Library › Latin: Philosophy › De Aeternitate Mundi
A treatise on the eternity of the world by Boethius of Dacia, a Danish master of arts at the University of Paris in the 1270s and a leading figure among the so-called Latin Averroists. Boethius distinguishes the truths held by faith from those that reason can demonstrate, and argues that the natural philosopher, working from natural principles, can neither prove nor refute the eternity of the world, while the Christian rightly believes on faith that it had a beginning.
The work stands at the centre of the controversy over the autonomy of philosophy that led to the condemnation of 219 propositions by Bishop Étienne Tempier in Paris in 1277. Boethius’s careful separation of the domains of faith and reason was seen by his opponents as teaching a ‘double truth’, though he himself rejected any contradiction between them. It is a key text for understanding the intellectual crisis of the thirteenth-century university.
About this edition. The Latin text comes from The Latin Library, which publishes public-domain texts. Every word has been analyzed with LatinCy, a neural language model for Latin — click or tap any word for its dictionary form, part of speech, and complete morphology, together with the full entry from Lewis & Short’s A Latin Dictionary.
Latin · Philosophy
De Aeternitate Mundi
Boethius of Dacia · every word parsed
1
[1.] Quia sicut in his quae ex lege credi debent, quae tamen pro se rationem non habent, quaerere rationem stultum est, quia qui hoc facit, quaerit quod impossibile est inueniri, – et eis nolle credere sine ratione haereticum est, sic in his quae non sunt manifesta de se, quae tamen pro se rationem habent, eis uelle credere sine ratione philosophicum non est, ideo – uolentes sententiam christianae fidei de aeternitate mundi et sententiam Aristotelis et quorundam aliorum philosophorum reducere ad concordiam, ut sententia fidei firmiter teneatur quamquam in quibusdam demonstrari non possit, – ne incurramus stultitiam, quaerendo demonstrationem ubi ipsa non est possibilis, ne etiam incurramus haeresim, nolentes credere quod ex fide teneri debet, quia pro se demonstrationem non habet, sicut fuit mos quibusdam philosophis quibus nulla lex posita placuit, quia articuli legis positae pro se non habebant demonstrationem, ut etiam sententia philosophorum saluetur, quantum ratio eorum concludere potest, – nam eorum sententia in nullo contradicit christianae fidei nisi apud non intelligentes: sententia enim philosophorum innititur demonstrationibus et certis rationibus possibilibus in rebus de quibus loquuntur, fides autem in multis, innititur miraculis et non rationibus: quod enim tenetur propter hoc quod per rationes conclusum est, non est fides sed scientia, – et ut appareat quod fides et philosophia sibi non contradicunt de aeternitate mundi, ut etiam pateat quod rationes quorundam haereticorum non habent uigorem per quas contra christianam fidem mundum tenent esse aeternum, de hoc per rationem inquiramus, scilicet utrum mundus sit aeternus.
[2.] Et uidetur quod non: primum principium est causa substantiae mundi, quia si non, tunc plura essent prima principia; quod autem habet esse ab alio, hoc sequitur illud in duratione, ergo mundus sequitur primum principium in duratione; ens autem aeternum nullum sequitur in duratione; ergo mundus non est aeternus.
Item, nihil potest Deo adaequari; si ergo mundus esset aeternus, mundus adaequaretur Deo in duratione; hoc autem est impossibile; ergo, etc.
Item, uirtus finita non potest facere durationem infinitam, quia duratio non excedit uirtutem facientem ipsam; uirtus autem caeli finita est, sicut et uirtus cuiuslibet corporis finiti; ergo uirtus caeli non facit durationem aeternam, ergo caelum non est aeternum, ergo nec totus mundus, cum mundus non praecedat caelum.
5
Item, Deus praecedit mundum secundum naturam, in Deo autem idem est natura et duratio; ergo Deus praecedit mundum secundum durationem. Ergo mundus non est aeternus.
Item, omne creatum est ex nihilo factum: in hoc enim differunt creatio et generatio, quia generatio omnis est ex subiecto et materia: ideo generans non potest in totam substantiam rei; creatio autem non est ex subiecto et materia, et ideo creans potest in totam substantiam rei. Mundus autem est creatus, quia ante mundum non erat subiectum et materia ex qua fieret mundus, ergo mundus est ex nihilo: tale autem est ens postquam fuit non ens; cum igitur simul non potuit esse ens et non–ens, ergo prius fuit non–ens et postmodum ens; sed omne illud quod habet esse post non–esse, illud est nouum; mundus igitur est nouus, ergo non est aeternus, cum nouum et aeternum non se compatiantur in eodem.
Item, cui potest fieri additio, illo potest aliquid esse maius; toti tempori quod praecessit, potest fieri additio temporis, ergo et toto tempore quod praecessit potest esse aliquid maius; infinito autem nihil potest esse maius, ergo totum tempus quod praecessit non est infinitum; ergo neque motus, nec mundus.
Item, si mundus esset aeternus, tunc generatio animalium et plantarum et corporum simplicium esset aeterna; ergo indiuiduum demonstratum esset ex infinitis causis generantibus: quia, si generatio esset aeterna, tunc hoc indiuiduum hominis praecederet aliud, et illud aliud, et sic in infinitum; unum autem effectum esse ex infinitis causis agentibus est imposibile: quoniam, si non sit primum agens uel mouens, non est motus, quia primum mouens est causa totius motus, ut scribitur II Metaphysicae, et de se patet, inter autem infinita agentia nullum potest esse primum; ergo haec generatio non est aeterna, ergo neque mundus.
Item, uult Aristoteles UI Physicorum quod eiusdem rationis est magnitudo, motus et tempus, quantum ad finitatem et infinitatem; cum igitur nulla magnitudo sit infinita, sicut probat Aristoteles III Physicorum, ergo nec motus est infinitus, nec tempus, ergo nec mundus: cum mundus non sit sine istis.
10
Item, si mundus esset aeternus, tunc infiniti homines essent generati et corrupti, homine autem corrupto manet substantia quae in corpore erat, anima [scilicet] rationalis, cum ipsa sit ingenerabilis et incorruptibilis, et sic tales substantiae infinitae essent simul in actu; infinita autem esse [simul] in actu est impossibile; ergo etc.
Item, si mundus esset aeternus, tunc motus infinitus esset pertransitus et infinitum tempus, quia, si mundus esset aeternus, tunc tempus praecedens hoc instans esset infinitum; sed infinitum esse pertransitum et acceptum est impossibile; ergo, etc.
Item, quod habet causam aliam, hoc habet initium; mundus habet causam aliam: ergo mundus habet initium; "mare enim factum est, quia mundus factus est", sicut dicitur II Meteororum; quod habet initium, non est aeternum; ergo, etc.
