Library › Latin: Biography › Vita Petri Damiani
Girolamo Rossi (1539–1607), a physician and historian of Ravenna, included this account of Peter Damian in his history of his native city, from which Migne excerpted it as the fourth of the lives of the saint. It begins in 1057, when Stephen IX succeeded Victor II, and tells how Peter Damian of Ravenna, who lived as a hermit at Fonte Avellana under Monte Catria, though attacked by detractors before Leo IX, was so renowned for holiness and learning that Stephen made him a cardinal at the beginning of Lent in 1058, and bishop of Ostia and dean of the College of Cardinals; Peter said he was dragged rather than called to the honour. Rossi then recounts his harsh childhood, when his brother and sister-in-law starved and beat him and set him to tend pigs.
Rossi’s Historiae Ravennates was one of the major works of Renaissance local history, and his treatment of Peter Damian, the most famous churchman born in Ravenna, combines medieval sources such as the life by John of Lodi with humanist narrative style. The account is of interest chiefly for the reception of Peter Damian in the Counter-Reformation period, rather than as an independent source.
About this edition. The Latin text comes from Corpus Corporum, the Latin text repository of the University of Zurich (edition: Jacques-Paul Migne, Patrologia Latina, vol. 144, Parisiis 1853), reused with attribution for non-commercial purposes (CC BY-NC-SA). Every word has been analyzed with LatinCy, a neural language model for Latin — click or tap any word for its dictionary form, part of speech, and complete morphology, together with the full entry from Lewis & Short’s A Latin Dictionary.
Latin · Biography
Vita Petri Damiani
Girolamo Rossi · every word parsed
1
Post duos annos, Uictore secundo pontifice maximo mortuo, Stephanus Nonus subrogatus est: cuius aetate, cum sanctitate floreret ac doctrina, Petrus Damiani Rauennas, qui uitam monasticam professus, in eremo ad fontem Auellanum montis Catriae, in Umbria, agebat: quanquam in tanta durioris uitae seueritate obtrectatores illi apud Leonem Nonum pontificem, et acerrimae impiorum iniuriae non defuissent: quibus ne faciles praeberet aures, sed causam accurate cognosceret, per litteras ipse a pontifice uehementer etiam atque etiam petierat, tamen celebriore in dies auctoritate famaque clarus, cum eius operam Ecclesiae constituendae maxime idoneam arbitraretur Stephanus pontifex, hoc anno millesimo quinquagesimo octauo, initio Quadragesimae illum cardinalem fecit; cum ad galerum non uocaretur, sed, ut ille ipse scribit, traheretur: neque hoc satis Stephanus pro hominis probitate ac doctrina esse putans, episcopatum Ostiensem addidit, sacrique cardinalium collegii principem, decanum appellauit, creauit. Mortuo autem paulo post Stephano, cum Tusculani comites, ut consueuerant, Ioannem eorum propinquum, armatis stipati, ex episcopo Ueliterno pontificem, cardinalibus repugnantibus, creassent, Petrum Damiani reclamantem, atque omnes diris grauibus deuouentem, ui ad eum colendum compellunt: deinde populum, diuisa per uicos pecunia, ad adorandum inuitant. Is Benedictus decimus est uocatus.
Inter haec cum postero anno Hildebrandus monachus Benedictinus, uir plane singularis, Romam cum Gothofredo duce uenisset, Petro Damiani potissimum hortante, Gerardus Burgundio, episcopus Florentinus, pontifex maximus, Nicolai Secundi assumpto nomine, renuntiatus est, et Benedictus abdicauit se pontificatu. Nicolaus rempublicam compositurus, quae maximis perturbata calamitatibus plurimum quatiebatur, Petrum Damiani Mediolanum misit, ut eam Ecclesiam male sentientem, et a Romana abductam et discrepantem, simoniacaque labe, et Nicolaitarum haeresi infectam, cum Romana conciliaret, et in rectam sententiam deduceret. Conniuentibus enim ob tumultus bellicos, et seditiosorum potentiam pontificibus, nec ob id satis