Ancient Library
The Greek and Latin classics — every word parsed, every form defined

Francesco Filelfo: Euthyphro Platonis

Library › Latin: Philosophy › Euthyphro Platonis

This is the Latin translation of Plato’s Euthyphro by the humanist Francesco Filelfo (1398–1481), with a preface to a “most clement father,” evidently a pope. Filelfo recalls the custom of wise men who, when they approached the kings of Persia, brought gifts to show their devotion, and the kings, not greedy like the princes of the Odrysians but generous, gave back far more than they received. This custom, he says, has lasted to his own day, and so he offers his translation. The dialogue follows, in which Socrates questions Euthyphro on the nature of piety on the eve of his own trial. The text is about 5,600 words long.

Filelfo, who studied in Constantinople and married into a Byzantine family, was among the best Greek scholars of fifteenth-century Italy, and his translations, letters and poems made him a leading figure of humanism. His Euthyphro is part of the wave of Latin versions of Plato’s dialogues made before Ficino’s complete translation, and the edition prints it with other humanist versions of Plato. The preface, with its classical anecdote about Persian kings, is typical of the way humanists framed their translations as gifts to powerful patrons.

About this edition. The Latin text comes from the Mirabile Digital Library of SISMEL and the Fondazione Ezio Franceschini, Florence (edition: Martinelli Tempesta, Stefano, Corpus 24, Mirabile Digital Library (Corpus Corporum), Firenze 2009), through Corpus Corporum (University of Zurich). Every word has been analyzed with LatinCy, a neural language model for Latin — click or tap any word for its dictionary form, part of speech, and complete morphology, together with the full entry from Lewis & Short’s A Latin Dictionary.

Latin · Philosophy
Euthyphro Platonis
Francesco Filelfo · every word parsed
1
<PRAEFATIO>
Solebant prudentes uiri, <cum> Persarum reges pro re quapiam adire instituissent, pater clementissime, ea ad illos deferre munera, quae offerentium pietatem atque obseruantiam declaratura iudicassent. Reges autem illi eo pacto ea suscipiebant, ut non cupidi, non auari Odrysiorum more principum, sed humanissimi, sed magnifici, sed iure optimo imperatoria praediti maiestate splendoreque censerentur. Longe enim maiora quam accepissent clarioraque et augustiora contra referebant. Qui certe principes adeuntium mos, cum inde usque ueteri quasi quodam instituto in posteritatem circumquaque transfusus omnem ad hunc usque diem et perseueret et crescat, operae pretium ab me fieri uisus sum, pater modestissime, si uolenti iam mihi tuam adire humanitatem eodem apud te modo summae tum integritatis et sapientiae tum maxime dignitatis et amplitudinis uirum aditus patuerit, qui apud priscos et claros reges uiris prudentibus patuisset.
Quamobrem quod uel mansuetudine tua uel paruitate nostra dignissimum sum munus arbitratus – id hilari a me uultu ac iocunda fronte suscipias, rogo – Platonis Euthyphronem, quo de ea parte iustitiae, quae ad diuina respicit – quamque et ipse tu religiosissime semper incredibili cum laude tua coluisse perhibere – breui apud Graecos oratione sed luculente certe disputatur, studiis meis in Latinam traductum linguam tuo nomini dedicaui. Id autem si perparum cuiquam uidebitur, scio namque tuae modestiae non uidebitur. Ego tamen commode unum hoc libenter et pro uirili mea praestare potui, maiora hoc tempore haud potui. Nam et illud etiam legimus non minus inmortali Deo humilis cuiusdam et uiduae mulieris gratos habitos duos obolos qui pro uiribus et sincero mentis affectu oblati essent quam ingentia quaeque reliqua et pretiosissima munera. Quin imo tantus est ipsius Platonis illustris summique philosophi ac tam late terra[que] marique irradians splendor ut uel nomen ipsum imperatoriam quandam maiestatem prae se ferre uideatur. Quod autem muneris abs te cupio, pater humanissime, id certe permagnum est, mea sententia, in primisque pulcherrimum et tua magnificentia quam dignissimum. Non enim quae Persarum illi reges uestes, aurum, argentum, gemmas et reliquas fortunae fragilitates largiebantur ipse cupio, sed tuum amorem cupio, caritatem cupio, dilectionem et beniuolentiam cupio. Id autem facillimum tibi factu, nam in te est; et nobis unum omnium iocundissimum cedat munus. Quid enim deesse mihi aliquando apud te quiuerit, ubi amicitia me tua familiaritateque donaueris? Nonne praeterea et Allexander ille Macedo longe se magis quam suscipientibus digna munera effundenda ponderandaque censebat?
Sed haec apud te hactenus multa. Tempus enim iam admonet, quid sibi diuinus Plato hoc in sermone uoluerit, ut accurate et diligenter consideretur. Quare ipse iam de quo loquimur Euthyphron, circa quem huiusmodi tota uersatur disputatio, felicibus auspiciis afferatur in medium.
5
PLATONIS EUTHYPHRON DE FAS SIUE PIO
[2a] EUTHYPHRON. Quid, o Socrates, noui accidit, ut, disputandi in Lycio relicta consuetudine, apud hanc iudiciorum nunc porticum obuersere? Neque enim apud iudicem dica tibi quoque quaepiam est quemadmodum mihi.
SOCRATES. Haud hanc, o Euthyphron, Athenienses dicam, id est priuatam ciuilemue causam, contra conscriptam tabellam uocant.
[2b] EUTHY. Quid ais? Tabellam aduersus te, ut uideor uidere, quispiam scripserit. Numquam enim illud de te in alium factum suspicabor.
SOCRA. Non equidem.
10
EUTHY. Sed aduersus te alius?
SOCRA. Maxime.
EUTHY. Quis uero hic?
