Hincmar of Reims: Explanatio in Ferculum Salomonis

756 Hoc regium ferculum, quod doctores sancti designare dicunt Ecclesiam, corpus scilicet Christi, in cuius unitate eidem Christo per fidem, ut supra monstrauimus, quisque incorporatur, multis in Scriptura uocatur nominibus: ut est regnum coelorum, mulier, sponsa, uxor, columba, dilecta, uinea, ouis, ouile, ciuitas, turris, columna, firmamentum, domus, templum, corpus Christi, plenitudo Christi, sagena, nuptiae, coena, et aliis, quae lector forte poterit inuenire, fecit sibi rex Salomon, id est pacificus, Idida, hoc est dilectus Domini, Coeleth, hoc est concionator ipsius quidem Ecclesiae. His quippe tribus nominibus uocatus est Salomon, quia tota sancta Trinitas fabricauit templum ueri Salomonis, corporis scilicet Dei et hominum Mediatoris, in utero beatae et gloriosae semperque Uirginis eiusdem genitricis dominae ac dominatricis nostrae Mariae. Spiritus enim sanctus superuenit in eam, et uirtus Altissimi patris obumbrauit illi: ideoque totum quod ex duabus et in duabus substantiis atque naturis in unitate unius personae ex ea natum est, sanctum uocatur, et est Filius Dei, per quem gloria in excelsis Deo cantatur, et in terra pax est hominibus bonae uoluntatis; qui est Filius dilectus in quo Patri bene complacuit, et a cuius facie est scientia et intellectus, et qui docet hominem scientiam, et Spiritu sancto suo docet Ecclesiam omnem ueritatem. Fecit autem hoc ferculum sibi iste Rex regum et Dominus dominorum de lignis Libani, quia Ecclesiam de fortibus animo et constantia animabus construxit. Ligna quippe Libani et celsitudine et specie et sui natura imputribili multum praeeminent. Sic haec ligna rationabilia atque fructifera, his et aliis uirtutibus praeeminent, non a se, uerum ab illo, qui haec eadem ligna in aedificio huius ferculi, id est Ecclesiae, istiusmodi gratiosa praedestinationis et electionis suae gratia, id est gratis data, composuit; qui omnes homines uult saluos fieri, et neminem uult perire. Ut enim de costa dormientis Adae in paradiso fabricauit Euam, ita ineffabilis misericordiae gratia in cruce dormiens, de latere suo profundens aquam et sanguinem, quibus et lauacro rigaretur et poculo, aedificauit Ecclesiam; quam mundat lauacro aquae 757 in uerbo, et redimit sanguine pretioso, ut uidelicet agni immaculati et incontaminati, qui est ipse Christus Iesus, et sanctificat Spiritu sancto suo, saluum faciens in singulis, qui est passus pro omnibus, totum hominem, uidelicet corpus et animam, et hoc in sabbato, id est in requie unitatis Ecclesiae, in qua per salutarem spem fideles ad requiem tendunt perpetuam; spe enim salui facti sumus.

Huius ferculi columnae sunt duae, quia turbae quae praecesserunt, et quae Dominicum subsequuntur aduentum, per fidem Mediatoris ipsius, uidelicet pacifici regis et ferculi aedificatoris saluatae atque saluandae, unius eiusdemque credulitatis confessione clamant dicentes Osanna: Per gratiam enim, inquit Petrus, Domini Iesu credimus saluari quemadmodum et illi . Uel certe duae columnae sunt ferculi, quia quisquis in unitate praesentis Ecclesiae cum fide recta et operibus bonis perseuerauerit, in futura, id est in aeterna Ecclesia, de incorruptione animae simul et corporis inenarrabili exsultatione repletus atque glorificatus sine fine gaudebit. Quoniam Deus omnia in mensura in qua constat qualitas, in numero quo continetur quantitas, in pondere quo significatur ratio peraequata, qua pondus uirtutis non oneris electorum accipiunt animae, illo disponente qui secundum Iob posuit uentis pondus : ut ab intentione Dei non iam leui motu dissiliant, sed in eum fixa constantiae grauitate consistant: per quae iudicio et in saecula illius omnia constant, per quae mundum constituit gubernat et iudicaturus est, qui comprehendi uel reprehendi non potest, praemia uel poenas singulis redditurus cuncta disposuit. Prima istius columna ferculi tribus et triginta constat capitulis: quia quisquis in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti baptizatus ex aqua et Spiritu sancto renascitur, Decalogi mandata cum fide sanctae Trinitatis necesse est perseueranter custodiat, si ad uitam uult peruenire perpetuam. Et denarius numerus ternario superposito in eisdem capitulis ter ducitur: quia mulier, catholica uidelicet Ecclesia, acceptum fermentum, sanctae Trinitatis scilicet fidem, per dilectionem operantem in farinae sata tria abscondit, quando Asiae, Africae et Europae illam praedicare procurat, donec fermentetur totum, id est orbi uniuerso praedicetur Euangelium regni acceptum a Domino Iesu Christo de his quae coepit et perfecit facere et docere. Tertio die in euangelica lectione commemorato uenit ad nuptias: hoc est tertio mundi tempore per incarnationis mysterium eamdem sanctam sibi Ecclesiam sociauit. Primum quidem saeculi tempus ante legem, patriarcharum exemplis, secundum sub lege, prophetarum scriptis, tertium sub gratia, euangelistarum praeconiis, quasi tertii diei luce mundo refulsit, in quo isdem Dominus et Saluator noster pro redemptione generis humani incarnatus apparuit. Sed et idem denarius numerus in trigonum ductus tricesimum implet numerum, quo anno Christus baptizatus cuncta sanctificauit suo baptismate fluenta nobis 758 aquarum, et huius sanctificationis gratia tricesimo aetatis anno Iesus uenit in baptisma: quia scilicet post baptisma istud legem erat ueterem soluturus. Propterea usque ad hanc aetatem, quae omnia potest capere peccata, in legis obseruatione permansit: ne quis diceret