Martin of León, Saint: Expositio in Epistolam Beati Jacobi

Scire uos, fratres charisimi, uolo, quia amici Dei praesentem mundum perfecte contemnentes, et bonorum operum gressibus Christi uestigia cum omni deuotione sequentes, quousque ad diu desideratum coelestis patriae ingressum perueniant, innumeras mentis et corporis, interius uidelicet et exterius, tentationes tolerant. Interius antiquus hostis suggerit illicita, et exterius praui homines commouent aduersa. Inuisibilis hostis excitat intus titillationes carnis et impii foris diripiunt subsidia uitae temporalis. Intus tolerat Dei seruus libidinis incentiua, et extra a proximis conuitia atque opprobria; intus certamina uitiorum, foris damna temporalium rerum . Quid plura? Foris pugnae, intus timores; foris rabidi homines, intus naturales illecebrosae carnis stimuli quiete non permittunt uiuere saeculi contemptores. Hos beatus Iacobus consolans hortatur, ne in tentationibus a fide deficiant; peccantes castigat et admonet, ut se a peccatis abstineant, et uirtutibus proficere studeant. Ait enim in Epistola canonica uel catholica. Omne gaudium existimate, fratres mei, cum in tentationes uarias incideritis: scientes quod probatio fidei uestrae patientiam operatur. Patientia autem opus perfectum habet, ut sitis perfecti et integri in nullo deficientes . Ideo hae Epistolae catholicae dicuntur, id est uniuersales, quia a fide uniuersalis Ecclesiae non discordant. Dicuntur etiam canonicae, id est regulares, ad distantiam uidelicet earum quas fecerunt pseudoapostoli sub nomine sanctorum apostolorum. Dicatur ergo: Omne gaudium existimate, fratres mei, cum in tentationes uarias incideritis. Ac si diceret: Tribulatio in praesenti iustitiam, in futuro auget coronam, et ideo nihil est unde dolere debeatis. Ideo tentamini aduersis uel a persecutore, uel a concupiscentia quae uarie tentat, ut per hoc probare possitis, quia firmam fidem futurae retributionis in corde gestatis, quod est intelligere, quam exigit fides uestra. Ne ergo indignemini, si mali in mundo florent, et uos patimini; quia non est Christianae dignitatis in temporalibus exaltari, sed potius deprimi. Mali nihil habent in coelo, boni nihil in mundo; sed spe illius boni ad quod tenditis, quidquid in uia contingat, gaudere debetis. Scientes, inquit, quod tribulatio fidei uestrae patientiam operatur, id est facit intelligere et habere uirtutem ipsius patientiae. Eadem sententia, sed conuerso ordine in Paulo legitur. Scientes, ait, quod tribulatio patientiam operatur, patientia uero probationem , quia cuius patientia non uincitur, perfectus probatur. Quae sententia hic quoque dicitur. Patientia opus perfectum habet, et probatio operatur patientiam; quod est: tribulatio quae datur ad probationem fidei, facit per patientiam exerceri, per quod fides perfecta probatur. Patientia ergo opus perfectum habet, id est perfectos operantes facit, propter hoc quod subditur: Ut sitis perfecti et integri in nullo deficientes: ac si diceret: Ut sitis perfecti non deficientes in tormentis, et in futuro integri plenam beatitudinem suscipientes.

Iterum subiungit, dicens: Si quis uestrum indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus affluenter et non improperat . Quasi diceret: Si quis uestrum indiget sapientia, qualiter praesentis mundi tribulatio sit utilis, postulet a Deo spiritum illuminatorem qui dat omnibus pie petentibus affluenter, quia dona eius non sunt ad mensuram et non improperat fragilitatem petentis et dabitur ei ipsa sapientia, quae de coelo uenit. Non omnis qui dicit Domine, Domine, intrabit in regnum coelorum , nec omni iusto dat Deus quod petit, si contra suam petat salutem, sicut Paulo dictum est, dum peteret: Sufficit tibi gratia mea; nam uirtus in infirmitate perficitur . Tanta est utilitas tribulationum; quam si quis ignorat nondum illuminatus per Spiritum sanctum, petat ut per Spiritum sanctum aperiatur sensus illius, et cognoscet qua pietate corrigit Pater filios, quos recipit. Nec quisquam conscius de sua fragilitate diffidat, quia dat omnibus, et non improperat.

Unde Psalmista: Benedixit omnibus, qui timent Dominum, pusillis cum maioribus . Cassiodorus: « Nullum genus hominum a benedictione excluditur, dum pusillis benedixit cum maioribus. » Sequitur: Adiiciat Dominus super uos: super uos, et super filios uestros. Ac si diceret: Adiiciat Dominus benedictionem super uos, o Iudaei, et super uos, o gentes, et super filios uestros. Augustinus: Uel ita distinguit inter patres et filios, scilicet inter magistros et discipulos dicens: O patres, o magistri, adiiciat Dominus super uos, id est numero uestro adiiciat multos alios. Quod et factum est, quia creuit numerus magistrorum; et adiiciat super filios uestros, quod et factum est, quia creuit numerus sequentium, cum de lapidibus suscitantur filii Abrahae. Accessit enim fides omnium gentium, et creuit numerus non solum sapientium antistitum, sed etiam obedientium populorum. Ut ergo superius dictum est, Dominus omnibus benedixit, quia secundum suam perfectissimam dispensationem omnibus bene uiuentibus, et in fide recte petentibus aeterna bona tribuit.