SOCRA. Neque ipse, Euthyphron, satis uirum illum cognosco. Adolescens enim mihi aliquis apparet, et is quidem ignotus. Eum tamen, ut existimo, Melitum nominant. Est autem tribu Pict<h>eus, si quem memoria Pictheum tenes Melitum, illum quidem extensa ac deformi coma, barba haud sane multa, naso autem aquilino.
EUTHY. Hominem nequaquam, Socrates, noui; uerum cuiusmodi est [2c] ab eo conscripta in te tabella?
15
SOCRA. Cuiusmodi? Ne ingenerosa, ut arbitror. Adolescentem enim eiuscemodi rem nouisse, uulgare id profecto non est. Ille namque, ut ait, quo pacto adolescentes a quibusque hominibus corrumpuntur, animaduertit. Quippe qui sapiens quidam esse periclitetur, meamque inscitiam despiciens perinde ac illius qui suos aequalis perdam, non secus ad ciuitatem quo me accuset atque ad matrem uenit. Et profecto, mea sententia, [2d] solus hic ex iis qui in re publica uersantur recte aggreditur. Recte enim fit ut prima de adolescentibus cura haberetur; sic, enim, erunt illi quam optimi. Enimuero quemadmodum boni coloni officium est ut primum nouae sibi plantae curae sint, deinde uero et aliae identidem, fortasse et [3a] Melitus primo quidem nos, qui adolescentum germina, ut ait, labefactamus, excolit; postea uero cum et seniorum studium eundem scilicet ceperit, plurimorum maximorumque bonorum ciuitati auctor fiet, ueluti par est ex eo euenire qui tali initio orsus sit.
EUTHY. Uellem equidem, Socrates, sed non possum non pertimescere, ne secus cedat. Haud enim obscure in hac ipsa tua iniuria, cui pro uiribus sese accingit, a diis laribus, ut mihi uidetur, ciuitatem iam malo plurimo afficere orditur. Uelim autem mihi declares quibus tandem rebus abs te adolescentis corrumpi dicat.
[3b] SOCRA. O mirabilis, auditu illud quidem absurdum est; ait namque me poetam esse deorum, quodque nouos fingo deos, priscos autem negem. Quas, ut ait, ob res in iudicium me uocauit.
EUTHY. Teneo, Socrates; quoniam numen ipsi tibi ais usque fieri. Proinde tanquam circa diuina nouas res moliare, tabella haec ab eo in te conscripta est, quique, ut tete carpat, in iudicium deuolat, praesertim cum uiderit hiuiusmodi obtrectationes multitudinem imperitam admittere facile. Quin et me quoque [3c] aeque atque insanum derident, cum in contione de diuinis rebus quid proloquens praedicere ipsis futuros euentus soleo; tametsi nihil eorum sum ementitus quae praedixerim. Uerum tamen inuident genere nobis talibus. Sed ne ii quidem curandi, quin imo in eos ire nos decet.
SOCRA. Amice Euthyphron, at ridiculo fieri istuc minimi forte faciundum. Athenienses namque, ueluti opinor, facillime et aequo animo patiuntur, modo is quem sapere existimant nequaquam aliosea quam callet sapientia exornet. [3d] Quem uero et sui similes facere putant, huic certe penitus succensent, siue <qu>id<em> inuidia, ut ais, siue alia re quapiam incitati. In hac autem re quo illi sunt erga me animo non summopere desidero periculum facere. Ipse enim uideris forte raram facere copiam tui, nolleque istam qua praestas sapientiam alios edocere. Ego autem uereor ne prae mea facultate iis uidear quicquid habeo prodige uiro cuique dicere, non solum nulla mercede posita, uerum et ipse aliis praebens quam libentissime, ubi quis mihi sese auditorem asciscere uelit. Siquidem itaque, quod modo dicebam, ridiculo ipsis futurus sum, ueluti [3e] ipse de te inquis, nihil istuc mihi molestum cedat quod ludendo ridendoque in iudicio res haec peragatur. Sin uero rei acrius studebunt, hoc iam quorsum euadet uatibus nobis perspicuum est. Alium uero scire arbitror neminem.
20
EUTHY. Uerum, Socrates, rei forsitan nihil erit; quin et tu ex sententia causam ages; puto autem et me meam.
SOCRA. At tibi, Euthyphron, quae causa est? Fugis eam aut persequeris?
EUTHY. Persequor.
SOCRA. Quem?
[4a] EUTHY. Quem persequens uideor insanire.
25
SOCRA. Quid autem, uolatilem quem persequeris?
EUTHY. Uolatu etenim quam longissime abest, quippe qui mirum in modum senex sit.
SOCRA. Quis hic?
EUTHY. Meus pater.
SOCRA. Tuus, optime?
30
EUTHY. Profecto.
SOCRA. Quid autem est criminis et cuius multa?
EUTHY. Mortis, o Socrates.
SOCRA. Hercules. Profecto, Euthyphron, plerosque latet, quomodo quid interdum ex officio fiat. Nam recte id facere praeter eum, [4b] qui egregia quadam sapientia floreat impellaturque, mea sententia nemo potest.
EUTHY. Egregia medius fidius, Socrates.
35
SOCRA. Uerum ille quem tuus pater morte affecit estne ex familiaribus aliquis? Quoniam id patet: nunquam enim pro alieno mortis eum accusares.
