Library › Latin: Philosophy › De Ira
Martin of Braga wrote this short De Ira for Bishop Vitimer, apparently of Ourense, who had asked him in conversation for a little book on the nature and effects of anger. In the dedicatory letter Martin explains that he will write on how anger may be avoided, or at least softened. The treatise describes the outward signs of anger, its many forms and its destructive consequences, and offers remedies for restraining it.
The work is largely an abridgement of Seneca’s three books De Ira, condensed and rearranged for a Christian reader, and it shows how much of Stoic moral teaching passed into the early medieval church through intermediaries such as Martin. Alongside the Formula Vitae Honestae it is one of the main witnesses to Seneca’s influence in sixth-century Spain. Its brevity and practical aim, offering a bishop a usable summary of a long philosophical work, are typical of the way classical learning was transmitted in the post-Roman kingdoms.
About this edition. The Latin text comes from The Latin Library, which publishes public-domain texts. Every word has been analyzed with LatinCy, a neural language model for Latin — click or tap any word for its dictionary form, part of speech, and complete morphology, together with the full entry from Lewis & Short’s A Latin Dictionary.
Latin · Philosophy
De Ira
Martin of Braga, Saint · every word parsed
1
Domno ac beatissimo, mihi desiderantissimo in Christo, Fratri Uittimero Episcopo Martinus Episcopus.
1·2
Dum simul positi dudum mutuae conlationis adloquio frueremur, illud inter cetera tuae a me diligentia caritatis elicuit, ut de passibilitate irae uel qualitatis eius effectibus breui tibi aliqua libello digererem. Parui protinus libens, paucisque haec tuo studio de fugienda ira, saltem si id non eueniat, de lenienda disserui. Quidam ex sapientibus iram dixerunt breuem esse insaniam. Aeque enim sui est impotens, obliuiscitur honestatem, affectuum immemor, rationi consiliisque praeclusa, dum uanis agitata causis, ad considerationem iustitiae inhabilis, et ruinae fit simul, superque id quod oppresserit frangitur.
De habitu irae.
Habitus audax, et minax uultus, tristis frons, et toruus intuitus, faciei aut pallor aut rubor, aestuat ab imis praecordiis sanguis, et colore uerso torua ex pulcherrimis foedauit, flagrant et micant oculi, tremunt labra, comprimuntur dentes, crebro et uehementius acto suspirio quatitur pectus, gemitus anxius, et paulo explanato sono sermo est praeceps, rabida uocis eruptio colla distendit, inquietae manus, saepiusque compulsi coactus digitorum, dentes strident, citatus gradus, pulsataque pedibus humus, artus trepidi, et instabili fluctuatione totum concitum corpus, magnas ex se proferens minas, C horribilis ira deprauat se atque intumescit, ita ut nescias utrum magis detestabile sit uitium an deforme. Qualem putas intus esse animum, cuius extra imago tam foeda est? Cetera uitia absconduntur et in abdito refugiunt; ira se prodit et in facie exit, quantoque maior est, tanto et manifestius exardescit. Nihil ergo minus quam irasci prudentem decet.
5
De effectibus irae.
3·2
Ira omnia ex optimo et iustissimo in contrarium mutat. Quemcumque obtinuerit, nullius eum meminisse officii sinit. Da eam patri, inimicus est. Da filio, parricida est. Da matri, nouerca est. Da ciui, hostis est. Da regi, tyrannus est. Ita nec in proeliis utilis inuenitur, quia in temeritatem prona est, et pericula dum inferre uult, non cauet; uenitque in aliam potestatem, dum non est in sua. Ira ex proprio libito iudicat, audire non uult, nec patrocinio relinquit locum. Iudicium suum eripi sibi, etiam si prauum sit, non sinit. Amat et tuetur errorem suum, nec uult argui, etiam si oculis manifesta ueritas ingeratur. Honestior illi in male coeptis pertinacia quam correctio aestimatur. Quamuis enim uanae illam concitauerint res, perseuerare uult, ne uideatur sine causa coepisse. Et quod est iniquius, dum retinetur, fit pertinacior et augescit, quasi hoc ipsum grauiter irasci iustae irae sit argumentum. Quod si quantum minatur, tantum ualuerit, ob hoc ipsum quia terribilis est, amplius est inuisa. Si uero sine uiribus est, contemptui est magis exposita, derisumque non effugit. Sed periculosius est timeri, tutius despici. Omnes alias passiones ira sibi subditas facit, nullaque est ambitio animi in quam non ira dominetur. Denique auaritiam, pessimum malum minimeque flexibile, ira calcat. Quotiens siquidem iratus animus opes suas adactus spargit? Quotiens magna aestimata pretio insignia proicit? Irae uiolentia repentina et uniuersa est. Non paulatim procedit, sed dum incipit tota est, nec aliorum uitiorum more sollicitat animos, sed abducit. Cetera uitia inliciunt, ira uero, ut solent flumina procellaeque, praecipitat, nullaque magis urget, siue ualet superba, siue frustratur insana. Alia uitia a ratione, ira autem a sanitate desciscit, nam nec repulsa in taedium agitur sui, sed ubi aduersarius subtrahitur, morsus suos in semetipsam conuertit. Cetera uitia singulos quosque corripiunt, ira autem interdum multos publice inuadit. Nam numquam populus uniuersus simul fornicandi cupiditate succensus est; nec in lucrum pecuniae spem suam tota simul ciuitas misit; nec honoris ambitio gregatim cunctos, sed uiritim singulos, occupat. At uero in iram uno saepe agmine curritur cateruatim.
