Library › Latin: Didactic & Technical › Aratea
Germanicus Julius Caesar, adopted son of Tiberius and one of the most admired princes of the Julio-Claudian house, composed the Aratea, a Latin hexameter version of the Phaenomena of the Greek poet Aratus, before his death in AD 19. Some 725 lines survive. Where Aratus began with Zeus, Germanicus begins with an invocation of his own ‘father’, probably Tiberius, and then describes the constellations of the northern and southern sky, the circles of the heavens and the risings and settings of the stars.
The Aratea is the best preserved of the Latin versions of Aratus, which also included translations by Cicero and Avienus. Germanicus adapted his model freely, correcting its astronomy and adding mythological material, and his poem was read and illustrated throughout the Middle Ages, when it was copied in richly decorated manuscripts with scholia. It shows the literary culture of the imperial family and the Roman fascination with the heavens, and it is an important witness to the transmission of Greek astronomy to the Latin West.
About this edition. The Latin text comes from Musisque Deoque, the digital archive of Latin poetry (edition: A. Le Boeuffle, 1975), licensed CC BY-SA. Every word has been analyzed with LatinCy, a neural language model for Latin — click or tap any word for its dictionary form, part of speech, and complete morphology, together with the full entry from Lewis & Short’s A Latin Dictionary.
Latin · Didactic & Technical
Aratea
Germanicus · every word parsed
1
Ab Ioue principium magno deduxit Aratus,
Carminis at nobis, genitor, tu maximus auctor,
Te ueneror, tibi sacra fero doctique laboris
Primitias. probat ipse deum rectorque satorque.
5
Quantum etenim possent anni certissima signa,
Qua sol ardentem cancrum rapidissimus ambit
Diuersasque secat metas gelidi capricorni
Quaue aries et libra aequant diuortia lucis,
Si non tanta quies, te praeside, puppibus aequor
10
Cultorique daret terras, procul arma silerent?
Nunc uacat audacis in caelum tollere uultus
Sideraque et mundi uarios cognoscere motus,
Nauita quid caueat, quid scitus uitet arator,
Quando ratem uentis aut credat semina terris.
15
Haec ego dum Latiis conor praedicere Musis,
Pax tua tuque adsis nato numenque secundes!
Cetera, quae toto fulgent uaga sidera mundo,
Indefessa trahit proprio cum pondere caelum.
Axis at immotus semper uestigia seruat
20
Libratasque tenet terras et cardine firmo
Orbem agit. extremum geminus determinat axem,
Quem Grai dixere polon; pars mersa sub undas
Oceani, pars celsa sub horrifero aquilone.
Axem Cretaeae dextra laeuaque tuentur
25
Siue arctoe seu Romani cognominis ursae
Plaustraue, quae facies stellarum proxima uero:
Tres temone rotisque micant sublime quaternae.
Si melius dixisse feras, obuersa refulgent
Ora feris; caput alterius super horrida terga
30
Alterius lucet; pronas rapit orbis in ipsos
Decliuis umeros. ueteri si gratia famae,
Cresia uos tellus aluit, moderator Olympi
Donauit caelo; meritum custodia fecit,
Quod fidae comites prima incunabula magni
35
Fouerunt Iouis, attonitae cum furta parentis
Aerea pulsantes mendaci cymbala dextra,
Uagitus pueri patrias ne tangeret auris,
Dictaei texere adytis famuli Corybantes.
Hinc Iouis altrices Helice Cynosuraque fulgent.
40
Dat Grais Helice cursus maioribus astris,
Phoenicas Cynosura regit. sed candida tota
Et liquido splendore Helice nitet; haut prius ulla,
Cum sol oceano fulgentia condidit ora,
Stella micat caelo, septem quam Cresia flammis.
45
Certior est Cynosura tamen sulcantibus aequor,
Quippe breuis totam fido se cardine uertit
Sidoniamque ratem numquam spectata fefellit.
Has inter medias abrupti fluminis instar
Immanis serpens sinuosa uolumina torquet
50
Hinc atque hinc superaque illas mirabile monstrum.
Cauda Helicen supra tendit, redit ad Cynosuran
Squamigero lapsu; qua desinit ultima cauda,
Hac caput est Helices; flexu comprenditur alto
Serpentis Cynosura; ille explicat amplius orbes
55
Sublatusque retro maiorem respicit arcton.
Ardent ingentes oculi, caua tempora claris
Ornantur flammis, mento sedet unicus ignis.
Tempus dexterius qua signat stella draconis
Quaque sedet mentum, lucetque nouissima cauda
60
Extremumque Helices sidus micat. hac radiatur
Serpentis decliue caput, qua proxima signa
Occasus ortusque uno tanguntur ab orbe,
Oceani tumidis ignotae fluctibus arctoe,
Semper inocciduis seruantes ignibus axem.
65
Haud procul effigies inde est defecta labore.
Non illi nomen, non magni causa laboris,
Dextro namque genu nixus diuersaque tendens
Bracchia, suppliciter passis ad numina palmis.
Serpentis capiti figit uestigia laeua.
