Library › Latin: Myth, Hymn & Religion › Carmen de Sancto Benedicto
This poem in elegiac couplets in praise of Saint Benedict is by Bertharius, abbot of Monte Cassino, who was killed when the Saracens sacked the abbey in 883. It addresses Benedict as father of the monks, famed in all lands, and recounts his miracles in order as they appear in the second book of Gregory the Great’s Dialogues: the mended sieve, the bread brought by the monk Romanus, the priest who was told to share his Easter meal, the struggle with temptation among thorns, and the poisoned cup broken by the sign of the cross.
Later couplets turn to further episodes, including Benedict’s prophecy that the Lombards would destroy his monastery but spare his monks, the hidden flask with a serpent, and the proud monk who held the lamp at supper. The poem is a versification of Gregory’s narrative for liturgical or devotional use at the saint’s own house. Bertharius was also a scholar and writer on grammar and medicine, and this poem is one of the witnesses to the learning of Monte Cassino in the ninth century.
About this edition. The Latin text comes from Corpus Corporum, the Latin text repository of the University of Zurich (edition: Jacques-Paul Migne, Patrologia Latina, vol. 126, Parisiis 1852), reused with attribution for non-commercial purposes (CC BY-NC-SA). Every word has been analyzed with LatinCy, a neural language model for Latin — click or tap any word for its dictionary form, part of speech, and complete morphology, together with the full entry from Lewis & Short’s A Latin Dictionary.
Latin · Myth, Hymn & Religion
Carmen de Sancto Benedicto
Bertharius of Monte Cassino, Saint · every word parsed
1
O Benedicte pater, cunctis celeberrime terris,
Qui confessorum culmen honoris habes:
Te Deus a puero delegit coelitus, atque
Instituit sancti Germinis esse patrem.
5
Tu uia, tu ductor, tu pastor, doctor eorum,
Qui, spretis terris, coelica regna petunt.
Tu, studiis spretis, orbis dominam fugis urbem,
Et Domini subdis mitia colla iugo.
Tu precibus uasis solidas fragmenta dirempti,
10
Obsequiis uestris quod pedagoga tulit.
Aes lapidis iactu confregit liuidus hostis,
Signa dabat mensae quod, Benedicte, tuae.
Sed minime solitam tibi tradere desinit escam,
Romanus furtum subripiendo pium.
15
Aptarat Paschae sibi prandia magna sacerdos,
Sed tibi cum dapibus destinat hunc Dominus.
Tetra nimis uolucris se uultibus ingerit almis,
Et uisa quondam concremat in specie.
Sed spinis recubans, stimulis et punctus earum,
20
Exsuperas uulnus illico uulneribus.
Frangitur arte crucis uas, uirus quo latitabat,
Cum signat tanti dextera sancta Patris.
Quem puer a sanctis precibus niger eliciebat,
Uirga Patris sistit, ac puer ater abit.
25
Suscipe, sancte Pater, pueros, quos gloria Romae
Ad tua transmisit limina mente pia.
Fratribus ipse tibi commissis mons dedit amnem,
Rupe latex exit cum rogitas Dominum.
Ferrum dum uepres resecat Gothus, insilit undis,
30
Sed repetit manicam mox, ubi tinguis aqua.
Assiduam Placidus dum ferret gurgitis undam,
Obsequiis sanctis hunc tulit unda fluens.
Pergito, Maure celer, Pater illico prouidus, inquit.
Iam trahit unda laci praecipitem puerum.
35
Iussa ferens properat super undas, atque recurrit
Erepto puero, ceu per humum gradiens.
Promptus ad omne malum dira cum mente sacerdos,
Toxica quae misit, sustulit ipse prius.
Corruit ecce miser collapsi culmine tecti,
40
Corpore confractus tartara saeua petit.
Talia discipulus dum perfert nuncia cursim,
Concussit sancti intima corda Patris.
Cui pater indixit ob talis gaudia mortis,
Ut lacrymis culpam defleat ipse suam.
45
Panem tollit auis, quo uirus texerat ille,
Abdit ubi nullus cernere possit homo.
Tu meritis almis falsorum templa deorum,
Uertisti in laudem, sancte, decusque Dei.
Perfidus ille draco coelo demersus ab alto,
50
In famulum Christi talia dicta dabat.
Quid, moledicte, tibi mecum est? Quid non, Benedicte,
Quid me persequeris? quid mea iura rapis?
Stat lapis immotus nimio prae pondere fixus,
Quem residens hostis impius ille premit.
55
Tollitur at subito Benedicti uoce beati,
Itque procul sessor, postmodo flamma uorax.
Fratribus est falso comburere uisa culinam,
At Pater ut uenit, uisio falsa fugit.
Attritus puer est murali mole peremptus,
60
Suscitat hunc, et opus iussit adire Pater.
Non licitis domibus sumpserunt prandia fratres,
Absens ipse uidet arguit et nimium.
Hospes adest simplex, quem cepit calle uiator,
Mollibus in pratis prandia quo facerent.
65
Arguit hunc pastor tali pro crimine sanctus,
Mox ueniam culpae expetit ille suae.
Ueste uenit splendens fraudantis Riggo tyranni,
Non tua sunt, inquit, quae tua dorsa gerunt
Totila rex ueniens prostrato corpore supplex,
70
Praesciuit uitae commoda cuncta suae.
Bis quinis annis retinebis culmina regni,
Mors his succedet, moribus esto pius.
