartam iam totus in horam
sol calet: ad quintam flectitur umbra notam.
an uegeto madeant condita opsonia gustu
(fallere namque solent), experiundo proba.
5
concute feruentes palmis uoluentibus ollas,
tingue celer digitos iure calente tuos,
uibranti lambat quos umida lingua recursu
1
Puer, notarum praepetum
sollers minister, aduola,
bipatens pugillar expedi,
cui multa fandi copia,
5
punctis peracta singulis,
ut una uox absoluitur.
ego uoluo libros uberes
instarque densae grandinis
torrente lingua perstrepo:
10
tibi nec aures ambigunt,
nec occupatur pagina
et mota parce dextera
uolat per aequor cereum.
cum maxime nunc proloquor
15
circumloquentis ambitu,
tu sensa nostri pectoris
uix dicta iam ceris tenes,
sentire tam uelox mihi
uellem dedisset mens mea,
20
quam praepetis dextrae fuga
tu me loquentem praeuenis.
Quis, quaeso, quis me prodidit?
quis ista iam dixit tibi,
quae cogitabam dicere?
25
quae furta corde in intimo
exercet ales dextera?
quis ordo rerum tam nouus,
ueniat in aures ut tuas,
quod lingua nondum absoluerit?
30
doctrina non hoc praestitit
nec ulla tam uelox manus
celeripedis compendii:
natura munus hoc tibi
deusque donum tradidit,
35
quae loquerer, ut scires prius
idemque uelles, quod uolo.
a
Discutiunt nobis placidos portenta sopores,
b
qualia miramur, cum saepius aethere in alto
c
conciliant uarias coetu uaga nubila formas
1
quadrupedum et uolucrum, uel cum terrena marinis
monstra admiscentur; donec purgantibus euris
difflatae liquidum tenuentur in area nubes,
nunc fora, nunc lites, lati modo pompa theatri
5
uisitur: et turmas equitum caedesque latronum
perpetior: lacerat nostros fera belua uultus
aut in sanguinea gladio grassamur harena.
per mare nauifragum gradior pedes et freta cursu
transilio et subitis uolito super aera pinnis,
10
infandas etiam ueneres incestaque noctis
dedecora et tragicos patimur per somnia coetus,
perfugium tamen est, quotiens portenta soporum
soluit rupta pudore quies et imagine foeda
libera mens uigilat: totum bene conscia lectum
15
pertractat secura manus: probrosa recedit
culpa tori et profugi manascunt crimina somni,
cerno triumphantes inter me plaudere: rursum
inter captiuos trahor exarmatus Alanos.
templa deum sanctasque fores palatiaque aurea
20
specto et Sarrano uideor discumbere in ostro
et mox fumosis conuiua adcumbo popinis.
Diuinum perhibent uatem sub frondibus ulmi
uana ignauorum simulacra locasse soporum
et geminas numero portas: quae fornice eburno
25
semper fallaces glomerat super aera formas:
altera, quae ueros emittit cornea uisus,
quod si de dubiis conceditur optio nobis,
desse fidem laetis melius quam uana timeri,
ecce ego iam malim falli; nam, dum modo semper
30
tristia uanescant, potius caruisse fruendis,
quam trepidare malis, satis est bene, si metus absit,
sunt et qui fletus et gaudia controuersum
coniectent uarioque trahant euenta relatu.
Ite per oblicos caeli, mala somnia, mundos,
35
inrequieta uagi qua difflant nubila nimbi;
lunares habitate polos: quid nostra subitis
limina et angusti tenebrosa cubilia tecti?
me sinite ignauas placidum traducere noctes,
dum redeat roseo mihi Lucifer aureus ortu.
40
quod si me nullis uexatum nocte figuris
mollis tranquillo permulserit aere somnus,
hunc lucum, nostro uiridis qui frondet in agro
ulmeus, excubiis habitandum dedico uestris
Click or tap any word for its parse and dictionary entry.
Text: Perseus Digital Library, licensed CC BY-SA. Dictionary: Lewis & Short (Perseus, CC BY-SA). Morphology: LatinCy — machine parsing, corrected against the AGDT & PROIEL treebanks and Morpheus.