aperte prohibere ualentibus, plerique principes, usurpato iure, et diuina parum religione moti, Ecclesias episcopi, minores ordines, non hominum uirtutibus, sed mercede ducti, conferre instituerant. Clerici qui ecclesias, ordinesque erant mercati, cum semel uerecundiae fines transilissent, sensim longius etiam ad alia se prolabi flagitia passi erant usque adeo, ut palam uxores ac concubinas haberent: atque utrumque probrum, honesta quasi consuetudine permissum, pertinaci fueri ratione non dubitarent. Hinc facile in duo incidebant grauia haereseos crimina: alterum eorum, qui simoniaci dicti sunt, Nicolaitarum alterum. Petrus Damiani, Anselmo episcopo Lucensi collega sibi accepto, legatus Mediolanum abiit. Ibi a ciuibus cum dignitate exceptus, cum postridie causam legationis in concione exposuisset, grauem tota urbe tumultum sensit excitari, sic ut sacri aeris campani sonitu, signo dato, ad arma populus clericorum factione incitatus, accurrerit; praetorium, in quo Petrus erat, iratus adierit, mortem Petro intentarit; assereretque Ambrosianam Ecclesiam, antiquis Patrum institutis, esse liberam: neque ullum Romano pontifici in ea conformanda ius esse. Petrus, conuocato in templum populo, ita prudenter leniterque eorum animos tractauit, ut tandem in eius omnes sententiam discesserint, apostolicaeque sedi parere nequaquam abnuerint. Se missum dicebat a Nicolao pontifice, ut eorum consuleret gloriae ac saluti, non ut multitudini inseruiret, aut amplitudinem dignitatemque amplificaret Romanae Ecclesiae, quae cum esset, ipsius uoce Saluatoris, laudes et omnium Ecclesiarum principatum adepta, adeo tenuis hominis, qualis ipse erat, praeconio non egebat. Primos eorum salutis auctores, et labentis disciplinae confirmatores, ab Ecclesia Romana prodiisse: idque D. Nazarium, quem D. Linus, D. Petri discipulus, sacra baptismatis unda abluit; et diuos Geruasium Protasiumque qui D. Paulum apostolum magistrum habuerunt, edocuisse: ipsumque quo tantopere, et quidem merito gloriabantur, D. Ambrosium Nicolaitarum haeresim per se conuellere cum nequiret, a Romana Ecclesia praesidium implorasse. His atque aliis in hanc sententiam a Petro ad populum uerbis factis, sedatisque ob id eorum quasi fluctibus, causa mox coepta est agitari. Uix autem quisquam unus repertus est, qui non aut ordines emisset, aut foeda feminarum consuetudine esset usus. In tanta re temperatius agendum Petrus pro temporum conditione, et criminosorum multitudine ratus, ueniam eis pollicetur, si sacramento confirment, in posterum ab huiusmodi flagitiis temperaturos. Primus solemnibus uerbis Wido archiepiscopus id professus est, simoniacamque et Nicolaitarum haeresim coram omnibus detestatus, inde clerici omnes. Archiepiscopus in terram proiectus, piaculum iniungi sibi postulauit; centum annorum Petrus imposuit, idque redimi posse certa pecunia in singulos annos soluta uoluit; clerici diuersis in uita ieiuniis obligati. Ascendit deinde in concionem archiepiscopus, et clero populoque praesentibus, iurare clericum suum iussit, se has duas haereses pro uiribus exstirpaturum: quo eodem sacramento se populus deuinxit. Clericis hinc pristina ornamenta, litteratis etiam, et castis officium redditum, reliqui Ecclesiae tantum associati. Ad haec archiepiscopus recepit eos, se religionis causa Romam, aut Turonum missurum: se uero ad D. Iacobum in Hispaniam iturum. Sed quanquam haec adeo prolixe pollicitus est, tamen haud ita diu post, abeunte Petro, sacris initiatorum assiduis stimulatus querimoniis, ac pene conuiciis, in pristinum rediit. Itaque in sequenti anno Petrus grauiter commotus, Rodulpho, Uitali, Arialdo, et Erlembaldo Cottae hac de re scribens, qui permanserant in sententia, ubi laudauit illos, de caeteris sermonem ingressus, quod tamen, inquit, in Mediolanensi Ecclesia non est nouum, quae semper diuersi dogmatis homines habuit, initio ab Auxentio, atque Ambrosio inchoato.
