Christian of Stavelot: Expositio Brevis in Lucam

Lucas ipse consurgens causa scribendi Euangelium, ne pseudo–euangelistis esset facultas praedicandi falsa, sub nomine duodecim apostolorum falso fuisse Euangelia conscripta, quod Dauid in uiginti quatuor sortes diuisit sacerdotes cum Leuitis, et familias, et octaua sors Abia, ut praeco Noui Testamenti monstraretur. Iusti ante Dominum. Non est iustus ante Dominum, si iustitia non ex mentis simplicitate formetur. Prius mandatum, posterius iustificatio. Cum iudicamus congrue, canere Domini iustificationes uidemur. Laus a genere, a moribus, ab aequitate, ab officio, a mandato, a iustificatione. Et sorte exiit. Non tunc incensum erat ponendum; sed prisca sorte cum inuicem Abia succederet in ipso anno. Incensum autem deferti decimo die septimi mensis expiationis, siue propitiationis, qui aliquando in Septembri, aliquando in Octobri occurrit, propter uarium cursum lunae. Corda patrum conuertit in filios. Prudentia iustorum est, non de legis operibus iustitiam praesumere. Taciturnitas, et signum, et poena incredulitatis fuit. Angeli cum ad nos mittuntur sic exterius implent ministerium, ut tamen nunquam desint interius per contemplationem: quia circumscriptus non est. Post hos dies. Uidelicet officii Zachariae. Post diem expiationis, mutatio fiebat sacerdotii. Aliter: per Zachariam sacerdotium Iudaeorum, per Elizabeth legis sterilitas, quia nihil ad perfectum adduxit. Et licet Moysi temporibus et deinceps effloruerit, in aduentu tamen Domini quasi senectute confecta erat. Sacerdotium Dei secreta cognoscit. Hebetes foris stant, et quinque mensibus occultant; quia legifer per quinque libros mysteria Christi per aenigmata annuntiat, uel lex Christi dispensationem in quinque aetatibus praefigurat. Erat pater eius Ioseph: Opinionem uulgi expressit. Et multi adoptant, quos filios uocant. In signum cui contradicetur. Nam de secta hoc notum est, quia ubique ei contradicetur. Lapis offensionis, ut reuelentur ex multis. Incertum erat, qui Iudaeorum gratiam Christi recipere, qui respuere uellent Anna uenerandae conuersationis dignae aetatis dicitur fuisse Christo testimonium dare, et Ecclesiam significat. Numerus annorum uiduitatis quo peregrinatur in saeculo, septies duodeni, octoginta quatuor fiunt: septem ad huius saeculi cursum, duodecim ad perfectionem apostolicae doctrinae pertinent. Quisquis totum uitae suae tempus apostolicis manciparet curat institutis, octoginta quatuor annis Domino seruit. Per septem quos cum uiro suo manserat, Dominicae incarnationis tempus signatur, quia per septem perfectio significatur. Anna, gratia Dei; Phanuel, facies Dei; Aser, beatus; et octauus in ordine nascendi. Reuersi sunt in Nazareth. Praetermisit Lucas quod dixit Matthaeus, Dominum ex Aegypto deportatum. Sapientia et gratia Dei. Sapientia secundum carnem, quia in eo habitat plenitudo diuinitatis corporaliter. Gratia ut dicit Ioannes: plenum gratia et ueritate: quod Lucas sapientiam dicit: Et ibat in Pascha. Lucas recte uitulo assimilatur, qui de Zacharia narrat. Maria ad templum mittit Dominum cum hostia: Ioannem similiter non cum parentibus, et post laudantes Deum discipulos in templo. Sed cum esset annorum duodecim Christus. Ubi tempus affuit utramque suam naturam coepit aperire, ne paruuli erubescant discere a senioribus, Deus au scultare uoluit homines, ne infirmi docere audeant, non docuit usque ad triginta annos. Stupebant super prudentia. Quia aetatem paruam uidebant. Quasi homo interrogabat seniores, quasi Deus respondit: quod seniores et docti mirarentur. Iesus sapientia, aetate et gratia proficiebat. Aetas ad carnem, sapientia ad animam, gratia ad intelligentiam naturalem, quae concessa est causa rationis. Herodes et fratres eius, filii alterius Herodis, inter quos et ipsum Herodem, Archelaus frater eorum decem annos regnauit. Anna ante, Caiphas ipso anno quo Dominus crucifixus est. De lapidibus filios Abrahae. De quibus Paulus: Si autem uos Christi, ergo semen Abrahae estis. Securis, Christus qui retinetur ex manubrio, incidit ex diuinitate. Arbor, genus humanum. Uidetur quod circa tempus natiuitatis