EUTHY. Ridiculum, Socrates, ut quicquam interesse putes siue alienus siue domesticus sit morte affectus. Sed non hoc dumtaxat obseruare decet, utrum quis sit ab alio interfectus iure siue iniuria, et, siquidem iure, facere illum missum, sin uero iniuria, in iudicium deuocare tametsi mortis reus [4c] contubernalis tibi necessarius ac sodalis sit; par enim scelus fit, ubi eo cum tali cohabitatio tibi sit, cuius admissi facinoris conscius, minus et ipsum te atque illum iudicio circumuentum expies, cum tamen is, qui hac luce orbatus est, quidam erat operarius meus, qui nobis in Naxo dum terras colimus mercede conductus seruiebat. Uinosus itaque is atque ira percitus in quendam ex seruis nostris, eiugulauit eum. Quare cum ipsum pater pedibus manibusque uinxisset, in scrobem deiiceret, misit huc uirum qui ex iureconsulto percontaretur quidnam facere oporteret sese. Hoc uero interim [4d] tempore, cum uinctum minimi pendit negligitque perinde atque parricidam nihilque et si moriatur rei esse ducat, ille quidem obiit mortem; fame enim frigoreque ac uinculis confectus, prius ex hac uita migrat quam a iureconsulto nuntius reuerterit. Haec igitur grauiter fert et pater et familiares reliqui, quod ego parricidae causa patrem capitis accusaturus uenio, qui neque tamen, ut illi aiunt, hominem enecarit, neque, ubi maxime enecasset, oportere de huiuscemodi homine curam capi, praesertim cum nece oppressus ille necem hominis machinauerit – nefarium enim [4e] esse ut ab filio pater capitis accersatur –, ii quidem male intelligentes, Socrates, quo pacto et fas et nefas diuinitus habeantur.
SOCRA. Tu uero per Iouem, Euthyphron, usque adeo diligenter putas diuinorum et piorum et impiorum cognitionem tenere, ut his ita actis, quemadmodum abs te dicitur, minime reformides in patrem animaduertendum esse conuincere tanquam nihil quod a pietate abhorreat sis facturus.
EUTHY. Etenim nullum mihi foret emolumentum, [5a] neque quicquam Euthyphron a uulgo differret ni talia quaeque diligenter nosceret.
SOCRA. Recte igitur mihi consultum censeo, o mirabilis Euthyphron, tibi ut discipulus asciscar, atque priusquam in Melitum quidpiam refellendo argumenter, his illis eundem praeuocem, quippe qui commemorem plurimi antehac facere solitum, ut diuina me non laberent, quodque nunc, postea quam me assuetum quidquid in buccam uenerit fabulari et rursus in iis errare quae de diuinis rebus noua praedico ille inquit, tuus sum iam discipulus effectus. Et si quidem, o Melite, [5b] dicerem, Euthyphronem fateris haec talia sapere recteque sentire, itidem et me puta, neque in iudicium deuoca. Sin id minus, uelim non de me sed de illo prius, quo sum in hisce rebus magistro usus, causam aggrediare, utpote qui natu grandiores, et me docendo et patrem monendo multandoque, corrumpat. Qui quidem Melitus, ubi minus suadeatur neque desistat causa, seu pro me te ipsum accuset, haec eadem in iudicio dicam, quibus eum prouocarim.
40
EUTHY. Ita pol, Socrates. Enimuero si mecum [5c] disceptare iudicio perrexerit, inueniam equidem, ut arbitror, quo loci intercus latet, priusque de illo nobis in iudicio quam de me uerba fiant.
SOCRA. Et ego quidem, amicissime Euthyphron, horum haud ignarus, tuus fieri discipulus plurimo desiderio afficior, praesertim cum sciam <quod> neque alius quisquam neque ipse Melitus uidere te uidetur,me uero adeo oculis emissiciis ac facile persicit, ut impietatis accerserit. Quare nunc per Iouem mihi uelim id declares quod liquido scire nuper affirmabas, quale quid pium esse dicas, quid etiam impium et de nece et de aliis. [5d] An non idem in omni actione sibi ipsum fas est, ac rursum nefas illius contrarium prorsus, sibi autem ipsum simile et quod unam quandam habet Ideam secundum impietatem, id est habet quod futurum est impium esse?
EYTHY. Ita quidem, Socrates.
SOCRA. Cedo iam, quid fas esse dicis? Quid etiam nefas?
EUTHY. Dico itaque, Socrates, hoc esse fas, quod ab me impraesentiarum fit, animaduerte<re> in illum qui iniuria quemquam affecerit, uel necis uel peculatus uel hiuiusmodi aliquid deliquerit, et si pater ille, siue mater, siue quiuis alius [5e] necessarius existat, non autem animaduertere nefas. Quin imo attende, Socrates, quam magnam tibi huiusce legis coniecturam dabo, id quod et aliis iam narraui, recte sic ipsa fieri ut nulli scilicet necessario, nulli prorsus mortalium, qui nefarie aliquid patrauerit, ignoscatur. Ipsi enim homines sunt qui Iouem esse deorum optimum iustissimumque ducant, [6a] quodque hic Saturnum patrem, qui filios iniuria absorberet, in uincula coniecerit, atque illum ipsum suo patri Caelio genitalia abscidisse aliis huiusmodi ductum causis iidem confitentur; mihi uero crimini dant quod patrem iniuria usum iudicio conueniam. Quo fit ut ipsi secum minime congruant in iis quae et de diis de meque argumentantur.
45
SOCRA. Certe, Euthyphron, hoc illud est, cuius ego causa accusor, quoniam, cum talia de diis aliquis narret, moleste excipio. Quas fortasse ob res errare me aliquis inquiet. Quare, si nunc tu, [6b] qui recte talia intelligis, eadem quoque sentis, necesse iam fuerit, ut uidetur, quo et nos assentiamur. Etenim quid dicemus, quandoquidem nihil eorum nos scire confitemur? Uerum mihi dicas – obsecro te ac per eum, qui amicitiae praeest, deum, obtestor, Philion –, qui uere putes haec sic esse?
EUTHY. Quin et iis puto mirabiliora, o Socrates, quae multos fugiunt.
SOCRA. Et bellum itaque ac duras coniurationes certaminaque diis inuicem esse certo existimas atque alia huiusmodi multa, qualia et a poetis [6c] narrantur quaeque alia a bonis pictoribus multifariam nobis templa uariantur, quique in magnis Panathenaeis peplus ille huiuscemodi uariis spectaculis plenus in Mineruae arcem effertur? Num uera haec esse fatebimur, Euthyphron?