Atque haec ita a se Mediolani acta Petrus scribit: qui ut se Deo totum traderet, et in rerum diuinarum meditatione dies noctesque poneret, sacro galero, et episcopatu, duorumque praeterea coenobiorum sibi commendatorum administratione se abdicauit. Cumque a Nicolao pontifice maximo qui eius Mediolanensem legationem maxime probauerat, ad eas iterum dignitates, et honorum insignia cogeretur; ipseque constanter, et aliquanto fortasse, quam res ipsa, et pontificis maiestas ferret, pertinacius renueret; assensit quidem pontifex eius perseuerantiae, sed poenam in eum centenariam constituit: qua poena tenebatur ad recitandum per centum annos, quotidie, uerberibus adiunctis, psalmum quinquagesimum, quo usus est Dauid, cum stuprum Bersabeae, et marito eius mortem obtulisset; illumque Nathan uehementer accusasset, ac minaretur: Deum tam grauia scelera nequaquam impunita, atque inulta relicturum . Subiuit hanc poenam libenter Petrus, tantusque in eo fuit ardor poenitendi, ut annuo illam spatio exhauserit: et ut ex Helinando testatur in Speculo suo Uincentius, Dominici exemplum habetur, qui lorica ferrea ad carnem indutus, circulis ferreis duobus cinctus, totidemque per armos brachiorum, armata scopis utraque manu, nudus, psalteria duodecim, totam noctem nihil dormiens, postridie persoluit, et de tertio decimo ad Beati quorum. Huius exemplo uiri morem inoleuisse in suis regionibus tradit, ut non uiri modo, sed nobiles quoque mulieres id poenae genus libenter subirent; ipsaque Cechaldi uxor magna mulier dignitate, marito mortuo, centenariam hanc absoluit, dum tria uerberum millia, disciplinas, appellant, pro anno uno numeraret. Itaque Petrus, postquam poenam luit, eleganter ad Nicolaum pontificem, officiique ac pietatis plenas litteras dedit: quibus et purgauit se diligenter, et non minus rationibus, quam sanctorum uirorum exemplo, id fecisse testatus est.
Caeterum an illi Nicolaus pontifex assenserit, quanquam plerique omnes affirmant, tamen aliquam facere dubitationem uidetur diploma Alexandri Secundi, cui subscribit petrus peccator Ostiensis episcopus, ut est in Chronico Casinensi. Ioannes quoque Trithemius dum in Hirsaugiensi item Chronico, Petri Damiani legationem in Germaniam scribit ad Henricum regem anno millesimo nono, eum appellat sacrosanctae Romanae Ecclesiae episcopum cardinalem. Neque tamen cum iis senserim, qui fuit a partu Uirginis supra millesimum septuagesimus octauus, et episcopatum deposuisse, et litteras de illo deponendo, quas diximus, ad Gregorium tum pontificem, dedisse; cum ille in omnibus, quos legerim, codicibus, Nicolao inscribantur; et grauissimorum auctorum testimonio constet, ab Alexandro Secundo pontifice, Gerardum Ostiensem episcopum factum. Illud etiam non omittendum duxi, Petrum, se perpetuo monachum suis litteris appellasse, et se abdidisse in Catrianam solitudinem optatissimam.
5
Alexandrum pontificem grauis interea fatigabat dissensio Cadaloi Parmensis, quem Germani pseudopontificem cum fecissent a Romanis etiam proceribus recipi studebant. Is uero quanquam in concilio Mantuae anno 1064 habito, quo et Alexander ipse uenerat, reiectus, tamen insignia pontificia retinuit. Quamobrem Petrus Damiani, Ecclesiae Dei tantam perturbationem magnopere miseratus, ad hominem scribit: tribus illum iam conuentibus esse damnatum, et ter, si non iudicio sacerdotum, at saltem legum auctoritate abdicatum. Et quoniam instet Osboriense concilium, se quae dici pro utroque possint, exponere, quasi cuiusdam praeludii causa, uelle: atque per hunc modum iuribus accurate perpensis, Cadaloum uitio factum esse, planissime ostendit.
Eodem anno (1069), Petrus Damiani, quem hoc loco, uti supra docuimus, Ioannes Trithemius episcopum cardinalem appellat, in Germaniam ab Alexandro pontifice legatus est missus ob eam causam quod Henricus Caesar nullum omitteret auaritiae genus in Deum hominesque; plebi studeret aduersus nobilitatem ac principes; omnia ui magis quam iure ageret; episcopatus et abbatias palam uenderet; opima monachorum praedia sectatoribus suis turpi largitione tribueret. Ad haec cum coniuge Bertha Othonis Marchionis filia, cuius haud ita diu ante sibi desponsae iam illum satietas ceperat ut faceret diuortium, Moguntinum antistitem ad indicendum de ea re Moguntiae conuentum impulerat. Itaque opportune Petrus cum in Germaniam peruenisset, confestim Moguntinum, intentato acrioris animaduersionis periculo, ab habendo concilio reuocauit. Mox accessit Francofordiam, ubi tum Henricus procerum suorum conuentum agebat; in conuentumque admissus, pontificis explicatis mandatis, et principes, qui frequentes aderant, et Henricum ipsum grauiter increpauit quam ille moliretur rem pessimam, et a nomine Christiano nedum regio plane alienam esse. Si minus terreretur humanis diuinisue legibus, at saltem famae suae rationem existimationisque haberet, nec pateretur tam tetro ueneno a rege temperato infici Christianum populum, et qui deberet ulcisci flagitia iis se princeps tantus obstringeret. Quod si non flecteretur consiliis, haberet pro certo pontificem uim ecclesiasticam adhibiturum, neque fore ut illius unquam manibus consecraretur. Hanc orationem, maxima, ut inquit Trithemius, auctoritate ac sapientia habitam secutae sunt graues principum qui aderant uoces: aequa Romanum pontificem iubere; nominis regii maiestatem tam turpis facti labe ne commacularet, neu parentibus reginae causam defectionis praeberet, et iustam turbandae reipublicae occasionem; qui, si uiri essent qui plurimum possent, et milite et armis tam insignem filiae contumeliam praeclaro aliquo facinore dubio procul expiaturi, et acerrime pro opibus uindicaturi uiderentur. His fractus rationibus potius quam inflexus Henricus, se in pontificis auctoritate futurum affirmauit, atque hunc habuit exitum Germanica Petri Damiani legatio.
