Ancient Library
The Greek and Latin classics — every word parsed, every form defined

David Chytraeus: Epistolae ad Henricum Bullingerum

Library › Latin: Letters › Epistolae ad Henricum Bullingerum

This text preserves Latin correspondence from David Chytraeus (1530–1600), the Lutheran theologian and pupil of Melanchthon who taught for most of his career at Rostock, to Heinrich Bullinger. Writing as a young man after a journey through Germany and Switzerland, he says the chief fruit of his travels was to have seen the principal churches of Germany and to have met learned and godly teachers. He recalls with gratitude a long conversation in which Bullinger instructed him on the parts of Christian doctrine, and quotes Greek verses on the beauty of concord. Later he reports on the siege of Magdeburg, quiet in the Saxon cities, and the University of Wittenberg.

The letter is of interest because it comes from a figure who later became one of the leading Lutheran theologians of the century and an author of the Formula of Concord, yet here speaks warmly of the agreement of teachers on the chief articles of faith and of his respect for Bullinger’s writings. It records the contacts that young scholars made with Zurich before confessional lines between Lutheran and Reformed hardened further. It also offers contemporary news from northern Germany in the years after the Interim. The Latin is polished and humanist in style, with Greek phrases.

About this edition. The Latin text comes from Corpus Corporum, the Latin text repository of the University of Zurich (edition: Institut für Schweizerische Reformationsgeschichte, Institut für Computerlinguistik, Universität Zürich. The online edition is based on the cited book…), reused with attribution for non-commercial purposes (CC BY-NC-SA). Every word has been analyzed with LatinCy, a neural language model for Latin — click or tap any word for its dictionary form, part of speech, and complete morphology, together with the full entry from Lewis & Short’s A Latin Dictionary.

Latin · Letters
Epistolae ad Henricum Bullingerum
David Chytraeus · every word parsed
1
S. D. Clarissime uir, praeceptor colende, summum hunc capio meae peregrinationis fructum, quod et uidi praecipuas Germaniae ecclesias et cum doctoribus pietate et doctrina et uirtute praestantibus coniunctionem inchoaui. Ac inprimis mihi grata est recordatio grauissimi colloquii tui, in quo de singulis partibus doctrinae christianae nos amanter et pie erudiisti et tuam nobis singularem beneuolentiam et humanitatem non obscuris significationibus declarasti, nec ego ullum iudico bonae ac piae menti ακροαμα suauius esse quam excellentissimorum ecclesiae dei gubernatorum audire sententias de praecipuis christianae fidei articulis prorsus inter se consentientes et concordes.
Uerissimum enim: οθτε ψρθσοσ αγλαοσ οθτ αδαμασ οθτςσ αστραπτει προσ ουιν ςσ αγαΞςν ανδρςν ομοξραδμςν νοησισ, praesertim cum in doctrinae coelestis enarratione orationis et sententiarum σθμξςνιαν communi uoluntate amplectuntur. Oro autem ardentibus filium dei, ut hanc docentium concordiam perpetuo seruet et grauissima uulnera quorundam odiis ecclesiae imposita clementer sanet. Decadas tuas auidissime expecto ac spero te hunc laborem pie ac perspicue explicandi integrum corpus doctrinae coelestis breui propter ecclesiam et studia discentium iuuanda absoluturum esse. Nihil enim uersantibus in studio theologiae uideo esse fructuosius quam hanc diligentiam complectendi animo integram doctrinae summam iusta methodo proprie et perspicue explicatam. Nec parum ad fouendam docentium in ecclesia consensionem prodesse has θγιαινον τςν λογςν 25 θποτθπςσεισ saepe ex hominibus piis audio […] talis summa doctrinae scribitur a Philippo in enarratione symboli Niceni; sed tua scripta uberiora et plures controuersias complectentia cupidius lego. De ecclesiarum et politiarum conditione in his regionibus non dubito te ex aliorum literis cognoscere.
Dei beneficio adhuc quidem mediocris tranquillitas est. In ecclesiis nulla est uel doctrinae uel rituum etiam minima mutatio instituta. Magdeburgenses etsi ante duos menses Georgium Megalburgensem ceperunt, tamen nunc difficili obsidione premuntur. In caeteris urbibus Saxonicis omnia sunt quieta. Milites, qui in episcopatu Bremensi confluxerant, dissipati sunt. Schola Uitebergensis numerum auditorum habet amplissimum; praeceptorum quoque sedulitas mediocris est. Philippus Dresdam a principe auocatus est ad deliberationes de synodo futura. Sidonius Mersburgi nunc habitat et orationem in concionibus ita attemperat generalitatibus et amiibologiais, ut imperitis fucum faciat. In ecclesiis suae διοικησει subiectis nihil idolomaniarum restituit. Est omnino tolerabilis adhuc ecclesiarum in omnibus his regionibus conditio; quas ut seruet deus toto cum pectore oro. Mitto tibi orationem in renunciatione gradus Georgii Ueneti recitatam; eius lectionem tibi non ingratam fore iudico. Bene et feliciter uale, praeceptor reuerende.
Salutem coniunctam cum omni officio gratitudinis reuerenter meis uerbis dices honestissimae matronae coniugi tuae et clarissimo uiro d. Rudolpho Gualtero. Uitebergae calendis martii anno 1551.
5
Dauid Chytraeus.
Clarissimo uiro eruditione et uirtute praestanti d. Heynricho Bullingero, gubernanti ecclesiam dei in inclyta urbe Tiguro, domino suo et praeceptori reuerenter colendo.
Zurch.
Dauidis Chytraei.
Click or tap any word for its parse and dictionary entry.
Text: Perseus Digital Library, licensed CC BY-SA. Dictionary: Lewis & Short (Perseus, CC BY-SA). Morphology: LatinCy — machine parsing, corrected against the AGDT & PROIEL treebanks and Morpheus.
Scroll to Top