EUTHY. Neque illa dumtaxat, Socrates; uerum, quod nuper dicebam, et alia tibi multa, quoad uelis, de diuinis rebus enarrabo, quae tu audiens nihil dubito quin in stuporem summum adducare.
SOCRA. Ne demirer quidem, sed haec mihi cum quid otii datum fuerit enarrabis. Nunc autem, quod nuper abs te [6d] petieram, enitere, uelim, liquidius dicere. Non enim abunde satis, amice Euthyphron, me prius edocuisti, cum interrogassem fas quid utique esset, sed mihi respondisti hoc esse fas quod nunc ipse facis, patrem capitis reum agens.
50
EUTHY. Et uera certe, Socrates, aiebam.
SOCRA. Fortassis. Enimuero, Euthyphron, et alia multa esse – ueluti certe sunt – pia commemoras. Memineris igitur non hoc me tantopere contendisse, ut unum aliquod aut duo ex tanta piorum multitudine me edoceres, sed illam ipsam speciem, qua pia omnia pia sunt. Dixisti namque [6e] una quadam Idea et nefaria nefaria esse et pia quidem pia. Uel minus forsitan recordaris?
EUTHY. Equidem memoriter.
SOCRA. Hanc ergo istam me uelim Ideam doceas, quae tandem est, quo ad illam respectans utensque exemplari, quod quidem tale sit, ex iis quae uel a te uel ab alio quopiam facta sunt, fas illud uocabo esse, quod autem secus sit, non uocabo.
EUTHY. At si haec tibi uoluntas est, Socrates, dicam tibi ut uis.
55
SOCRA. Quin ea ipsa est maxime.
EUTHY. Quod certe huiusmodi est ut sit diis amatum, est illud pium, [7a] contrarium uero impium.
SOCRA. Rectissime sane, Euthyphron, et, quemadmodum respondere te quaerebam, ita nunc respondisti. Siquidem tamen uere id nondum teneo, uerum docebis tu, qui uera sunt quae narras.
EUTHY. Maxime quidem.
SOCRA. Age iam, quid dicimus consideremus. Id quidem quod est diis amatum et diis amatus homo pius est. Quod uero diis exosum est et iisdem exosus homo impius. Non autem id istud est; pium, ueluti apparet, omnino impio contrarium est. Nonne ita?
60
EUTHY. Prorsus ita.
SOCRA. Et recte tua sententia dictum est.
[7b] EUTHY. Mea, Socrates. Nam dictum est.
SOCRA. Ergo et dissidere deos et discrepare et inuicem se odire, hoc quoque dictum est.
EUTHY. Dictum enim.
65
SOCRA. Inimicitia autem atque irae, o bone uir, ex quarum discrepantia rerum proficiscuntur? Sic uero consideremus. Enimuero si de numero et mihi et tibi controuersia oriretur, utra ex aliquibus positis plura essent, num odio illa nos irisque mutuo stimularet, uel ad ea connumeranda potius accedentes, quam primum omni huiusmodi cura liberaremur?
[7c] EUTHY. Sane quippe.
SOCRA. Non itaque et de maiore et minore ubi minus conueniremus, ad mensurandum accedentes, continuo eximeremur controuersia.
EUTHY. Sunt haec.
SOCRA. Et ad ponderandum, ut arbitror, accedentes, de grauiore et leuiori.
70
EUTHY. Ita.
SOCRA. Uerum qua de re differentes nequeuntesque ad iudicium aliquod deuenire inuicem alter alterum inimicitia iraque prosequimur? Forte tibi in manum non est, [7d] uerum potes me dicente considerare, utrum eadem sunt et iustum et iniustum, et honestum et turpe, et bonum et malum, an non ea sunt propter quae differentes nequeuntesque ad idoneum iudicium ire inimici inuicem simus, cum fiamus, et ego et tu et alii quique homines?
EUTHY. At est ipsa differentia, Socrates, et de his.
SOCRA. Quid autem dii, Euthyprhon? Non<n>e si quid dissentiunt, horum causa dissentiunt?
EUTHY. Necesse prorsus.
75
[7e] SOCRA. Deorum itaque, generose Euthyphron, alii alia iusta censent secundum orationem tuam, et honesta et turpia, et bona et mala. Numquam enim inuicem dissideant, nisi de iis dissentiant. Itane?
EUTHY. Recte narras.
SOCRA. Ergo quae honesta quisque existimat et bona et iusta, haec etiam amat; contraria uero odit?
EUTHY. Profecto.
SOCRA. Eadem autem, ueluti ipse ais, hi quidem iusta ducunt, [8a] hi uero iniusta. Quapropter et incerti, dissident ac inter se bellantur. Nonne ita?
80
EUTHY. Ita.
SOCRA. Eadem itaque, ut uidetur, et odiuntur a diis et amantur, et exosa diis et amabilia eadem forent.
EUTHY. Uidetur.
SOCRA. Ergo et pia eadem et impia, Euthyphron, essent hac sententia.
EUTHY. Sequitur.
85
SOCRA. Non igitur quod rogabam, praeclare Euthyphron, respondisti. Non (e)n(im) quaerebam hoc quod est idem et fas et nefas. Quod uero et diis amabile sit et odiosum, idem est, ut uidetur. [8b] Quare, Euthyphron, quod ipse impraesentiarum facis . q(ui) ad poenam accusas patrem, nihil mirum si, hoc faciens, Ioui quidem rem gratissimam facis, Saturno autem et Caelio molestissimam, itidemque Uulcano quidem iocundum, Iunoni uero graue. Et si quis deorum alter de eadem re quapiam minus alteri congruat, illis quoque simili modo accidit.
EUTHY. At neminem deorum, Socrates, puto de his quidem rebus alterum alteri non congruere, ut illum, qui iniuste aliquem enecarit, poenam dare non deceat.