Eo uero anno (1080) qui insecutus est, cum Gregorius UII papa Wibertum archiepiscopum Rauenna profectum audisset, Petrum Damiani, licet aetate confectum, Rauennam legatum misit. Profectus est magna uoluntate Petrus, tum patriae charitate impulsus, tum religionis studio, quo semper flagrauerat mirum in modum incensus. Accedentem ciues humaniter et summa comitate exceperunt omnibusque officiis cultum benigne audierunt de Wiberti impietate disserentem, qui peruerso iudicio, neglectaque religione, Henrici partes secutus uideretur. Itaque hortari eos magnopere, ut pie inita sanctissimi pontificis consilia susciperent, et iustae causae fauere uellent, salutarique decreto ab Wiberti disciplina pios fortesque animos auocarent. His dictis, cum magnam omnium demissionem intueretur, populum damnati archiepiscopi contagione corruptum in gratiam Ecclesiae recepit, ac contracto piaculo auctoritate pontificia liberauit.
Rauenna tandem discedens ad pontificem aditurus, ne iter esset omnino inane, monachos inuisit, quos Fauentiae constituerat extra urbis portam in aede diuae Mariae, quam nunc intra urbem adductam conspicimus. Ibi febre correptus, octauo postquam aegrotare coeperat die ex hac uita migrauit ea nocte, quae diem octauum Kal. Mart. antecessit eodem anno ab ortu Christi 1080. Eius morte ab iis qui excubabant iuxta coenobium, ne sanctum cadauer posset a suis monachis, qui e propinquis locis aduenerant, furtim exportari, nuntiata, repente ciues omnes ad eius parentalia accurrunt, breuique templum tanta populi multitudine refertum est ut undarum sese modo inuicem impellerent planeque beatus ille diceretur cui dabatur uiri sancti loculum attingere, munera illi praebere, pedes osculari. Sepulcrum interea ex candidissimo marmore, summa facilitate, ipsis qui adducebant admirantibus, ex alio satis distante coenobio deuehitur atque in eo e regione chori iuxta gradus quibus ascenditur ad aram locato, omnibus hymnos ac psalmos concinentibus, Deumque laudantibus uiri sancti corpus reponitur.
Caeterum quoniam amplissimi huius antistitis ac monachi supra frequens habita mentio, a nobis est, et in hunc annum eius incurrit interitus, nequaquam ingratum, ut puto, fuerit nec omnino a nostro instituto alienum de illo quaedam paulo accuratius scribere. Hic, ut memoriae prodit Ioannes monachus, qui eius aliquando comes fuit et uitam descripsit, Rauennae obscuro propter paupertatem loco, sed ingenuo natus; sunt tamen qui ex nobili Honestorum familia ortum putant; uerum falluntur, cum id Petro peccatori conueniat; diligenter omnibus charitatis officiis a Damiano fratre natu maiore sic nutritus ac bonis litteris imbutus est, ut ab eo sibi cognomentum ascripserit uocarique uoluerit et scribi Petrus Damiani, quod contigisse in Eusebio Caesariensi legimus, qui a Pamphilo amico Eusebius Pamphili et uocari et esse perpetuo uoluit, quanquam id obseruari in Petro Damiani potest quod ipse se tantum Petrum appellat reliqui, Damiani, adiungunt. Antequam cucullum sumeret bonas artes plurimos publice docuit, stylo, ut illa ferebant barbariei plenissima tempora, satis eleganti: quod et ex illius epistolis, quas ad multos misit, et ex libris quos scripsit, et ex iis quas ad populum habuit concionibus, cognoscere difficillimum non est. Ab ineunte aetate agitari aduersis coepit. Cum enim mater post plurimos filios hunc genuisset postremum, quadamque die natu maior, patre demortuo, fratrum multitudinem et haereditatem paruam conquereretur, adeo mater, quam iamdiu egestatis dolor cruciabat, est indignata ac dolore percita ut se miseram exclamans atque amplius ut uiueret indignam, Petro uix dum nato lac negauerit et nihil assiduo infantis ploratu commota expetere eius necem uideretur, quae plane erat consecutura nequaquam sero, nisi fame, simul et ui frigoris nigrescentem et uoce fere destitutum, sacerdotis cuiusdam pellex adueniens iuuisset. Haec siquidem crudelitatem matris acriter arguens, et lacrymas infantis calamitatemque deplorans, immanitate summa efferatum animum leniit, et sociam se matri iungens calentis aquae beneficio aliisque remediis semiuiuum infantem reuocauit ad uitam.