ideo eum soluisse legem, quia eam non ualeret implere. Neque enim omnis prorsus aetas cunctis uitiis opportuna est. Nam primos adhuc annos imprudentia et imbecillitas animi simul obsident: adolescentiae uero tempus feruentior impugnat libido: reliquam uero aetatem habendi maxime cupido sollicitat. Propterea igitur omnem hanc Christus exspectauit aetatem, per quod omne tempus iustitiam legis impleuit, ac tunc demum uenit ad baptisma, quasi cumulum illud cunctis obseruationibus legis adimplens. Qui quoniam ipso, quod tricenarius inchoauit, baptismo totius sit Ecclesiae sordes expiaturus, eorumdem quoque numerorum mystica cognatio declarat: quia uidelicet triginta aequalibus suis partibus computata pariunt amplius duodecimum, qui est patriarcharum et apostolorum numerus, et fiunt quadraginta duo. Habent enim partes, tricesimam, unum, quintamdecimam duo, duodecimam tria, sextam quinque, quintam sex, tertiam decem, dimidiam quindecim, quae simul iuncta quadraginta duo consummant: ubi mystice, ut diximus, innuitur totam Ecclesiae perfectionem in Christi fide et gratia consistere, quae a patriarchis primo agnita, apostolorum est latius uoce diffamata: nec esse nomen aliud sub coelo in quo oporteat nos saluos fieri, quomodo in quadraginta duobus nulla est particula, quae non aequalibus tricenarii numeri contineatur in partibus. Tricenarius ergo numerus suis partibus quadragesimum complet et secundum, quia Dominus Ecclesiam sui baptismatis sacramentis et nunc laborantem temporaliter munit, et finitis laboribus ad requiem aeternaliter perducit. Et tricennalis baptizati Saluatoris aetas etiam nostri baptimatis intimare potest mysterium: propter fidem scilicet sanctae Trinitatis, et operationem Decalogi reuelata fidei gratia: quod quo sublimius intelligitur eo et doctrina publicatur. Duodenus quippe, quem partes, ut diximus, tricenarii pariunt, apostolorum numerus, praedicatorum uidelicet omnium chorus, ter quaternos, siue quater ternos continere dignoscitur: quia fidem sanctae Trinitatis, et quatuor sancti Euangelii libros, ab orthodoxis doctoribus ante finem mundi oportet per quatuor partes, Orientis scilicet, Occidentis, Aquilonis et Austri, quadrato orbis termino praedicari. Quasi enim quoddam sacrosanctum triennii tempus baptizandos habere docuit, qui ait, Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti : quasi idem hoc triennium per decem multiplicari praecepit cum subiunxit, docentes eos seruare omnia quaecunque mandaui uobis . Qui tribus annis ac bis ternis mensibus mundi tenebras exemplo et uerbo suo de dilectione Dei et proximi sanans 759 corpora simul et animas, illustrare dignatur, pro generis humani salute in cruce occubuit. Euidenter ostendens, quia praelatis apostolis, martyribus, confessoribus, caeterisque arctioris ac perfectioris uitae uiris, quorum inenarrabilem gloriam de manifestissima diuinitatis uisione sempiternae Trinitatis illi tantum sciunt, qui ea perfrui meruerunt, sunt plures in Ecclesia iusti, fide sanctae Trinitatis, in qua et incarnatio Domini nostri Iesu Christi ueraciter continetur, qua non accessit quaternitas, sed in uno Filio Deo et homine, qui est in gloria Dei Patris, cum eodem Patre et sancto Spiritu permanet Trinitas, spe, charitate et operibus bonis perfecti, qui post carnis solutionem continuo beata paradisi requie suscipiantur, exspectantes in magno gaudio, in magnis congaudentium choris, quando recepto corpore ueniant et appareant ante faciem Dei. In semisse autem anno demonstrans, quia nonnulli propter bona quidem opera ad electorum quidem fortem praeordinati, sed propter mala aliqua, quibus polluti de corpore exierunt post mortem seuere castigati, excipiuntur flammis ignis purgatorii, et uel usque ad diem iudicii longa huius examinatione a uitiorum sorde mundantur, uel certe prius amicorum fidelium precibus eleemosynis, ieiuniis, fletibus, et hostiae salutaris oblationibus absoluti poenis, et ipsi ad beatorum perueniunt requiem. Tot etiam annis, id est tribus et dimidio, Antichristus sui ostentabit figmenta mendacii, ostendens se tanquam ipse sit Deus signis et mendacii, prodigiis, adhibens minarum atque poenarum terrores. Sed non praeualebit in eos, qui in fidei rectae et operum bonorum perfectione, gratia ipsius auxiliante persistent. Qui in carne apparens factus ex muliere, factus sub lege ut eos qui sub lege erant redimeret, ut adoptionem filiorum reciperemus, post circumcisionem tricesima tertia die ad templum delatus est, et legalia pro eo munera oblata, qui cuncta diuinitus consecrat. Trigonus etiam Decalogi, et tres dies, atque oblatio ad templum delata, illos dies et sacrificium Ecclesiae, quae est corpus Christi, designant, de quibus ipse in Euangelio dicit, Ecce eiicio daemonia et sanitates perficio hodie et cras, et tertia die consummor : quia expelluntur daemonia, cum, relictis paternis superstitionibus, credunt in eum gentes: et perficiuntur sanitates, cum secundum eius praecepta uiuitur, posteaquam fuerit diabolo et huic saeculo renuntiatum, usque in finem resurrectionis, qua tanquam tertia consummabitur, hoc est ad plenitudinem angelicam per corporis etiam immortalitatem perficietur Ecclesia. Quapropter huius numeri ratione deuotus quilibet colligat, quia ille a corruptione corporis et animae tantum saluabitur, qui in fide recta quae ternario numero, et in operibus bonis, quae decalogo, id est numero constante denario designantur, in uirum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi, in die remunerationis inuentus fuerit.