Et quia, ut diximus, multi petunt, qui accipere merentur, ideo subditur qualiter petere debeant. Postulet, inquit, in fide nihil haesitans. Ac si apertius diceret: Sic credat, et sic uiuat, ut dignus sit exaudiri; quia, qui obturat aurem suam ne audiat legem, oratio eius erit exsecrabilis . Qui autem haesitat, similis est fluctui maris, qui a uento mouetur et circumfertur. Qui conscientia peccati pressus, de praemiis dubitat coelestibus, superueniente tentationis uento, facile deserit fidei statum, et secundum tentatoris uoluntatem detrahitur ad errorem, et fit a Deo alienus. Sequitur: Non ergo existimet homo ille, quod accipiat aliquid a Deo. Carnalis homo, qui haesitat, non accipiet aliquid a Deo, uel hic uel in futuro. Uir duplex animo inconstans est in omnibus uiis suis. Qui haesitat, non accipit, quia qui haesitat, duplex est, et duplex non accipit. Facile enim terretur aduersis, et irretitur prosperis, ut a ueritate diuertat. Uir duplex est, qui genu ad precem flectit, et mordente conscientia, de impetratione diffidit. Duplex est et ille, qui hic uult gaudere cum saeculo, et in aeternum cum Deo; qui de bonis, quae agit, non Deum, sed fauorem quaerit. Unde dicitur: Uae ingredienti terram duabus uiis . Glorietur ergo frater humilis in exaltatione sua: diues autem in humilitate sua, quia sicut flos feni transibit. Ac si diceret: Glorietur frater humilis factus pauper et depressus, et hanc humiliationem intelligat apud Deum exaltationem. Quasi diceret: Glorietur, inquit, diues in humilitate sua, quia sicut flos feni transibit. Ac si dicatur Glorietur ironice; quasi non debet gloriari in sua gloria, qua superbit, et alios deprimit, quia finienda est, et humilianda in inferno. Uel glorietur in humilitate sua, id est non superbiat, sed humilibus subseruiendo, et ministrando aliis de diuitiis suis. Quod si non fecerit, cito gloria eius sieut flos feni transibit. Diuitem uocat illum, qui totam spem suam in diuitiis ponit. Non nocet diuitias habere, sed amare. Iustus ergo ut palma florescit , iniustus ut fenum arescit; quia ille manet, hic cito transit. Flos iusti spes, quae fructum exspectat, radix iusti charitas, quae immobilis manet. Radix mali hominis cupiditas, flos eius delectatio temporalium rerum.

Exortus est ergo sol cum ardore, et arefecit fenum, et flos eius decidit, et decor uultus eius deperiit. Uere flos cito transibit, quia sol iustitiae Christus, cum ardore exortus arefecit fenum, et tunc flos eius decidit. Decidente flore tota pulchritudo feni periit, decor uultus eius deperiit, honor uidelicet saeculi, amicitia et caetera huiusmodi. Ardor solis aduentus est seueri iudicis, uel in morte cuiusque improuisus, uel in iudicio communiter, in quo iustus ut arbor fructifera manebit. Ita et diues in itineribus suis marcescet. Uiae diuitis temporalia bona quibus beatificari quaerit, quae cito destruentur. In suis ergo itineribus marcescet diues, id est in actibus suis peribit, quia iter Domini rectum ambulare neglexit. Omne igitur gaudium, ut supradictum est, existimare debent fideles Christi, cum in tentationes uarias inciderint; quia si animus tentationi non cedit, magnum sibi ex illa quisque tentatus praemium acquirit, sicut beatus Iacobus consequenter hic dicit: Beatus uir, qui suffert tentationem; quia cum probatus fuerit, accipiet coronam uitae, quam repromisit Deus diligentibus se. Quia difficile est hortari ad contemptum mundi, ideo subdidit de magnitudine praemii. Quasi diceret: Uere quisque fidelis debet pati tentationem, quoniam cum per illam probatus fuerit, accipiet, ut triumphatores, coronam uitae, quam per prophetas et apostolos repromisit Deus diligentibus se. Qui per exercitium tentationis probatur, perfectus est in fide, propter quod et tentatur. Sequitur: Nemo cum tentatur, dicat quoniam a Deo tentatur. Hactenus de exterioribus egit tentationibus, nunc de illis, quas interius instigante diabolo, uel etiam fragilitate naturae toleramus; ubi etiam illorum errorem destruit, qui dicebant, malas cogitationes sicut et bonas a Deo nobis inspirari, et hominem quasi ex necessitate peccare. Dicitur ergo apertius: Nemo cum tentatur, id est cum interiori tentatione capitur, dicat quoniam a Deo tentatur, quasi Deus immittat malas cogitationes. Exteriorem quippe tentationem immittit Deus ad suorum probationem, interiorem uero qua saepe concipitur furtum, adulterium, homicidium, non immittit Deus. Iterum dicit: Deus enim intentator malorum est. Ac si diceret: Deus non est immissor tentationum. Tribus modis tentatio agitur, scilicet suggestione hostis, delectatione, uel etiam consensu nostrae fragilitatis.

Quod si suggestioni non consentimus, tentatio nobis ad uictoriam prouenit. Sed si suggestio illicit delectando, iam offendimus, sed nondum mortem incurrimus. Ac si delectationem concepti in corde facinoris sequitur partus prauae actionis, iam nobis mortis reis uictor hostis abscedit. Sequitur: Ipse, scilicet Deus, neminem tentat, id est nullum in tentationem ducit. Duo sunt genera tentationum, unum uidelicet quod tentatum probat, sicut tentauit Deus Abraham . Aliud quod decipit, secundum quod Deus neminem tentat. Unde autem tentatio oriatur, subdendo manifestat, dicens: Unusquisque tentatur a concupiscentia sua abstractus et illectus. Ac si apertius diceretur: A Deo nullus, sed potius unusquisque tentatur a concupiscentia sua, uel cum caro suauia sibi quaerit, uel cum diabolus incentiua immittit, a recto itinere abstractus et illectus ad malum. Deinde, inquit, concupiscentia cum conceperit parit peccatum, id est cum conceperit delectando, uel consentiendo, perducit ad actum manifeste. Sequitur: Peccatum uero, cum consummatum fuerit, generat mortem, id est cum peractum, et consuetudine consummatum fuerit, generat mortem; quia sicut qui tentatus superat, praemium uitae acquirit; ita qui concupiscentiis illectus superatur, merito ruinam mortis incurrit. Cum super fundamentum ligna, fenum, stipulam aedificamus, diabolus supponit incendium. Sed si aedificamus aurum, argentum, lapides pretiosos, tentare non audet, nec tamen omnino desistit, sed sedet in occultis ut interficiat innocentem .