10
Haud ita diu post mater diem suum obiit, et frater natu maior duxit uxorem. Hi coniuges cum gerere pueri curam uelle simularent, tam dura illum acrique premebant seruitute, ut is non modo pane cibisque, ac uino uitiosis et corruptis aleretur, sed perpetuo nudatis pedibus pannosus incederet, et multis uerberibus uapularet, pauloque grandior factus alendis suibus praeficeretur. In quo uili famulatu cum die quadam argenteum nummum reperisset, et perinde ac diues repente factus gratulabundus quid eo posset aptius mercari dulci appetitu puerilem animum suauium rerum omnium expertem per mollia trahente, diutius cogitaret, tandem coelitus afflatus, quid haec, inquit, mente reuoluo? horum certe uoluptas nequaquam fuerit diuturna. Praestabit tradere hoc sacerdoti, qui sacra Deo faciat. Rediit alius interea eius frater, cui erat nomen Damianus, Rauennaque aliquot annos abfuerat. Is fratris aerumnas miseratus, eum in fidem et clientelam accipiens amanter ac paterne fouit, litterisque instruendum curauit. Quod cum Rauennae aliquandiu fecisset, optima cognita pueri indole, Fauentiam primo misit, mox Parmam, ut doctos ibi uiros audiret. Quod Petrus suis litteris testatur.
Breui autem liberales artes omnes edoctus, tantum nominis ac famae apud omnes adeptus est ut, summa utilitate atque auditorum frequentia eas caeteris deinde explicans, facile primus tota Italia haberetur. Cumque in dies fauoribus, gratia principum diuitiis et auctoritate cresceret, seipsum increpans, nunquid, dicebat, his perpetuo caducis, atque interituris bonis inhaeserim? an non potius his ualedicens, coelestia consecter? Quae cum repeteret saepius, tandem paulatim coepit diuinis studiis et obsequiis nauare operam. Itaque sub pretiosa ueste induit cilicium, inediaeque, et uigiliis ac diuinis hymnis frequens studium exhibet, cumque libidinis aestu pro aetatis natura iactaretur, mediis noctibus e cubili surgens aquis se immergere, dum totus frigesceret, indeque egressus in lectum minime regredi, sed psalmis atque hymnis Deum uenerari consueuerat.
Mirum fuerit dictu quam praestiterit egentibus liberalitatem et munificentiam, quamque benigne et pie prandio illos exciperet. Quo loco illud nequaquam silentio uidetur praetereundum, cum quadam die una cum sodali suo, cuius opera utebatur, pranderet, neque extra unicum ex similagine tritici panem alium haberet sodalique, qui eodem cibo uti consueuerat, cibarius et secundarius panis esset appositus, secum loqui coepisse: Christus ad coenam meam inferior mihi est, iamque his atque aliis animo repetitis, cum panem cum illo commutare decreuisset, pudore tamen retractus est. Itaque comedentem pauorsensim arripit, et horror concutit uiscerum, tandemque piscis, quae transuersa in gutture inhaeserat, spina nullis cedens remediis strangulabat, cum, id sibi ob panem ex similagine sodali minime tributum accidisse existimans, commutato pane, primo eius bolo conualuit; quamobrem, supra quam dici potest laetus, aperuit cunctis miraculum.