760 Ducentis etiam et decem uersibus, de dogmatibus ecclesiasticis contra praue sentientes doctorum loquens sensibus, haec columna constare dignoscitur: cuius est supputationis ista intentio, ut primum incipiamus a minori numero, id est a decem, et ab eo progrediamur in postmodum. De denario quippe numero catholici doctores multa dixerunt diserta et fortia, ex quibus quaedam hic compendii studio adnotare curaui. Dicunt namque quia in decalogo sit consecratus: cuius decalogi, psalterii uidelicet decem chordarum, decem praecepta Deus famulo suo Moysi in monte in duabus tabulis lapideis conscripta dedit: tria in una tabula ad Deum pertinentia, quia Deus Trinitas est, et in redemptionis nostrae mysterio tres sunt qui testimonium dant, spiritus, aqua, et sanguis, et tres unum sunt: spiritus utique sanctificationis, et sanguis redemptionis, et aqua baptismatis: quae tria unum sunt et indiuidua manent, nihilque etiam a sui connexione seiungitur, et ut beatus cantat Ambrosius: Omnia trina uigent sub maiestate Tonantis. Tres Pater, et Uerbum, sanctus quoque Spiritus unum. Trina salutaris species crucis, una redemptrix. Tertia lux Dominum remeantem a morte recepit. Trina dies Ionam tenuit sub uiscere ceti. Tres pueri creuere Deum flagrante camino. Ter Sabaoth sanctum referens benedictio psallit. Ter mergendus aqua est cui gratia plena lauacri. Testibus et stabilis constat tribus actio cuncta. Terno mense suis redeunt sua tempora membris. Tres sunt aetates, flos, robur, et aegra senectus. Tres moduli in causis, iudex, defensor, et actor. Tres in saecla gradus, ortus, transcursio, finis. Tres spem quae palpant, requies, lux, gloria uitae. Septem uero praecepta altera tabula dedit, quorum primum est, sicut et Apostolus monstrat, Honora patrem et matrem . Habet praeterea septenarius numerus in Scriptura sacra multipliciter ostensam perfectionem suam: uidelicet quia eo dierum numero, testante Scriptura, perfecto coelo et omni ornatu eorum, requieuit Deus ab operibus suis , sed et per legem sabbatum in requiem datum est . Et in capite nostro, Mediatore scilicet Dei et hominum homine Christo Iesu, propheta septiformem sancti Spiritus gratiam enumerauit . Septem quoque oculos, et septem candelabra, et septem sigilla, et septem tonitrua, pro perfectione Scriptura sacra enumerat, et per septem dies omne saeculum uoluitur . Et his duobus perfectis numeris, ternario uidelicet et septenario denarius constat. Est etiam, quoniam geminato quinario numero, qui perfectus est in quinque notissimis corporis nostri sensibus, et in quinque libris Moysi, constat. Sed et ab uno per ordinem usque ad quatuor numeros completur 761 denarius. Unum enim et duo et tres et quatuor simul ducti, fiunt decem: quia legis Decalogus per quatuor libros sancti Euangelii adimpletur. Et fortasse propterea qui conducuntur ad uineam, accipiunt nomine mercedis denarium, qui per semetipsum multiplicatus in centenarium surgit, et per centenarium numerum magna perfectio designatur. Per geminatum autem centenarium, et perfectio spiritus qui in hac uita electis tribuitur, et perpetua uita signatur. Unde eisdem electis suis Dominus dicit: Omnis qui relinquit domum uel fratres, aut sorores, aut patrem, aut matrem, aut uxorem, aut filios, aut agros propter nomen meum, centuplum accipiet et uitam aeternam possidebit . Neque enim sanctus quisque ideo terrena deserit, ut haec possidere in hoc mundo multiplicius possit, quia quisquis terreno studio terram relinquit, terram non relinquit sed appetit: neque qui unam uxorem deserit centum accepturus est. Sed per centenarium numerum perfectio designatur: postquam etiam uita aeterna promittitur; quia quisquis pro Dei nomine temporalia atque terrena contemnit, et hic perfectionem mentis recipit, ut iam non appetat quae contemnit, et in sequenti saeculo ad uitae aeternae gloriam peruenit, quae centenario numero, qui de laeua transfertur in dexteram, designatur. Unde hoc ferculum, uel haec mensa, scilicet sancta Ecclesia de fabricatore suo, uero uidelicet Salomone dicit, Laeua eius sub capite meo, et dextera illius amplexabitur me . Per laeuam quippe eius uita praesens, et sacramenta incarnationis eius, et praesentiae ipsius dona signantur: per dexteram uero uita futura, et ea quae in futuro percipient electi praemia figurantur. In quibus non solum uisio diuinae maiestatis, sed et gloria est clarificatae humanitatis, unius eiusdemque Mediatoris Dei et hominum. Unde bene laeuam eius sponsa sub capite suo poni, dexteram autem se illius amplexari desiderat, ut et nunc per temporalia ipsius subsidia a mundi perturbationibus quiescat, et tunc manifesta ipsius uisione perpetuo fruatur. Aeternam equidem sanctorum requiem nullus unquam turbo interpolat. Unde et recte dicitur, Dextera illius amplexabitur me. Quia nimirum diuinae praesentia maiestatis undique suos coelesti in regno circumteget, ne aliquam felicitatem Deo dignam, uel memoria miseriae uiolet, uel metus finis angustet. Geminatus etiam centenarius innuit, quia quiscunque ad uitam desideret peruenire perpetuam, dilectione Dei flagret ac proximi, et fide catholica atque operatione recta continue ad eam festinare contendat. In fide scilicet orthodoxa, de sancta et inseparabili Trinitate, simul et de Incarnatione Domini nostri Iesu Christi, corde credens ad iustitiam et ore confitens ad salutem, quia in eadem sancta Trinitate nihil est prius aut posterius, nihil maius aut minus, sed totae tres personae coaeternae sibi sunt et coaequales, ita ut per omnia et unitas deitatis in Trinitate sit personarum, et trinitas personarum in unitate sit deitatis: quia ex solo Patre, id est 762 ex substantia Patris, aequalis et consubstantialis genitus non factus est Filius, et ex Patre simul ac Filio, coaequalis ac consubstantialis aequaliter procedit Spiritus sanctus, qui cum Patre et Filio aequaliter adoratur, quia aequaliter est Deus, totus Patris et totus Filii Spiritus, quia unus naturaliter Spiritus est et Patris et Filii. Proinde totus de Patre procedit et totus de Filio, totus in Patre manet, et totus in Filio: quia sic manet ut procedat, sic procedit ut maneat. Et hinc naturaliter hanc habet cum Patre et Filio unitatis plenitudinem, et plenitudinis unitatem, ut totum Patrem habeat totumque Filium, ipseque totus habeatur a Patre, totus habeatur a Filio: qui etiam a Patre et Filio aequaliter datur, imo et a seipso datur: ipseque donum Dei et paraclitus, id est consolator, dicitur, quia reuera, dum dona sacramentorum distribuit, consolationem animae praebet: per quem diffunditur in cordibus nostris Dei charitas, per quam nos tota inhabitat Trinitas.