Domini pax per duodecim annos fuerit, ut compleretur quod propheta dixit: Conflabunt gladios suos in uomeres, et lanceas suas in falces: ut apostoli per orbem ire possent. Prima descriptio quae orbem terrae totum descripserit, uel certe primo coepisse, quando Cyrinus Syriam uenit. Augustus, Christum; consules, praedicatores. Denarius pro decem nummis de aere soluebatur quod significat decalogum. Securis ad radices, quando tota simul progenies tollitur. Qui habet duas tunicas. Per haec quod tunica plus est necessaria quam pallium, praecipitur ut etiam ualde necessaria cum proximis partiamur. In igni. Hoc est in purgatione sanctificationis et probatione tribulationis. Etiam Spiritus sanctus ignis nomine. Unde dicitur: Baptizabimini Spiritu sancto. Per paleam, iusti examinis discretio. Per aream Ecclesia. Paleae, isti qui mysteriis imbuuntur diuinis; zizania, qui non dignantur audire diuina mandata. Ioannes Baptista figuram legis tenet. Coelum apertum propter nos; et propter nos Spiritus sanctus, et reliqua. In te placitum meum constitui. Hoc est per te gerere quod mihi placet, quia hunc non creasse poenituit. Tricennalis, et a fide sanctae Trinitatis et operatione decalogi, triginta cubitorum funiculus erat, qui mare ambigebat, et sex metretas capiebat. Ioseph trigesimo anno de carcere educitur. Dauid trigesimo anno rex constituitur. Ezechiel trigesimo anno apertos coelos uidit. Tabernaculum longitudine triginta cubitos habuit.

Iacob et Heli fratres fuerunt, mortuo Heli, Iacob in uxore generauit Ioseph. Matthaeus per quadraginta duas generationes praesentis saeculi significat laborem Ecclesiae. Lucas autem per septuaginta septem a Christo usque ad Deum ascendens, significat ascensuram Ecclesiam post baptismum et remissionem peccatorum ad coelum. In generationibus Matthaei nostrorum susceptio peccatorum a Christo. In Lucae generationibus obliuio peccatorum a Christo. Et ille descendens, iste ascendens. Et Lucas de Septuaginta editione sumpsit hanc generationem, Enoch in septuagesimo loco, ut significet qui spiritaliter decalogum impleuerint transferendos in requiem. Non tentabis. Suggerebatur enim tanquam homini, ut signo aliquo exploraret ipse quantum esset: id est quod multum apud Deum potest: quod uitiose fit cum fit. Usque ad tempus. Postea enim accessit non tentaturus, tribus fraudibus expositis, omnem tentationem dicit esse consummatam, quia uidelicet his omnium uitiorum origines amplectentur, ut Ioannes ait: Omne quod in mundo est concupiscentia carnis est, et concupiscentia oculorum, et superbia uitae. Et in Euangeliis, tribus solum negotiis ab aeterna uita excluduntur. Primus pro uilla, secundus pro bobus, tertius pro uxore. Uxoris appetitus, sicut et gula ad concupiscentiam carnis pertinet. Uillae emptio pro auaritia ad superbiam uitae respicit; probatio ad curiositatem, quae est uana gloria. Ad quod Dominus triplici telo armari iussit: ut ieiunio contra concupiscentiam carnis; eleemosyna contra auaritiam; precibus iactantia pellatur. In secundo libro Iosephus repetit ea quae ante Dominus ante traditionem fecit, scilicet primo anno; alii de secundo. Uirtute Spiritus. Signa miraculorum dicit. Primo Dominus uirtutum signa monstrauit per sapientiam. Praeceptum Iudaeis fecerat: Uacate et uidete. Et domus synagoga dicebatur. Unctus est in Iordane prae participibus suis, oleo spiritali et uirtute coelesti. Diem retributionis, quo filius hominis uenturus est in gloria. Aperuit Dominus librum, qui aperuit Scripturam; reddit ministro, apostolis. Stetit, quando incarnatus est, sed quando in coelum ascendit plicatum reddidit, quia non omnibus omnia sunt dicenda. Ideo impleta, quia sicut praedixerat ipsa et magna faciebat, et maiora euangelizabat. Testimonium illi dabant eum esse, de quo prophetae praedixerant. Fabri filius. Quia pater Christi igne operatur et spiritu. Seipsum curare. Hoc est uirtutes in sua patria iubet facere. Noluit Dominus alia morte mori, nisi in cruce. In potestate fit sermo doctoris, cum ea quae docet operatur. Sine. Quiesce a me torquendo. Non uoluntatis est ista confessio, quae praemium non sequitur, quoniam