70
Tum fessi subter costas atque ardua terga
Clara Ariadnaeo sacratast igne corona,
Hunc illi Bacchus thalami memor addit honorem.
Terga nitent stellis, at qua se uertice tollit
Succiduis genibus lassum et miserabile sidus,
75
Hac ophiuchus erit longe caput ante notabis
Et uastos umeros, tum cetera membra sequuntur.
Illis languet honos, umeris manet integer ardor,
Luna etiam mensem cum pleno diuidit orbe.
Lux tenuis manibus, per quas elabitur anguis,
80
Pressus utraque manu, medium cingens ophiuchum.
Scorpios ima pedum tangit, sed planta sinistra
In tergo residet, uestigia dextera pendent.
Impar est manibus pondus, nam dextera paruam
Partem anguis retinet, per laeuam attollitur omnis,
85
Quantumque ab laeua distantia serta notantur,
Erigitur tantum serpens atque ultima mento
Stella sub aetheria lucet crinita corona.
At qua se dorso sinuabit lubricus anguis
Insigni caelum perfundent lumine chelae.
90
Ipsam Helicen sequitur senior baculoque minatur,
Siue ille arctophylax seu Bacchi ob munera caesus
Icarus ereptam pensauit sidere uitam.
Non illi obscurum caput est, non tristia membra,
Sed proprio tamen una micat sub nomine flamma,
95
Arcturum dixere, sinus qua uincula nodant.
Uirginis inde subest facies, cui plena sinistra
Fulget spica manu maturisque ardet aristis.
Quam te, diua, uocem? tangunt mortalia si te
Carmina nec surdam praebes uenerantibus aurem,
100
Exosa heu mortale genus, medio mihi cursu
Stabunt quadrupedes et flexis laetus habenis
Teque tuumque canam terris uenerabile numen.
Aurea pacati regeres cum saecula mundi,
Iustitia inuiolata malis, placidissima uirgo,
105
Siue illa Astraei genus es, quem fama parentem
Tradidit astrorum, seu uera intercidit aeuo
Ortus fama tui, mediis te laeta ferebas
Sublimis populis nec dedignata subire
Tecta hominum et puros sine crimine, diua, penatis
110
Iura dabas cultuque nouo rude uulgus in omnem
Formabas uitae sinceris artibus usum.
Nondum uesanos rabies nudauerat ensis
Nec consanguineis fuerat discordia nota,
Ignotique maris cursus priuataque tellus
115
Grata satis, neque per dubios auidissima uentos
Spes procul amotas fabricata naue petebat
Diuitias, fructusque dabat placata colono
Sponte sua tellus nec parui terminus agri
Praestabat dominis, sine eo tutissima, rura.
120
At postquam argenti creuit deformior aetas
Rarius inuisit maculatas fraudibus urbis
Seraque ab excelsis descendens montibus ore
Uelato tristique genas abscondita rica,
Nulliusque larem, nullos adit illa penatis.
125
Tantum cum trepidum uulgus coetusque notauit
Increpat "o patrum suboles oblita priorum,
Degeneres semper semperque habitura minores,
Quid me, cuius abit(==A–BI+T) usus, per uota uocatis?
Quaerenda est sedes nobis noua, saecula uestra
130
Artibus indomitis tradam scelerique cruento"
Haec effata super montis abit alite cursu,
Attonitos linquens populos grauiora pauentis.
Aerea sed postquam proles terris data nec iam
Semina uirtutis uitiis demersa resistunt
135
Ferrique inuento mens est laetata metallo
Polluit et taurus mensas assuetus aratro,
Deseruit(==DESERUIT) propere terras iustissima uirgo
Et caelist sortita locum, qua proximus illi
Tardus in occasum sequitur sua plaustra Bootes.
140
Uirginis at placidae praestanti lumine signat
Stella umeros. Helicen ignis non clarior ambit,
Quique micat cauda quique armum fulget ad ipsum
Quique priora tenet uestigia quique secunda
Clunibus hirsutis et qui sua sidera reddit,
145
Namque alii, quibus expletur ceruixque caputque,
Uatibus ignoti priscis sine honore feruntur.
Qua media est Helice, subiectum respice cancrum;
At capiti suberunt gemini. qua posterior pes,
Horrentisque iubas et fuluum cerne leonem.
150
Hunc ubi contigerit Phoebi uiolentior axis,
Accensa in cancro iam tum geminabitur aestas.
Tunc lymphae tenues, tunc est tristissima tellus
Et densas laetus segetes bene condit arator.
Ne mihi tunc remis pulset uada caerula puppis;
155
Dem potius uentis excusso uela rudente
Excipiamque sinu zephyris spirantibus auras.
Est etiam aurigae facies, sine Atthide terra
Natus Erichthonius, qui primus sub iuga duxit
Quadrupedes, seu Myrtoas demersus in undas
160
Myrtilos. hunc potius species in sidere reddit,
Sic nulli currus, sic ruptis maestus habenis
Perfidia Pelopis raptam gemit Hippodamiam.
Ipse ingens transuersus abit laeua geminorum
Maiorisque ursae contra delabitur ora.