In iram primum est non irasci; secundum cito desinere; tertium alienae quoque irae mederi. Primum est ergo ne incidamus in iram. Quod si acciderit, secundum remedium est ne in ira peccemus. Nam sicut in corporum cura alia de conseruanda sanitate, alia de restituenda praecepta sunt, alia de medendis morbo correptis; ita aliud est iram cohibere ne insurgat, aliud compescere iam erectam. Sicut enim pars superior et propinqua sideribus nec in nubem constringitur nec in turbinem uertitur, inferiora uero saepius fulminantur; eodem modo sublimis animus quietus semper et in statione tranquilla locatus, omnia infra se premens quibus ira contrahitur, modestus ac uenerabilis inuenitur. Animus autem qui in negotia multa discurrit et uaria tentat, in multis incidit querelis. Alius spem eius fallit, alius differt, alius intercipit, atque ita omnium rerum existit impatiens, et ex leuissimis iratur causis, nunc personae, nunc negotio, nunc tempori, nunc loco, nunc sibi. Ut ergo quietus sit animus, non est multarum rerum actu lassandus, nec magnarum et supra uires appetitarum. Facile est enim leuia aptare ceruicibus et in utramlibet partem sine lapsu transferre.
5·2
Contra primas ergo causas irae pugnandum est. Causa autem irae opinio est iniuriae, cui non facile est credendum. Nec apertis quidem manifestisque coniectationibus statim est accedendum, quia interdum falsa ueri speciem ferunt. Differendum semper est tempus. Dilatus dies aperiet ueritatem. Non facile aures criminantibus pateant. Sed hoc humanae naturae uitium suspectum notumque sit nobis, quod ea quae inuiti audimus facile credimus et irascimur. Multi enim suspicionibus impelluntur, et ex uultu risuque alieno peiora interpretati innocentibus irascuntur. Plurimum mali credulitas facit. Quamobrem saepe nec audiendum quidem est, atque ex animo tollenda suspicio. Numquam argumentatio deest, et coniecturae irritamenta fallacia. Simplicitate et benigna rerum aestimatione opus est uti. Nihil credere oportet, nisi quod manifeste incurrit in oculos, et quotiens suspicio apparet in animo, credulitas obiurgetur. Haec enim obiurgatio consuetudinem non facile credendi efficiet. Si non uis in iram incidere, ne fueris curiosus. Qui inquirit quid de se dictum sit, et malignos sermones, etiam si secreto dicti sunt, eruit, ipse se inquietat. Dum enim prepetrantur, ad hoc perducuntur, ut uideantur iniuriae. Sed in ea perpetratione alia defendenda sunt, alia donanda, alia deridenda, atque ita his modis praeuenienda est ira. Multas iniurias transit prudens et plerasque non accipit, quia aut eas nescit aut, si scierit, in ludum eas iocumque conuertit. Nam si quereletur, aut falsa suspicando aut leuia adgrauando, non ira ad illum, sed ipse uenit ad iram, quae numquam arcessenda est, sed etiam cum inrepserit refutanda. Magni animi est despicere iniurias. Nam multi leues iniurias in se demisere, dum uindicant. Potius est non agnouisse quam ignouisse iniuriam. Enimuero ille magnus est et nobilis, qui more magnae ferae latratus minutorum canum securus exaudit. Satius siquidem est dissimulare iniuriam quam ulcisci. Potentiorum uero iniuriae non tantum patientia, sed etiam hilari uultu ferendae sunt. Facient iterum, si te passum et se fecisse crediderint. Adeo ergo iniuriam saepe uindicare non expedit, ut nec fateri quidem expediat. Abstinendum itaque ab ira est, siue superior sit, qui lacessit, siue par, siue inferior. Cum superiore contendere furiosum est; cum pari anceps; cum inferiore iam sordidum.