diabolus primus peccauit; ideo primo lingua eius obclusa est. Et nihil ei nocuit. Non debilitauit in membris. Homines expellunt daemones Dei uerbo; Christus propria potestate. Uir liberatus, animus hominis intelligitur, femina caro intelligitur a concupiscentia refrenata. Non putauit se diabolus morte Domini esse damnandum. Mare Galilaeae et Tiberiadis et Genesar, unum est; et retia, quasi retinentia dicuntur; non mersae, sed periclitatae sunt. Nondum coeperat sacrificium sui corporis, quia non oportebat auferri uetus, donec ueniret nouum. In monte orat; in ciuitate praedicat: et satis contemplatiue et actiue uitae exempla donat. Capharnaum etiam dicta est ciuitas Christi, quam illustrando uirtutibus fecerat suam. Quatuor uirtutes, sobrietas, sapientia, iustitia, et uirtus. Paralyticus homo peccator: turba, consuetudo peccandi; domus, Scriptura sacra est, sub regulis, quia sub conceptibili uelamine. Cum lecto: hoc est cum carne debet Christum cognoscere; et lectum tollere, ipsam carnem refrenare per continentiam. Ad domum et ad paradisum ire: uel interna custodia. Sanos, qui suam iustitiam nolentes constituere. Quicunque ieiunant, nisi in membris Christi incorporentur, frustra faciunt. Ioannes ieiunauit ut meritum augeret Christus absque peccato, peccata donauit. Nemo bibens uetus. Iudaeos dicit. In secundo sabbato primo. Hoc est secundo sabbato, prima incarnatione: uidelicet secundum, quia per legem praeceptum primum, quia ante legem a iustis obseruatus est. Panes ante sabbatum coquebantur, et in sabbato ponebantur in duabus cum thure patenis aureis, usque ad illud sabbatum. P Hebraei non sonant. Alphaeus Cleopas dictus est, et Alphaeus doctus dicitur. Iudas Tathaeus Scarioth, memoria mortis. Maritima a mari, in qua Tyrus erat. Raro infirmum in monte inuenies curatum. Et si generaliter Christus loquitur, specialius tamen in discipulos oculos leuat. Matthaeus propter resurrectionem, quinque ponit beatitudines. Lucas uirtutes amplectitur: in paupertate temperantiam, in esurie iustitiam, in luctu prudentiam, noscentes pro quibus debeant flere; in perfectione fortitudinem, ut ualeant tolerare. Omnia ista Dominus habuit. Prophetas, pseudoprophetas, dicit. Peccatum usque ad mortem. Impugnatio charitatis, fraternitatis, pro quo Paulus non orat pro Alexandro. Omni petenti. Id est honeste et iuste. Fructus malus, operatio carnis, fornicatio, etc. Fructus spiritus, bonitas, charitas. Spinas, saeculi curas; fundamentum singulariter, Christus; fundamenta pluraliter, doctores. Fossio, intentio quae de cordibus fidelium omnia terrena eruit. Moraliter. Fundamenta, uniuscuiusque cogitationes uel intentiones bonae. Fluminis inundatio, portae inferi, uel temperantia carnis. Domus diaboli mundus. Sine fundamento, quia omne peccatum non habet substantiam uel discrimen extremi iudicii. Erat moriturus. Quare dicitur moriturus, cum non fuerit? Quia reuera erat moriturus, si Domini precibus non uixisset. Centurio fide accessit ad Deum. Dominus et humilitatem ostendit in eundo, et potentiam absens sanando. Ad reguli filium ire noluit, ne diuitias honorare putaretur, hic, ne conditionem spreuisse uideretur. Iste gentium populum figurat. Seniores quos misit, Ecclesiae sunt boni uiri centum uiris stipati. Quod significat perfectionem uirtutum. Centum annis aedificatur arca. Abraham centannis filium accepit. Isaac centuplum inuenit; de laeua centum transit in dexteram, centesimus psalmus misericordiam canit. Mittit Ioannes discipulos ad Dominum, ut credant in eum; et ideo Dominus fecit uirtutes, et dixit: Beatus est, qui non fuerit scandalizatus in me. Qui minor est in regno Dei, uel Dominus, uel angelus. Iustificatur Deus per baptismum, dum se omnes peccata propia confitendo iustificant. Spreuerunt in semetipsis, contra semetipsos. Hoc aliqui ex persona Domini, aliqui ex persona euangelistae dictum putant, et per haec exponens de Pharisaeo. Generatio Iudaeorum de ipsis cantauimus uobis prophetae. Qui autem dixerunt ad eos: Saltatio religiosa, agilitas membrorum, cantus exsultatio lamentum, conuertimini ad me in ieiunio. Discipuli, filii sapientiae.

