Library › Latin: Science & Medicine › Curae Boum
A short collection of veterinary remedies for oxen, transmitted as an excerpt from the works of Gargilius Martialis, the third-century Latin writer on gardens and agriculture. It gives prescriptions against cattle diseases, such as salt rubbed in wine and given through a horn, and a protective potion of salt, bay leaves, leek, garlic, incense, savin, rue and other ingredients administered over three days. The text is brief, a series of prescriptions without discussion.
Gargilius Martialis was an authority on horticulture and medicine drawn from plants, and parts of his work survive in later compilations. This fragment, edited with the veterinary treatise of Vegetius, is a small but useful witness to Roman practices of animal care, combining practical knowledge with folk and magical elements. Its attribution rests on the manuscript tradition.
About this edition. The Latin text comes from digilibLT, the Digital Library of Late-Antique Latin Texts (edition: P. Vegeti Renati Digestorum artis mulomedicinae libri edidit Ernestus Lommatzsch, accedit Gargili Martialis De curis boum fragmentum, Lipsiae, In aedibus B.…), licensed CC BY-NC. Every word has been analyzed with LatinCy, a neural language model for Latin — click or tap any word for its dictionary form, part of speech, and complete morphology, together with the full entry from Lewis & Short’s A Latin Dictionary.
Latin · Science & Medicine
Curae Boum
Gargilius Martialis (attributed) · every word parsed
1
Ad boum morbum salem tritum per cornu cum uino in potionem dabis. Boues morbus ne noceat, dato tres micas salis, terna lauri folia et totidem porri sectiui, ulpici et, alii ternas spicas, turis grandis grana terna, herbae Sabinae herbas ternas, rutae cauliculos ternos, sambuci … , carbones ternos.
Haec omnia sub diuo caeli per triduum ex eadem potione dato, adiecto scilicet uino. Quod ita partieris, ut aequas potiones per triduum accipiat. Sane is, qui dabit, sublime stet et uaso ligneo infundat in os, deiciat in gutture.
Boues si aegrotare coeperint, dato continuo ouum gallinacium, quod crudum integro facito ut deuoret: postero die caput ulpici alii … . Bos si aegrotat, cotidie ei dato unam heminam uini et exerce bene uiuere medium. Si aegrotat, herbam centauream contritam ex uino infunde per cornum.
Bos si aegrotat, muriam salsamenti optimam et malum terrae, aquae sext., aceti, sil, rutam conterito et labris perfricato; uel radicem herbae personaciae conterito et primo die dato unc. I uini sext. I et aquae. Bos si aegrotat, iunci radicem decoques et per cornum dabis.
5
Ad tussim boum. Bos si tussiet aut si suspirabit, terrae malum, ouum crudum et adipem suillum et uinum uetus (adipem tamen prius liquefacito et dato) bibat; uel marrubium cum uino datur.
Si bos collum subtorserit, ebulo contrito perunguitur saepe uel medulla taurina, prius tamen axungia perfricato.
Si in collo nerui laborauerint, sumito corticem nouam de subero, comburito ut carbones fiant, et terito ex uino ueteri et axungia bene inter se commixto et perfricato. Si collo pili saepius defluunt, ulmi uernaculi radicem ex uino decoquito ad tertias et eo, cum opus non faciet, saepius perunguito uel adipe ursina uel medulla taurina, prius tamen axungia perfricato.
Ad intestinorum dolorem. Si boui intestina dolebunt, sumito uini sext. III et olei hemin. et permixtum per cornum et curat remediabitur. Item aliud: salis pugnum et cepae capita X pariter conterito et in offae modum reficito, eam in anum bouis inicito et fac eum arare continuo folli et sanus erit.
Ad scabiem boum. Scabies bobis neues, et erbam si satrum tundes, et ex eo pecus lauabis. Bobus et ceterus pecoribus scabiem ut discutias, intibum siluaticum conteris et perunguis.
10
Bos aut asinum si eosdem morbos inciderint, sumito scillam aut ramni radicem, id est spinam albam quam tenerrimam, et in aquam infundito, quam per dies XIU bibat; unde expurgabuntur et sanitas consequitur.