165
Numina praeterea secum trahit, una putatur
Nutrix esse Iouis, si uere Iuppiter infans
Ubera Cretaeae mulsit fidissima caprae,
Sidere quae claro gratum testatur alumnum.
Hanc Auriga umero totam gerit, at manus haedos
170
Ostendit, nautis inimicum sidus, ubi illos
Orbis ab oceano celsos rapit; haut semel haedi
Iactatam uidere ratem nautasque pauentis
Sparsaque per saeuos morientum corpora fluctus.
Aurigae pedibus trux adiacet ignea taurus,
175
Cornua fronte gerens et lucidus ore minaci.
Quamlibet ignarum caeli sua forma docebit,
Et caput et patulae naris et cornua tauri.
Fronte micant hyades. qua cornus flamma sinistri
Summa tenet, subit haec eadem uestigia dextra
180
Aurigae mediaque ligat compagine diuos.
Myrtilos exoritur summo cum fluctibus ore,
Totus cum tauro lucet; ruit oceano bos
Ante, super terras cum fulget Myrtilos ore.
Iasides etiam caelum cum coniuge Cepheus
185
Ascendit totaque domo, quia Iuppiter auctor
Est generis -prodest maiestas. saepe parentis.
Ipse breuem patulis manibus stat post Cynosuram
Diducto passu. quantum latus a pede dextro
Cepheos extremam tangit Cynosurida caudam,
190
Tantundem ab laeuo distat; minor utraque iungit
Regula Cepheos uestigia. balteus ambit
Qua latus, ad flexum sinuosi respicit anguis.
Cassiepia uirum residet sublimis ad ipsum,
Clara, etiam pernox caelo cum luna refulsit,
195
Sed breuis et paucis decorata in sidere flammis.
Qualis ferratos subicit clauicula dentes,
Succutit et foribus praeducti uincula claustri,
Talis disposita est stellis. ipsa horrida uultu
Sic tendit palmas, ceu sit planctura relictam
200
Andromedam, meritae non iusta piacula matris.
Nec procul Andromede, totam quam cernere posse
Obscura sub nocte licet, sic emicat ore,
Sic magnis umeris candet nitor. ac media ambit
Ignea substricta lucet qua zonula palla.
205
Sed poenae facies remanet districtaque pandit
Bracchia, ceu duri teneantur robore saxi.
Andromedae capiti sonipes supereminet ales,
Uertice et Andromedae radiat quae stella, sub ipsa
Aluo fulget equi, tres armos et latera aequis
210
Distinguunt spatiis, capiti tristissima forma
Et ceruix sine honore obscuro lumine sordet.
Spumanti mandit sed qua ferus ore lupata,
Et capite et longa ceruice insignior exit
Stella nitens armis laterique simillima magno.
215
Nec totam ille tamen formam per singula reddit.
Primo praestat equum, medio rupta ordine membra
Destituunt uisus, rudis inde adsurgit imago.
Gorgonis hic proles. in Pierio Helicone,
Uertice cum summo nondum decurreret unda,
220
Musaeos fontis dextri pedis ictibus hausit.
Inde liquor genitus nomen tenet Hippocrenes;
Fontes nomen habent. sed Pegasus aethere summo
Uelocis agitat pennas et sidere gaudet.
Inde subest aries, qui longe maxima currens
225
Orbe suo spatia ad finem non tardius ursa
Peruenit et quanto grauiore Lycaonis arctos
Axem actu torquet, tanto pernicior ille
Distantis cornu properat contingere metas.
Clara nec est illi facies nec sidera possunt,
230
Officiat si luna, sua uirtute nitere.
Sed quaerendus erit zonae e regione micantis
Andromedae; terit hic medii diuortia mundi,
Ut chelae, candens ut balteus Orionis.
Est etiam propiore deum cognoscere signo,
235
Deltoton si quis -donum hoc spectabile Nili
Diuitibus generatum undis- in sede notabit.
Tris illi laterum ductus, aequata duorum
Sunt spatia, unius breuior, sed clarior igne.
Hunc aries iuxta. medium deltoton habebit
240
Inter lanigeri tergum et Cepheida maestam.
Hunc ultra gemini pisces, quorum alter in austrum
Tendit, Threicium boream petit alter et audit
Stridentis auras, niueus quas procreat Haemus.
Non illis liber cursus, sed uincula cauda
245
Singula utrumque tenent uno coeuntia nodo.
Nodum stella premit. piscis, qui respicit auras
Threicias, dextram Andromedae cernetur ad ulnam.
Subter utrumque pedem deuotae uirginis ales
Perseos effigies, seruatae grata puellae.
250
Moles ipsa uiri satis est testata parentem,
Tantus ubique micat, tantum occupat ab Ioue caeli.
Dextra sublata solium prope Cassiepiae
Sublimis fulget pedibus properare uidetur
Et uelle aligeris purum aethera findere plantis.
255
Poplite sub laeuo, tauri certissima signa,
Pleiades suberunt breuis et locus occupat omnes,
Nec faciles cerni, nisi quod coeuntia plura
Sidera communem ostendunt ex omnibus ignem.