Maria primo in Galilaea, secundo in Bethania unguento Dominum unxit; Ecclesia uel anima in praesenti carnis eius mysteria celebrando, in futuro gloriam aeternitatis, quod sibi turpiter exhibuit, hoc totum in Domino replicauit. Pharisaei Iudaicum populum significant. Domus Pharisaei custodia legis est, discubuit, in carne apparuit.

Duo debitores duo populi, uel Pharisaeus et mulier. Fenerator, creator. Chorozain, ministerium meum. Ioanna, Domini gratia, uel Dominus misericors. Susanna, lilium. Maria hic, amarum mare; magdalum, turris. In petra non fuit perseuerantiae amor, nec in lampadibus denarius perfectionis. Actiua et contemplatiua in decalogo. In actiua, dilectio proximi; in contemplatiua dilectio Dei. Lucerna, uerbum Dei; uas electum carne, uel uas auaritiae, terrenas uoluptates, quae sunt lectum, candelabrum corpus. Qui enim habet idem amorem uerbi, dabitur sensus intelligendi. Nauicula hic crucem significat, gerasa colonum eiiciens, uel aduena eiiciens, gentilitatem significat. Urbs insignis trans Iordanem iuncta Galaad. Per uirgam quae secundum Marcum portanda, potestas accipiendi in subiectis designatur. Et ne induerentur duabus tunicis, praecepit non dupliciter, sed simpliciter incedere. Diuersi conuiuantium discubitus diuersas Ecclesias per orbem. Quinquaginta, quia quinquagesimus psalmus poenitentiae. Dies assumptionis, tempus passionis dicit. Uidebam Satanam. Non modo, sed prius uidebam quando corruit. Scripta sunt nomina uestra, quasi litteris adnotata apud Dei memoriam fixa aeternaliter. Reuelasti paruulis. Aduentus sui sacramenta apostolis aperuit. Timore, damnat acumen. Omnia mihi tradita sunt. Id est omnia electa, ut ad me ueniant. Nemo scit qui sit Filius nisi Pater, et cui uoluerit filius reuelare. Quia ad utrumque respicit, et ad Filium et ad Patrem. Quis uestrum. Amicus Dominus intelligitur. In media nocte, in tribulatione. In pane sui, intelligentia Trinitatis. Amicus qui uenit de uia, noster est animus qui de terrenis ad Deum reuertitur. Ostium intelligentia diuini sermonis. Pueri patrisfamilias, praedicatores ueritatis in requie. Et fide intelligentia datur, est homo. Panis charitas; lapis, duritia; piscis, fides propter baptismum. Serpens, infidelitas; in ouo spes. Scorpio, desperatio. Malos dilectores saeculi, terrena bona quae nobis bona uidentur data a Deo. Confessio haec ad laudem, quia Martha et Maria, et discipuli studiosi fuerunt ad audienda Domini secreta.

Lucerna humanitas; testa, Iumen; diuinitas, candelabrum; Ecclesia, lucerna; sub modio, sub mensura legis, uel intra terminos Iudaeae gentis. Corporis nostri lucerna intentiori, corpus opera nostra: Mortificate membra uestra quae sunt super terram.