His atque aliis ad Dei famulatum in dies magis accensus, cum omnino ab his caducis rebus abduci monachusque fieri decreuisset, id tamen in patriis finibus ob affines aliquotque alia impedimenta minus tutum arbitraretur, haec cogitantem assiduisque precibus contendentem a Deo, ut ad salutem sempiternam aditum pararet a solitudine sanctae Crucis pontis Auellanae, quae est in Eugubina dioecesi, monachi duo, de quibus iam multa praeclara acceperat, diuinitus impulsi, conueniunt. His Petrus, postquam de Deo multa locutus cum illis fuit, aperit animi sui sensum, petitque num ab eorum abbate, si monachus uellet fieri, reciperetur? Ipsis affirmantibus, laetus spondet se illuc quam primum profecturum. Donat interea scyphum argenteum abeuntibus. Uerum cum instanter illud, nullo precibus loco relicto, renuissent atque ob id–conceptam in animo Petri religionem et opinionem eorum sanctitatis magis confirmassent, fecerunt uti maius adhuc caducarum harum rerum fastidium Petrus incurrerit, nec quidquam aliud nisi coelestia cogitaret.
Post monachorum discessum, ut usu tractando cognosceret utrum eius esset laborem asperitatemque uitae laturus, coniecit se in cellulam satis arctam, ubi per quadraginta dies, uitam iuxta leges eremitarum sanctae Crucis traduxit. Quo genere uiuendi plurimum roboratus, nihil iam difficultates et durum uitae illius modum timens, suis omnibus insciis, clam ad eam montis Catriae solitudinem profectus est. Excipit eum libenter abbas, cuculloque indutum uni ex monachis in disciplinam tironum more tradit. Quantum autem profecerit, quamque obedientiam magistro reuerentiamque praetiterit, ex eo facile cognosci potest, quod iter cum praeceptore eques ingressurus, iussusque ab eo, ut indueret molliorem uestem ac pulchriorem, magistrum supplex obsecrauit ne quod minus decere ipse arbitrabatur praeciperet. Caeterum magister, qui eum ob perspectas uirtutes unice diligebat, proptereaque ne in publicum prodiret adeo incultus, optabat nequaquam assiduis repetitisque eius precibus assentiri. Igitur Petrus, ne nimis praefractae pertinax obedientiae repugnaret, quanquam maximo pudore ac rubore suffusus, quod quae reiecerat ornamenta recepisse uideretur, neminem intueri prae pudore ausus, pulchriore indutus cucullo, magistro comes abiit; cernere autem, quemadmodum ipsemet retulit, omnes eum digito commonstrantes, et sponsi nomine, non monachi appellitantes quacunque incederet, sibi uidebatur.
15
Ad coenobium reuersus maiori in dies abstinentia ac uigiliis ad sanctitatem summumque bonum incumbere. Per id temporis monachi illi, quatuor diebus hebdomadae pane et aqua traductis, tertia et quinta feriis, parum leguminis a singulis suis seorsum cubiculis cocti sumebant; diebusque sacrae inediae, panis, non quantum quisque uellet, sed certa quadam mensura modoque praebebatur. Uinum rei tantum diuinae faciendae et aegrotis notum, nemini praeterea. Cum uero is esset in uigiliis mos, ut signo dato, matutinis expletis precibus, omnes hymnos Dauidis recitarent, praeueniens commune hoc signum Petrus, quidquid erat noctis reliquum, continentibus excubiis ducebat; unde in eum incidit morbum, ut dies noctesque insomnes ageret; sed temperatior factus conualuit. Cumque breui in summam sanctitatis famam creuisset, summis tandem precibus, Guidone Strambiato Rauennate, abbate Pomposiano, id ab sanctae Crucis praefecto, impetrante, Pomposiam mittitur, ut monachos illos praeceptis diuinis sacrisque litteris instrueret; ibi transegit biennium. Quo elapso, ab sanctae Crucis praefecto, qui illuc eum miserat, suisque monachis reuocatur. Ibidem praefecto paulo post mortuo, renuens ac diligenter recusans, tandem coenobio praeficitur. Quod cum instituisset, in Camertibus primum, mox ad montem Regium, qui est in Perusino, ubi cellam reperit quam diuum Romualdum incoluisse ferebant; deinde in Fauentino, tum ad Aceretem, tum ad Gauiunium; nunc Cauinam appellari putant; postea in Ariminensi ad Murcianum coenobia excitauit.
Cum uero esset in Gauiuniano coenobio, iubet die quadam monachum, qui ministrare sibi consueuerat, potum afferre sibi ex fonte. Fecit imperata minister, sed aqua in uinum mutata, alius denuo ab assidentibus monachis mittitur, qui aquam afferat. Qua itidem in uinum conuersa, mandauit Petrus id ne cuiquam patefacerent; quod et factum: nec id quisquam nisi ab eius interitu unquam resciuit.