[3.] In contrarium arguitur, et primo: quod mundus possit esse aeternus, et quod ex hoc nullum sequatur impossibile; secundo ostenditur quod mundus sit aeternus. Primum sic: licet effectus sequatur suam causam naturaliter, potest tamen simul esse cum sua causa in duratione; mundus et totum ens causatum est effectus primi entis; ergo, cum primum ens sit aeternum, mundus potest sibi esse coeternus. Maior patet, quia prioritas et posterioritas naturae et simultas durationis compatiuntur se. Minor etiam patet, quia, sicut in omni genere oportet quod primum sit causa omnium aliorum, sic et in genere entis oportet quod primum ens sit causa aliorum, et ex hoc sequitur quod illud primum ens sit ens non causatum, quoniam ipsum debet esse causa sufficiens rerum; sed nulla res causata est sufficiens causa alicuius sui effectus, quoniam a quo dependet essentia entis causati, ab eodem dependet omnis eius effectus, ergo primum ens oportet esse ens non habens aliam causam: aliter enim primum ens non esset.
Hoc idem, apparet per Aristotelem UIII Physicorum, qui dicit quod, licet aliquid sit aeternum, non tamen debet poni principium: triangulum enim habere tres angulos aequales duobus rectis est aeternum, huius tamen aeterni quaerenda est altera causa; ergo aeternum potest habere causam; cum igitur nihil in duratione potest praecedere illud quod est aeternum, igitur effectus potest esse coaeternus suae causae; mundus est effectus primi entis; ergo mundus potest esse sibi coaeternus.
15
Item, patet per exemplum: si sol semper fuisset in nostro haemisphaerio, lumen semper fuisset in medio, et fuisset lumen coaeternum soli, et tamen effectus eius; quod non esset, nisi effectus posset esse simul cum sua causa in duratione.
Item, si pes semper fuisset in puluere, uestigium sibi fuisset coaeternum, et tamen effectus eius.
Item, hoc idem arguitur per rationem sic: nihil est aeternum in futuro absque praeterito, quia uirtus quae potest facere durationem aeternam alicuius rei in futuro, ipsa potest fecisse durationem aeternam eiusdem rei in praeterito: cum illa uirtus sit intransmutabilis et semper se uno modo habens; mundus autem est aeternus in futuro et secundum sententiam christianae fidei, et secundum quorundam philosophorum opinionem; ergo per eandem uirtutem potuit fuisse aeternus in praeterito. Sic ergo mundus potest esse aeternus, et ex hoc nullum uidetur sequi impossibile per rationem, nec ex hoc potest argumentari aliquod inconueniens. Et hoc apparebit illi qui studium suum posuerit ad hoc.
[4.] Quod autem mundus sit aeternus, arguitur sic:
<1> Omne incorruptibile habet uirtutem ut sit semper; quia si talem uirtutem non haberet, incorruptibile non esset. Mundus autem est incorruptibilis, quia omne ingenitum est incorruptibile; ergo mundus habet uirtutem ut sit semper; res autem per totam durationem ad quam uirtus sua essendi se extendit: ergo mundus est aeternus.
20
<2> Item, illud est aeternum quod non habet ante se aliquam durationem: omne enim nouum habet ante se aliquam durationem; sed mundus ante se nullam habuit durationem, quoniam non tempus: tempus enim non erat ante mundum, quia tempus sequitur motum primi mobilis, ut passio subiectum; neque erat aeternitas ante mundum, quoniam illud nunquam est quod habet ante se aeternam durationem; si ergo ante mundum fuisset aeterna duratio, mundus nunquam fuisset.
<3> Item, quod fit de nouo, hoc potest fieri, quia si non, tunc fieret quod impossibile est fieri; quo autem res potest fieri, haec est materia; sed ante mundi factionem non erat aliqua materia ex qua mundus fieret; ergo mundus non est de nouo factus, ergo est aeternus: cum inter nouum et aeternum non sit medium.
<4> Item, omne nouum factum est per transmutationem; quoniam qui tollit transmutationem, tollit omnem nouitatem; omnis autem transmutatio habet subiectum et materiam, ut scribitur principio UIII Metaphysicae et UII eiusdem et III Physicorum: quoniam motus et omnis mutatio est actus entis in potentia [et quidem] secundum quod huiusmodi; cum igitur ante mundum non fuerit aliqua materia et subiectum transmutationis quae exigeretur ad nouam factionem mundi, si mundus esset factum nouum; ergo mundus non est nouum factum, sed aeternum.
<5> Item, omne nouum est in tempore, quoniam nouum in aliqua duratione, oportet quod fiat in parte illius: quod enim fit in toto die, non est nouum in die, et quod est in toto anno, illud non est nouum in anno, sed illud quod est nouum in anno oportet quod sit in aliqua parte anni, inter autem durationes omnes solum tempus partes habet; mundus autem naturaliter est ante tempus; ergo mundus non est nouus, sed aeternus.
<6> Item, omnis generatio est ex corrupto, et omne corruptum est prius generatum; similiter omnis corruptio est ex generato, et omne generatum est ex corrupto; ergo ante omnem generationem est generatio, et ante omnem corruptionem est corruptio; ergo non conuenit dare primam generationem nec primam corruptionem, ergo generatio et corruptio est aeterna; ergo mundus est aeternus, quia quae generantur et corrumpuntur sunt partes mundi quae non possunt praecedere mundum in duratione.
25
<7> Item, effectus suam causam sufficientem non potest sequi in duratione. Causa sufficiens mundi est aeterna, quia ipsa est primum principium; ergo mundus non potest ipsam sequi in duratione; quia primum principium est aeternum, ergo mundus est sibi coaeternus. Et confirmatur ratio: ens aeternum, et secundum suam substantiam, et secundum omnem suam dispositionem, cui nihil acquisitum est in futuro, et cui nihil deficit in praeterito ex his per quae effectum suum produceret, facit effectum suum immediatum sibi coaeternum; Deus est ens aeternum secundum substantiam et secundum omnem, quaecunque in eo est, dispositionem, cui nihil acquisitum est in futuro, [et cui] nihil deficit in praeterito ex his per quae effectum suum produceret, et mundus est suus effectus immediatus; ergo mundus est Deo coeternus.
<8> Item, Aristoteles dicit in IX Metaphysicae quod "agens per uoluntatem, cum potest et uult, tunc agit, nec oportet addere, si non sit impeditum: quoniam posse remouet impedimentum"; sed Deus ab aeterno habuit potentiam et uoluntatem faciendi mundum; ergo mundus est factum aeternum.