Septem traduntur numero, sed carpitur una,
260
Deficiente oculo distinguere corpora parua.
Nomina sed cunctis seruauit fida uetustas:
Electra Alcyoneque Celaenoque Meropeque
Asteropeque et Taygete et Maia parente
Caelifero genitae, si uere sustinet Atlas
265
Regna Iouis superosque atque ipso pondere gaudet.
Lumine non multis Plias certauerit astris,
Praecipuo sed honore ostendit tempora bina,
Cum primum agricolam uentus *super immouet atri
Et cum surgit hiems, portu fugienda peritis.
270
Quin etiam lyra Mercurio dilecta, deorum
Multum accepta epulis caelo nitet ante labore
Deuictam effigiem planta erecta *quoque dextra
Tempora laeua premit torti subiecta draconis.
Summa genu subuorsa tenet, qua se lyra uoluit(==UOLUIT).
275
Contra spectat auem uel Phoebi quae fuit olim
Cygnus uel Ledae thalamis qui illapsus adulter
Furta Iouis falsa uolucer sub imagine texit.
Inter defectum sidus cygnumque nitentem
Mercurialis habet sedem lyra. multa uidebis
280
Stellarum uacua in cygno, multa ignea rursus
Aut medii fulgoris erunt. penna utraque laeta,
Dexterior iuxta regalem Cepheos ulnam,
At laeua fugit instantem sibi Pegason ala.
Piscibus interlucet equi latus, ad caput eius,
285
Dextra manus latices qua fundit, aquarius exit.
Quo prior aegoceros semper properare uidetur
Oceano mersus sopitas condere flammas.
Tum breuis occasus ortusque intercipit hora,
Cum sol ambierit metas gelidi capricorni.
290
Nam neque perficiet cursus et uota breuis lux,
Et cum terrores auget nox atra marinos,
Multum clamatos frustra exspectaueris ortus.
Tunc rigor aut rapidus ponto tunc incubat auster;
Pigra ministeria, et nautis tremor alligat artus.
295
Sed rationem animi temeraria pectora soluunt,
Nulla dies oritur, quae iam uacua aequora cernat
Puppibus, et semper tumidis ratis innatat undis.
In terra temptare undas iuuat, aspera sed cum
Adsultat lateri deprensae spuma carinae,
300
Tunc alii curuos prospectant litore portus
Inuentasque alii terras pro munere narrant,
Interea exanimat pauidos instantis aquae mons.
Ast alii procul a terra iactantur in altum,
Munit eos breue lignum et fata instantia pellit,
305
Nam tantum a leto, quantum rate fluctibus, absunt.
Belligeri Titan magnum cum contigit arcum
Ducentemque ferum sinuato spicula neruo,
Iam clausum ratione mare est, iam nauita portu
Infestam noctem fugitat longasque tenebras.
310
Signum erit exoriens nobis tum nocte suprema
Scorpios, ille micat supra(==SU+PRA) freta caerula cauda.
Insequitur grauis arcus et in lucem magis exit.
Tunc alto Cynosura redit, tunc totus in undas
Mergitur Orion, umeris et uertice Cepheus.
315
Est etiam, incertum quo cornu missa sagitta,
Quam seruat Iouis ales. habet miracula nulla,
Si caelum ascendit Iouis armiger. hic tamen aruo
Unguibus innocuis Phrygio rapuit Ganymeden
Et telo appositus custos, cum Iuppiter arsit
320
In puero, luit excidio quem Troia furorem.
Delphin inde breuis lucet iuxta capricornum
Paucis sideribus, tulit hic Atlantida Nymphen
In thalamos, Neptune, tuos, miseratus amantem.
Sidera, quae mundi pars celsior aethere uoluit(==UOLUIT)
325
Quaeque uident boream uentis adsueta serenis,
Diximus. hinc alius decliuis ducitur ordo,
Sentit et insanos obscuris flatibus austros.
Primus in obliquum rapitur sub pectore tauri
Orion. non ulla magis uicina notabit
330
Stella uirum, sparsae quam toto corpore flammae;
Tale caput, magnisque umeris sic balteus ardet,
Sic uagina ensis, pernici sic pede lucet.
Talis(==TALI–S) ei custos aderit canis ore timendo.
Ore uomit flammam, membris contemptior ignis.
335
Sirion hunc Grai proprio sub nomine dicunt.
Cum tetigit solis radios, accenditur aestas,
Discernitque ortu longe sata, uiuida firmat,
At quibus affectae frondes aut languida radix,
Exanimat. nullo gaudet maiusue minusue
340
Agricola et sidus primo speculatur ab ortu.
Auritum leporem sequitur canis et fugit ille,
Sic utrumque oritur, sic occidit in freta sidus.
Tu paruum leporem rimare sub Orione.
At qua cauda canis languenti desinit astro,
345
Fulgent Argoae stellis aplustria puppis,
Puppe etenim trahitur, non recto libera cursu,
Ut cum decurrens inhibet iam nauita remos
Auersamque ratem uotis damnatus ad oram
Perligat, optatam cupiens contingere terram.
