Juraj Šižgorić the Elder: Documenta de Ecclesia Sibenicensi

Die XXUI mensis Maii MCCCCXLUIIII.

Coram Uobis spectabili et generoso uiro Domino Christoforo Marcello honorabili Comite et Capitaneo ciuitatis Sibenici et eius districtus, Nos Georgius Sisgorich Dei et Apostolice Sedis gratia Episcopus Ciuitatis eiusdem cum nostro Capitulo personaliter constituti responsuri ad quandam parte per Egregios et generosos ciues Sibenicenses in eorum generali Consilio sub 1449, die 23 mensis Martii, super prouisione Ecclesie nostre Cathedralis, cuius tenor de uerbo ad uerbum talis est, uidelicet:

Ad quam partem, infra terminum per dictum generosum Consilium nobis in scriptis prefixum, obmissa uerborum multiplicatione, taliter sub breuitate respondemus. Primum est ante omnia, ad uitium ingratitudinis excludendum, non quas debemus, sed quas possumus, ex intimo corde, dicto generoso Consilio exibemus grates pro eius uel pro eorum sanctissima et deuotissima intentione: qui suorum predecessorum imitantes uestigia, dicte Cathedralis ecclesie profectum et augumentum, solerti ac uigili cura semper studiosissime procurare et fouere curarunt. Nihilominus, quod iuxta Sapientis dictum, modus est adiacens rei determinatio, sine quo etiam bona intentio suo frustratur merito, nec sine debito claudi potest, adeo ut apud plerosque sapientes, modus omnium diuinarum humanarumque actionum regula et mensura esse definiatur: primumque omnium Auctorem singula egisse et agere sub numero pondere et modo siue mensura nedum theologi sed etiam uero philosophantes rationabiliter et catholice profitentur. Et quia modus in prefata parte contentus in principalioribus defficere uidetur, ideo nulli mirum esse debet si debito ac optato fine claudi non meretur. Quod ex tribus liquido constare et patere potest, primo quod est contra Deum, secundo quod est contra salutem animarum, tertio quod est contra ecclesiastice libertatis emunitatem. Primum patet, seruitium coactum nullatenus fore placitum seu acceptum, ne dum sacre Scripture testimonio, uerum etiam Sanctorum exemplis edocemur, adeo ut in commune prouerbium uersum sit, seruitium coactum Deo non placet: inquit Paulus beatissimus Apostolus ad Corintios: unusquisque enim prout destinauit in corde suo non ex tristitia aut ex necessitate, ylarem enim datorem diligit Deus. Quod autem secundo loco animarum salus ex dicto modo patet quod ex huiusmodi uiolentis exactionibus ut plurimum insurgent ire rixe oculata odia dissensiones inuidie detractiones contumelie blasphemie et plura alia longe grauiora, ex quibus ne dum animarum salus, uerum etiam et pacificus status huius reipublice, quam Nostrum Illustrissimum Dominium in suorum populorum gubernationem summo studio procurat et fouet, faciliter perturbari et maculari posset. Quod autem tertio loco prefatus modus ecclesiasticam ledat immunitatem, patet, cum ex cassatione promissarum, ad quarum annullationem dispensationem et commutationem non nisi Sedis Apostolice aut Diocesani auctoritas se extendit, ut habetur extra de uotis capitulo primo, etiam ex obligatione pecuniarum facte per dictum Generale Consilium in prefata parte, quam obligationem nec secundum Deum, nec secundum conscientiam, nec secundum debitam equitatem absque nostro Consilio et assensu facere potuerunt, ut patet per priuilegium super inde confectum sub M.CCCC.II. indictione X.-a die nono mensis Aprilis. Ne igitur humani generis hostis, cuius studium est ut sub specie boni fallat, transformat enim se, ut inquit Apostolus, in angelum lucis et sepius sub mele ueneris et sub ouina pelle lupinam exercet capacitatem, sub hoc sanctitatis colore gregem nobis commissum inuadere dilaniare mactare aut disserpere possit, principiis obstandum curauimus; lubricus enim est, ut beatissimus Gregorius in suis Moralibus, antiquus serpens, qui nisi capite teneatur totus statim illabitur, ianuis enim reseratis faciliter patet ingressus, et Philosophus in primo de celo et mundo: paruus error in principio, magnus est in fine ualde. Cum igitur