<9> Item, omnis effectus nouus aliquam nouitatem requirit in aliquo suorum principiorum: quoniam, si omnia principia alicuius effectus semper se haberent uno modo, ex eis non posset fieri effectus, cum prius non esset; sed in principio mundi, – quod est ens primum -, nulla est nouitas possibilis; ergo mundus non est effectus nouus. Et confirmatur ratio: aliquod agens, si ipsum est nouum secundum substantiam suam, ipsum potest esse causa noui effectus, aut quia ipsum est aeternum secundum substantiam, nouum tamen secundum aliquam uirtutem uel situm – sicut apparet in corpore caeli – aut quia prius subiacebat impedimento, aut quia in subiecto ex quo agit, facta est noua dispositio; in causa mundi nullum istorum est possibile, ut de se apparet; ergo mundus non est causatum nouum.
<10> Item, omne quod mouetur post quietem, reducitur ad motum continuum qui semper est: quoniam quod aliquid quandoque moueatur, quandoque quiescit, non potuit contingere ex causa immobili; cum igitur in motibus non poterit procedere in infinitum, quorum unus est causa alterius; ergo oportet primum motum esse continuum et aeternum. Et propter hanc rationem Aristoteles UIII Physicorum omnem motum nouum reducit ad motum primum, sicut ad causam suam, qui secundum opinionem suam est aeternus; et hanc opinionem tenet Aristoteles propter hanc rationem. Motus qui semper habet causas sufficientes, non potest esse nouus; sed primus motus habet semper causas sufficientes; quia, si non, tunc ipsum praecessisset alius motus, per quem facta esset sufficientia in causis suis, cum prius non esset, ergo ipse esset primus et non–primus, quod est impossibile.
<11> Item, uoluntas quae postponit uolitum, aliquid exspectat in futuro; ante mundum non est aliqua exspectatio: quia ante mundum non est tempus, et nulla exspectatio est nisi in tempore; ergo mundus non est postpositus uoluntati diuinae, illa autem est aeterna, ergo mundus uoluntati diuinae est coaeternus.
30
<12> Item, omnis effectus qui sufficienter dependet ab aliqua uoluntate inter quem et ipsam uoluntatem nulla cadit duratio, simul est cum illa uoluntate: quia simul sunt in duratione, inter quae nulla cadit duratio, sed mundus sufficienter dependet a uoluntate diuina, – aliam enim causam non habet – et inter illa nulla cadit duratio, quia non tempus; ante mundum enim non erat tempus nec aeternitas, quia tunc nonesse mundi esset in aeternitate; cum igitur illud est aeternum quod est in aeternitate, tunc nonesse mundi esset aeternum; ergo mundus nunquam esset quod est impossibile, ergo mundus coaeternus est uoluntati diuinae.
<13> Item, omnis effectus nouus ante se requirit aliquam transmutationem uel in agente suo, uel in subiecto ex quo fit, uel saltem illam quae est aduentus horae in qua agens, semper uno modo se habens, uult agere; ante mundum nulla potuit esse transmutatio; ergo mundus non potest esse effectus nouus.
[5.] Respondebit aliquis quod immo mundus est factum nouum, quia haec fuit forma uoluntatis diuinae ab aeterno, ut mundum produceret in hora in qua factus est: ab antiqua enim uoluntate potest procedere effectus nouus, et propter hoc non oportet quod contingat aliqua transmutatio uel in uoluntate uel in uolente: habet enim aliquis nunc uoluntatem faciendi aliquid post tres dies, adueniente tertia die facit tunc quod prius uoluit et ab antiquo, nec tamen facta est aliqua transmutatio in uoluntate nec in uolente; et hoc modo mundus potest esse nouus, quamquam habet causam aeternam [et] sufficientem.
Sed contra hunc modum ponendi arguitur sic: qui fingit antecedens, fingit omne, quod ex ipso sequitur, nec ipsum certificat; tu autem fingis in Deo talem formam uoluntatis ab aeterno, nec eam potes declarare, et sic facile est omnia fingere: dicet enim tibi aliquis quod non fuit talis forma diuinae uoluntatis ab aeterno, nec habes, unde sibi contradicas; ergo etiam fingis mundum esse nouum, nec hoc poteris declarare.
Item, contra eundem modum ponendi arguitur sic: uolitum procedit a uoluntate secundum formam uoluntatis; si ergo talis fuit forma uoluntatis diuinae quod ab aeterno uoluit producere mundum in hora, ut tu dicis, ergo fuisset Deo impossibile prius mundum produxisse quod uidetur inconueniens, cum Deus sit agens per libertatem uoluntatis.
35
Ad hanc rationem respondebis quod, immo Deus potuit prius fecisse mundum, quia, sicut habuit hanc formam uoluntatis ab aeterno, sic potuit habere aliam, et ideo, sicut mundum produxit in hora in qua factus est, sic potuit ipsum prius produxisse.
Sed contra hanc rationem arguitur sic: quod unius formae uoluntatis est et potest esse alterius, hoc est transmutabile secundum uoluntates; sed Deus penitus est intransmutabilis; ergo non potest habere aliam formam uoluntatis quam illam quam habuit ab aeterno.
<14> Item, ab antiqua uoluntate, inter quam et suum effectum non cadit transmutatio, non potest fieri nouus effectus: quod enim effectus non est simul cum causa in duratione, hoc facit transmutatio cadens inter illa: qui enim transmutationem tollit, ipse tollit omnem exspectationem; sed inter uoluntatem Dei, quae aeterna est et mundum nulla potest cadere transmutatio; ergo ante mundum nulla potest esse transmutatio; ergo mundus coaeternus est uoluntati diuinae.
<15> Item, secundum exemplum quod positum est, non est conueniens in proposito; scilicet quod homo aliquis nunc habet uoluntatem faciendi aliquid post tres dies, adueniente autem tertia die facit illud quod ab antiquo uoluit, illud exemplum inconueniens est in proposito: quia, licet in uoluntate non sit facta transmutatio nec in uolente, tamen facta est transmutatio quae est aduentus horae, scilicet tertiae diei. Quodsi nec facta esset transmutatio in uolente, nec in passiuo ex quo fieri debuit nouus effectus; nec illa transmutatio quae est aduentus horae, tunc ex aliqua uoluntate non posset fieri nouus effectus, quia omnis nouus effectus requirit ante se aliquam transmutationem, ut diceret aliquis. Et quia ante mundum non est facta transmutatio in uoluntate ex qua factus est mundus, nec in materia ex qua fieri deberet mundus – quoniam mundum non antecedit materia – nec etiam facta est illa transmutatio ante mundum quae est aduentus alicuius horae, tunc uidetur quod ex uoluntate aeterna non potuerit fieri mundus nouus. Et ideo illud exemplum inconueniens est in proposito.