350
Sed quia pars uiolata fuit, coeuntia saxa
Numine Iunonis tutus cum fugit Iason,
Haec micat in caelo, lateri non amplior auctus,
Quam surgit malus; qua debet reddere proram,
Intercepta perit nulla sub imagine forma;
355
Puppis demisso tantum stat lucida clauo.
Haud procul expositam sequitur Nereia pristis
Andromedam. media est Solis uia, cum tamen illa
Terretur monstro pelagi gaudetque sub axe
Diuerso posita et boreae uicina legenti.
360
Auster pristin agit. duo sidera perlegit unum,
Namque aries supra pristin piscesque feruntur.
Belua sed ponti non multum praeterit amnem,
Amnem, qui Phaethonta suas defleuit ad undas,
Postquam patris equos non aequo pondere rexit,
365
Uulnere reddentem flammas Iouis; hunc, noua silua,
Planxere ignotis maestae Phaethontides ulnis.
Eridanus medius liquidis interiacet astris.
Huius pars undae laeuum ferit Orionis
Lapsa pedem. procul ambobus qui piscibus unus
370
Uincula conectit, nodus cristam super ipsam
Aequoreae pristis radiat. sunt libera caelo
Sidera non ullam specie reddentia formam
Sub leporis latus auersam post denique puppim
Inter et Eridani flexus clauumque carinae.
375
Atque haec ipsa notast nullam praebere figuram,
Sunt etenim toto sparsi sine nomine mundo
Inter signa ignes, quibus etsi propria desit
Forma, per appositi noscuntur lumina signi.
Est etiam a geminis diuersus piscibus unus,
380
Qui borean fugitat, totus directus in austros,
Uentre sub aegoceri, pristin conuersus ad imam.
Infimus hydrochoos sed qua uestigia figit,
Sunt aliae stellae; qua caudam belua flectit
Quaque caput piscis, media regione locatae
385
Nullum nomen habent nec causast nominis ulla,
Sic tenuis cunctis iam paene euanuit ardor.
Nec procul hinc dextra defundit aquarius undas
Atque imitata cadunt errantis signa liquoris.
E quibus una magis sub cauda flamma relucet
390
Squamigerae pristis, pedibus subit altera signi
Fundentis latices. est et sine honore corona
Ante sagittiferi paullum pernicia crura.
Scorpios erecta torquet qua spicula cauda,
Turibulum uicinum austris sacro igne uidebis
395
Arcturum contra; sed quanto tardius ille
Oceanum occasu tangit, tanto magis artae
Turibuli metae. uix caelum suspicit et iam
Praecipiti tractu uastis dimittitur undis.
Multa dedit natura homini rata signa salutis
400
Uenturamque notis cladem depellere suasit.
Inter certa licet numeres sub nocte cauenda
Turibulum, nam si sordebunt cetera caeli
Nubibus obductis, illo splendente, timeto,
Ne pacem pelagi soluat uiolentior auster.
405
Tunc mihi *siccentur substricto cornua uelo
Et rigidi emittant flatus per inane rudentes.
Quod si deprensae turbauit lintea puppis
Incubuitque sinu laxo, uel mergitur undis
Prona ratis sorbetque inimicum Nerea prora,
410
Uel si respexit seruator Iuppiter, aegre
Ultima persoluunt iactati uota salutis;
Nec metus ante fugit, quam pars effulserit orbis,
Quae boream caelum spectantibus indicet ortum.
Sunt etiam flammis commissa immania membra
415
Centauri, capite atque hirsuto pectore et aluo
Subter candentis hominem reddentia chelas,
Inde per ingentis costas, per crura, per armos,
Nascitur intacta sonipes sub uirgine. dextra
Seu praedam e siluis portat seu dona propinquae
420
Placatura deos, cultor Iouis, admouet arae,
Hic erit ille pius Chiron, iustissimus omnis
Inter nubigenas et magni doctor Achillis.
Hic umero medium scindens iter aetheris alti,
Si tenuem traxit nubem stellasque recondit,
425
Toto clarus equo uenientis nuntiat euros.
Nec procul hinc hydros trahitur, cui cauda superne
Centaurum lucet, tractu subit ille leonem,
Peruenit ad cancrum capite et tria sidera tangit.
Huic primos tortus crater premit, ulterioris
430
Uocali rostro coruus forat. omnia lucent,
Et coruus pennis et paruo pondere crater
Et spatio triplicis formatus sideris hydros.
Sub geminis procyon fulgenti lumine surgit.
Hic caelo ornatus trahitur noctemque diemque;
435
Sors sua cuique data est; semel adsignata tuentur
Immoti loca nec longo mutantur in aeuo.
Quinque aliae stellae diuersa lege feruntur
Et proprio motu mundo contraria uoluunt
Curricula exceduntque loco et uestigia mutant.
440
Haud equidem possis alio contingere signo,
Quae diuis sedes. hinc atque hinc saepe uidentur
Occasus ortusque. neque anfractus breuis illis,
Annosasque uias tardus uix perficit orbis.
Hoc opus arcanis si credam postmodo Musis,
445
Tempus et ipse labor, patiantur fata, docebit.