Cassiodorus: Sedet quasi cum mora in insidiis cum diuitibus huius saeculi quos ditabit, et muneribus cumulabit, quorum falsam felicitatem ad alios decipiendos ostentabit. In insidiis dico positus in occultis, id est in ambiguis, ubi non facile intelligitur quid appetendum sit, quidue non. Potest hoc de diabolo, ut supradictum est, intelligi, potest et de quolibet impio homine, fidelibus Ecclesiae insidiante, aduerti. Augustinus: Ad quid sedet impius in insidiis? Uidelicet ut interficiat innocentem, ex innocenti faciendo nocentem. Deinde exponit insidias eius dicens: Oculi eius in pauperem respiciunt: insidiatur quasi leo in spelunca sua . Quasi diceret: Oculi eius respiciunt ueluti cum misericordia et affectu in pauperem. Uel alios sic decipit, quia oculi eius respiciunt crudeliter in pauperes spiritu, quorum est regnum coelorum , quia iustis et pauperibus spiritu maxime insidiatur. Et ipse in abscondito insidiatur, quia ille nescit qui decipitur. Ipse dico quasi leo existens propter uim in spelunca sua, scilicet propter dolum. Iterum beatus Iacobus consolans, hortatur fideles, dicens: Nolite itaque errare, fratres mei dilectissimi. Ac si diceret: Nolite errare existimando, quod testamenta uitiorum a Deo procedant; et ideo a nobis dissentire non debetis, quia nihil inutile, sed quod uobis est necessarium suadeo. Et quia peccata non sunt a Deo, sed uirtutes, recte subiungit, dicens: Omne datum optimum, et omne donum perfectum desursum est descendens a Patre luminum, apud quem non est transmutatio, nec uicissitudinis obumbratio. Ostenso quod uitia non a Deo, sed a nobis ipsis sunt; econtra ostendit quia quidquid boni agimus, non a nobis, sed ex Deo est. Unde Patrem luminum uocat, id est auctorem omnium spiritualium donorum. Dicatur ergo apertius: Quia igitur mala non a Deo, sed potius bona oriuntur: Omne datum optimum, ut castitas uidelicet et aliae uirtutes, et omne donum perfectum, id est exsecutio ipsarum uirtutum, uel uita aeterna quae est perfecta, desursum est, descendens a Patre luminum quasi radius a sole, apud quem non est transmutatio, id est in cuius natura mutabilitas nulla est, sed identitas, et non solum in natura, sed etiam in largitione donorum; quia sola dona lucis, et non tenebras immittit errorum; nec uicissitudinis obumbratio, quia lumen eius aliqua umbra non intercidit, ut aliqua mala immittat, sed semper bona lucis dona. In nobis aliquando sunt Dei dona, quae superuenientia obumbrant peccata, quae non sunt in Deo. Datum refertur ad naturam, donum ad gratiam; et datum ipsi homini, donum gratiae Dei solet ascribi: sed et bonum naturae a Deo. Iterum Dei beneficia reducit ad memoriam, cum subiungit dicens: Uoluntarie genuit nos uerbo ueritatis, ut simus initium aliquod creaturae eius. Quasi diceret: Omne bonum est a Deo, et non meritis nostris ad hoc accessimus, sed sola gratia diuinae uoluntatis. Dicatur ergo apertius: Uoluntarie post filios tenebrarum genuit nos per aquam regenerationis in filios lucis: Uerbo ueritatis, in doctrina euangelii, ad hoc uidelicet, ut simus initium aliquod creaturae eius; ne per hanc scilicet genituram putemus nos esse quod ipse est, sed quemdam principatum in creaturis adoptione nobis concessit. Quodammodo princeps est homo omnium creaturarum, quae sub coelo sunt. Unde alius translator ait: Ut simus initium aliquod creaturarum eius. Supra monuit ad tolerantiam tentationum, deinceps moralibus instruit praeceptis. Ait enim: Scitis, fratres mei dilectissimi. Quasi diceret: Scitis quod a uobis ipsis habuistis ad uitia labi, a Domino superna gratia illustrari, et cum initium creaturae aliquod geniti estis, in uobis perseueret. Sequitur: Sit autem omnis homo uelox ad audiendum, tardus autem ad loquendum, et tardus ad iram. Ac si diceret: Sit omnis homo tardus ad loquendum, ne uidelicet ante tempus praesumat docere; et tardus ad iram, id est, ut sine causa non temere irascatur, uel contra subditos peccantes, uel contra quoslibet fratres, uel contra felicitatem malorum, quia maturitas sapientiae non nisi tranquilla mente percipitur. Et qui iratus iudicat, etiamsi iustitiam iudicat, tamen diuini examinis iustitiam, in quam perturbatio non cadit, non potest imitari. Quare? Quia ira uiri iustitiam Dei non operatur.

Homo iracundus, etsi apud homines uideatur iustus, apud Deum tamen est iniustus. Propter quod abiicientes, inquit, omnem immunditiam, et abundantiam malitiae, in mansuetudine suscipite insitum uerbum quod potest saluare animas uestras. Monuit ad inquirendam doctrinam; ad quam suscipiendam, et ut ea possint proficere, hortatur ad munditiam corporis et animae; quia qui non declinat a malo, non potest facere bonum. Dicatur ergo apertius: Propter quod, id est propter illud quod supradictum est, attenti debetis esse prius ad audiendum, deinde ad docendum, abiicientes omnem immunditiam, animae uidelicet et corporis, et abundantiam malitiae. Malitia proprie ad interioris hominis prauitatem respicit. Uel abundantia, id est malos homines abundantes in malis. In mansuetudine, uidelicet contra iram, suscipite insitum uerbum cum magno honore, quod uestris cordibus praedicando imponimus. Uel uerbum quod insitum et seminatum est in die redemptionis; quando uos genuit Deus, quod potest saluare animas uestras, etiam si in corpore tentationem uel mortem patimini. Et non solum auditu illud suscipite, sed etiam opere implete, quia non auditores legis iusti sunt, sed factores .