Istae sunt rationes per quas quidam haeretici, tenentes aeternitatem mundi nituntur impugnare sententiam christianae fidei, quae ponit mundum esse nouum; contra quas expedit, ut christianus studeat diligenter, ut sciat eas perfecte soluere, si haereticus aliquis eas opponat. Haec sunt rationes:
40
Solutio
[6.] Primo hic diligenter considerandum est quod nulla quaestio [potest esse quae] disputabilis est per rationes, quam philosophus non debeat disputare et determinare, quomodo se habeat ueritas in illa, quantum per rationem humanam comprehendi potest. Et huius declaratio est, quia omnes rationes per quas disputatur, ex rebus acceptae sunt: aliter enim essent figmentum intellectus; philosophus autem omnium rerum naturas docet: sicut enim philosophia docet ens, sic partes philosophiae docent partes entis, ut scribitur IU Metaphysicae, et de se patet; ergo philosophus omnem quaestionem per rationem disputabilem habet determinare: omnis enim quaestio disputabilis per ratione cadit in aliqua parte entis, philosophus autem omne ens speculatur: naturale, mathematicum et diuinum; ergo omnem quaestionem per rationes disputabilem habet philosophus determinare, et qui contrarium dicit, sciat se proprium sermonem ignorare.
Secundo est notandum quod nec naturalis, nec mathematicus, nec metaphysicus potest ostendere per rationes motum primum et mundum nouum esse.
[7.] Quod autem naturalis non potest hoc ostendere, declaratur sic accipiendo duas suppositiones per se notas, quarum prima est: quod nullus artifex potest aliquid causare, concedere uel negare nisi ex principiis suae scientiae. Secunda suppositio est: quod, quamuis natura non sit primum principium simpliciter, est tamen primum principium in genere rerum naturalium, et primum principium quod naturalis considerare potest. Et ideo Aristoteles hoc considerans in libro Physicorum, qui est primus liber doctrinae naturalium, incepit non a primo principio simpliciter, sed a primo principio rerum naturalium, scilicet a materia prima, quam in II eiusdem dicit esse naturam. Ex his autem ad propositum.
Natura non potest causare aliquem motum nouum, nisi ipsum praecedat alius motus qui sit causa eius; sed primum motum non potest alius motus praecedere, quia tunc ipse non esset primus motus; ergo naturalis, cuius primum principium est natura, non potest ponere secundum sua principia primum motum esse nouum. Maior patet, quia natura materialis nihil agit de nouo nisi prius agatur ab alio: natura enim materialis non potest esse primus motor. Quomodo enim ens genitum erit primus motor? Et omne agens materiale est ens genitum. Nec est instantia de corpore caeli, quia si sit ens materiale, tamen non habet materiam uniuoce cum rebus generabilibus; transmutabilia enim sunt ad inuicem quae materiam unius naturae communicant.
45
Item, omnis effectus naturalis nouus aliquam requirit nouitatem in suis immediatis principiis; nouitas autem non potest esse in aliquo ente sine transmutatione praecedente: qui enim tollit transmutationem, ipse tollet nouitatem; ergo natura nullum motum uel effectum nouum causare potest sine transmutatione praecedente. Ideo secundum naturalem, cuius primum principium est natura, motus primus, quem nulla transmutatio praecedere potest, non potest esse nouus. Maior patet, quia, si omnia principia immediata alicuius effectus naturalis semper fuissent in eadem dispositione, ex eis non posset ille effectus nunc esse, cum prius non esset. Quaeram enim, quare magis nunc quam prius, nec habes, unde respondebis. Dico autem in hac ratione "principia immediata", quia, licet effectus naturalis sit nouus, non propter hoc oportet quod in suis principiis mediatis et primis facta sit aliqua transmutatio et nouitas. Quamuis enim proxima principia rerum generabilium transmutantur et quandoque sunt, et quandoque non sunt, primae tamen causae earum semper sunt.
Ex his apparet manifeste quod naturalis non potest ponere aliquem motum nouum, nisi ipsum praecedat aliquis motus qui sit causa eius; ergo, cum necesse sit in mundo ponere aliquem motum primum -, non enim contingit abire in infinitum in motibus quorum unus sit causa alterius – sequitur quod naturalis ex sua scientia et suis principiis quibus ipse utitur, non potest ponere primum motum nouum.
Ideo quod Aristoteles UIII Physicorum quaerens utrum motus aliquando factus sit, cum prius non esset, et utens his principiis, quae modo dicta sunt, et loquens ut naturalis, ponit motum primum aeternum ex utraque parte. Ipse etiam in eodem UIII Physicorum quaerens, quare quaedam quandoque mouentur, quandoque quiescunt, respondet quod hoc est, quia mouentur a motore semper moto. Quia enim motor a quo mouentur, est motor motus, ideo diuersimode se habet, propter hoc facit sua mobilia quandoque moueri et quandoque quiescere. Illa autem quae semper mouentur, ut corpora caeli, mouentur a motore immobili, semper uno modo se habente in se et ad sua mobilia.
Si ergo naturalis non potest secundum sua principia ponere motum primum nouum, ergo nec ipsum mobile [primum], quia mobile causaliter praecedit motum, cum ipsum sit aliqua causa eius. Ergo nec naturalis potest ponere mundum nouum, cum mobile primum non praecessit mundum in duratione.
Ex hoc etiam contingit manifeste quod si quis diligenter inspexerit quae iam diximus, quod naturalis creationem considerare non potest. Natura enim omnem suum effectum facit ex subiecto et materia, factio autem ex subiecto et materia generatio est et non creatio. Ideo naturalis creationem considerare non potest. Quomodo enim naturalis illud considerat quod ad sua principia non se extendunt? Et cum factio mundi, siue productio eius in esse non possit esse generatio, ut de se patet, sed est creatio, ex hoc contingit quod in nulla parte scientiae naturalis factio mundi siue productio in esse docetur, quia illa productio naturalis non est et ideo ad naturalem non pertinet.
50
Ex his etiam, quae dicta sunt, contingit quod naturalis ex sua scientia non potest ponere primum hominem, et ratio est, quia natura de qua intendit naturalis, nihil potest facere nisi per generationem, et primus homo non potest esse generatus. Homo enim generat hominem et sol. Modus enim fiendi primi hominis alius est quam per generationem, nec debet esse mirabile alicui quod naturalis non potest illa considerare ad quae principia suae scientiae se non extendunt. Qui enim diligenter considerabit quae per se potest naturalis considerare, illi apparebit rationabile esse quod dictum est: non enim cuilibet artifex considerare potest quamlibet ueritatem.
Si autem opponas, cum haec sit ueritas christianae fidei et etiam ueritas simpliciter quod mundus sit nouus et non aeternus, et quod creatio sit possibilis, et quod primus homo erat, et quod homo mortuus redibit uiuus sine generatione et idem numero, et quod ille idem homo in numero qui iam ante erat corruptibilis, erit incorruptibilis, et sic in una specie atoma erunt istae duae differentiae corruptibile et incorruptibile, quamuis naturalis istas ueritates causare non possit nec scire, eo quod principia suae scientiae ad tam ardua et tam occulta opera sapientiae diuinae non se extendunt, tamen istas ueritates negare non debet. Licet enim unus artifex non possit causare uel scire ex suis principiis ueritates scientiarum aliorum artificum, non tamen eas negare debet. Ergo, licet naturalis haec quae praedicta sunt, ex suis principiis scire non possit, nec asserere, eo quod principia suae scientiae ad talia se non extendunt, non tamen debet ea negare, si alius ea ponat, non tamen tanquam uera per rationes, sed per reuelationem factam ab aliqua causa superiori.