Ex his autem quae solent offendere, alia renuntiantur nobis, alia ipsi audimus, alia et uidemus. De his ergo quae narrantur, cito non debent credi, quia alii mentiuntur, ut decipiant; alii mentiri non existimant, quia et ipsi decepti sunt. Alius criminatione gratiam captat, et ut uideatur loqui, fingit iniuriam. Est etiam aliquis qui hoc occulte loquitur et maligne, ut amicitias dirimat coherentes, aut certe ut suum apud te insimulet inimicum. Dicitur aliquis de te male locutus? Cogita an prior hoc feceris. Cogita de quam multis ipse loquaris. Cogita non facere aliquos iniuriam, sed reponere: aliquos etiam pro nobis facere: alios aduersus nos, sed coactos: alios et ignorantes: eos autem qui uolentes scientesque faciunt, non ipsam iuiuriam appetere, sed aut dulcedine urbanitatis prolapsos, aut fecerunt aliquid, non ut nobis obessent, sed quia aliter consequi quae uolebant non poterunt. At in his quae ipse audiendo aut uidendo cognoscis, naturam uoluntatemque discuties facientis, peccantisque animum perpensabis: uoluerit an inciderit; deceptus sit an coactus. Puerum excuset aetas, quia nescit an peccet; extraneum libertas; domesticum familiaritas. Si primum offendit, cogita quamdiu placuerit. Si saepe, fer quod saepe tulisti. Iussus est, necessitate fecit. Quare succenseas? Quod si iniuriam recipis, non est iniuria, quod superius feceris pati. Iudex est? Si nocentem punit, cede iustitiae. Amicus est? Fecit quod noluit. Inimicus est? Fecit quod debuit. Pater est? Cogita quia tantum profuit, ut illi etiam iniuriam facere fas sit. Mutum animal est? Ipsum, si irasceris, imitaris. Postremo si bonus uir est qui iniuriam fecit, noli credere; si malus, noli imitari. Prudentiori cede, stulto remitte. Regis quisque intra se animum habet, ut licentiam sibi in alios dari uelit, in se nolit. Qui ergo semper futurum aliquod quod se offendat existimat, minime cum acciderit, irascetur.
Quin illud ualde in haec illiberale et foedum, cum minimis sordidisque animus exacerbatur in rebus. Si parum agilis fuerit puer, si tepidior aqua poturo porrigitur, si turbatus torus, aut mensa neglectius posita, si musca parum curiose fugata, si manibus serui neglegentius clauis elapsa, C cum hoc non in tuam contumeliam fecit, nec sic ut te offenderet fecit, innocentibus parce. Saepe etiam quam stulte his rebus irascimur, quae iram nostram nec meruerunt, nec sentiunt. Ecquid hac insania dementius, quam bilem in homines collectam, in rebus effundere? Aeger et infelicis ualetudinis animus est, quem talium rerum leuis aura conturbat. Ubi enim et animum simul et corpus uoluptates corruperint, nihil est tolerabile, non quia illa dura, sed quia qui patitur mollis est. Nulla itaque res magis iracundiam alit, quam intemperans et impatiens luxus. Dure ergo tractandus est animus, ut ictum non sentiat nisi grauem. Ad coercionem autem errantium irato castigatore non opus est. Nam cum ira delictum animae sit, non oportet peccantem peccato corrigere. Quod si tantum irascatur sapiens quantum scelerum indignitas exigit, non irascendum illi, sed insaniendum est. Furta, fraudes, infitiationes, et si quae sunt alia, omnia ista tam propitius aspicit sapiens quam medicus aegros suos. Numquam itaque iracundia admittenda est, aliquando simulanda. Si segnes audientium animi concitandi sint, aliquando incutiendus est his metus, apud quos non proficit ratio.
Quomodo leniatur ira.