Iterum consulendo subiungit, dicens: Estote factores uerbi, et non auditores tantum, fallentes uosmetipsos. Quasi diceret: Nunc perfectius suscipite, et operibus implete, quod in mysterio tenetis. Ac si patenter dicat: Estote opere factores uerbi, et non auditores tantum, fallentes uosmetipsos, si per solum auditum uos saluandos putatis; quia si quis auditor est uerbi, et non factor, hic comparabitur uiro consideranti uultum natiuitatis suae in speculo, corporali scilicet, ubi sola umbra relucet. Allegorice: Qui proponit in animo suo considerare in Scripturis, quasi in speculo, uultum natiuitatis suae, uidelicet qualiter sit homo natus, quam fragilis, uel quid futurus, quam breuis aeui, in quantis miseriis positus, compunctionem magnam et uoluntatem poenitendi contraxit, et statim aliqua seductus tentatione, obliuiscitur compunctionis, et ad peccata redit; cuius inconstantiae comparatur, qui libenter uerbum audit, et implere negligit. Et est similitudo inter illum qui sponte sua, sine doctore, se ad Scripturas applicuit, et illum, qui ab alio Scripturas audit, cum neuter impleuerit. Sequitur: Considerauit se, et abiit, et statim oblitus est qualis fuerit, quia uidelicet non rem, sed solam umbram uidit, sicut ille qui habet solam uerborum umbram, et non corpus operis. Puer cum nascitur, uagit, per quod indicatur dolor animae, quae in uita intrat ad miserias carnis, quem dolorem postea obliuiscitur consueta illecebris carnis. Sequitur: Qui autem perspexerit in legem perfectam libertatis, et permanserit in ea, non auditor obliuiosus factus, sed factor operis, hic beatus in facto suo erit. Quasi diceret: Qui solo auditu putat se saluari, fallitur; sed qui perspexerit in legem perfectam libertatis, id est audiendo uerbum Euangelii, et permanserit in ea continuatione operis, non auditor obliuiosus factus, sed factor operis; hic beatus non in auditu, sed in facto suo erit in futuro, etiamsi hic est miser. Legem perfectam libertatis gratiam uocat Euangelii, quae perfecte liberos facit a seruitute timoris. Qui legem tenebant, in timore seruiebant; quia quisquis eam transgrediebatur, sine miseratione lapidabatur. Haec lex neminem ad perfectum perduxit, quia, etsi cogebat timore seruire, non dabat gratiam ut compleretur amore, et a poenis inferni non poterat liberare . Sed charitas, quae datur in Euangelio, mittit foras timorem, et ducit ad uitam . Iterum ad illorum instructionem subiungit, dicens: Si quis putat se religiosum esse, non refrenans linguam suam, sed seducens cor suum, huius uana est religio. Monuerat superius, ut uerbum Dei non audirent solum, sed etiam implerent; nunc autem ut undique munitos reddat, addit nihil ualere haec omnia, nisi etiam lingua refrenetur a detractionibus, et mendaciis, ac blasphemiis, stultiloquiis, atque multiloquio, quia corrumpunt bonos mores colloquia mala . Dicatur ergo apertius: Si quis putat se religiosum esse, per fidem scilicet, quam habet, et opera fidei, non refrenans linguam suam, sed seducens cor suum, non intelligens se puniendum pro peccatis linguae, huius uana est religio, id est inutilis, uel non munda. Quasi diceret: Non solum sitis factores uerbi, sed et linguam refrenate. Iterum misericordiae opera commendans, subiungit dicens: Religio munda et immaculata apud Deum et Patrem, haec est: Uisitare pupillos et uiduas in tribulatione eorum, et immaculatum se custodire ab hoc saeculo. Ac si apertius diceret: Religio munda in cordis intentione, et immaculata operis exsecutione, apud Deum et Patrem, qui non fallitur in discernendo, sicut homines, et filiis pie consulit et retribuit, haec est: Uisitare pupillos, id est succurrere eis qui carent praesidio patrum, et uiduas, quibus deest solatium maritorum, in tribulatione eorum, id est in tempore necessitatis de quibus dicitur: Quandiu fecistis uni de his fratribus meis minimis, mihi fecistis . Et immaculatum se custodire ab hoc saeculo, munditiam cordis conseruando et praua opera fugiendo. Quia dixerat factorem beatum, nunc quae facta maxime placeant dicit, scilicet misericordia et innocentia. Nam in eo quod pupillos et uiduas uisitare iussit, cuncta, quae erga proximum agere debemus, insinuat; quod immaculatos a saeculo iubet custodiri, uniuersa, in quibus nos castos obseruare decet, ostendit, in quibus sunt et ea quae supra obseruare monuit, ut tardi ad loquendum, et tardi ad iram.