SOCRA. Quid uero, Euthyphron, audisti aliquando [8c] ex hominibus aliquem qui ambigeret non illum dare poenam oportere qui uel iniuste interfecerit uel aliud huiusmodi patrauerit per iniuriam?
EUTHY. Qui ista ambigant, late patent cum alibi tum in iudiciis; pleraque enim alia et faciunt et dicunt iniuste, multari autem nolunt.
SOCRA. Fatenturne, Euthyphron, iniuriam, et tamen, cum fateantur, haud decere dicunt puniri sese?
90
EUTHY. Nullo modo quidem hoc.
SOCRA. Nec ergo omnia et faciunt et dicunt. Hoc enim – puto – non dicere audent neque ambigere, [8d] si iniuste agunt, poenam subeundam non esse. At – existimo – non dicunt iniuste agere. Sitne ista?
EUTHY. Uera loqueris.
SOCRA. Non itaque illud ambigunt, decere hunc, qui praeter ius egerit, poenam dare, sed id forte dubium est, et quis et qu. …. et quando praeter ius agat.
EUTHY. Uera narras.
95
SOCRA. Ergo et haec ipsa dii passi sint necesse est, si quid, ueluti abs te dicitur, de iustis et iniustis dissident. Et hi quidem inquiunt inuicem iniuriam facere, hi uero non inquiunt? Cum illud certe, o mirabilis Euthyphron, neque [8e] deorum neque hominum quisquam dicere ausit, non esse in eum animaduertendum qui per iniustitiam deliquerit.
EUTHY. Ita. Istud quidem, quod caput est, uere, Socrates, narras.
SOCRA. Sed quidquid actum fuerit, Euthyphron, et mortales, ut opinor, et inmortales ambigunt discrepantes, siquidem alicuius rei controuersia dissentientibus diis oriatur: hi quidem iure factam esse contendunt, hi uero iniuria. Nonne ita?
EUTHY. Sane quidem.
[9a] SOCRA. Eia igitur, amice Euthyphron, praesta ut et ipsa tua doctrina sapientior fiam. Qui coniectas omnium deorum arbitratu iniuste illum hac luce orbatum esse qui, dum mercede seruit, ab hero est conuinctus illius in quem parricidium admiserat, ac denique propter compedes decessit e uita priusquam ab iureconsultis renuntiatum foret, quid de eo fieri oporteret? Atque pro eo tali recte posse filium accusando fulminare in necem patris? Age, ex his conare mihi aliquid certum ostendere ut maxime omnium hanc rem dii omnes censent [9b] recte fieri. In qua ostendenda si mihi satisfeceris, usque te sapientiae laudibus prosequar.
100
EUTHY. At forsan ne istud quidem parum operis est, Socrates, cum clare admodum haberem ostendere tibi.
SOCRA. Teneo; quoniam tibi uideor iudicibus ipsis rudior, cum illis plane sis ostensurus quod et istaec iniusta sunt et dii omnis talia odiunt.
EUTHY. Quam perspicue, Socrates, modo dictionem meam audiant.
[9c] SOCRA. Uerum audient, modo bene dicere uideare. Hoc autem colloquente te mihi in mentem uenit et mecum ipse reputo; si quam maxime docuerit me Euthyphron deos omnis huiusmodi mortem iniustam esse censere, nihil sum tamen ab Euthyphrone doctus magis, quid utique est et fas et nefas. Nam profecto odiosum diis opus hoc, ut uidetur, esset; neque propterea diffinita nuper appareant et fas et nefas. Nam diis exosum idem apparet amabile diis. Quare hoc tibi, Euthyphron, facile concesserim: si ita uis, omnes istud [9d] ducant iniustum dii et omnis odiant. Uerumtamen quod nunc dictione reparabamus, id esse impium quod dii omnis odiunt, illud uero quod dii omnis amant esse pium, quod autem alii amant, alii odiunt, uel neutrum esse uel utrumque. Num sic uis de fas et nefas iam nobis diffinitionem dare?
EUTHY. Quid enim, Socrates, impedit?
105
SOCRA. Me certe, Euthyphron, nihil; sed ipse uide sis, utrum hoc, cum substitueris, facillime quod recepisti me edocebis.
[9e] EUTHY. Uerum ipse quidem hoc esse fas dicerem quod dii amant omnes, et item contra quod est omnibus diis odio nefas.
SOCRA. Rursus igitur hoc, Euthyphron, consideremus, utrum bene dicitur, aut omittamus sicque admittamus siue nostrum alter siue alius quis tantum dicat ita se aliquid habere, habere ita non repugnantes, uel quid dicitur magis est considerandum?
EUTHY. Considerandum act(ame)n puto recte hoc dici nunc.
[10a] SOCRA. Mox, o bone uir, sciemus melius. Mente et animo quod ab me dicetur contemplare: utrum fas, quoniam fas est, a diis diligitur, seu, quoniam diligitur, fas est.
110
EUTHY. Quod, Socrates, narras, haud scio.
SOCRA. Quin liquidius enitar dicere. Dico equidem aliquid esse latum et ferens, et actum et agens, et uisum et uidens; et similia quaeque scis altera inuicem esse et quomodo altera
EUTHY. Equidem scire mihi uideor.
SOCRA. Ergo et amatum quid est et huius aliud amans.
EUTHY. Qui enim non?
115
[10b] SOCRA. Proinde dic mihi, utrum latum, quoniam fertur, latum est, siue propter aliud quoddam?
EUTHY. Non, sed quoniam fertur.
SOCRA. Et actum, quoniam agitur, et uisum, quia uidetur.
EUTHY. Profecto.
SOCRA. Non itaque, quoniam uisum est, propter hoc uidetur, at contrarium, quia uidetur, propter hoc uisum est; neque quoniam actum est, propter hoc agitur, sed, quoniam agitur, propterea actum est; neque latum, quoniam fertur, sed, quia fertur, ideo latum. Quid, Euthyphron, [10c] dicere uelim, perspicuene patet? Uolo autem illud hoc: si quid sane fit aut patitur, non quoniam factum est, eo fit, sed, quia fit, propterea factum est; neque quoniam passus est, patitur, sed, quoniam patitur, passus est. Nonne ita esse concedis?