Qui decimatis has noui eleemosynas uestras, nec de his admoneo. Uno digito, hoc est nec in minimis perficitis. Non monumenta prophetarum aedificare, sed interfectorem amare, peccatum est. Consentiris operibus eorum, Dominum qui eis de prophetis pronuntiatus est iniuriis agendo. Sapientia Dei, ipse uidelicet. Per Abel et Zachariam, utriusque gradus martyres et laici, scilicet altaris officio mancipati. Clauis scientiae, humilitatis Christi est. Intrare, est non esse contentum superficie litterae, sed usque ad intelligentiae secretioris arcana penetrare. Doctor, qui exemplo docuit. Nec intrat nec permittit intrare. Fermentum Pharisaeorum, hypocrisis. Attendite ne aemulemini simulatores, quia ueniet tempus in quo eorum hypocrisis reuelabitur. In templum Domini aedificatum tabulatum quinque cubitis super laquearia. Assis, si declinatur, masculini generis. Dipondius genus est ponderis leuissimi, ex duabus assibus compositis. Quod de uobis non est cura Deo, cum de passeribus, subauditur dicit? Sed aliud scientia, aliud cura. Nonne uos pluris estis? Hoc est maioris pretii. Est legendum quod ad comparationem numeri pertinet. Sed pluris estis, hoc est maioris apud Deum meriti et dignitatis, et aestimationis, quam innumera passerum uel corpora uel genera computamini. Non remittetur qui manifeste intelligens opera Dei, eadem stimulationis inuidia. Calumniatur et Christum, et opera sancti Spiritus dicit Beelzebub, istis non dimittetur. Anima plus est quam corpus. Anima hic pro ista uita posita est, ut est illud. Qui amat animam suam. Pluris estis illis. Id est charius ualetis. Quo minimum. Id est adiicere ad staturam suam. Transiens. Transit de iudicio, ad regnum redit. Quis pro difficilitate non pro impossibilitate posuit, id est rarum. Alio pro impossibili ponitur, ut Quis similis tibi, id est nullus. Supra omnia coelestis regni gaudia. Non ut soli docti Dominum teneant, sed ut abundantius caeteris sanctis aeterna possessione fruantur. Qui docti fuerint fulgebunt, et qui ad iustitiam erudiunt multos. In uno malo seruo cunctus populus malorum designatur. Aliud est nescire, aliud scire noluisse. Ignifer feruorum, Spiritus sancti gratia designatur. Sanguis, inquit, pro instinctione ponitur, et prius ab eo perfundi, et sic corda inflammare. Et quo ardor nostri angebatur et coarctabatur aerumnis tempore passionis, ex mora nostrae redemptionis, non ex metu mortis.

Quinque in una domo pater et mater, filius et filia nurus uel socrus. Synagoga, Christus; filia, Ecclesia. Nimbus, caro Christi resurgens, ex quo imber praedicationis, Auster, aestus tribulationis, saubauditur procedit. Quid autem et a uobisipsis non iudicatis quod iustum est. Hoc est quod homo est, nec mala quae caueat, nec bona potest ignorare quae appetit. Minutum siue quadrans, quarta pars unciae uidetur, et quinta pars in atrio templi. Sacrificia deferebantur a laicis in interiora ad Pilatum. Os malleatoris, diabolus, miscuit bona opera cum uitiis, et perdidit multos sicut et illi decem et octo, supra quos cecidit turris in Siloam, id est primo Caim. Significant eos qui nomen Domini iniqua specie imitantur, quia iisdem litteris nomen Domini scribitur. Turris Siloa quod interpretatur missus, et significat Dominum. Super quem ceciderit, conteret eum. Uel nos aedificare debemus turrim uirtutum. Uinea, domus Israel. Ficulnea, Synagoga. Cultor uineae, ordo doctorum. Succide eam per ramos. Praedicatio apostolorum. Fodiam. Praedicem stercora malorum. Quae fecit, commemorem. Si fecerit, non subiunxit, qui procliuiorem uidebat ad malum. Mulier inclinata. Pars Synagogae quia credidit. Per quatuordecim id est sex per aetates et sex tempora Domini uisitationis in terrenis intenta. Uidit praedestinando, uocauit, per doctrinam, imposuit manus, spiritalia dona. Homo, Christus, ortus, Ecclesia, granum sinapis, uerbum Euangelii, accepit a diuinitate homo Christus. Rami, dogmatum diuersitates, uel ipse Christus quem Ioseph sepeliuit in horto. Fermentum, dilectio Dei et proximi, donec perficiamus omnia mandata. Quaerunt intrare salutis amore, et non poterunt itineris asperitate. Claudet ostium, locum poenitentiae auferet. Manducauimus in obscurioribus locis Scripturarum, bibimus apertiora. Fletus de arbore, stridor dentium de frigore, duplex gehenna ostenditur.