De Incarnatione quoque Domini nostri Iesu Christi, una ex eadem et in eadem sancta Trinitate persona, fideliter sentiat. Deum uidelicet, et eum uerum et perfectum ante omnia saecula, et sine ullo initio credens, et uerum ac perfectum hominem in fine saeculorum, in duabus et ex duabus naturis atque substantiis in una persona consistere: ut qui per diuinitatis suae potentiam nos creauerat ad perfruendam uitae beatitudinem perennis, ipse per fragilitatem humanitatis nostrae nos restauraret ad recipiendam quam perdidimus uitam. Qui iuxta Symboli ueritatem conceptus de Spiritu sancto, natus ex Maria Uirgine, ancilla ipsius hominis per diuinitatem, et matre Uerbi per carnem: nam utrumque illam et ancillam et matrem esse Domini ueritas Euangelii, eiusdem et Elisabeth uoce demonstrat: nec alterius ancillam, alterius matrem, quia non prius in utero uirginis caro concepta est, et postmodum diuinitas uenit in carnem: sed mox Uerbum ante saecula unigenitus aequalis Patri uenit in uterum, mox Uerbum, seruata propriae ueritate naturae, factum est caro, et perfectus homo idem in ueritate carnis et animae rationalis, operante Spiritu sancto, inuestigabili miraculo natus est per uterum Uirginis Filius Dei, factus filius hominis unus Christus. Qui mortuus est sola carne propter peccata nostra, et resurrexit sola carne, quia peccatum non fecit, nec dolus inuentus est in ore eius, ut a peccati morte quocunque modo contracta anima resurgeret. Ascendit quoque in coelum, et sedet ad dexteram Patris, id est, in gloria paternae maiestatis: inde uenturus iudicare uiuos et mortuos. Ad cuius aduentum omnes homines resurgent cum corporibus suis, et reddent de factis propriis rationem. Et qui gratia Dei, et subsequente eamdem gratiam libero arbitrio, in fide recta et operibus bonis perseuerauerint, praesciti et praedestinati a Deo in gloriam, ibunt in uitam aeternam electis, id est de massa perditionis totius humani generis 763 facta in Adam ipso peccante, quoniam et Eua ipsa est Adam, gratia lectis, a Deo paratam, sicut ipsa Ueritas dicit, Uenite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod uobis paratum est ab origine mundi . Et qui non a Deo ad interitum praedestinati, sed ab eo ex retributione iustitiae in massa perditionis relicti, in infidelitate uel malis operibus perseuerauerint, ibunt in ignem aeternum: ad quem Deus neminem praedestinauit, sed eumdem ignem diabolo et corpori eius ex retributione iustitiae praeparauit: sicut ipse in Euangelio dicit, Stipendia enim, inquit Apostolus, peccati mors: gratia autem Dei uita aeterna . Et: Uniuersae uiae Domini misericordia et ueritas . Et: Ira, id est uindicta, in indignatione eius, et uita in uoluntate eius .

Altera itaque istius columna ferculi, contradicens illis qui de iis praue sentiunt quae in altero nobis saeculo complebuntur, triginta et octo capitulis constat: ac si triginta et octo annis in Synagogae potius Satanae porticu, quam in Ecclesiae catholicae sinu iacentem languidum, male sentientium uidelicet chorum, duodequadraginta numero, qui legis decalogo per quatuor sancti Euangelii libros impletur minus habentem, et absque dilectione Dei ac proximi, quem legis pariter et Euangelii Scriptura commendat, uacuum incedentem insinuans. In quo licet plures sint choro, si acquiescere ueritati consenserint, quasi unus recuperabunt in unitate fidei sanitatem: quia praeter unitatem catholicae fidei nullus cuilibet patet salutis locus. A cuius unitate quisquis discrepat, salutem quae ab uno est consequi nequaquam ualet. Quae salus aeterna centenario ipsius columnae uersuum numero designatur: quia Abrahae centenario promissionis filius Isaac, id est risus uel gaudium, nascitur, illum innuens qui discipulis suis dixit: Iterum autem uidebo uos, et gaudebit cor uestrum, et gaudium uestrum nemo tollet a uobis . Ad quam aeterni salutem gaudii per sexagenarium, quem superadditi sexaginta uersus ostendunt, perfectum numerum peruenitur. Qui sexagenarius numerus, quoniam sexies decem sexaginta fiunt, in se continet senarium perfectionem operum demonstrantem: quia sicut creator admirabilis perfectus est in natura sua, ita in senario dierum numero perfecit opera sua, et sexto die creauit hominem perfectum anima et corpore, propter quem creata sunt omnia, et sexta aetate uenit conditor hominem reparare quem sexto die creauerat. Sed et denarium sexagenarius numerum comprehendit, qui in decalogo consecratur, et, ut supra ostendimus, perficitur; quo etiam et sexagenarius numerus esse perfectus hoc modo monstratur. Partire sexagenarium per denarium, et inuenies eumdem sexagenarium numerum per denarium esse perfectum, sicut senarium per unitatem. Nam unum, duo, et tres sex faciunt, qui est perfectus numerus in partibus suis: ita et sexagenarius quamdam perfectionem habet si partitur per denarium numerum. Semel enim decem, et bis decem, et ter decem 764 sexaginta fiunt; necnon et quinquagenarium complectitur senarius numerum, quo Iubilaeus annus, remissio scilicet peccatorum, et ad patriae aeternae haereditatem reuersio, et requies sempiterna exprimitur. Supereminet quoque coniugalem ordinem duplicatione sui, laboriosam uidualem continentiam impressione digiti demonstrando, quoniam quae seminauit in lacrymis in gaudio metet. In se triginta continens, qui numerus blando indicis et pollicis osculo depingit et coniugem, fructum fidei per bona opera, ut terra optima, de suscepto diuini uerbi semine proferens: sicut centenarius numerus de laeua translatus in dexteram, eisdem digitis, sed non eadem manu, quibus in laeua manu nuptae significantur et uiduae, circulum faciens exprimit uirginitatis