Signorum partis, quorum est praedicta figura,
Annum expleturi praecidunt quattuor orbis.
Interualla trium transuersus colligat unus.
Nec par est illis spatium: duo namque feruntur
450
Inter se aequales; duo, quorum est maxima forma;
Et totidem rursum praedictis ante minores.
Hi semper distant, illos communia signa
Committunt. qua se tangunt, pars aequa rotarum
Diuiditur, binos ut si qui desecet arcus.
455
Dissimilis quintus liquida sub nocte uidetur,
Sidera cum reddunt sinceros eminus ignis.
Lactis ei color, et mediis uia lucet in umbris.
Lacteus hic orbis nullo minor orbe rotatur.
Celsior ad boream qui uergit circulus altos
460
Et peragit tractus uicinis haud procul ursis,
Per geminos currit medios, uestigia tangit
Aurigae plantamque terit Perseida laeuam,
Transuersae Andromedae latera utraque persecat actus
Et totam abs umero dextram; summa ungula pulsu
465
Acris equi ferit orbis iter. tunc candidus ora
Cygnus habet iuxta, cubito lucet super ipsum
Nixa genu facies et primis ignibus anguis.
Effugit at uirgo; totus leo, totus in ipso
Cancer. ab aduersis omnem secat ille leonem
470
Clunibus irsutique iubam per pectoris exit,
Cancro fulgentes oculi, ceu regula currat
Per medios, sic diuisi latera utraque tangunt.
Hunc octo in partis si quis diuiserit orbem,
Quinque super terras semper fulgere notabit,
475
Abdi tres undis breuibusque latere sub umbris.
Hoc cancrum tetigit cum Titan orbe, timeto
Aestatem rapidam et soluentis corpora morbos.
Tunc habet aeterni cursus fastigia summa
Erectoque polo breuius non applicat umquam
480
Candentis currus. aduerso nititur orbe,
Dum tangat metas; pronus deuoluitur inde.
Hic boreae propior, contrarius excipit austros;
Aegoceros metas hiemis glacialibus austris
Aestatisque tenet flagrantia sidera cancer.
485
Hoc medium sidus findit deuexior orbis,
Fundentis latices genua implicat; illigat illum
Intorta pristis cauda; uelocia crura
Contingit leporis, canis aluum desecat imam.
Desecat et sacrae speciosa aplustria puppis
490
Centaurique umeros et scorpion ultima cauda
Spicula torquentem; magnus micat arcus in illo.
Inde austro propior sol est aquilone relicto
Et gelidas hiemes hebetato lumine portat.
Huius tres caelo partes adsurgere cernes,
495
Quinque latent undis et longa nocte feruntur.
Hos inter medius nullo minor orbis agetur,
In quo cum Phoebus radiatos extulit ignes,
Diuidit aequali spatio noctemque diemque.
Bis redit haec facies, librato sidere, mundo,
500
Cum uer fecundum surgit, cum deficit aestas.
Signa aries taurusque aequo tanguntur ab orbe,
Sed princeps aries totus fulgebit in illo,
Tauri armum subit et flexi duo sidera cruris.
At medium Oriona secat spiramque priorem
505
Hydri et crateram leuem coruique forantis
Ultima, deficiunt nigra qua sidera cauda.
Illic et chelas transuerso lumine quaeres
Et celsi partem anguis et a medio ophiuchum
Nec procul inde aquilam, toto capite incubat ardens
510
Pegasus et longae spatio ceruicis inhaeret.
Hos orbis, quorum tractus et signa notamus,
Rectus per medios percurrens traicit axis.
Tres interuallis paribus sine fine rotantur
Nec mutare uias possunt nec iungere sulcos.
515
Quartus in obliquum tris unus colligat orbis,
Partibus extremis diuersos implicat; unum
Inter utrumque secat medium desectus ab illo.
Non si Palladia doctus formaret ab arte,
Distantis orbis melius religasset ab uno.
520
Sed tribus idem ortus omni nascuntur ab aeuo
Atque eadem occasus remanent certissima signa.
Quartus ab oceano tantum uestigia mutat,
Obliquo currens spatio, quantum capricornus
Aestifero distat cancro, quam latus ad auras
525
Aetherias surgit, tam sacris mergitur undis.
In sex signiferum si quis diuiserit orbem
Aequalis partes, succumbet regula binis
Inferior signis spatii tantumque tenebit
Una, sui lateris quantum a tellure recedit;
530
Nec tamen humanos uisus fugit ultimus orbis.
Haec uia solis erit bis senis lucida signis.
Nobilis hic aries aurato uellere, quondam
Qui tulit in Tauros Phrixum, qui prodidit Hellen,
Quem propter fabricata ratis, quem perfida Colchis
535
Sopito uigile incesto donauit amori.
Corniger hic taurus, cuius decepta figura
Europe, thalamis et uirginitate relicta,
Per freta sublimis tergo mendacia sensit
Litora, Cretaeo partus enixa marito.
540
Sunt gemini, quos nulla dies sub Tartara misit;
Sed caelo semper, nautis laetissima signa,
Ledaeos statuit iuuenis pater ipse deorum.