Dicendum est ad hoc quod ueritates quas naturalis non potest causare ex suis principiis nec scire, quae tamen non contrariantur suis principiis, nec destruunt suam scientiam, negare non debet: ut quod circa quemlibet punctum signatum in superficie sunt quattuor recti anguli possibiles, habeat ueritatem, naturalis ex suis principiis causare non potest, nec tamen debet eam negare, quia non contrariatur suis principiis, nec destruit suam scientiam. Ueritatem tamen illam quam ex suis principiis causare non potest nec scire, quae tamen contrariatur suis principiis et destruit suam scientiam, negare debet, quia sicut consequens ex principiis est concedendum, sic repugnans est negandum: ut hominem mortuum immediate redire uiuum et rem generabilem fieri sine generatione – ut ponit christianus, qui ponit resurrectionem mortuorum, ut debeat et corruptum redire idem numero – ista debet negare naturalis, quia naturalis nihil concedit, nisi quod uidet esse possibile per causas naturales. Christianus autem concedit haec esse possibilia per causam superiorem quae est causa totius naturae, ideo sibi non contradicunt in hic, sicut nec in aliis.
Si autem ulterius opponas, cum haec sit ueritas quod homo mortuus immediate redit uiuus et idem numero, sicut ponit fides christiana quae in suis articulis uerissima est, nonne naturalis negans hoc dicit falsum?
Dicendum ad hoc quod simul stant motum primum et mundum esse nouum [per causas superiores], et tamen non esse nouum per causas naturales et principia naturalia, sic simul stant, si quis diligenter inspiciat, mundum et motum primum esse nouum et naturalem negantem mundum et motum primum esse nouum dicere uerum, quia naturalis negat mundum et motum primum esse nouum sicut naturalis, et hoc est ipsum negare ex principiis naturalibus esse nouum: quicquid enim naturalis, secundum quod naturalis, negat uel concedit, ex causis et principiis naturalibus hoc negat uel concedit. Unde conclusio in qua naturalis dicit mundum et primum motum non esse nouum, accepta absolute, falsa est, sed si referatur in rationes et principia ex quibus ipse eam concludit, ex illis sequitur. Scimus enim quod qui dicit Socratem esse album et qui negat Socratem esse album, secundum quaedam uterque dicit uerum. Sic uerum dicit christianus, dicens mundum et motum primum esse nouum, et primum hominem fuisse, et hominem redire uiuum et eundem numero, et rem generabilem fieri sine generatione, cum tamen hoc concedatur possibile esse per causam cuius uirtus est maior, quam sit uirtus causae naturalis; uerum etiam dicit naturalis qui dicit hoc non esse possibile ex causis et principiis naturalibus: nam naturalis nihil concedit uel negat nisi ex principiis et causis naturalibus, sicut etiam nihil negat uel concedit grammaticus secundum quod huiusmodi nisi ex principiis et causis grammaticalibus. Et quia naturalis solum considerans uirtutes causarum naturalium, dicit mundum et motum primum non [posse esse] nouum, ex eis, fides autem christiana, considerans causam superiorem quam sit natura, dicit mundum posse esse nouum ex illa, ideo non contradicunt in aliquo. Sic ergo patent duo: unum est quod naturalis non contradicit christianae fidei de aeternitate mundi, et aliud est quod per rationes naturales non potest ostendi mundum et motum primum esse nouum.
55
[8.] Quod autem mathematicus hoc non possit ostendere, sic declaratur manifeste: quia mathematicarum una pars est astrologia, et ipsa habet duas partes: unam scilicet quae docet diuersos motus stellarum et uelocitates earum, quae scilicet uelocius et tardius complent cursum suum, et distantias et coniunctiones et aspectus earum et caetera talia; alia pars scientiae astrorum est quae docet effectus quos agunt in toto corpore quod sub orbe est. Quia nec illa quae docet pars prima, nec quae docet pars secunda, ostendunt mundum et motum primum esse nouum, quia tales possunt esse tarditates et uelocitates quarundam stellarum in suis sphaeris respectu aliarum et etiam tales coniunctiones earum ad inuicem, etiam si mundus et motus primus esset aeternus. Et propter hoc idem quod modo dictum est, nec secunda pars scientiae astrorum ostendere potest mundum et motum primum esse nouum, quia ex quo eosdem quos modo habent, possent habere motus stellae et coniunctiones et uirtutes, etiam si mundus et motus primus esset aeternus, tunc etiam consimiles effectus facere possent in mundo inferiori eis quos modo faciunt, etiam si mundus et motus primus esset aeternus, ergo nec secunda pars scientiae astrorum potest ostendere motum primum et mundum esse nouum.
Sicut nec pars prima, nec etiam pars [secunda] mathematicarum scientiarum quae geometria est, potest hoc ostendere. Hoc enim non sequitur ex principiis geometriae, quia oppositum consequentis potest stare cum antecedente, scilicet primum motum et mundum esse aeternum potest stare cum principiis geometriae et omnibus suis conclusionibus. Dato enim hoc falso quod motus primus et mundus sit aeternus, numquid propter hoc erunt principia geometriae falsa, ut "a puncto ad punctum rectam lineam ducere", uel etiam "punctus est, cuius pars non est", et caetera talia, uel etiam suae conclusiones? Constat quod non. Numquid omnes passiones [possibiles] in magnitudine eodem modo essent demonstrabiles de suis substantiis et per easdem causas, etiam si mundus esset aeternus, sicut et si mundus esset nouus? Constat quod sic.
Et hoc idem dico de tertia et quarta parte scientiarum mathematicarum quae sunt arithmetica et musica, et per eundem modum ut declaratum est de geometria. Et hoc manifestum est illi qui prouectus est in his scientiis et qui scit posse earum.
[9.] Quod autem nec metaphysicus possit ostendere mundum esse nouum, patet sic: mundus dependet ex uoluntate diuina, sicut ex sua causa sufficiente; sed metaphysicus non potest demonstrare aliquem effectum in duratione posse sequi suam causam sufficientem, siue posse postponi suae causae sufficienti; ergo metaphysicus non potest demonstrare quod mundus sit coaeternus uoluntati diuinae, mundus sit factus nisi diuine.