coronam. Sed et fructum tricesimum uerbum profert quod fidem sanctae Trinitatis aedificat, sexagesimum quod operis perfectionem docet, centesimum quod ad dexteram regni uitam praedicat sempiternam. Necesse est igitur ut qui uult uitam, et cupit uidere dies bonos, per sex huius saeculi dies uel aetates in quibus licet operari, ad sabbatum, id est ad requiem septimi diei siue aetatis, quando non licebit operari, fide recta et iustis operibus, decalogi mandata complendo, absque admistione praui operis festinare procuret, quatenus de corpore exiens, in septima die uel aetate, siue in quinquagenarii quiete numeri requiescat, donec sempiternitatem centenariam in octaua die uel aetate cum incorruptione corporum consequatur. Unde et reclinatorium huius ferculi aureum octonarius uersuum numerus cantat: quoniam qui in praesenti uita, id est in istis sex diebus uel aetatibus quibus operari licet, cultro illius petrae quae est Christus ad instar octauae diei quam designat diei octauae circumcisio, quae antiquis loco dabatur baptismatis, eius uidelicet fide, spe, et charitate, non solum in baptismate, sed et in omni prorsus actione deuota, se purificare curauerit, et in septima sabbati feliciter requiescet, et in octaua glorificatus resurget. Quae et ipsa quotidiana nostra circumcisio, id est continua cordis mundatio, semper octauae diei sacramentum celebrare non desistit, quia nos in exemplum Dominicae resurrectionis, quae octaua die, id est post septimam sabbati facta est, sanctificare consueuit, ut quomodo resurrexit Christus a mortuis per gloriam Patris, ita et nos in nouitate uitae ambulemus. Et haec est octaua resurrectionis nostrae plenariae dies sine ullo temporis fine beata, quando uera omnimodae circumcisionis gloria coruscante, non ultra corpus quod corrumpitur aggrauat animam, non ultra terrena inhabitatio deprimit sensum multa cogitantem, sed corpus iam incorruptibile laetificat animam, et subleuat coelestis inhabitatio totum hominem uisioni sui conditoris inhaerentem, quando renouabitur sicut aquilae iuuentus nostra. Quod reclinatorium nobis Salomon noster fecit, cum spem perpetuae quietis fidelibus promisit. Tollite, inquit, iugum meum super uos, 765 et discite a me quia mitis sum et humilis corde, et inuenietis requiem animabus uestris (Matth. XI, 29). Et hoc reclinatorium fecit aureum, quia requiem nobis aeternam diuinae suae uisionis gloria coruscam praeparauit. Hinc etenim dicitur: Qui autem diligit me diligetur a Patre meo, et ego diligam eum et manifestabo ei meipsum . Uel certe fecit reclinatorium in ferculo fidelibus aureum, quia omnes resurgemus, non autem omnes immutabimur, quoniam Christus passus pro omnibus acquisiuit omnibus resurrectionem, fidelibus autem incorruptionis et animae et corporis gloriam, de quibus dicitur, Resurgent in resurrectione iustorum , cum omnes sine ulla dubitatione resurgent. Ascensum autem huius ferculi Idida, hoc est dilectus Filius Patris in quo ei bene complacuit, fecit purpureum: uera enim purpura maritimorum conchyliorum sanguine tingitur; quia uiuus et copiosae redemptionis sanguis agni immaculati et incontaminati Iesu Christi, de Spiritu sancto, id est operatione Spiritus sancti, ex uirgineo sanguine sementiuae naturae, uidelicet ex immaculata Uirginis carne, sine ulla carnali concupiscentia, et absque ullo uirili attactu, singulariter concepti, et clauso uirginali utero, ac uirginalibus integris inconuulsis atque intemeratis mirabiliter nati, lauit nos a peccatis nostris. Qui sanguis, uidelicet ipsius agni tollentis peccata mundi, de conchyliis marinis ferro elicitur, quia per seriem stirpis hominum peccatorum, quasi marinis fluctibus oppressorum, sicut genealogia Euangelii monstrat, de Abrahae et Dauid stirpe processit, et incisione ferri, clauorum uidelicet et lanceae, sacramenta redemptionis nostrae de ipso sacratissimo corpore, in quo erat Deus mundum reconcilians sibi, et in quo inhabitat omnis plenitudo diuinitatis corporaliter, nobis emanauerunt, quibus idem rex ac Dominus noster, qui dilexit nos, et lauit nos a peccatis nostris in ipso sanguine suo, non solum quando sanguinem suum dedit in cruce pro nobis, uel quando quisque nostrum in mysterium sacrosanctae passionis illius baptismi aquis ablutus est, uerum etiam quotidie tollit peccata mundi, lauatque nos a peccatis nostris quotidianis in sanguine suo, cum eiusdem beatae passionis ad altare memoria replicatur, cum panis et uini creatura in sacramentum carnis et sanguinis eius ineffabili Spiritus sanctificatione transfertur, sicque corpus et sanguis illius, non infidelium manibus ad perniciem suam funditur et occiditur, sed fidelium ore suam sumitur in salutem: et nonnisi purpureus ad hoc ferculum inuenitur ascensus, quia nullus Ecclesiam nisi sacramentis Dominicae passionis imbutus ingreditur. Unde ipse ait: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non intrabit in regnum coelorum . Et: Nisi manducaueritis carnem filii hominis et biberitis eius sanguinem, non habebitis uitam in uobis. Qui manducat carnem meam et bibit sanguinem meum, habebit uitam aeternam, et ego resuscitabo eum in nouissimo die . Ferculi uero ascensus purpureus ideo uersibus triginta describitur, quia, iuxta Apostolum, Quicunque baptizati 766 sumus in Christo Iesu, baptizato uidelicet tricesimo aetatis suae anno, in morte ipsius baptizati sumus . In quo tricesimo numero Decalogi denarius triplicatur, quia perfectio fidei atque bonorum operum baptismatis sanctificatione perficitur. In quo impletur omnis iustitia, quia in eo est sanguinis Christi redemptio, sancti Spiritus sanctificatio, et aquae baptismatis perfecta mundatio.