nobis ex officio incumbat Dei honorem super omnia procurare, et ne dum peccata, scilicet etiam occasiones peccatorum prescindere euellere et extirpare, emunitatemque ecclesiastice libertatis pro posse tueri, ne ex nostro assensu animarum nostrarum aduersario additum patefecisse uideamur, nescit enim, ut inquit beatissimus Augustinus, iustitia Dei patrocinium dare criminibus, de unanimi nostri Capituli matura deliberatione modum prefate prouisionis nullatenus duximus acceptandum, scilicet ut, iuxta beati Petri apostoli dictum, obmutescere faciamus imprudentum dectractorum ignorantiam et presumptionem, et ne quisquam cum ueritate suspicare ualeat nos prefatam negatiuam dedisse pretextu cupiditatis uel auaritie, aut uelle subtrahere manus adiutrices pro dicta fabrica subleuanda modis debitis et honestis, in presentiarum tres modos honestissimos predicte fabrice subleuatione dicto generoso Consilio anteponere curauimus. Primus uidelicet est inquisitio uoluntaria ut, iuxta Apostoli dictum, quilibet conferat ad hoc pium opus prout ex diuina inspiratione destinauit in corde suo. Secundus modus est quem Illustrissimum Dominium in suis iustissimi exactionibus obseruat, uidelicet, adhibere tantum pro centenario quantum Uobis uidebitur, sub quo modo in presentiarum nos offerimus tansare nos et clerum nostrum in nostris substantiis et introitibus pro centenario in duplo illius in quo uos tansabitis uos ipsos. Tertius modus est ut releuetur dos seu fabrica prefate Ecclesie iuxta tenorem priuilegii super inde confecti sub M.CC.XCUIII. indictione undecima, die XXIIII mensis Iunii ex tunc quando primo dicta Ecclesia Sancti Iacobi insignita fuit titulo Ecclesie Cathedralis, et hec ciuitas sublimata extitit dignitate pastorali, q. f dicta Ecclesia habebit sufficientes expensas de propria dote unde eius fabrica absque grauamine alicuius persone particularis sufficienter et ample poterit subleuari. Uos igitur, o generosi et circumspecti ciues, dignitate pastorali monemus et dilectionis affectu deuotissime obsecramus, ut sub aliquo predictorum modorum uel sub aliquo alio honestiori et conuenientiori aut simili, si quem uestrum circumspectum consilium inuenire poterit, omnes pariter conueniamus ad Dei laudem, Nostri Illustrissimi Dominii honorem, nostrarum profectum animarum et ad huius reipublice celeberrimam ubique terrarum diffundendam, ut prefata laudabilis fabrica continuum recipiat incrementum, ne uicinorum nostrorum mordeamur inuidia, quia merito nobis illudere poterunt illud euangelicum dicentes : isti homines inceperunt hedificare et non potuerunt consummare. Nam iuxta egregii doctoris Cassiodori dictum in suis epistolis, ad finem debitum perducere que prudentium intentio uisa est suscepisse nam sicut imperfecta laude , sic uituperationem generant que mediis conatibus deseruntur. Memores enim esse debetis, Ciues egregii, quanta beneficiorum largitate supra conuicinos uestros diuine clementie inmensitas uos dotauit et, ut ex multis pauca rememorem, considerate rempublicam uestram sub Nostri Illustrissimi Dominii equissima gubernatione mirabiliter ampliatam in Ciuium prudentia et discretione, in populi numerositate, in iuuenum uenustate et decore, in diuitiarum copia et, quod omnibus excellentius est, in gratissima corporum sospitate et in pestiferis morbi preseruatione, quod certe post beatissimam domini Matrem, meritis beatissimi Apostoli Iacobi ad cuius honorem hoc templum dedicatum est, diuinam clementiam egisse nulli ambiguum esse debet, ut igitur uerbis utar beatissimi doctoris Gregorii in omelia super Matheum, solicite, inquit, dilectissimi, nos considerare expedit ne nos qui plus ceteris in hoc mundo accepisse aliquid cernimus, ab auctore mundi grauius inde iudicemur; cum enim augentur dona, rationes etiam crescunt donorum; tanto ergo humilior atque seruiendum Deo promptior quisque debet esse ex munere, quanto se in collatis benefitiis obligatiorem esse conspicit in reddenda ratione. Et hec ad responsionem prefate partis dicta sufficiant.