Item, qui non potest demonstrare hanc fuisse formam uoluntatis diuinae, ut ab aeterno uoluerit mundum producere in hora in qua factus est, ille non potest demonstrare mundum esse nouum nec coaeternum uoluntati diuinae, quia uolitum est a uolente secundum formam uoluntatis; sed metaphysicus non potest demonstrare talem fuisse formam uoluntatis diuinae ab aeterno: dicere enim quod metaphysicus possit hoc demonstrare, non solum figmento, sed etiam, credo, [cuidam] dementiae simile est: unde enim homini ratio, per quam uoluntatem diuinam perfecte inuestiget?
60
[10.] Et ex his quae dicta sunt componitur syllogismus: nulla est quaestio cuius conclusio potest ostendi per rationem, quam philosophus non debeat disputare et determinare, quantum per rationem est possibile, ut declaratum est; nullus autem philosophus per rationem potest ostendere motum primum et mundum esse nouum, quia nec naturalis, nec mathematicus, nec diuinus, ut patet ex praedictis, ergo per nullam rationem humanam potuit ostendi motus primus et mundus esse nouus, nec etiam potest ostendi quod sit aeternus; quia qui hoc demonstraret, deberet demonstrare formam uoluntatis diuinae. Et quis eam inuestigabit? Ideo dicit Aristoteles, in libro Topicorum, quod "aliquid est problema de quo neutro modo opinamur, ut utrum mundus sit aeternus" uel non. Sunt enim multa in fide quae per rationem demonstrari non possunt, ut quod mortuum redit uiuum idem in numero, et quod res generabilis redit sine generatione; et qui his non credit haereticus est, qui autem quaerit scire per rationem fatuus est.
Quia ergo effectus et opera sunt ex uirtute, et uirtus ex substantia, quis audet dicere se perfecte per rationem cognoscere [substantiam diuinam et omnes eius uirtutem? Ille dicat se perfecte cognoscere] omnes effectus immediatos Dei: quomodo ex ipso sunt, utrum de nouo uel ab aeterno, et quomodo per ipsum in esse conseruantur, et quomodo in ipso sunt. Nam in ipso et ex ipso et per ipsum fiunt omnia uel sunt. Et quis est qui hoc possit sufficienter inuestigare? Et, quia multa sunt de talibus quae fides ponit, quae per rationem humanam inuestigari non possunt, ideo ubi deficit ratio, ibi suppleat fides, quae confiteri debet potentiam diuinam esse super cognitionem humanam. Nec propter hoc decredas articulis fidei, quia demonstrari non possunt aliqui eorum, quia si sic procedas, in nulla lege stabis, eo quod nulla est lex cuius omnes articuli possint demonstrari.
Sic ergo apparet manifeste quod nulla est contradictio inter fidem christianam et philosophiam de aeternitate mundi, si praedicta diligenter inspicientur, sicut etiam manifestabimus, Deo auxiliante in caeteris quaestionibus, in quibus fides christiana et philosophia superficietenus et hominibus minus diligenter considerantibus uidebuntur discordare.
Dicimus ergo quod mundus non est aeternus, sed de nouo creattus, quamuis hoc per rationes demonstrari non possit, ut superius uisum est, sicut quaedam alia etiam quae pertinent ad fidem: si enim demonstrari possent, non esset fides, sed scientia. Unde pro fide non debet adduci ratio sophistica, [sicut per se patet,] nec ratio dialectica, quia ipsa non facit firmum habitum, sed solum opinionem, et firmior debet esse fides quam opinio, nec ratio demonstratiua, quia tunc fides non esset nisi de his quae demonstrari possent.
[11.] Tunc ad rationes ad utramque partem adductas respondendum est, et primo ad rationes quae nituntur probare contrarium ueritati, scilicet mundum esse Deo coaeternum.
65
<1> Ad primam. Omne incorruptibile habet uirtutem ut semper existat, si intelligas per hoc nomen incorruptibile quod, cum sit ens, non potest deficere neque per corruptionem – de qua loquitur Philosophus in fine I Physicorum: "omne quod corrumpitur, abibit in hoc ultimum", id est in materiam, – nec etiam per corruptionem, largius accipiendo nomen, quam unquam accipit ipse Philosophus, quae scilicet corruptio cadere potest in omni ente quod habet aliam causam, quantum de se est. Nam omnis effectus, quamdiu durat, tamdiu conseruatur in esse per aliquam suarum causarum, sicut apparet inducenti; quod autem per aliud in esse conseruatur, deficere potest quantum de se est. Si utroque istorum modorum intelligitur incorruptibile, tunc uera est propositio maior quae dicit: omne incorruptibile habet uirtutem, ut semper existat; et sic non est incorruptibilis [immo] nec aliquod ens habens aliam causam.
Et tu probas: quod est ingenitum, est incorruptibile. Uerum est corruptione quae opponitur generationi, quia sicut generatio est ex materia, sic corruptio sibi opposita est in materiam, scilicet in contrarium et non in puram negationem. Si tamen aliquid sit ingenitum, non oportet quod propter hoc ipsum sit incorruptibile corruptione largius sumpta, quae scilicet est non [in materiam nec] in contrarium, sed in puram negationem, sicut potest corrumpi omne ens causatum circumscripta uirtute conseruantis. Et hanc conseruationem uocabant antiqui philosophi auream catenam, qua omne ens in suo ordine a primo ente conseruatur, ipsum autem primum ens, sicut ante se non habet causam, sic ante se non habet conseruans. Et, quia iam tactum est quod omne ens [quod est] citra primum conseruatur in esse uirtute primi principii, ideo magis hoc declaretur.
Et primo per dicta auctorum. In Libro de causis scribitur sic: "Omnis intelligentiae fixio et essentia est per bonitatem puram quae est prima causa." Per eius essentiam intelligit eius productionem in esse, et per eius fixionem intelligit eius durationem. Et, si intelligentia durat per uirtutem primi principii, tunc multo magis omnia entia alia. Et huic concordat illud quod scribitur in lege: "ex ipso et per ipsum sunt omnia".
Item, Plato dicit loquens in persona primi principii ipsis inteligentiis haec uerba: "plus ualent ad aeternitatis uestrae custodiam mea uoluntas quam uestra natura".
Et idem ostenditur ratione. Ens causatum non habet de se naturam ut existat, quia, si de se naturam haberet ut existeret, alterius causatum non esset, sed quod durat et in esse conseruatur uirtute propria et non ex alia uirtute superiori, hoc de se habet naturam ut existat; ergo nullum ens causatum in esse conseruatur per se. Et ideo, sicut omnia entia quae sunt citra primum principium, sunt ex ipso, sic et per ipsum in esse conseruantur, et si primum principium uirtutem suam entibus auferret, entia penitus non essent. Et hoc est quod scribitur in Libro de Causis: "omnes uirtutes dependentes sunt ex una prima uirtute quae est uirtus uirtutum". Et Auerroes Super secundum Metaphysicae loquens de hoc primo principio dicit: "quod illa causa magis est digna et in esse et in uirtute quam omnia entia; omnia enim entia non acquirunt esse et uirtutem nisi ab ista causa; est igitur ipsum ens per se et uerum per se, et omnia entia alia [sunt] sunt entia et uera per esse et per ueritatem eius".