In hoc autem ferculo Salomon uere quidem pacificus, qui pacificauit per sanguinem crucis suae ea quae in coelo sunt, et ea quae in terra, et soluens medium parietem, fecit utraque unum, duos condens in seipso, media charitate constrauit propter filias Ierusalem: ea ipsa uidelicet charitate qua pro nobis passus est: maiorem enim hac charitatem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis, et sicut Apostolus ait: Commendat autem Deus suam charitatem in nobis, quoniam cum adhuc peccatores essemus, Christus pro impiis mortuus est . Siquidem hanc mediam Ecclesiae suae strati instar parauit, ubi fideles animae molliter quiescerent: quia totam eam intrinsecus supernorum amore repleuit: et hoc est quod addit, Propter filias Ierusalem , id est propter animas coelestium desiderio flagrantes. Quanto enim maiorem Deus charitatem suam pro nobis patiendo commendauit, tanto plures ad se redamandum ac pro se patiendum accendit. Ipsa autem charitas, quin imo misericordia nostra, cui dicit Psalmista, Deus meus misericordia mea , scilicet agnus qui tollit peccata mundi, et lauit nos a peccatis nostris in sanguine suo, in cruce duobus uersibus eumdem agnum, atque in eodem agno in una eademque littera concinentibus pingitur: quae etiam crux quatuor uersibus unius mensurae, et in eisdem litteris in capite uel in fine congruentibus, per quatuor mundi partes promissionis filios, et aeternae haereditatis Christo cohaeredes, id est electos et praedestinatos ad uitam in gremio redemptionis Christi, qui est passus pro omnibus, complectitur omnia gyro: praedicans scilicet mundo quae sit ipsius crucis mensura, longitudo uidelicet et latitudo, sublimitas et profundum in dilectione Dei et proximi. Qui duo et quatuor uersus coniuncti senarium complent numerum: quia sexto die homo conditus, sexto item die crucis est mysterio reparatus. Qui senarius numerus apud saeculi sapientes idcirco dicitur esse perfectus, quia suo ordine numeratus perficitur, ut cum unus, duo, tres dicuntur, senarius numerus impletur: uel quia in tribus partibus diuiditur, id est sexta, tertia et dimidia: uidelicet in uno, duobus et tribus. Ab ecclesiasticis autem doctoribus ideo perfectus dicitur numerus, quia sexto die perfecit Deus omnia opera sua, et sex sunt huius saeculi aetates notissimis temporum distinctae articulis, in quibus, quasi in sex diebus quibus licet operari, pro Deo laboribus insistere, et pro adipiscenda requie sempiterna necesse est operari: et post dies sex gloriam sui regni quam spopondit discipulis Saluator ostendit: quia 767 qui Deum uidere, et ad gloriam beatae resurrectionis pertinere concupiscit, per sex dies debet agere bona quae nouit. Sex quoque sunt euangelicae lapideae hydriae, fortia scilicet sanctorum praecordia, fide et dilectione Dei ac proximi, et meraca atque purissima absque aliqua mistura haereticae prauitatis Scripturae sacrae scientia repleta: quia quisquis saluari cupit, non solum necesse est ut de fide sanctae Trinitatis atque incarnationis Dominicae fideliter sentiat, uerum et in omnibus ecclesiasticis dogmatibus ab omni peste haeretica et schismatis praecisione immunem se suosque auditores summopere custodire, et a peccatorum sorde abluere, et diuinae cognitionis puro fonte potare procuret: et illi omnes praecipue, quorum perfectio uitae et fidei ad exemplum recte credendi ac uiuendi aliis proposita esse dignoscitur.

Praefatio denique ferculi, dilectissimum alloquens principem, idem ferculum exponendo uiginti et quatuor uersibus scribitur, quia fide recta et operibus bonis meritoque uitae et scientiae doctrina plenum dilectione Dei et proximi, in omnia pia deuotione et actione, de gratia et arbitrio libero recte sentientem, sicut ad unumquemque fidelem dicit Dominus per prophetam: Ex me fructus tuus inuentus est ; id est donum gratiae meae praeuenientis qua bene agis ex me est, et subsequenti arbitrio tuo fructus inuentus est. Sicque monstratur a Domino, quia quod bonum uolumus, cogitamus, loquimur et agimus, et Dei est per praeuenientem gratiam, et nostrum est per liberi arbitrii subsequentem obedientiam. Unde et remunerabimur, et misericordias Domini in aeternum cantabimus, inobedientes autem merito damnabuntur. Et hinc regem scriptor in isto saeculo bene uiuere, et in aeternum cum Christo regnare desiderat. Ea propter et in eadem praefatione denarius geminatur, qui per quatuor sancti Euangelii libros completur: quia et sine fide impossibile est placere Deo, et fides sine operibus mortua est in semetipsa. Sed et in ea dualis numerus duplicatur: quia scientia sine charitate inflat, charitas autem cum scientia sana aedificat: et intellectus est bonus omnibus facientibus eum, et dilectione Dei praelata, cui nulla numeri mensura imponitur, de qua ex toto corde, et ex omni mente, et ex omnibus uiribus nostris praecipitur, dilectio proximi in duobus praeceptis subdiuiditur, cum dicitur : Quod tibi fieri non uis, alii ne feceris, et quae uultis ut faciant uobis homines, et uos eadem facite illis.