Te quoque, fecundam meteret cum comminus hydram
Alcides ausum morsu contingere *bello
545
Sidere donauit, cancer, Saturnia Iuno,
Numquam oblita sui, numquam secura nouerca.
Hinc Nemeaeus erit iuxta leo; tunc pia uirgo;
Scorpios hinc duplo quam cetera possidet orbe
Sidera, per chelas geminato lumine fulgens,
550
Quem mihi diua cauet dicto prius Orione.
Inde sagittifero tentus curuabitur arcus,
Qui solitus Musas uenerari supplice plausu
Acceptus caelo Phoebeis ardet in armis.
Cochlidis inuentor, cuius Titania flatu
555
Proelia commisit diuorum laetior aetas
Bellantem comitata Iouem, pietatis honorem,
Ut fuerat geminus forma, sic sidere, cepit.
Hic, Auguste, tuum genitali corpore numen
Attonitas inter gentis patriamque pauentem
560
In caelum tulit et maternis reddidit astris.
Proximus infestas, olim quas fugerat, undas
Deucalion paruam defundens indicat urnam.
Annua concludunt Syriae duo numina piscis
Tempora; tunc iterum praedictus nascitur ordo
565
Lanigeri et tauri, geminorum, postea cancri,
Tunc leo, tunc uirgo, tunc scorpios, arcitenensque
Et gelidus capricornus et imbrifer et duo pisces.
Huius quantum altas demergitur orbis in undas
Oceani, tantum liquidum super aera lucet.
570
Nullaque nox bis terna minus caelo trahit astra,
Nullaque maior erit, quam quanto tempore in auras
Orbis perfecti diuisus tollitur arcus.
Saepe uelis quantum superet cognoscere noctis,
Et spe uenturae solari pectora lucis.
575
Prima tibi nota solis erit, quo sidere currat,
Semper enim signo Phoebus radiabit in uno.
Cetera tunc propriis ardentia suspice flammis,
Quod cadat aut surgat summoue feratur in orbe,
Quantoque exiliant spatio, cum caerula linquunt;
580
Namque aliis pernix saltus, maiore trahuntur
Mole alia, oceanum tardo linquentia passu.
Quod si nube caua solis uia forte latebit,
Occulet aut signum conscendens uertice caelum
Altus Athos uel Cyllene uel candidus Haemus,
585
Gargaron aut Ide superisue agitatus Olympus,
Tunc dextra laeuaque simul redeuntia signis
Sidera si noris, numquam te tempora noctis
Effugient, numquam ueniens Tithonius ortus.
Cum primum cancrum Tethys emittit in auras,
590
Excipit oceanus Minoae serta coronae
Occidit et dorso piscis caudaque priore,
Mergitur in totos umeros ophiuchus et anguis
Ultima cauda micat, tortus habet illa timendos.
Nec multo arctophylax hunc longe subiacet astro,
595
Lumine qui primo cum scorpius occidit undis
Occulitur pedibus; durat tamen arduus ore,
Dum rigidum aegoceri signum freta lucida terret.
Siderea uix tum satiatus luce bootes
In terras abit et noctis plus parte relinquit.
600
At contra nullo defectus lumine totus
Orion umeris splendebit magnaque diui
Uagina et claro caelatus balteus igni.
Cornua et Eridanus liquido feret utraque caelo.
At cum prima iuba radiarit flamma leonis,
605
Quicquid parte micat caelo, hoc nascente sub undas
Omne abit atque feri uenientis defugit ora.
Tota Iouis mersa est pennis stellantibus ales,
Quique genu posito defessus conditur undis
Crure tenus; redit in caelum uasti caput hydri
610
Et pernix lepus et procyon et Sirius ipse
Totiusque canis rabidi uestigia prima.
Accipe quae uitent exorsae uirginis ora:
Delphinus notis iam tum deflexerit undis
Et lyra dulce sonans et flammis cincta sagitta
615
Et niueus cygnus properarit tangere fluctus,
Utraque penna uolans caudam uix lucet ad ipsam,
Nigrescitque Padus, terrae qui proximus amnis.
Tum caput abscondet sonipes, tum tota latebit
Ceruix, at contra sublimior hydra feretur
620
Cratera tenus et surgent aplustria puppis
Argoae totusque canis; sed cum pia uirgo
Nascitur, illa ratis media plus arbore lucet.
Surgentis etiam chelas sua signa notabunt:
Exilit oceano nunc toto crine bootes,
625
Quem claro ueniens arcturus nuntiat ore,
Celsaque puppis habet, cauda minus attamen hydra,
Nixa genu species flexo redit ardua crure,
Partibus haud aliis; nocte eluctata suprema
Bis solet illa una caelo se ostendere nocte,
630
Nam si Phoebeos currus, dum longa uenit nox,
Occasu sequitur, rursus fugit oceanum ortu
Crure simul chelis fulgens. cum scorpius exit,
Iam totis radiat membris miserabile sidus;
At cum tantum abiit, quantum lyra surgit ab undis,
635
Arcus ipsa suo caelo referetur imago.