Eiicio daemonia et sanitates perficio, hodie et cras, tertia consumor. Referatur ad corpus eius quod est Ecclesia. Expelluntur daemonia, eum relictis paternis superstitionibus credunt in cum omnes gentes, et perficiuntur sanitates, cum secundum eius praecepta uiuitur. Posteaquam fuerit diabolo et huic saeculo renuntiatum, usque in finem resurrectionis, quia tanquam tertia consummabitur, hoc est ad plenitudinem Euangelicam. Per corporis etiam immortalitatem perficietur Ecclesia, uel hodie et cras praesens, et in futurum, quo ipse praedicauit tertia die cum resurrexit, omnia scripta de se consummauit. Non prohibuit fratres uel caeteros imitare, sed discreuit illam imitationem ab eleemosyna. Ideo non ait, ne fiat tibi peccatum, sed retributio. Sunt autem quaedam conuiuia, quae comessationes uocantur. Comessationes sunt luxuria, conuiuia. Si quis simpliciter exemplo facit filiorum Iob, sicut caetera fraterna officia, Deus remunerator erit. Panem in regno Dei manducat, si quis Christum in incarnationis sacramento frui meruerit, sed multius ore non corde. Ideo narrat parabolam de illis: cum duplo exercitu contra simplum uenit, qui nos uix in solo opere praeparatos, simul de corpore et cogitatione discutiunt. Stola prima uestis innocentiae, serui, praedicatores, annulum, fidei signaculum in manibus, ut per opera fides clarescat; calceamenta in pedes, officium euangelizandi. Uitulus Christus. Haedos apud ipsos Christus. Unus de seruis, propheta aliquis de Spiritu sancto. Omnia quae habet Pater mea sunt. De his dixit quae ad Patris pertinent diuinitatem. Ista parabola et ad duos, poenitentem et iustum, potest referri. Deridebant eum. Quia lex et prophetae non praecipiebant, ita omnibus bonis imo abundaturos, si legem obseruarent. Uae homini per quem scandalum uenit. Id est Pharisaei irridebant doctrinam Domini, et auertebant alios ne in eum crederent. Utilius est innoxium poena atrocissima uitam finire corpoream, quam fratri nocenti mortem animae mereri perpetuam, id est pusillus est qui scandalizatur contra iustitiam: non est curandum de scandalo fratris. Septuagies septies quadringentis nonaginta uicibus. Auge nobis fidem. Quia Dominus dixerat supra. Si in alieno fideles non fuistis; idcirco haec docuit. Granum sinapis gargarizatum purgat caput; per pistillum, persecutio, per morum arborem omnes arbores, uel uerbum Euangelii in gentibus missum designatur. Seruus arans aut pascens quilibet doctor intelligitur. Regreditur de agro, cum intermisso opere praedicationis ad conscientiam reuertitur. Cui non dixit statim transi de hac uita in aeternam, sed stude uirtutibus; cui praecingi, est mentem ab omnibus malis cogitationibus constringere. Si homo ab homine multa seruitia quaerit, quanto magis creator noster. Inutiles serui. Quia Dominus uester bono uestro non indiget. Qui fuerit in tecto. In celsitudine uirtutum. Uasa eius. Concupiscentiae carnales. In agro. In Ecclesia. Uxor: illos qui in tribulatione retro aspiciunt absque spe diuinitatis. In illa nocte. In illa tribulatione. In lecto. In quieto, id est in otio. Neque negotiis saecularibus, neque ecclesiasticis curis occupati. Unus assumetur. Et qui propter Deum faciunt. Qui aliter relinquetur. Duae molentes. Qui in plebibus constituti reguntur a doctoribus feminarum, nomine quia peritorum regi eis expedit. Et molentes, propter temporalium negotiorum orbem atque circuitum designantur. Una assumetur. Ea pars quae connubia propter amorem tantum generis exercuerit, terrenamque substantiam propter Deum dispensauerunt. Duo in agro. In Ecclesia praedicatores. Unus assumetur. Qui uerbum Dei propter Dominum annuntiat. Tres ordines praedicatorum, continentes atque coniugati. Ubi fuerit corpus, congregabuntur et aquilae. Ubi Dominus et electi cum illo, qui eius passione tanquam carne satiantur. Aquila altius uolat, per lapidem a