Completio siquidem summam uersuum proferens octo uersibus agitur, et sub ferculi reclinatorio, quod resurrectionis octauam diem demonstrat, ponitur: quia sicut sunt duae mortes, corporis scilicet per egressionem ab eo animae, et animae per admissionem in se peccati: ita et duae sunt resurrectiones, animae uidelicet, quando indulgentiae uiuificatio per dignos poenitentiae fructus gratia Dei acquiritur; 768 et corporis, quando in aduentu Domini omnes homines resurgent cum corporibus suis, et reddituri sunt de factis propriis rationem: et beatus qui habuerit partem in resurrectione prima, quoniam non laedetur a morte secunda, et accipiet binas stolas, immortalitatem scilicet et incorruptionem corporis simul et animae. Sed significantia istius resurrectionis prima ordine recte illi supponitur quae praecellentior est dignitate: sicut et Scriptura de compunctionis genere dicit: Dedit illi pater suus, quin Caleb Axae filiae, irriguum superius et irriguum inferius ; cum electi prius plangat de inferiori irriguo anima, ut non ducatur ad supplicium, postea uero de superiori irriguo, quia differtur a regno. Summa autem ferculi uersuum heroici et elegiaci carminis, quam secum completio designauit, quadringentis quadraginta et sex uersibus constat, et unus decies ductus denarium perficit. De quo quia sufficienter supra iam diximus, hoc iterum replicare uitamus. Denarius etenim quater ductus in quadragenarium surgit: quia tunc decalogi mandata perficimus, cum profecto quatuor libros sancti Euangelii custodimus: quos humilius conseruamus, si unde et quo et qualiter cecidimus incessanter aspicimus. A regione siquidem nostra, id est a paradiso, in hanc conuallem lacrymarum superbiendo, inobediendo, uisibilia sequendo, cibum uetitum gustando discessimus, sed ad eam necesse est ut flendo, obediendo, uisibilia contemnendo, atque appetitum carnis refrenando redeamus. Et quia ab ipsius paradisi gaudiis per cibum cecidimus, ad haec in quantum possumus per abstinentiam resurgamus. Quae abstinentia totum uitae nostrae tempus in continentia a malis operibus, et in exercitatione uirtutum esse debere designans, per quadraginta dierum numerum custoditur, quia sicut filii Israel, in quorum locum sucessimus, per quadraginta annos, transito mari Rubro, in eremi uastitate calamitose antequam ad promissionis terram uenirent uersati sunt, ita et nos in exsilii huius aerumnis dignas inobedientiae poenas luimus, antequam ad paradisi gaudia redeamus. In qua probatione post sacrum baptisma prius longis uirtutum exercendi agonibus, ac deinde perpetuis supernae beatitudinis sumus donandi muneribus, et accepta Dei lege, id est audito uerbo diuino, de prisca nostra conuersatione egredi, ac solitudinem uitae spiritalis constat debere nos ingredi, ut uita nouae conuersationis quotidie castigati, si terram repromissionis intrare uolumus, quasi quotidiano Iordanis baptismate lacrymis saluberrimae compunctionis ab omni uitiorum subripentium contagione purgemur, iuxta eum qui dixit: Lauabo per singulas noctes lectum meum, lacrymis stratum meum rigabo . Unde recte Iordanis riuus iudicii interpretatur, quia nimirum electi, quo sollicitius suam conscientiam diiudicando examinant, eo largiores ex intimo cordis fonte lacrymas fundunt: ut quia minus perfectos se esse deprehendunt, sordes suae fragilitatis undis poenitentiae diluant. Sed 769 et significantia quadragenarii numeri, et effusione diluuii, et in Iacob planctu, in exercitatione quoque filiorum Israel in deserto, atque in praedicatione Ionae, et aliis multis ostensionibus causa perfectionis in Scriptura positi, aliud etiam pernecessarium innuit: quia Moyses morem circumcisionis diuinitus imperatum, et quadringentis et sex annis obseruatum, per quadraginta annos in eremo intermisit, quem Iosue cultris petrinis perfecit, quia petra erat Christus, et lex per Moysen data est, gratia et ueritas per Iesum Christum facta est. Idem quoque Moyses ut legem, quam Dei populo traderet, acciperet, secundo diebus quadraginta ieiunauit; Elias in deserto quadraginta diebus abstinuit; ipse auctor hominum ad homines ueniens in quadraginta diebus nullum omnino cibum sumpsit. Cur ergo in abstinentia quadragenarius numerus custoditur, nisi quia uirtus decalogi per libros quatuor sancti Euangelii custoditur? Et qui per carnalia desideria decalogi mandata contempsimus, dignum est ut eamdem carnem quater decies affligamus: et ut per decalogi mandatorum custodiam, ac per Deo dignam abstinentiam, ad aeternam uitam, quae centenario numero designatur, quadriga Euangelica et cardinalibus quatuor uirtutibus perferamur, necesse est ut quadragenarius numerus per decalogi denarium multiplicetur, et sic ad quadringentesimum numerum efferatur. Quadraginta enim decies ducti quadringentos efficiunt, quia ad aeternam uitam, quae centenario numero et hoc quater ducto figuratur, electi omnes, non solum de incorruptione animae simul et corporis, uerum et de uisione diuinae maiestatis, cum gloria mediatoris Dei et hominum clarificatae humanitatis, sine fine reuersi ad id quod conditi fuerant, ut reuera in uero Iubaeilo quinquagesimo uidelicet anno gaudebunt. Unde quia sancta Ecclesia in quibusdam suis membris adhuc pro aeterna requie laborat in terris, in quibusdam uero omni finito labore cum Christo iam regnat in coelis, in memoriam utriusque uitae patres nostri constituerunt gemina haec congrua religioni solemnia, quadragesimam uidelicet imminente Pascha afflictionis, et ab ipso Dominicae resurrectionis die quinquagesimam, in qua continue psallitur Alleluia, quod euangelista Ioannes ab angelis se audisse cantari perhibet , et