Imperfecta redit caelo tum tota corona
Et Chiron pius ad caudam cognoscitur imam.
Pegasus abscondit toto tunc pectore pennas
Nec lucet cauda praemersus pectore cygnus.
640
Abdit et Andromede uultus et maxima pristis
Occasu insequitur metuentis uirginis ora,
Crista super caelo fulget. caput abditur ipse
Regalis Cepheus alias intactus ab undis.
Scorpios exoriens, cum clarus fugerit amnis,
645
Scorpios Oriona fugat, pauet ille sequentem.
Sis uati placata, precor, Latonia uirgo;
Non ego, non primus, ueteres cecinere poetae,
Uirginis intactas quondam contingere uestes
Ausum hominem diuae sacrum temerasse pudorem.
650
Deuotus poenae tunc impius ille futurae
Nudabatque feris angusto stipite siluas
Pacatamque Chion dono dabat Oenopioni.
Haud patiens sed enim Phoebi germana repente
Numinis ultorem media tellure reuulsa
655
Scorpion ingenti maiorem contulit hostem.
Parcite, mortales, numquam leuis ira deorum.
Horret uulnus adhuc et spicula tincta ueneno
Flebilis Orion et quamquam parte relicta
Caeli *paene fugit, tamen altis mergitur undis,
660
Scorpios ardenti cum pectore contigit ortus.
Nil super Andromedae, nil pristis luce fruetur.
In caput atque umeros rapit orbis Cassiepiam,
Decliuemque trahunt aeterni pondera mundi
Corruptaque cadit forma, certauerat olim
665
Qua senis aequorei natis, cum litore Cancri
Doridos et Panopes spectasset stulta choreas.
Illa abit oceano, totius serta coronae
In caelum redeunt, totum se liberat hydrus.
Cruribus expectat Chiron, obscurior arcu,
670
Corpore iam toto uasto sub uertice clarus.
Tum fera, quam dextra portat Centaurus, in auras
Exilit et claris aperitur flexibus anguis;
Innixumque genu laeua minus aequora linquunt.
At cum prima subit facies remeabilis arcus,
675
Iam sicca oceano Chiron pernicia crura
Expulit et celsis ophiuchus fulget in astris.
Nil trahit obscurum serpens et trunca recepta
Desinit esse manu membris deformis imago.
Iam lyra cum superis et cygni dextera penna,
680
Radit tellurem rediens cum sidere Cepheus.
Tum canis abscondit totius corporis ignis
Et latet Orion et semper tutus in undis
Est lepus Argoaeque ratis, qua flexile signum
In puppim formatur, adhuc aplustria lucent.
685
Mergitur et Perseus et caprae nobile lumen.
Aurigam totum abscondit ueniens capricornus
Atque omnem ornatum uenerandae numine puppis.
Tum procyon obscurus abit; redit armiger uncis
Unguibus, ante omnis gratus tibi, Iuppiter, ales.
690
Omnibus et stellis cygnus redit et leue telum
Et paruus delphinus et apta altaria sacris.
*eminus exurgit Minoia nota corona.
Hydrochoos caelum scandens simul euocat ore
Et ceruice tenus fidentem Pegason alis.
695
Auersum Chirona trahit nox atra sub undas,
Oceanus caudam tinguit, nondum capit ora,
Non uastos umeros, non pectora tristia setis.
Hydram plus mediam condit, pars tertia lucet.
Hanc pisces abdunt orti totumque biformem.
700
Cum geminos pisces aquilonis prouocat aura,
Ille etiam surgit, qui tristis respicit austros;
Piscibus ille simul surgit, sed liberat ortus,
Cum pernix aries in caelum cornua tollit.
Pisces educunt Cepheida; laetior illa
705
Nereidas pontumque fugit caeloque refertur.
Ortus lanigeri properabunt condere sacrum
Turibulum; patrio fulgebit in aethere Perseus.
Persea cum pennae reddunt, iam Plias ab undis
Effugit et dextro tauri cognoscitur armo.
710
Fixus ut in curru trahitur sine curibus ullis
Myrtilos. haut totum cernes, non integer ipse
In caelum redit, at pars dextera mergitur undis;
Uertice lucebit, teneros manus efferet haedos.
Laeua Iouis nutrix umero radiabit in ipso,
715
Proxima telluri nascetur planta sinistra.
Cetera cum geminis perfecto sidere surgent.
Tauro pistricis pariter cristaeque refulgent
Caudaque; uicinum terris iam cerne booten.
Et cum se genibus demisit pars ophiuchi,
720
Signum erit, oceano geminos remeare relicto.
Totaque iam pristis lucebunt squamea terga;
Eridani et primos deprendat nauita fontes,
Caelum conspiciens, dum claro se mouet ortu
Orion; habet ille notas, quae tempora noctis
725
Significent, uentosue truces fidamue quietem.
Click or tap any word for its parse and dictionary entry.
Text: Perseus Digital Library, licensed CC BY-SA. Dictionary: Lewis & Short (Perseus, CC BY-SA). Morphology: LatinCy — machine parsing, corrected against the AGDT & PROIEL treebanks and Morpheus.