Illud etiam fuit satis celebre quod cum iuxta sacellum suum plenum uini dolium haberet, transeuntibus illac militibus et a sacerdote sacelli custode potum arroganter petentibus, cum sacerdos uegetem indicasset, et omnia eius foramina ipsi aperuissent, uinum haudquaquam prodiit. Suspicati sunt primo se a sacerdote deceptos. Itaque superiori retecto foramine, cernunt parum deesse uini; caeterum quanquam iniiciebant uirgas in foramina, nihil tamen uini usquam exiit, cum alioqui uirgae ipsae uino maderent. Quod miraculum eo etiam maius est uium quod peregrino paucis post horis eadem transeunte ac sibi Dei causa atque nomine praeberi potum postulante, cum sermone sacerdotis quae militibus accidissent narrantis ipse deterritus, magnum sperare se beneficium affirmaret, ex eo quod ab insolentium rapina incolume atque integrum seruatum fuerat, praesertim quod notus sibi iamdudum Petrus fuisset, et suum frequenter exhibuisset sacerdos, quanquam timens, et nihil se uini hausturum existimans, assiduis tamen hospitis egentis precibus incitatus, contulit se ad dolium foramineque recluso uinum hausit.
Nec minori fuit admirationi, cum uir insignis quidam, opibusque ac copiis affluens, qui diebus festis solemnioribus Petro pisces dono mittere consueuerat, nocte, quae diem natalem Christi Dei proxime antecessit, quod habere antea pisces non poterat, seruum cum pisce grandi misit. Erat foedum ea nocte coelum, nullis aut lunae, aut aliorum siderum radiis illustre; et ad perpetuam uiae difficultatem niues altae accedebant. Itaque dum seruus ad excelsam ripam peruenisset; eius extrema nimium persequens, lapso pede praeceps inferius agitur; et cum is fuerit casus ut totus discerpi facile affringique potuisset, meritis tamen uiri sancti, ui diuina, incolumis ac illaesus euasit, ualidusque et alacer excussum onus ceruice resumpsit. Cumque uenisset ad Petrum, et domini munus obtulisset, quod eius meritis euasisset mortem ingentes gratias egit. Cui Petrus, ne, inquit, fili mi, erranti homini ac criminum labe consperso, uelis ascribere quod praepotens Deus una sua misericordia tibi elargiri non est dedignatus; gratiae illi abs te agantur qui nusquam deest iis qui in calamitatibus periculisque eius opem suppliciter implorant.
Cum item haud ita multos post dies unum ex suis monachis ad abbatem quemdam misisset, monacho autem diutius abbatem, qui aberat, exspectare et tandem eo quo aberat adhibere fuisset opus, intelligens, nisi iter noctu faceret, ad praestitutam sibi a Petro diem non esse reuersurum, duce uiae capto, iter uesperi ingreditur; nec diu processum est, cum sese diu ex oculis furtim subduxit. Itaque monachus ignarus uiae uehementer anxius, et incertus quo tenderet, petere a Deo ut praeiret itineris dux, meritis eius, cui obedire satagebat; nec diu post peruenit, quo se uia scindebat duas in partes, ubi dum haesisset paululum, quam caperet ambigens, elegit tandem quam magis tritam uidit, aptioremque existimauit. Caeterum dum conatur in eam iumentum dirigere, illud non modo renuit, sed aliam ingrediebatur. Ueritus autem monachus ne iumentum id faceret, quia alias eam ingredi uiam consuesset, calcibus ac uerberibus in aliam nitebatur, iumento ne quidquam assentiente; ad extremum cum irrito nisu diu decertasset, iam demum suspicans ne forte brutum illud animal sibi contra morem, diuino instinctu, resisteret, laxabit habenas, et quidem uano nequidquam euentu. Inalbescente enim coelo, recta se ingressum agnouit, pauloque post cum peruenisset ad coenobium, quae contigissent omnia Petro narrat, Deoque atque illi gratias egit immortales.
20
Pari meritorum uirtute, dante Deo, adolescentulum, quem ad episcopum quemdam in negotium mittebat, traiecto flumine, in limo alte haerentem, cum illum adolescens inuocasset, incolumem eduxit. Cumque adolescens inde longius ad urbem prouectus non reperisset episcopum, ab iuuene episcopi patruele exceptus est. In hoc tamen defuisse patruelis episcopi est uisus, quod cunctis abeuntibus adolescentulum in cubiculo grandi solum reliquit. Quamobrem is magno correptus timore, noctem illam totam insomnem duxit. Itaque patrueli episcopi dormienti Petrus Damiani adesse uisus est, qui acri uultu minitans, et obiurgans, quod agresti negligentia nuntium suum adeo male affecerit, perterruit eum quam maxime. Somno igitur solutus exspectare dum illuceat, ut inuisat hospitem quaeratque ea sibi quid uellent; quod cum esset factum, et suam iterque molestiam enarrasset, uiri sancti potentiam admirati, extollere Dei gloriam, qui sit in iis qui illi ex animo seruiunt mirabilis. Adeo autem hac re adolescens, quem Petrus miserat, est commotus, ut reuersus ad Petrum illi se totum commiserit, breuique post ibidem cucullum induerit.