120
EUTHY. Prorsus ita.
SOCRA. Num igitur et amatum uel factum quid est ab aliquo uel passum quicquam?
EUTHY. Ualde quidem.
SOCRA. Et hoc itaque sic, quemadmodum priora se habent. Non enim propterea quod est amatum, amatur a quibus amatur, sed, quia amatur, amatum est.
EUTHY. Necesse.
125
[10d] SOCRA. Quid igitur …. de fas, o Euthyphron, dicimus? Aliud quam id quod amatur a diis omnibus,ueluti tua sonat oratio?
EUTHY. Id solum.
SOCRA. Num p(ro)p(ter)ea quod fas est, uel propter aliud quiddam?
EUTHY. Non, sed p(ro)p(ter) ea.
SOCRA. Quoniam igitur fas est, amatur, non autem quia amatur, propterea fas est.
130
EUTHY. Uidetur.
SOCRA. Sed quoniam amatur a diis eo amatum et dilectum di<i>s est.
EUTHY. Quidni?
SOCRA. Non ergo diis amatum fas est, Euthyphron, neque fas diis amatum, quemadmodum memoras, sed alterum hoc ab hoc.
EUTHY. Quonam modo, Socrates?
135
[10e] SOCRA. Quoniam fatemur eo fas diligi, quia fas est, non autem, quoniam diligatur, fas esse. Num ita?
EUTHY. Ita.
SOCRA. Sed diis amatum, propterea quod amatur a diis, hoc ipso amari illud esse amatum diis, non autem eo amatur, quoniam diis amatum.
EUTHY. Uera narras.
SOCRA. Quid, siquidem idem esset, amice Euthyphron, diis amatum et fas? Siquidem, propterea quod fas esset, amaretur [11a] fas, itidem et quod foret amatum diis, amaretur diis amatum; sin uero, quia amaretur a diis, amatum diis foret certe diis amatum, et fas rursus, quoniam amaretur, fas esset. Nunc autem cernis ut haec se contrario habent, perinde ac inuicem omnino differant. Quod enim amatur, tale est quale amatur. Quod uero est quale amatur, huius gratia amatur. Quare sequitur, Euthyphron, cum abs te peto quid utique fas est, nolle te quidem ipsius substantiam ac fontem mihi aperire, affectum autem istius aliquem dicis, quod passum sit [11b] hoc fas, ab diis amari omnibus. Quid autem ipsum sit, id nondum locutus es. Proinde, ubi molestum tibi non sit, ne istuc p(er) te me lateat, uerum iterum principio loquare fas quid utique est, siue amatur diis, siue quidquid aliud patitur. Non enim hac de re differemus, sed ….ure quid et fas est loquere <et nefas>.
140
EUTHY. Uerum, Socrates, quo pacto quod mihi in mente est et intelligo tibi loquar haud habeo. Nam c(irc)u(m)u(er)titur quodammodo nobis semper quod parate dictaturi sumus, neque contra manere uult, quo ipsum (con)locauimus.
SOCRA. Profecto, Euthyphron, quae abs te dicuntur nostrum progenitorem [11c] Daedalum ea sapere uidentur. Et siquidem haec ipse dicerem atque ponerem, forsitan me comiter morderes, tanquam et me ad illius cognationem uerborum opera defugiant, neque, ubi ea quis posuerit, manere uelint. Nunc autem suppositiones tuae sunt: iam aliis quibusdam salibus opus est. Non enim tibi manere uolunt, quemadmodum et ipsi tibi uidetur.
EUTHY. Mea uero sententia, Socrates, his ipsis salibus propemodum ad ea opus est quae dicuntur. Non enim ipse sum auctor, ut hoc modo circumeatur, neque fiat mansio in eodem, [11d] sed tu mihi uideris Daedalus, cum ea mea quidem causa manerent ipsa sic.
SOCRA. Istinc certe, amice, fit me artem ipsam eo tenere uiro illo callidius quo is quidem sua dumtaxat uagari faciebat; ego uero praeter prop<r>ia illud quoque officio, ut et aliena sibi non constent. Accedit ad hoc quod et mihi artis est pulcherrimum, me esse inuite sapientem. Uellem namque mihi quae dicuntur manere atque inconcusse constanterque inhaerere, magis [11e] quam ultra Daedali sapientiam Tantali pecunias dari. Et de his quidem satis superque. At postea quam lasciuire mihi uideris, ipse tibi connitar ostendere, quo pacto de fas mihi doctrinam tradideris, neque te defatigatio praeoccupet; adu(er)te na(m)que, antibiminus necessarium uidetur iustum esse omne fas?
EUTHY. Mihi quidem uidetur.
145
SOCRA. Num ergo et omne iustum fas est, an fas [12a] omne iustum, iustum uero non omne fas? Uerum et ipsius pars altera fas est, altera uero aliud quiddam?
EUTHY. Nequaquam, Socrates, quae loqueris sequor.
SOCRA. Et me tamen non minus iunior es quam sapientia ornatior, sed, quod modo dico, prae ubertate et abundantia sapientiae lasciuis. Sed iam, o beate Euthyphron, te ipsum contende atque excita. Neque enim oratio mea est intellectu difficilis: dico namque contrarium eius quod Stasinus poeta ille cecinit:Quodque opifex rerum tulit omnia Iuppiter, [12b] haeresdicere, nam pudor est, ubi contigit esse timorem
Ego uero hoc a poeta dissentio. Dico tibi quomodo.
EUTHY. Ualde quidem.