serpentibus se defendit, baptizatur in Iordane. Semper orare, ea agere semper quae iusta sunt. Iudex quidam erat in ciuitate. Parabolae aut ex similitudine aut dissimilitudine ponuntur. Hic iudex non ex similitudine, sed dissimilitudine adhibetur, scilicet ostendens quantum Deus curae de deprecantibus et se. Putas inueniet. Charitatem bonorum ostendit Dominus futuram in die iudicii. Non autem dubitat, sed arguit, sicut Paulus. Puto, et ego spiritum Dei habeo. Pro duobus modis iusti dicuntur uindictam precari de malis. Quatuor sunt species, quibus homo superbus cum bonum se habere putat, sibi datum pro suis meritis putat; aut iactat se habere quod habet a singularitate, uult habere quod habet. Nolite effici sensibus, sed malitia; uel sicut pueri in discendo, non contradicendo. Neque rationes opponit, sed fideliter suscipit, sicut et oues. Uerbum audierat iste princeps de introitu regni coelorum de pueris, propterea interrogat quibus operum meritis intrare possit. Non se magistrum bonum non esse, sed magistrum absque Deo nullum bonum esse testatur. Foramen acus, angustias passionum. Qua scissa natura nostra resarcire dignatus est. Possibile est apud Deum, uidelicet ut diues efficiatur pauper Christi, et sit humilis et reliqua. In hoc tempore. Hoc est societate omnium Christianorum. Zachaeus iustificatus dicitur: significat gentilem populum. Sycomorus crucem significat, quia a multis irridetur. Ascendere, in crucifixum credere; descendere, quia si noueramus Christum secundum carnem iam nouimus. Homo nobilis Christus. Regio longinqua Ecclesia est: uel quia a finibus terrae ad eum clamat Ecclesia, uel quia longe est a peccatoribus salus.

Decem mnas. Denarius numerus ad legem pertinet. Elegit discipulos per legem imbutos, dedit decem mnas. Quia legis dicta spiritaliter intelligere fecit. Mina, quam Graeci mna dicunt, a drachmis appenditur. Ciues, Iudaei; rediet, ad iudicium; sciret, scire faceret. Primus seruus, ordo doctorum, qui in circumcisione mnam unam, hoc est unum Deum, unam fidem praedicare iussus est. Decem mnas acquisiuit populum Iudaeorum. In modico in uerbo diuino. Decem ciuitates, animae per legis uerbum ad gratiam Euangelii uenientes. Alius seruus, caecus qui praedicauit praeputio, quinque mnas, gentilitas quinque sensibus dedita. Esto super quinque ciuitates. Hoc est super eos quos imbuisti esto magnus et sublimis. Pecunia uerbum Euangelii. Bethphage, domus buccae, uiculus sacerdotum. Bethania ibi iuxta; ciuitas, Ecclesia super monumentum Lazari, quia multos ante passionem suam docendo donis pie confessionis et obedientiae spiritalis impleuit. In monte. Hoc est in ipso Domino qui unctiones spiritalium charismatum luce refouet. Duo mittuntur, uel propter geminam charitatem, uel propter locutionem et operationem, qui contradicebant, magistri errorum. Dimidius annus erat quo Dominus non fuit reuersus in Galilaeam quando uenit ad passionem. Si isti tacuerunt quando ipse tacuerit, petrae scissione clamauerint. Monumenta aperta sunt: spiritaliter gentiles qui lapides dicti sunt. Ciuitas uel iste mundus, uel mens uniuscuiusque hominis. Quando a Iudaeis susceptus est, decimus dies mensis fuit: Deo agnus iussus est accipi. Ob duas causas ueritas celanda est, eamque indignus qui quaerit, et qui inique quaerit, a qua non est capax. Primus seruus ad uineam, Moyses quem exacerbauerit. Alter Dauid de quo dixerit: qui nobis pars Dauid; tertius, prophetarum chorus: ambigendo dicitur: forsitan ut libera uoluntas homini relinquatur. Lapidem: hoc est fidem Christi subtrahere. Qui peccator est, et credit in Deum, conquassatur quando peccat. Super quos ueniet illis desuper in iudicio cum poena perditionis. Moraliter unusquisque uinea Domini per baptismum efficitur. Serui, lex, psalmi prophetae uel alia scriptura Domini, occidit; a se Spiritum sanctum effugat. Gazophylacium erat