Sequitur: Fratres mei, nolite in personarum acceptione habere fidem Domini nostri Iesu Christi gloriae. Quare? Quia mundus pauperem abiicit, diuitem colit; fides Christi e contra docet, quia omnis gloria diuitum tanquam flos feni , misericordia uero in pauperes floret in aeternum. His uerbis beatus Iacobus ostendit, quoniam hi, quibus scribebat, fide imbuti sed operibus uacui erant; et eleemosynam, quam praedicabant, non pauperibus propter aeterna, sed diuitibus propter temporalia commoda faciebant. Unde eos redarguens Dominum gloriae nominat, ut eius iussis obediatur, qui sempiterna gloria remunerat quidquid pro eius amore pauperibus datur. Quicunque diuitem propter diuitias eligit, et pauperem propter paupertatem abiicit, in utroque peccat. Unde et recte subditur: Etenim si introierit in conspectu uestro uir aureum annulum habens in ueste candida, introierit autem et pauper in sordido habitu, et intendatis in eum, qui est indutus ueste praeclara, et dixeritis ei: Tu sede hic bene; pauperi autem: Tu sta illic aut sede sub scabello pedum meorum. Augustinus: Si hanc distantiam sedendi et standi ad honores ecclesiasticos referamus, non est putandum, leue esse peccatum in personarum acceptione habere fidem Domini gloriae. Quis enim ferat eligi diuitem ad sedem honoris Ecclesiae, contempto paupere instructiore et sanctiore? Si autem de quotidianis consessibus loquitur, quibus differenter diuites et pauperes suscipimus, quis non hic peccat? Non tamen peccat, nisi cum apud semetipsum intus ita iudicat, ut et ei tanto melior, quanto ditior ille uideatur; haec enim uidetur significasse subdendo: Nonne iudicatis apud uosmetipsos, et facti estis iudices cogitationum iniquarum, id est humanarum? Audite, inquit, fratres mei dilectissimi, nonne elegit Deus pauperes in hoc mundo, diuites autem in fide et haeredes regni quod promisit diligentibus se? Pauperes elegit Deus dicens: Nolite timere, pusillus grex, quoniam camplacuit Patri uestro dare uobis regnum . Nam et ipse Dei et Uirginis Filius pauperes elegit parentes, quorum officio secundum carnem nutriretur. Dicatur ergo apertius: Audite, fratres mei dilectissimi, id est diligentius attendite, quia non qui ditiores in saeculo, meliores sunt in examine diuino; et ideo pauperibus non praeferendi. Nam Deus non diuites, sed pauperes elegit, id est humiles pro contemptu rerum uisibilium, fide autem inuisibilium diuitiarum mundo despicabiles apparent, sed hos tamen exspectatione futuri regni praeclaros reddidit, et nobiles. Uos, inquit, exhonorastis pauperem, dicendo, uidelicet: Tu sta illic, aut sede sub scabello pedum meorum. Sequitur: Nonne diuites per potentiam opprimunt uos, et ipsi trahunt uos ad iudicia? Ac si diceret: Diuites per potentiam opprimunt uos, bona auferendo et uerbera dando; etiam ipsi trahunt uos ad iudicia, et sine causa faciunt condemnari. Hoc loco apertius ostendit, quos diuites superius dixit; scilicet illos, qui diuitias Christo praeferunt: et ipsi, alieni a fide eos, qui credunt, per potentiam opprimunt, et ad iudicia potentiorum trahunt. Et est alia causa, quare non sunt diuites eligendi, scilicet quia mala inferunt fidei. Nonne, inquit, ipsi blasphemant bonum nomen, quod inuocatum est super nos? Hoc apostolorum temporibus plures gentilium et Iudaeorum, maxime priores, fecisse inueniuntur. Bonum nomen, ait, blasphemant, id est salutare Christi nomen, quod inuocatum est super nos, ad perfectionem nostram. Iterum dicit: Si tamen legem perficitis regalem secundum Scripturas, uidelicet: Diliges proximum tuum sicut te ipsum, bene facitis; si autem personas accipitis, peccatum operamini, redarguti a lege quasi transgressores. Ac si apertius loqueretur dicens: Si legem perficitis regalem, id est excellentem inter alias; secundum Scripturas, secundum uidelicet quod Scripturae testantur, scilicet hanc: Diliges proximum tuum sicut te ipsum. Quia aspere superius de contemptu mundi locutus erat, et quodammodo contrarius legi diuinae, quae omnes diligi praecipit, ne omnino contemnendi diuites putentur, subdit: Quasi propter praedictas causas non sunt eligendi; sed tamen si perficitis hanc legem, quae dicit, Diliges proximum tuum sicut teipsum , bene facitis; quia etsi diuites propter diuitias non sunt eligendi, non tamen propter Deum minus sunt diligendi. Si autem personas accipitis, peccatum operamini, redarguti a lege quasi transgressores, quae lex dicit: Non confundas personam pauperis, nec honores uultum potentis . Et in Ueteri Testamento dicitur: Nulla erit distantia personarum, ita paruum ut magnum audietis; quia iudicium Domini est . Ne ergo putarent quibus loquebatur, contemptibile esse peccatum in hac una re legem transgredi, consequenter addidit, dicens: Quicunque totam legem obseruauerit, offendat autem in uno, factus est omnium reus.

Ac si dicatur: Quicunque totam legem obseruauerit, id est in animo obseruare proposuerit, offendat autem in uno, non ex humana fragilitate, sed reputando leue esse, factus est omnium reus apud Deum, qui nihil dimittit impunitum, et scit quam necessariam legem dederit. Qui enim dixit, Non moechaberis, dixit et Non occides. Qui negligit mandatum, credit illud inaniter a Deo esse constitutum. Quod si non moechaberis, occidas autem, factus es transgressor legis, et ita contemptor legislatoris. Hanc sententiam ex simili uideamus. Si quis me offenderet, omnes fratres et amicos meos in me offenderet, et quodammodo contra omnes peccaret. Sic ille qui unum mandatum negligit, caetera quae completa uidebantur adiuuare, sibi inutilia reddit. Uere qui in uno offendit, transgressor totius legis est, quia peccat, et contra auctorem legis, quem in sua lege negligit, et contra charitatem, quae est causa et quasi mater totius legis. Uel aliter: Charitas est plenitudo legis, in cuius praeceptis tota lex pendet . Qui ergo contra charitatem facit, merito omnium reus est. Nemo autem peccat, nisi contra charitatem faciat, quia nec Deum uere diligit, cuius legem diligit, nec proximum, in quem delinquit. Quia ergo superius ostenderat eos in charitate peccare, quando dicunt pauperi: Tu sta illic, competenter subdit: Qui in uno, id est in charitate offendit, quae est radix omnium praeceptorum, ab omnibus praeceptis, quae sunt filii charitatis, accusatur. Cum ergo non dicantur paria peccata, nisi forte quia magis facit contra charitatem, qui grauius peccat, et minus qui leuius? Sequitur: Sic loquimini, et sic facite, sicut per legem libertatis incipientes iudicari. Ac si diceret: Sic loquimini proximis, et ita estote eis misericordes, sicut Deus uobis. Aliter: Grauius iudicatur, qui legem Moysi, quam qui naturalem contemnit; grauius etiam qui legem gratiae, quam qui legem Moysi despicit. Quasi ergo diceret: Bene loquimini et bene facite; quia si negligitis, grauius damnabimini, quam qui fuerunt tempore Moysi; quia cui plus committitur, plus ab eo exigitur. Quandoquidem malum est, propter diuitias diuitem eligi, pauperem abiici; et quia bonum est, propter Deum etiam diuites diligere, pupillos et uiduas uisitare, ergo sic loquimini et sic facite. Haec loquendo et faciendo curate, ut proximos diligendo, a Deo diligi mereamini; misericordiam impendentes, misericordia digni existatis. Incipientes, inquit, iudicari sicut per legem libertatis. Lex libertatis, lex est charitatis, quam superius regalem uocauit, qua dicitur: Diliges proximum tuum sicut teipsum, qua lege uos Deus iudicat, cum magnam misericordiam donat; quia non iudicamini per legem poenarum et seruitutis, sed per legem gratiae, quae spontaneos uocat ad poenitentiam, et peccata dimittit. Iudicium, inquit, sine misericordia illi, qui non fecit misericordiam. Ac si apertius diceretur: Oportet uos misericorditer agere, quia qui potuit et non fecit misericordiam antequam iudicaretur, sine misericordia iudicabitur. Quo plus maiorem quis misericordiam a Domino consequitur, eo iniustius indigenti proximi misericordiam negat, et iustius impietatis poenas luit. Iterum misericordiae opera fidelibus commendans, ait: Superexaltat misericordia iudicium : id est supponitur ei scilicet iudicio. Misericordia quasi illuminat iudicium; quia iudicium, quod est cum misericordia, per ipsam misericordiam commendabilius est, et magis placet. Sicut in iudicio dolebit qui non fecit misericordiam; ita qui fecit, remuneratus exsultabit atque gaudebit. Aliter: Superexaltat, id est supponitur misericordia iudicio; quia in quo inuentum fuerit opus misericordiae, et si habuerit aliquid in iudicio quo puniatur, tanquam unda misericordiae ignis peccati exstinguitur. Aliter: Superexaltat misericordia iudicium. Plures per misericordiam colliguntur, sed qui misericordiam praestiterunt. Beati enim misericordes: quoniam ipsi misericordiam consequentur Sequitur: Quid proderit, fratres mei, si fidem quis dicat se habere, opera autem non habeat? Nunquid fides poterit saluare eum? Quasi diceret: Debetis bona agere, quia falluntur, qui solam fidem sufficere credunt, cum tempus habeant operandi. Sola nimirum fides saluat hominem, quae per dilectionem operatur. Sicut sola uerba pietatis nudum, uel esurientem fratrem, aut sororem non recreant, si non cibus, uel uestis praebeatur; ita fides uerbo tenus seruata non saluat. Hic latius de operibus misericordiae loquitur, ut quos praecedente sententia terruerat consoletur docendo quibus remediis expientur quotidiana peccata, sine quibus non agitur praesens uita; ne illi, qui in uno tantum, sed qui in multis offendunt, in iudicio inueniantur rei omnium. Quod legitur, qui crediderit, scilicet, et baptizatus fuerit, saluus erit ; de fide perfecta, quae per dilectionem operatur, est intelligendum. Fides ergo, si non habeat opera, quibus reuiuiscat, mortua est in seme ipsa, id est contra seipsam; quia quod uerbis promisit, operibus non impleuit. Sed dicet quis, uobis uidelicet irridendo: Tu fidem habes, et ego opera. Quasi diceret beatus Iacobus: Non solum propter praedictas rationes debetis ad bene operandum incitari, sed propter hoc, ne improperium uidelicet ab aliis patiamini; quia aliquis assumpta fiducia de suis operibus, ut ostendat solam fidem non ualere, improperando dicat: Tu fidem habes sine operibus, et ego opera fidei.