uenerabilis pater Tobias, ex uisione angelica intelligens qualis sit supernorum ciuium gloria et supernae Ierusalem claritas, dixit: Per uicos eius Alleluia cantabitur , quamuis in Ecclesia nunquam a diuina laude cessetur. Et quoniam huius quinquagesimae celebratione fidelibus perfectio quietis innuitur, et denario numero summa perfectionis exprimitur, quinquagenario decies ducto ad quingentesimum peruenitur, aperte monstratur quia nequaquam sola nos abstinentia carnis in cibo et potu ad aeterna gaudia reparat, nisi adiunctis bonis aliis dignam Deo abstinentiam cum fide recta deuotio mentis ostendat. Illud quippe ieiunium Deus approbat, 770 quod ad eius oculos manus eleemosynarum leuat, dicente propheta, Sanctificate ieiunium (Ioel I et II). Ieiunium namque sanctificare, est adiunctis bonis aliis dignam Deo abstinentiam, ut diximus, carnis ostendere: quia in cassum caro atteritur, si a prauis uoluptatibus animus non refrenatur, et Redemptori nostro unum sine altero placere nequaquam potest, si aut is qui bona agit adhuc luxuriae inquinamenta non deserit, aut is qui castitate praeminet, necdum se per bona opera exercet: et qui bona aliqua pro mundi honestate inchoat, nequaquam in eius intentione debet permanere, nec per bona opera praesentis mundi gloriam quaerere, sed totam spem in Redemptoris sui aduentu constituat. Sunt namque plerique continentes, qui corpus per abstinentiam affligunt, sed de ipsa sua abstinentia humanos fauores expetunt, doctrinae inseruiunt, indigentibus multa largiuntur. Sed fatuae profecto sunt uirgines, quia solam laudis transitoriae retributionem quaerunt, quia, dicente Domino, laborum suorum damnabilem mercedem recipiunt . Sed et bona etiam cum simplici intentione facta tunc Deo sunt placita, si fuerint sine praui operis admistione oblata, sicut scriptum est: Declina a malo et fac bonum . Prius est enim declinare a malo, et tunc ut proficiat agere bonum: prius de praeteritis digne poenitere peccatis, et tunc ut prosint bonis insudare operibus. Sed poenitentiam agere digne non possumus, nisi modum quoque eiusdem poenitentiae cognoscamus. Poenitentiam quippe agere est, et perpetrata mala plangere, et plangenda non perpetrare. Nam qui sic alia deplorat, ut tamen alia committat, adhuc poenitentiam agere aut ignorat aut dissimulat. Quid enim prodest si peccata quis luxuriae defleat, et tamen adhuc auaritiae aestibus anhelet? Aut quid prodest si irae culpas iam lugeat, et tamen adhuc inuidiae facibus tabescat? Necesse est etiam, ut qui se illicita meminit commisisse, a quibusdam etiam licitis studeat abstinere: quatenus per hoc conditori suo satisfaciat, ut qui commisit prohibita, sibimetipsi abscidere debeat etiam concessa, et se reprehendat in minimis, quem meminit deliquisse in maximis: et sic uere poenitentiam agimus, si ea quae commisimus perfecte deploremus: et illos nimirum emendatior uita sanctificat, quos per poenitentiam abluens afflictio fletuum mundat. Et quia de quadringentorum uersuum numero diximus, restat ut rationem de commemorato quadraginta sex uersuum numero compleamus. Hic etenim annorum numerus perfectionem Dominici corporis, cuius sanguine redempti sumus, cuius carne pascimur, et cruore potamur, cuius passionis sacrosanctis mysteriis, et in anima et in corpore, a peccatis etiam et ab ipsis corruptionibus, quae ob peccata contigerunt, saluabimur, aptissime congruit. Tradunt enim naturalium rerum scriptores, formam corporis humani tot dierum spatio perfici: quia uidelicet primis sex a conceptione diebus lactis habeat similitudinem, sequentibus nouem conuertatur in sanguinem, deinde 771 duodecim solidetur, reliquis decem et octo firmetur usque ad perfecta liniamenta omnium membrorum. Et hinc iam reliquo tempore usque ad tempus partus magnitudine augmentatur. Sex autem et nouem et duodecim et decem et octo quadraginta quinque faciunt: quibus si unum adiecerimus, id est ipsum diem quo discretum per membra corpus crementum sumere incipit, tot nimirum dies in aedificatione corporis Domini, quot in fabrica templi annos inuenimus. De quo templo dicenti: Soluite templum hoc et in tribus diebus excitabo illud, responderunt Iudaei: Quadraginta et sex annis aedificatum est templum hoc, et tu tribus diebus excitabis illud? Et quia templum illud manu factum sacrosanctam Domini carnem, quam ex Uirgine sumpsit, ut ex hoc loco discimus, figurabat, quia aeque corpus eius, quod est Ecclesia, quia uniuscuiusque fidelium corpus animamque designabat, mundemus quotidie per omne tempus uitae nostrae templa corporum cordiumque nostrorum, ut spiritus Dei habitare dignetur in nobis, et iuxta quod Apostolus admonet: Abiectis operibus tenebrarum, induamus nos arma lucis: sicut in die honeste ambulemus, non in comessationibus et ebrietatibus, non in cubilibus et impudicitiis, non in contentione et aemulatione: sed induamus nos Dominum Iesum Christum , qui cum Patre et Spiritu sancto uiuit et regnat Deus per omnia saecula saeculorum, Amen. Haec ut uobis nulla desit, Carle chare, gratia Uersuum mensura pandit, atque aerarum quantitas. Regis necnon mensa diues cognomento ferculum, Prompsit uobis sana princeps per doctorum fercula. Quae plano sermone dicta strinxi lege carminum, Et prosa diserta iunxi diuersis ut calleas Supra quaedam nempe de his explanaui largius, Ut transcurrens quippe quaedam computaui strictius, Et si dignum stricta ducis explicari plenius. Adsum uotis forte nobis si donantur otia Prendat rex quae praesul offert, et demonstret moribus Sensu uerbo haec in actu cunctis regno subditis Longa felix uiuat isto Carlus uita saeculo, Uiuat clarus semper almo sanctorum in consortio.