70
Item, uirtus quae facit durationem aeternam, est uirtus infinita, quia, si esset finita, tunc posset accipi uirtus maior; ergo, cum non possit esse duratio maior quam sit duratio aeterna, sequeretur quod uirtus maior non faceret maiorem durationem quam uirtus minor, quod est impossibile; sed in nullo ente causato est uirtus infinita, quia omne causatum est per transitum, siue per factionem acceptum, et hoc repugnat uirtuti infinitae.
Hoc idem etiam probatur ex alio. Quia uirtus primi motoris maior est quam uirtus alicuius motoris posterioris et infinito non potest aliquid esse maius, ergo in nullo ente causato est uirtus infinita, nec duratio aeterna per se, sed per uirtutem primi principii cuius uirtus per se est aeterna et infinita. Et declaratur ratio: sicut duratione quae semper est non potest accipi maior duratio, sic oportet quod uirtus quae facit durationem quae semper est siue aeterna, sit talis quod ea non potuit accipi uirtus maior, et talis solum est uirtus infinita.
<2> Ad secundam rationem dicendum. Cum dicis: illud est aeternum quod non habet ante se aliquam durationem, dico quod falsum est. Licet enim tempus non sit ante mundum, aeternitas tamen est ante mundum: ipsa enim semper est. Tu dicis: illud nunquam est quod habet ante se durationem aeternam. Dico quod non oportet. Illud enim nouum quod hodie factum est, habet ante se durationem aeternam, quia ipsam aeternitatem quae semper est, et tamen non est dicere quod ipsum nunquam est.
<3> Ad tertiam rationem dicendum quod, licet ens, cuius productio est ex subiecto et materia, siue per generationem, dependeat ex duplici potentia, scilicet ex potentia actiua sui agentis et ex potentia suae materiae, nihil enim fit ex materia, nisi illud ad quod ipsa habuit potentiam passiuam, tamen illa quorum factio non est generatio nec ex materia, illa solum dependent ex sola potentia agentis principii, non materiae. Quomodo enim potes dicere quod illud dependet ex potentia materiae cuius productio non est ex materia, sicut est mundus? Apparet enim cuilibet quod factio mundi non potuit esse generatio. Unde, si non esset alius modus fiendi nisi generatio, nihil uniuersaliter esset factum. Dico ergo quod mundus factus est et de nouo factus est, quia non est coaeternus Deo. Et cum dicis: ergo potuit fieri, dico quod uerum est: potuit fieri sola potentia agentis, non subiecti et materiae. Et quia iam in solutione tactum est quod aliquis effectus sufficienter dependeat ex sola potentia agentis, de quo aliquis dubitaret, ideo hoc declaratur sic:
Omne illud cuius factio dependet ex materia, si materia non sit, ipsum [esse] impossibile est; totum ens quod est citra primum principium, factum est, quia causam habet, et illud uoco ens factum quod habet aliam suae productionis; si ergo omnis factio dependet a materia, et nulla ex sola potentia agentis principii, et praeter totum ens quod est citra primum principium non erat materia aliqua, sequitur quod totum ens, quod est primum principium, esset impossibile; factum est ergo aliquid quod est impossibile esset fieri.
75
<4> Ad quartam rationem dicendum. Cum dicis: omne nouum factum est per transmutationem, uerum est solum de entibus quorum factio est per generationem: nam solum in generabilibus inuenitur transmutatio. Unde et corpora caelestia quae habent substantias ingenitas, sicut transmutantur secundum situm, sic et generantur secundum situm.
<5> Ad quintam rationem. Cum dicis: omne nouum est in tempore, quoniam nouum in aliqua duratione debet fieri in aliqua parte eius, quoniam si esset simul cum qualibet parte durationis illius, non esset nouum in illa duratione, et sola duratio quae partes habet, tempus est, dico ad hoc quod aliquid potest dici nouum duobus modis: aut quia est, cum prius non esset, sed habendo esse post suum contradictorium, non quod sit in aliqua parte durationis in qua est, et in alia non; et sic mundus est nouus, et tale nouum non oportet esse in tempore. Alio modo potest aliquid dici nouum, quia in aliqua parte durationis in qua est, habet esse, in alia parte non–esse; et omne quod sic nouum est, necessario est in tempore, quia sola duratio quae partes habet, tempus est; et sic mundus non est nouus. Unde mundus in nulla duratione potest esse nouus: non in tempore, quia mundus incepit cum tempore, ideo nulla pars temporis antecedit mundum; nec in aeternitate, quia aeternitas est indiuisibilis, et quod est in aeternitate, semper uno modo se habet.
<6> Ad sextam rationem dicendum. Cum dicis: omnis generatio est ex corrupto, uerum est. Cum dicis secundo: omne corruptum prius est generatum, dico quod istam propositionem concedit naturalis, quia ipse ex suis principiis non potest ponere factionem rei generabilis et corruptibilis nisi per generationem. Qui tamen ponit factionem rei generabilis non esse per generationem, sicut debet ponere qui ponit primum hominem – homo enim est res generabilis, et eius productio non potest esse per generationem, si sit primus – ipse debet negare illam propositionem quae dicit: omne corruptum prius est generatum, quia ipsa contradicit suae positioni; primus enim homo aliquando corruptus est, cum tamen nunquam fuerit generatus. Unde illa ratio sexta innititur principiis naturalibus, et dictum est superius quod qui ponit mundum esse factum nouum, dimittere debet causas naturales et quaerere causam superiorem.
<7> Ad septimam rationem dicendum. Cum dicis quod effectus in duratione non potest sequi suam causam sufficientem, dicendum quod hoc uerum est de causa agente per naturam, non de agente uoluntarie. Sicut enim Deus aeterno intellectu potest noua intelligere, licet illa respectu sui non sint noua, sic aeterna uoluntate potest noua agere.
<8> Ad octauam rationem dicendum. Quod potens et uolens de necessitate agit, hoc est uerum in hora ad quam uoluntas est determinata. Modo, licet aeterna sit potestas Dei qua potuit mundum facere, et uoluntas qua uoluit, quia tamen illa uoluntas solum erat respectu horae in qua mundus factus sit, ideo mundus est nouus, licet uoluntas Dei sit aeterna.