Quia ergo non habes opera, ostende mihi, si potes, fidem tuam sine operibus, per aliqua certa signa ut credam te esse fidelem. Sed quia non poteris, cum desint opera, ego ostendam tibi per opera quae habeo fidem meam, quibus operibus me esse fidelem probare possum. Hoc loco beatus Iacobus probauit eos, qui opera non habebant, ueram fidem non habere; nunc autem cuiusmodi fidem habeant, patefacit; ne illam talem fidem magni faciant. Ait enim: Tu credis quoniam unus est Deus: bene facis; et daemones credunt, et contremiscunt. Scriptum est enim: Exibant daemonia a multis clamantia, et dicentia: Quia tu es Filius Dei . Sed et legio, quae hominem obsidebat, timens clamabat: Quid nobis et tibi, Fili Dei summi? Uenisti ante tempus perdere nos? Adiuramus te per Deum, ne nos torqueas . Qui ergo Deum esse non credunt, uel creditum non timent, daemonibus tardiores et proteruiores sunt. Dicatur ergo apertius: Tu credis quoniam unus est Deus: bene facis, id est non improbo, sed tamen non sufficit; et ne putes quod in hoc aliquod magnum facias; nam et daemones unum esse Deum credunt, et, quod plus est, contremiscunt. Probato quod fides sine operibus mortua est; ut euidentius ad bonam operationem eos inuitet, elegans exemplum bonae operationis de Abraham patriarcha proponit illis, qui de circumcisione crediderant, ut bonum patrem, quasi boni filii in tentatione et operatione imitentur. Ait enim: Uis scire, homo inanis, quoniam fides sine operibus mortua est? Abraham pater noster nonne ex operibus iustificatus est, offerens filium suum Isaac super altare? Non solum rationibus, sed etiam exemplo et auctoritate utitur. Licet Abraham per fidem quam habebat, iustus erat; tamen per opera quae addidit, amplius est iustificatus; quae nisi fecisset, meritum praecedentis fidei amisisset. Arbitrabatur Abraham, quando filium suum offerebat super altare, quod et mortuos potens est Deus suscitare . Magna tentatio, cum filium iubebatur occidere; magna fides, cum etiam de mortuo credebat se posse semen accipere: magnum opus, cum dilectissimum non dubitaret filium offerre. Quia ergo illum obtulit in quo acceperat promissionem, apparet magna uirtus fidei, quia etsi eum offerret, credebat promissionem implendam, quia potentem credebat Deum etiam suscitare mortuum. Quod Abraham per fidem sine operibus iustificatus dicitur; de operibus, quae praecedebant, intelligitur: quia per opera, quae fecisset, non fuit iustus, sed sola fide . Hic de operibus agitur, quae fidem sequuntur, per quae amplius iustificatur, cum iam per fidem fuisset iustus. Unde Paulus: Fide Abraham obtulit Isaac, cum tentaretur : Haec oblatio est opus et testimonium fidei et iustitiae. Paulus in Abraham fidei constantiam, Iacobus laudat operum magnificentiam, quia in utroque fuit perfectus Abraham, et de utroque in exemplum proponitur. Et ne discipuli Christiani, quibus sanctus Iacobus scribebat, opera tanti Patris imitari non possent, praesertim cum modo nullus cogat filios offerre, addit exemplum mulieris peccatricis, quae per opera misericordiae et hospitalitatis soluta est a peccatis, et ascripta ciuibus Israelitici populi, et adnumerata in generationibus Saluatoris. Ait enim: Similiter et Rahab meretrix, nonne ex operibus iustificata est suscipiens nuntios, et alia uia eiiciens. Ac si apertius diceret: Similiter, id est non solum Abraham per maiora opera, sed etiam Raab per minora sua opera est iustificata, suscipiens nuntios Iosue, et alia uia eiiciens, ne a uiris Iericho occiderentur. Raab latitudo interpretatur, et significat Ecclesiam fide dilatatam. Huius exemplo monet, patriae pereuntis interitum cauere per opera misericordiae, nuntios Christi suscipere, et seruare et ad Iesum remittere, sicut legitur beatus Gamaliel fecisse .