150
SOCRA. Haud mihi uidetur ibi uerecundiam esse ubi et timorem. Nam et multi uidentur mihi et ualitudines et paupertates et alia pleraque talia plurimum quidem timere, uerecundari autem ea nihil quae timent. Nonne et idem sentis?
EUTHY. Uehementer.
SOCRA. Sed, ubi uerecundiam, ibi et timorem esse. Cum enim quis ueretur facinus aliquid uerecundaturque, nonne [12c] et metuit ac timet improbitatis labem?
EUTHY. Profecto timet.
SOCRA. Non itaque recte dicere potest “nam pudor est ubi contigit esse timorem”, sed, ubi pudorem quidem, ibi et timorem. Non enim ubi timor est, ibi uerecundia est. Is namque, ut existimo, aliquid habet amplius uerecundia; pars etenim timoris uerecundia est, quemadmodum numeri impar. Non enim ubi numerus, ibi et impar, sed ubi impar, ibi et numerus est. Sequerisne nunc?
155
EUTHY. Plurimum quidem.
SOCRA. Tale et illic modo dicens percontabar, num igitur [12d] ubi iustum, ibi et fas, an ubi fas quidem, ibi et iustum, ubi autem iustum, ibi non fas. Particula enim iusti fas est. Itane dicimus, aut aliter sentis?
EUTHY. Non, sed ita. Recte namque mihi uidetur dici.
SOCRA. Iam itaque hoc deinceps considera. Siquidem fas iusti pars est, iam intelligamus oportet cuiusmodi pars iusti fas sit. Siquidem ergo aliquid me nunc rogares, ueluti quaenam est pars numeri par, quique est hic numerus, nimirum dicere<m eum> qui ne quidem scalaris sit sed aequicruralis. Nonne tibi uidetur?
EUTHY. Mihi quidem.
160
[12e] SOCRA. Enitere iam et tu me itidem edocere qualis pars iusti fas est, quo et Melito dicamus ne nos iniuria afficere pergat, neque impietatis accuset, quandoquidem sim abunde edoctus abs te, quae pium quaeque fas sapiunt et quae secus.
EUTHY. Idem iam sentio, Socrates, partem iusti esse et pium et fas, quod sit circa deorum cultum, quod autem circa hominum sit, illud reliquam esse iusti partem.
SOCRA. Et pulchre mihi quidem, Euthyphron, appares [13a] dicere, sed adhuc minimi cuiusdam indigeo. Quem (e)n(im) cultum dicis nondum teneo. Non dicis quales et circa alia cultus talem et circa deos. ……………….. dicimus uel… equos colere ………. sed equestris. Namq(ue)?
EUTHY. Profecto.
SOCRA. …. equestris equorum cultus
165
EUTHY. Ita.
SOCRA. Neque canes colere quisque …, sed uenatorius.
EUTHY. …..
SOCRA. Nam uenatorius canum est cultus, [13b] boarius autem boum?
EUTHY. Prorsus.
170
SOCRA. Qui autem est s(ecundu)m fas . atque pium, deorum propius ille est. Itane, Euthyphron, narras?
EUTHY. Ita.
SOCRA. Ergo cultus quidem omnis hoc ipsum perficit? Ueluti tale hoc: in bono quodam atque utilitate illius est qui colitur, quemadmodum iam perspicere potes equos equestri utentes cultu iuuari atque effici melioris; uel minus uidentur tibi?
EUTHY. Mihi quidem.
SOCRA. Et canes quoque uenatorio, et [13c] bouis boario et alia quaeque eodem modo, seu censes fortasse cultum id eius esse detrimento qui colitur?
175
EUTHY. Nequaquam.
SOCRA. Sed ad usum?
EUTHY. Qui uero non?
SOCRA. Nonne et qui secundum fas deorum cultus est, itidem et diis usus est, eosque effecit melioris? Et hoc ipse sane concesseris ut, quandoquidem pium quid efficias, deorum aliquem meliorem efficis.
EUTHY. Numquam pol ipse concederem.
180
SOCRA. Neque ego, Euthyphron, puto hoc abs te dici – ab eo quam longe absum –; uerum et huius gratia rursus [13d] interrogabam quem utique diceres cultum deorum, cum haud existimarem a te dici talem?
EUTHY. Et recte quidem, Socrates; non enim talem dico.
SOCRA. Esto; sed quisnam deorum cultus esset is qui fit secundum fas?
EUTHY. Qualem? famuli, Socrates, hero ministrant.
SOCRA. Teneo. Famulatoria cura quaedam, uidetur, esset diis.
185
EUTHY. Sane ……….
SOCRA. Habes itaque dicere, qui medicis famulatur ad cuius effectum operis est famulatorius. Nonne .d …..ualiditudine(m) putas?
EUTHY. Puto quidem.
[13e] SO. Quid uero? Qui nauiculatoribus famulatur ad cuius operis effectum est famulatorius?
EUTHY. Ad nauigii scilicet, Socrates.
190
SOCRA. Et qui domificiis quidem ad domus.
EUTHY. Ita.
SOCRA. Dicas iam uelim, optime Euthyphron, qui diis inmortalibus famulatur ad cuius effectum operis famulatorius sit? Patet enim id scire te, quippe qui diuina, ut ipse ais, unus omnium optime nosti.
EUTHY. Et uera equidem dico, Socrates.
SOCRA. Cedo iam per Iouem, quid tandem est pulcherrimum illud opus, quod dii nostro famulatu efficiunt?
195
EUTHY. Multa quidem et pulchra, Socrates.
[14a] SOCRA. Et hoc ipsum duces exercitus, o amice. Uerum tamen ipsorum facile summam dicas, quod bello uictoriam parant, uel id minus?
EUTHY. Qui autem non?
SOCRA. Multa uero et pulchra efficiunt agricolae; uerum tamen capud ipsorum effectus est ex terra alimentum.
EUTHY. Certe.
200
SOCRA. Eorum autem quae et multa et pulchra dii operantur, quid tandem est operationis caput?