80
<9> Ad aliam rationem dicendum. Cum dicis: omnis effectus nouus aliquam requirit nouitatem in aliquo suorum principiorum, dico quod illud non oportet in agente per uoluntatem, quia secundum antiquam uoluntatem possunt fieri actiones nouae praeter hoc quod facta sit transmutatio in uoluntate uel in uolente. Ad confirmationem rationis dicendum quod non solum potuit agens agere nouum effectum, quia ipsum habet nouam substantiam, aut, quia ipsum habet aliquam nouam uirtutem uel situm, uel, quia prius subiacebat impedimento, aut, quia in suo passiuo ex quo agit, facta est noua dispositio, sed etiam aliquod agens potest producere effectum nouum per hoc quod ipsum habet uoluntatem aeternam determinatam ad aliquam horam in qua uult agere, secundum illam uoluntatem.
<10> Ad sequentem rationem dicendum est quod non oportet quod omne quod mouetur post quietem reducatur ad motum aeternum, sed oportet quod omne quod mouetur post quietem reducatur ad motum primum sicut ad aliquam suam causam qui non est post quietem; unde licet motus primus sit nouus, ipse tamen non est post quietem: non enim quaelibet immobilitas quies est, sed immobilitas eius quod natum est moueri, ut scribitur III Physicorum. Et ante motum primum non erat aliquod mobile natum moueri, et dico ante in duratione.
<11> Ad aliam rationem dicendum. Cum dicis: uoluntas quae postponit uolitum, exspectat aliquid in futuro, uerum est solum de uoluntate cuius actio est in tempore, quia solum in tempore est futuratio et exspectatio, sed de uoluntate cuius actio est ante tempus, non est hoc uerum; et actio uoluntatis diuinae est ante tempus, saltem illa qua mundum et tempus agebat.
<12> Ad sequentem rationem dicendum est quod illa duo quae sunt in eadem duratione, simul sunt, si nulla pars durationis illius cadit inter illa, sicut duo temporalia simul sunt in tempore inter quae nulla pars temporis cadit; si tamen inter aliqua duo nulla cadit duratio propter hoc quod unum est in nunc aeternitatis et alterum est in nunc temporis, et sic nulla inter ea cadit duratio, non oportet quod talia sint simul. Sic se habet uoluntas Dei quae est in nunc aeternitatis, et factio mundi quae est in nunc temporis.
<13> Ad aliam rationem dicendum, sicut dicebatur. Tu arguis in contrarium, quia ponere talem formam uoluntatis in Deo, hoc est fingere. Dicendum quod non est uerum: non enim omnia figmenta sunt quae demonstrari non possunt.
85
Ad illud quod tu secundo arguis, dico quod ex quo fuerit talis forma uoluntatis diuinae ab aeterno, talem oportuit esse modum procedendi uoliti ex uoluntate, ut uolitum perfecte sit sic conforme uoluntati.
<14> Ad sequentem rationem dicendum. Cum dicis: ab antiqua uoluntate inter quam et suum effectum non cadit transmutatio, non potest fieri nouus effectus, hoc solum uerum est de uoluntate a qua procedit effectus per transmutationem; talis non est uoluntas diuina.
<15> Ad aliud dico quod illud exemplum in aliquo est conueniens, licet non perfecte.
Rationes ad partem oppositam gratia conclusionis concedantur, licet solui possint, cum sint sophisticae.
[12.] Ex his ergo apparet quod philosophum dicere aliquid esse possibile uel impossibile, hoc est illud: dicere esse possibile uel impossibile per rationes inuestigabiles ab homine. Statim enim quando aliquis dimittit rationes, cessat esset philosophus, nec innititur philosophia reuelationibus et in miraculis. Cum ergo tu ipse dicis et dicere debes multa esse uera, quae tamen, si non affirmes uera nisi quantum ratio humana te inducere potest, illa nunquam concedere debes, sicut est ressurectio hominum quam ponit fides. Et bene enim in talibus creditur auctoritati diuinae et non rationi humanae. Quaeram enim a te: quae ratio hoc demonstrat? Quaeram etiam: quae ratio demonstrat rem generabilem post suam corruptionem iterum redire sine generatione, et etiam eandem in numero quae prius ante suam corruptionem erat, sicut oportet fieri in resurrectione hominum secundum sententiam nostrae fidei? Philosophus tamen in fine II De generatione dicit rem corruptam posse redire eandem in specie, sed non eandem in numero. Nec propter hoc contradicit fidei, quia ipse dicit hoc non esse possibile secundum causas naturales. Ex talibus enim ratiocinatur naturalis. Fides autem nostra dicit hoc esse possibile per causam superiorem quae est principium et finis nostrae fidei, Deus gloriosus et benedictus.
90
[13.] Ideo non est contradictio inter fidem et philosophum. Quare ergo murmuras contra philosophum, cum idem secum concedis? Nec credas quod philosophus qui uitam suam posuit in studio sapientiae, contradixit ueritati fidei catholicae in aliquo, sed magis studeas, quia modicum habes intellectum respectu philosophorum qui fuerunt et sunt sapientes mundi, ut possis intelligere sermones eorum. Sermo enim magistri intelligendus est ad melius, nec ualet quod dicunt quidam maligni ponentes studium suum ad hoc quod possint inuenire rationes repugnantes in aliquo ueritati christianae fidei, quod tamen procul dubio est impossibile. Dicunt enim quod christianus, secundum quod huiusmodi, non potest esse philosophus, quia ex lege sua cogitur destruere principia philosophiae. Illud enim falsum est, quia christianus concedit conclusionem per rationes philosophicas conclusam non posse aliter se habere per illa per quae concluditur, et si concludatur per causas naturales. Quod mortuum non redibit uiuum immediate idem numero, hoc concedit non posse aliter se habere per causas naturales per quas concluditur; concedit tamen hoc posse se aliter habere per causam superiorem quae est causa totius naturae et totius entis causati. Ideo christianus subtiliter intelligens non cogitur ex lege sua destruere principia philosophiae, sed saluat fidem et philosophiam, neutram corripiendo. Si autem aliquis in dignitate constitutus siue non, et tam ardua non possit intelligere, tunc oboediat sapientiori et credat legi christianae, non propter rationem sophisticam, quia ipsa fallit, nec propter rationem dialecticam, quia ipsa non facit ita firmum habitum, sicut est fides, quia conclusio rationis dialecticae accipitur cum formidine alterius partis, nec per rationem demonstratiuam, tum quia non est possibilis in omnibus quae ponit lex nostra, tum quia ipsa facit scientiam. "Est enim demonstratio syllogismus faciens scire", ut scribitur I Posteriorum, et fides non est scientia. Hinc legi Christi quemlibet christianum adhaerere et credere secundum quod oportet faciat auctor eiusdem legis Christus gloriosus qui est Deus benedictus in saecula saeculorum. Amen.
Click or tap any word for its parse and dictionary entry.
Text: Perseus Digital Library, licensed CC BY-SA. Dictionary: Lewis & Short (Perseus, CC BY-SA). Morphology: LatinCy — machine parsing, corrected against the AGDT & PROIEL treebanks and Morpheus.