Fuere nonnulli temporibus apostolorum, qui descendentes de Iudaea Antiochiam non bene eruditi in lege fidei, docebant credentes ex gentibus debere circumcidi; et alios errores inducebant, qui ueris praedicatoribus non paruum laborem quaestionis contulerunt . Hos ergo ab officio uerbi remouet beatus Iacobus, ne ueros impediant praedicatores. Dicat ergo: Sicut monui uos, inquit, ad opera misericordiae facienda, sic moneo ad uitanda stulta magisteria. Nolite itaque plures magistri fieri fratres mei [scientes], quoniam maius iudicium sumitis. Qui indoctus officium docendi usurpat, et Christum non sinceriter nuntiat, maiorem damnationem meretur, quam si solus in suo scelere periret; sicut e contra qui bene ministrat, gradum sibi bonum acquirit. Dicat ergo apertius hic sanctus Apostolus: Nolite plures magistri fieri, fratres mei. Quare? Quia in multis offendimus omnes. Uere periculosum est, quia non tantum uos minus eruditi, sed nos omnes praedicatores etiam maiores in multis offendimus, alii uidelicet male uiuendo, alii male docendo. His et aliis modis se illis connumerat, ut eos liberius arguat. Aliter iustus, et aliter malus offendit. Iustus fragilitate carnis offendit, et tamen iustus esse non desinit. Unde Salomon: Septies in die cadet iustus et resurget . Sicut ergo quotidiana est offensio, ita quotidiana orationum et bonorum operum medela cunctis est necessaria. Impii uero post offensionem corruunt in malum. Sequitur: Si quis in uerbo non offenderit, hic perfectus est uir. In uerbo illo uidelicet, cuius offensionem humana potest uitare fragilitas, ut uerbum detractionis, superbiae, iactantiae, sed et otiosae et superfluae locutionis, qui non offendit, perfectus est uir. Ac si apertius loqueretur dicens: In multis offendimus, quia istis et multis aliis modis, et ideo non sumus perfecti, quia ille tantum est perfectus, qui in uerbo non offendit. Hac sententia uult ostendere ineuitabilem uerbi offensionem, ut imperitos deterreat, ne cupiant praelationem, quia qui cupit praeesse, oportet aliis perfectiorem esse, ne offendat, dum debet prodesse. Iterum dicit: Si frenos equis in ora mittimus ad consentiendum nobis; subaudis, in ora nostra multo magis debemus mittere. Dum similitudinem de equis ad linguam trahit, conuenientiam et facultatem refrenandi linguam ostendit. Quasi diceret: Conuenit ut in ora nostra frenos continentiae mittamus ad consentiendum Creatori nostro, ut per linguae custodiam, operum quoque rectitudinem obtineamus. Consequenter etiam de nauibus aliam proponit similitudinem, dum dicit: Ecce naues cum magnae sint, et a uentis ualidis minentur, etc. Allegorice: Magnae naues in mari mentes hominum in mundo, uenti a quibus minantur, appetitus mentium sunt, per quos naturaliter coguntur aliquid agere, quo perueniant ad bonum finem uel ad malum. Gubernaculum cordis intentio qua boni, transgressis fluctibus saeculi, salutis portum inueniunt reprobi quasi in Scylla uel Charybdi intereunt.

Scylla et Charybdis duae rupes sunt in insula Siciliae, quibus naues absorbentur, aut laeduntur. « Scyllam quoque ferunt feminam capitibus caninis succinctam, cum latratibus magnis propter fretum Siculi maris, id est Siciliae, in quo nauigantes uerticibus in se concurrentium undarum exterriti, latrare existimant undas, quas sorbentis aestus uorago collidit. » Ut ergo supra dictum est, Scylla et Charybdis duae rupes sunt in mari Siculi, id est Siciliae, innumera in circuitu habentes latibula aquas absorbentia uicissim et euomentia. Quas dum interdum absorbent et euomunt, uidentur a transeuntibus quasi multorum canum uoces latrantium. Unde in prouerbio dicitur: Si euasisti Scyllam, caue ne incurras Charybdim. Sicut ergo superius dicitur, bona intentio est gubernaculum cordis, qua boni salutis portum inueniunt, reprobi uero quasi Scylla uel Charybdi per malam intentionem intereunt. Quia ergo boni portum salutis inueniunt, et mali cito intereunt, recte subiungitur:

Ita et lingua modicum membrum est, sed magna exaltat, id est magna praemia, si impetus dirigentis bene eam gubernat; si autem male, sibi suisque magna perditionis exaltat. Unde Salomon: Mors et uita in manibus linguae . Lingua exaltat uitam, si bene docet Ecclesiam; exaltat autem mortem, si male. Agit namque contra illos qui uita et scientia destituti erant, et docere praesumebant. Quidam libri habent: Et magna exsultat; quia caeterorum, scilicet uerba et sensus despiciens, singulariter se esse sapientem iactat et facundum. Unde dicitur: Nolite multiplicare loqui sublimia, gloriantes . Iterum de igne exemplum satis congruum ponit cum subiungit: Ecce quantus ignis quam magnam siluam incendit! Et lingua ignis est, uniuersitas iniquitatis. Sic et lingua incontinens magnam bonorum operum materiam perire facit; et cum fere impossibile sit uitari peccatum etiam a perfectis, non quilibet appetere debet mysterium. Et lingua, inquit, ignis est uniuersitas iniquitatis: quia uirtutum uidelicet siluam male loquendo deuorat, et per eam cuncta fere facinora, aut concinantur, ut latrocinia, stupra; aut perpetrantur, ut periuria, falsa testimonia; aut defenduntur, ut cum quilibet impurus excusando scelus quod admisit, simulet bonum quod non fecit. Sequitur: Lingua constituitur in membris nostris, quae maculat totum corpus nostrum, et inflammat rotam natiuitatis nostrae inflammata ad gehennam, id est contaminat totum cursum temporalis uitae, quousque ad mortem, uelut currente rota, agitamur. Uel ideo rotam natiuitatis nostrae dicit, quia merito primae praeuaricationis ab interna stabilitate proiecti, huc illucque uaga mente raptamur; ubi periculum, uel ubi sit salus, prorsus ignoramus. Inflammatur haec rota natiuitatis igne linguae, cum uitium natiuae perturbationis ineptis etiam et noxiis sermonibus maculatur. Inflammata, inquit, ad gehennam. Sicut gehenna semper ardet, sic et diabolus, propter quem facta est, ubicunque sit, uel in aere, uel sub terra, secum fert tormenta suarum poenarum, et flammarum; et hac poena commotus, flammam uitiorum suggerit hominibus, et ea quae inuidendo eis suggesserit, per linguae incontinentiam aperit, et per caetera membra ad effectum perducere cogit. Iterum malignitatem indomitae linguae apertius ostendens, dicit: Omnis natura bestiarum, et uolucrum, et serpentium, et caeterorum domatur, et domita sunt a natura humana; linguam autem nullus hominum domare potest, inquietum malum, plenam ueneno mortifero. Lingua prauorum bestiis ferocitate, uolucribus leuitate, serpentibus uirulentia praecellit. Sunt quidam bestiales, qui exacuunt ut gladium linguas suas ; sunt uolatiles, qui ponunt in coelo os suum, et quorum os locutum est uanitatem ; sunt serpentini, de quibus dicitur: Uenenum aspidum sub labiis eorum .