EUTHY. Et paulo ante dicebam,Socrates, [14b] maioris operis esse, quo pacto haec omnia se habeant diligenter discere; unum tamen hoc tibi simpliciter dixerim, siquidem grata diis quis nouit et dicere et agere et precans et sacrificans ……lo hercule pia sunt atque seruant talia et p(riua)tos …. domos et …… …. urbium ……………… quibus et …… ………………..
SOCRA. … mult. …. ………….., Euthyphron, ………… …… quae ………………………. te nequaquam pa…………………… Et enim nunc [14c] …….me…a..ge…; ……, quod si respondisti …….tissime iam abs te pietatem hanc didicissem; nunc autem necesse est amantem amatum sequi quoquo ille ducat; quid iam rursus fas et pietatem esse dicis? Nonne scientiam quandam sacrificandi precandique?
EUTHY. Equidem dico.
SOCRA. Num sacrificare aliud quid est quam muneratione deos afficere, precari autem a diis quidpiam petere?
205
EUTHY. Pulchre.
[14d] SOCRA. Sc(ien)tia itaque repetendi et dandi diis hac ratione pietas foret.
EUTHY. Quam optime, Socrates, quod ab me dicebatur complexus es.
SOCRA. Nec mirum, plurima namque, amice …tuae me sapientiae cupido tenet et huic ipsi aduerto mentem. Quare quod dixeris haud decidet. Uerum mihi cedo cuiusmodi hic diis famulatus est? Nonne et petere ab ipsis ais et dare illis?
EUTHY. Equidem aio.
210
SOCRA. Nonne ergo recte haec petitio foret, quorum indigeremus haec ab ipsis petere?
EUTHY. Sed quid?
SOCRA. Rursusque recte dare, satis, quae et illi contra [14e] indigentes accipiunt, a nobis sumere; neque enim operae pretium esset haec alicui elargiri …………….. …. .
EUTHY. Uera dicis, Socrates.
SOCRA. Mercatoria igitur quaedam ars, o Euthyphron, et diis et <h>o(min)ibus … ………… esset.
215
EUTHY. Mercatoria, si tibi … ……….. est ……….
SOCRA. Uerum mihi certe nihil dulcius ……………. sit. dicas a(u)t(em) ……………………. dii utilitatem co(n)sis….s …. a nobis accipiunt. Quae enim dant, [15a] nemini quidem obscurum. Nam nihil nobis bonum est q(uo)d ab illis no(n) datur. Quae u(er)o a nobis accipiunt quid iuuantur? C(ont)ra potius tantum diis inmortalibus in hac neg<oti>atione praestamus ut o(mn)ia ab iis bona accipiamus, illi u(er)o a nobis nihil.
EUTHY. Uerum putasne, Socrates, deos iuuari iis, quae ab nobis accipiunt?
SOCRA. At quid tandem, Euthyphron, ex his nostris muneribus cons….tur?
EUTHY. Quid aliquid putas quam honores et munera et, q(uo)d ego nuper dicebam, gratiam?
220
[15b] SOCRA. Gratum est itaque fas, non autem utile neque amicum diis?
EUTHY. Puto equidem omnium amicissimum.
SOCRA. Rursus igitur, uidetur, fas est diis amicum.
EUTHY. Maxime quidem.
SOCRA. Miraberis igitur, dum haec memoras, si tibi minus uerba manantia quin uagantia uideantur, meque, perinde atque illa uagari faciam, Daedalum accusabis, quandoquidem ipse, qui undique circumeuntia facias, longe sis artificiosior Daedalo? Nonne sentis orationem nobis circumcadentem rursus [15c] ad idem tendere? Meministi etenim nuper et fas et amatum diis nequaquam idem apparuisse, sed inuicem altera, aut non meministi?
225
EUTHY. Equidem memini.
SOCRA. Non itaque nunc intelligis quod dicis amicum diis fas esse? Hoc uero aliud quid qua(m) diis .. ……matum? Anne?
EUTHY. Sane quidem …..
SOCRA. Aut igitur nuper non recte fatebamur, aut, si tunc recte, impraesentiarum non recte ponimus.
EUTHY. Uidetur.
230
SOCRA. Iterum itaque a principio est nobis considerandum, quid ipsum fas sit, quandoquidem nulla me tenebit defatigatio, priusquam id didicero. [15d] Sed ne me contemnas; obsecro tecum, penitus mentem adhibens, quam optime nunc ueritatem loquere. Scis enim pulchre, si quis alius quisquam, neque profecto es, antea quam id omne fueris elocutus, quemadmodum Proteus, demittendus. Ni etenim plane scires et fas et nefas, numquam medius fidius pro homine mercenarius enitereris uirum senem patrem capitis accersare, sed et deos periclitari pertimesceres, ne istaec minus recte perpetrares, et [15e] homines quoque uere<re>ris. Nunc autem non me praeterit putare te perspicue nosse et fas quid sit et quid secus. Fare itaque, optime Euthyphron, et mihi quid istuc existimes declara.
EUTHY. De hoc alias, Socrates. Nam aliquo nunc propero ac mei est abeundi hora.
SOCRA. Quid agis, amice. Ab spe cum me deieceris magna abis quae [de] mihi de te erat, quippe qui eam essem et piorum nefariorumque doctrinam praecepturus, qua, Melitum refellens, insimulatione absoluerer, [16a] cum illi ostendissem me iam diuinis in rebus ab Euthyphrone sapientem redditu(m) atque nequaquam amplius ignorantia ductum ……………m uenerit eloqui, neque in ipsis ….s q() …….. aliam iam uitam quam melius …… .
Click or tap any word for its parse and dictionary entry.
Text: Perseus Digital Library, licensed CC BY-SA. Dictionary: Lewis & Short (Perseus, CC BY-SA). Morphology: LatinCy — machine parsing, corrected against the AGDT & PROIEL treebanks and Morpheus.
Scroll to Top