Haec dicta sunt, ne ueniat quis in iram. Quod si iam ira proruperit, maximum illi remedium est morae dilatio. Hoc primum petatur, non ut ignoscat, sed ut iudicet. Si expectaueris, desinet; nec uniuersam illam tentaueris tollere, quia graues habet impetus primos. Tota uincitur, si partibus capiatur; donec quod ex eius imperio erat agendum, ipsi potius iubeamus. Agendum est ergo ut primus eius feruor relanguescat, et caligo quae premit mentem aliquantulum tenuetur. Pugnet autem unusquisque secum, ut si uincere iram non potest, uel celare meminerit. Si exitus illi non datur, signa eius obrui possunt, sed cum magna hoc molestia fit. Cupit enim exilire ira et incendere oculos faciemque mutare, et si paululum illi extra nos eminere licuerit, supra nos est, ut in imo pectoris recessu condatur, feraturque, non ferat. In contrarium ergo omnia eius flectantur indicia, uultus remittatur, uox lenior, gradusque sit lentior, et ita paulatim cum exterioribus interiora formantur. Sicque fit ut etsi aliquis iram tuam intellegat, tamen sentiat nemo. Faciunt ergo nos moderatiores respectus nostri, si consulamus nos. Num tale aliquid et ipsi aliquando commisimus? Num sic errauimus? Expeditne nobis in aliis illa damnare quae effugere ipsi nequiuimus? Faciet etiam nos mitiores, si cogitemus quid nobis ille cui irascimur aliquando profuerit; et sic praesens offensa prioribus meritis redimatur. Illud quoque occurrat, quantum nobis commendationis adlatura sit fama clementiae, quam multos amicos uenia fecerit utiles. Nihil gloriosius quam iram amicitia commutare. Irascitur aliquis? Tu contra beneficiis prouoca. Cadit statim simultas ab alterutra parte deserta; nisi paria non pugnant. Quod si utrimque certauerit, ira concurritur. Ille est fortior, qui prior retulit pedem. Uictus est saepe qui uicit. Percussit te? Recede; nam referiendo et occasionem dabis saepius feriendi et excusationem; postremo cum uolueris reuerti, non poteris.
Qui irascitur iniurianti se, uitium uitio opponit. Numque non insanire uidetur, si quis mulam calcibus petat, aut canem a quo morsus est lancinet? "Sed ista," inquis, "peccare se nesciunt." Eodem loco est quisquis consilio caret. Quid enim refert an alia mutis dissimilia habeat, si hoc simile habet, quod omni peccato muta defendit. Eo nos loco constituamus, quo ille est cui irascimur. Nostram esse causam illius adfingamus, nam facit nos iracundos iniqua nostra aestimatio, quia ea quae uolumus facere nolumus pati. Memento etiam quia sapientissimi quique uiri multa delinquunt. Quod si etiam prudentissimi uiri peccant, cuius error causam non habet ignoscendi? Nemo est tam timidus offensarum qui non illas dum uitat admittat. Aequiore ergo animo fert se contemni, cuicumque uenit in mentem nullam esse tantam potentiam in qua non incurrat iniuria. Demus spatium peccanti, quo possit considerare quod fecerit, et ipse se castigabit. "Quid ergo," inquis, "impune ille erit?" Puta uelle te, nam non erit; quia non magis grauius adficitur quam qui ad supplicium poenitentiae datur. Respiciendum est deinde ad condicionem rerum humanarum, ut omnium accidentium aequi iudices simus. Iniquus est autem qui commune uitium singulis obicit. Omnes inconsulti atque improuidi sumus, omnes incerti, queruli, ambitiosi. Quid leuioribus uerbis publicum malum abscondo? Omnes mali sumus. Quidquid in alio deprehenditur, id unusquisque in sinu suo inueniet. Mali uiuimus inter malos.
10
Nunc iam tertio in loco uideamus quomodo alienam iram leniamus. Nec enim sani tantum esse uolumus, sed sanare. Primam ergo iram alterius non audebimus nostra ratione mulcere. Surda est enim, et amens. Dabimus illi spatium; nam remedia medicorum, non in accessibus infirmitatum, sed in remissionibus prosunt. Quod si tumentes oculos quis tentet inungere, rigentem magis uim incitat commouenda. Sapiens furenti amico omnia ultionis instrumenta occultius remouebit, ipseque iracundiam simulabit, ut tamquam auditor doloris et comes plus auctoritatis in consiliis habeat. Moras nectet, et dum maiorem poenam quaerat, praesentem interim differet, et omni arte furori requiem dabit. Quod si tu potentior es, aut pudorem illi cui uix resistis aut metum incuties. Alteri dices, "Indignor nimis, et non inuenio dolendi modum, sed expectandum est tempus: dabit poenas. Serua istud animo tuo, et pro mora, cum poteris, reddes." Alteri dices: "Uide ne iracundia tua uoluptati sit inimicis." Alteri: "Uide ne magnitudo animi tui et creditum apud plerosque decidat robur." Ita enim abscondet et medicus ferramentum, ut aeger dolorem, dum non sperat, ferat. Nam quaedam non nisi decepta sanantur. Castigare autem irascentem, et ultro irasci, incitare est. Itaque uario modo ira sananda est.
Click or tap any word for its parse and dictionary entry.
Text: Perseus Digital Library, licensed CC BY-SA. Dictionary: Lewis & Short (Perseus, CC BY-SA). Morphology: LatinCy — machine parsing, corrected against the AGDT & PROIEL treebanks and Morpheus.