Desinit in factis extunc existere saeuus,
Blandior et uixit tempora dicta sibi.
75
Excole, Roma, tuo uatem de dogmate doctum,
Qui tua per saeclum moenia salua canit.
Turbinibus multis quassaberis, atque coruscis,
Hostis nullus erit, qui tua septa ruat.
Non escam carnis, sed nec sacris ordinis unquam,
80
Excipias quaestum, clerice, saluus eris.
Haec ubi contempsit, repetit quem liquerat olim,
Ut uates sanctus dixerat, ille malus.
Omnia quae monachis congessi munere Christi,
Gentibus arbitrio tradita sunt Domini.
85
Uix potui precibus Dominum exorare supernum,
Ut mihi uel fratrum cederet ipse animas.
Post Langobardi uenientes tempore noctis,
Caetera uastantes cuncta tulere simul.
Aeterni regis saluati munere fratres,
90
Illo nec laedi de grege quis potuit.
Uas retinet serpens absconsum tramite, fili,
Admoneo ut solers uergere mox studeas.
Mappula testis adest, retines quam pectore, frater,
Cur ingressa tuum nequitia est gremium?
95
Non clam Patre manent, quae uoluit mente superba,
Praebens coenanti luminis officium.
Fratres en hodie nullus est panis in arcis,
Cras pietate Dei copia panis erit.
Iis sacra coenobii satagunt qui ponere septa,
100
Astans per somnum condere monstrat opus.
Redduntur tumulis per eum, quae more sorores
In famulum Christi noxia uerba dabant.
Patria namque puer dum tecta requirit anhele,
Iniussus pergens mortuus est inibi.
105
Huius non potuit corpus retinere sepulcrum,
Sed Domini famulus id sociauit humo.
Ore patens anguis medio stat calle malignus,
Quem cernens frater ad pia septa redit.
Rusticus adueniens uariato corpore lepra,
110
Abscessit sospes glorificando Deum.
Aurea dona Patri funduntur coelitus almo,
Ut poscens habeat, debita quo redigat.
Uas uitreum montis per saxa patentia mersum,
Illaesum perstat omne tenens oleum.
115
Post Dominum rogitans dolium compleuit oliuo,
Ante quod hoc penitus exstiterat uacuum.
Quo properas, Satana, medicorum more paratus?
Uado tuis potum fratribus ut tribuam.
Dextera sancta senem mox illo daemone captum
120
Saluauit Patris, depulit et Satanam.
Rusticus adueniens constrictus brachia loris,
Ad primum sancti soluitur intuitum.
Postulat orbatus reddi sibi pignus ademptum,
Cum rogitat sanctus, uita redit puero.
125
Sacra soror precibus diffundens coelitus imbrem,
Inuitum secum nocte Patrem retinet.
Post triduum frater gaudens de morte sororis,
Hanc tumulat proprio protinus in tumulo.
Unica sanctorum retinet nunc arca duorum
130
Pignera, quos aethrae iunxit, humoque Deus.
Sanctorum hic animas ad coeli gaudia cernit
Angelicis ulnis hoc per inane uehi.
Totus adest orbis collectus solis ab instar,
Tempore sub noctis uisibus, alme, tuis.
135
Testis adest meriti, Seruandus nomine, magni,
Lucis enim partem cernit et ipse simul.
Regula, sancte Pater, multos tua mittit ad aethram,
Consocians sanctis hos super astra choris.
Flans Domini famulus animam cum laudibus almis
140
Mirifica scala scandit ad astra poli.
Pallia sternuntur diuino lumine mixta,
Qua sacer ascendit ad sacra regna Pater.
Perdita mente manens mulier per deuia scandens,
Huius salua fuit cum specus introiit.
145
Plurima signa tibi concessit gratia Christi,
O Pater insignis, quae modo nemo sciat.
Sed quae noscuntur per mundi climata, quisnam
Ut tua facta decet, pangere rite queat?
Quaeue micant hodie signorum facta priorum,
150
Temporibus nostris gesta tuis meritis.?
Andreas etenim Germano germine cretus,
Rectis non unquam gressibus ire ualens;
Mox ut promeruit tua limina tangere templi,
Extemplo sospes dante fuit Domino.
155
Alter serpentem gestans in uentre latentem,
Obstaclum nullum cui medicina dabat;
Concitus huc scandens pietatis munera poscens,
Ad tua peruenit limina sancta, Pater.
Euomito colubro postquam tua limina scandit,
160
Perstitit incolumis hic pietate Dei.
Corpore contractus genuit quem Cimbrica tellus,
Erigitur templi, Dauid, in aede tui.
Eia, beate Pater, tanto qui lumine praestas,
Sedibus in superis tanta pietate coruscus,
165
Esto tuis famulis custos, doctorque per aeuum:
Ne lupus insidians, hostis ne pestifer unquam
De grege tollat ouem, proprio quem iure retentas.
Berthariumque tuum famulum me protege, serua,
Ductus amore tuo qui carmina uilia prompsi.
170
Hoc Deus omnipotens, saluos qui uis fore cunctos,
Qui coelum terramque regis per saecula, Christe,
Des petimus, nec non paradisi gaudia nobis,
Omnibus et ueras tribuas sine fine coronas.
Click or tap any word for its parse and dictionary entry.
Text: Perseus Digital Library, licensed CC BY-SA. Dictionary: Lewis & Short (Perseus, CC BY-SA). Morphology: LatinCy — machine parsing, corrected against the AGDT & PROIEL treebanks and Morpheus.