Ad sanguisugam. Hirudinem si bos deuorauerit, cimicem conteres et ad nares eius admouebis: statim eicies.
Ad fastidium. Bos si non rumigat, salicis folia aut corticem eius uiridissimam contundito, et in eo sext. uini addito et olei partem quartam, in se bene misceto et per cornum boui infundito. Intestinum enim mouit ut pedere non cesset; enouit sanabitur.
Potio iumentorum. Iumenta sic potionabis: stercus leporinum et cepam siccam cum uino conterito et per cornu dato. Iumentum ruscones si habebit, alium cum axungia conteris et dabis; aegri des remedium feniculi cum cepa conteris et potionabis. Iumenta si crocinabuntur, marrubium et axungiam conteris et in uino dabis.
Ad glandulas iumentorum: luna XIU mane, antequam manus laues, iumento omnia impedimenta tollis, et manus sinistrae digito medicinali de glandula adprehendis et haec dicis: "senti precante: nec lapis lanam feri nec lumbricos oculos habet nec mula parit: utriculum cossia herpiosum arbor fuit manu humana haec ipsa concisa est, carbo factus est et si tuber, si panus euala subula neceris nec radices agas". Hoc semel dices.
15
Si iumentum stercus gallinacium comederit, brassicam agrestem terito cum oleo et aceto, dato bibat per cornum.
Ad abundantiam sanguinis genestam uiridem conterito et eam in uino siue in aqua permixtam dato per cornum.
Ad infirmitatem iumentorum. Iumentum si male habuerit, cineris lixiuae cyatos UIII, olei cyatos UI consubige et in se et dat bibat per cornum, et currat ne minus horam aut … . Seniores ut bene ualeant: opopanacis unc. I conteris, ex uino dabis potionem.
Ad scabiem iumentorum: Arabis bituminis po. III, sulfuris po. II, picis liquidae po. UI, picem, mentam, oleum mitte in ollam integram, sine quiescat. Dein superinfricato, qui et trita erunt, et quae soleta adice bitumen, sulfur nigro et ita infunde, sed diligenter coques, ne ferueat, sed leni igni uel carbonibus calefacito et remoues ab igne et colas ac resolutum prius aceto admiscebis. Hoc medicamento perunguis iumenta alternis diebus ne plus bis aut quater.
Ad pituitas anisi unc. III, benetoris dabis cum uino permixtos cyatos UI ad cornum. Ex quo medicamento etiam per sinistram narem duas dragmas infundis. Item aliud: stercoris scrofini puluerem contritum diligenterque cribratum studiose seruabis, ut si quando iumento pituita molesta erit, ex confecto puluere cum uino ueteri quantum uidetur posse sufficere, per cornum deicias, et sanabitur statim.
20
Ad stranguriam. Si quod iumentum cuiuslibet generis stranguriam patitur, de sinistra manica tunicae peduculum eximis eumque in aurem equi sinistram conicies, continuo sanabis. Sed cum hoc facies, peduculum omnino non nomines.
Ad morsum muris aranei. Si quod iumentum mus caecus morderit, acetum acrum bene cum orbita infundito et consubigis et sic tollis, et inde acu ferrea morsum bene compungito et supra dicta terra confricato. Hoc per triduum facito, et cornu ceruino suffumigato.
Ad uermes necandos scillae sucum instillato et pice liquida tangito.
Ad pedes attritos. Boues si pedes adtriuerint, priusquam in uiam mittas, pice liquida cornua perunguito. Famicem si boues habuerint, sale et aceto diligenter eluito, posa aeris flos contritum commixtum cum axungia uel alumine solo uel galla cum alumine.
Click or tap any word for its parse and dictionary entry.
Text: Perseus Digital Library, licensed CC BY-SA. Dictionary: Lewis & Short (Perseus, CC BY-SA). Morphology: LatinCy — machine parsing, corrected against the AGDT & PROIEL treebanks and Morpheus.