Gregorio deinde septimo hortante, e legatione Germanica reuersus, per omnem Italiam, sacram inediam et ciborum ieiunitatem, die Ueneris in honorem crucis instituit, ac potius antiquitus institutam, et iam fere oblitteratam, reuocauit; quod et de horariis precibus, quibus quotidie diuae Mariae uirgini Christiparae debitus cultus exhibetur, factum est; iussitque pontifex ab omnibus, qui sacris essent initiati, pie ac sancte quotidie recitandas. Quod autem ad sacram diei Ueneris in honorem crucis institutam ac potius reuocatam inediam spectat, quaedam de ipsa, quae contigerunt, minime omittenda duximus. In cubiculo aegrotis dicato, senex erat monachus, Leo nomine, qui continentibus precibus, uigiliis, atque abstinentia a cibo iuuenili pene ardore intentus, nocte, quae diem praecessit, quo die haec in honorem crucis sacra inedia instituenda erat, per quietem uidit frequentem monachorum conuentum in templo, qui alba induti ueste, suauissimis uocibus et praedulci conuentu cantabant: Dulce lignum, dulces clauos, et quae deinde sequuntur. Quo etiam loco cum comedere consuessent, panibus exstructas esse mensas nitidissimis, dulcissimis et sapidissimis atque inter monachos undique discumbentes, uirum maxime speciosum ac uenerabilem, qui undenam eiusmodi panes, nusquam ad diem uisi, uenissent interrogatus: Hi sunt, inquit, panes, quibus filii Israel manna percipientes e coelo, aliti sunt in solitudine . Uir idem mensam abbatis, quae erat ad occidentem, transtulit ad orientem solem, ubi in pariete Christi cruci subfixa imago picta aderat. Paulo etiam post, alius monachus, cui Petro erat nomen, ad coenobium feria quinta regressus, cum nihil adhuc nosset de hac inedia, nocte per quietem Petrum Damiani uidit, illum ad prandium inuitantem, secumque accumbentem. Itaque postridie accipiens noui ritus disciplinam, laetus, atque alacer: En, inquit, diuina gratia, prandium, ad quod me Petrus Damiani uocauerat.
His autem uisis, monachi sui omnes commoti, qui ob id cernere oculis plane diuinum institutum illud esse uidebantur, ab eo flagitant, ut si quid praeterea in reliquo uictu, ac uestitu commutandum, corrigendum, detrahendum putet; detrahat, corrigat, commutet. Quamobrem magis adhuc uili ac demisso uestis atque habitus genere instituto, non minus sermonibus assiduis, quam uitae exemplis, eos ad coelestis uitae praemia euehebat.
Quo uero tempore cardinalis fuit, et Ostiensem episcopatum tenuit, quidquid supererat, in egentes affluenter effundere, ex illis duodecim pedes perpetuo abluere, epulumque praebere, et tota urbe pupillos ac uiduas perquirere et iuuare. In coenobio per quadraginta quandoque dies comedebat nihil quod esset igni coctum, sed tantum pomis crudis absque ullo potu uescebatur. Cuius rei discipulus eius, is qui conscripsit hanc uitam, testis est. Consueuerat etiam diurnis horariis precibus, atque hymnis recitandis, nulli podio, subsellioue haerere, et initio utriusque Quadragesimae, per triduum penitus abstinere cibo. Ad quod institutum, licet ipse neminem uerbis allexerit, quibusdam tamen coenobiis, id eius exemplo deinde seruantibus, uehementer laudauit, quo diligentius toto eo triduo intra claustra coenobii silentium seruaretur: instituens ut ne quis, extra summam necessitatem, calceamenta indueret, antequam singulis diebus Dauidis omnes psalmos communiter absoluissent. Sed de Petro Damiani hactenus satis.
Click or tap any word for its parse and dictionary entry.
Text: Perseus Digital Library, licensed CC BY-SA. Dictionary: Lewis & Short (Perseus, CC BY-SA). Morphology: LatinCy — machine parsing, corrected against the AGDT & PROIEL treebanks and Morpheus.