arca foramen habens desuper posita, iuxta altare ad dexteram. Ingredientibus domum Domini duo erant. Spiritaliter dicitur dilectio Dei et proximi. Uidua, Ecclesia; diuites Iudaei de iustitia praesumentes. Terror, quae de coelo. Stella gladio similis per annum totum supra Ierusalem pependit. Signa magna. Currus et equites armati per aerem discurrere uisi sunt. Uitula ad sacrificium educta, enixa est agnam. Tunc qui in Iuda sunt fugiant in montes. Ecclesiastica historia narrat quia fugerunt omnes Christiani trans Iordanem in ciuitatem nomine Pellam, donec desolatio compleretur. Donec impleantur tempora nationum. Hoc est donec credat multitudo eorum. Sonitus maris et fluctuum: quia delendum mare motus sui praemittet indicia. Et Matthaeus ipsam iudicii praesentiam narrat. Lucas praecedentia. Arescent qui in hoc mundo florere uideantur; generationem autem, hominum genus, aut specialiter Iudaeorum. Coelum quod transibit non aethereum aut sidereum, sed aerium in quo aues coeli uolant, ipsa quae in aquis perierunt. Pascha primus dies quando agnus occidebatur. Azyma, in crastinum, quando egressi sunt de Aegypto, per septem dies, qui significant totum uitae nostrae tempus, in quibus fugere debemus de Aegypto. Coeperunt autem accusare. Petrus cucurrit: quod Ioannes se narrat fecisse; Petrus autem fecerat: et quia Lucas dixit, Ioannes tacuit. Stadium, octaua pars milliarii: id est sexaginta stadia octo passuum i. u. significant: id est octo et semis. Quod congruit his, qui de morte ac sepultura certi, de resurrectione autem erant dubii. Resurrectio post septimam sabbati facta est. Octauus numerus resurrectioni congruit. Discipuli illi incedebant, dolentes illum esse mortuum. Sextum sabbati compleuerunt et septimum, quia hunc in sepulcro quieuisse non dubitabant. De octaua dimidium tantum egerunt, quia resurrectionem non perfecte crediderunt. Qui falsum testimonium dicit contra Deum, pecuniam uendit, et qui fraternam concordiam dissipat. Non bibam de genimine uitis. Uel simpliciter uel mystice, potest intelligi. In pane aqua, in uino aqua designatur, ut ostendit per aquam populum super mensam. Mensa haec coelestis gloria. Ecce Satanas expetiuit uos, ut cribraret. Expetere Satanae, est ad afflictionem electorum anhelare. Quando misi uos sine sacculo, etc. Sunt uirtutes quae semper tenendae sunt; sunt aliae quae non sunt, ut fames, sitis, uigiliae, nuditas, lectio. Similiter de isto in persecutionem praecipit habere pecuniam, uictui necessaria, etiam et gladium. Gladii uero duo, sufficiunt ad testimonium sponte passi Saluatoris. Unus ad audaciam apostolorum, alius non exemptus patientiam eius. Quantum iactus est lapidis. Ut in eum dirigerent lapidem, id est intentionem legis quae in lapide scripta est. Agonia, alacritas uel confidentia. Sicut guttae sanguinis decurrentis. Significat terram irrigatam sanguine et per preces eius obtenturas, ut fidem discipulorum per sanguinem suum purgaret, et orbem terrae sua morte resuscitaret ad uitam. Sinite usque huc. Id est non uos moueat quod futurum est: permittite ut me comprehendant. Dum interrogauerit, Petrus percussit. Seruus, populum Iudaeorum significat: sacerdotum, ex quo eorum suggestu Barrabam elegerunt. Petrus ostendit diuino iudicio auditum legis ab eis ablatum esse. In eo quod sanata auris est, eos designat qui crediderunt de Iudaeis. Non per principes et sacerdotes uenerunt corpore, sed mente, quia Herodes natura et religione Iudaeus erat, ideo mittit Pilatus ad eum Iesum. Alba uestis, quod Ecclesia dicit in Cantico canticorum: Dilectus meus candidus et rubicundus. Columna in Ecclesia montis Sion posita, Domini cruoris uestigia demonstrat. Barrabas Antichristum significat. Cyrene Lybiae ciuitas est, et interpretatur haeres. Maria Magdalena soror Lazari. Ioanna uxor Chuzi procuratoris Herodis: Maria Iacobi, soror sanctae Mariae.