Legimus in Plinio immanissimam aspidem in Aegypto a patrefamilias domitam quotidie de cauerna sua egressam, et a mensa eius annonam percipere solitam. Legimus in Marcellino, tigridem mansuetam factam, ab India Anastasio principi missam. Aliqui sunt bestiales sensu et opere; aliqui uolucres instabilitate; alii serpentes astutia nocendi, quorum linguam difficile est a magistro refrenari. Linguam ergo nullus hominum domare potest, id est nullus doctorum potest cohibere linguam uerbosorum subditorum. Inquietum malum, id est non potest domari, quia non quiescit in uno, ut solus linguosus peccet, sed serpit more ueneni de uno in alium transeundo.

Quia lectio Plinii superius mansuetam nobis aspidem ad memoriam reduxit, latius, si placet, de eiusdem serpentis natura, beato Isidoro docente, aliqua audiamus. « Aspis, inquit, uocata, eo quod morsu uenenum immittat et spargat; ιος enim Graeci uenenum dicunt, et inde aspis, quod morsu uenenato interimat. Huius serpentis diuersa genera sunt et species, et dispares effectus ad nocendum. Fertur autem aspis cum coeperit pati incantatorem, qui eam quibusdam carminibus euocat, ut illam de cauerna producat; illa cum exire noluerit, unam aurem in terram premit, alteram uero cauda obturat, et operit; atque ita uoces illas magicas non audiens, non exit ad incantatorem. Dipsas genus est aspidis, quae Latine situla dicitur, quia quem momorderit, siti perit. Hypnalis, genus est aspidis dicta, quod somno necat: hanc sibi Cleopatra apposuit, et ita morte quasi somno soluta est. Haemorrhois aspis nuncupata, eo quod sanguinem sudet, qui ab ea percussus fuerit, ita ut dissolutis uenis, quidquid uitae est, per sanguinem euocet. Graece enim sanguis αιμα dicitur. Prester aspis semper ore patenti et uaporante currit; cuius poeta sic meminit: Oraque distendens auidus fumantia prester. Quem hic percusserit, distenditur, enormique corpulentia necat, extuberatum enim putredo sequitur. Seps, tabificus aspis, dum momorderit hominem, statim eum consumit, ita ut liquefiat totus in ore serpentis. »

His breuiter de aspidum generibus dictis, iterum Hispaniarum doctor Isidorus de tigridis natura, cuius superius Marcellinus memoriam fecit, nobis audire cupientibus ad Dei laudem, qui in suis creaturis atque operibus semper est mirabilis, aliquid dicat: « Tigris, inquit, uocatur propter uolucrem fugam. Ita enim Persae et Medi sagittam nominant. Est enim bestia uariis distincta maculis, uirtute et uelocitate mirabilis, ex cuius nomine flumen Tigris appellatur, quod rapidissimus sit omnium fluuiorum. » Hos magis regio Hyrcania gignit, quae iuxta Fison fluuium est posita. Solent praeterea feminas canes, id est catellas, noctu in siluis alligatas admitti ad tigrides bestias, a quibus insili, et nasci ex eodem fetu canes adeo acerrimos et fortes, ut in suo complexu leones prosternant.

Lingua ergo prauorum, ut supradictum est, bestiis ferocitate, uolucribus leuitate, serpentibus uirulentia praecellit; quia ab humana natura bestiae domantur, et prauorum linguae domari etiam a perfectioribus magistris non possunt. Ideo et nos has ferocissimas bestias huic lectioni inseruimus, ut prudens lector facile intelligere possit, indomita lingua erga se et proximos quam grauis, quamque mortifera pestis sit. In ipsa, ut ait beatus Iacobus, benedicimus Deum et Patrem: et in ipsa maledicimus homines, qui ad similitudinem Dei facti sunt. Quasi diceret: In ipsa benedicimus Deum et Patrem: gratias uidelicet agendo, laudando: et in ipsa detrahendo maledicimus homines; quia qui detrahit fratri, prouocat illum ad maledicendum, de cuius ueneni atrocitate plura subnectit dum in uituperio creaturae Creatorem offendimus. In ipsa maledicimus homines rationales uere Dei cognitionem habentes. Uel sicut ipse principaliter praeest omnibus, ita et homines, qui ad similitudinem eius facti sunt, praesunt caeteris creaturis. Sequitur: Nunquid fons de eodem foramine emanat dulcem, et amaram aquam? Oportet praedicatorem aliquando dulci, aliquando amara praedicatione uti, attrahendo, increpando, quod satis difficile est, ut diuersis uerbis ad idem tendentibus utrumque facere possit. Non oportet, inquit, fratres, haec ita fieri. Uere non oportet ut eodem ore benedicamus de capite, et maledicamus de membris, quia amaritudine maledictionis consumitur dulcedo benedictionis, quod melius per similitudinem ostendimus. Si simul misces dulcem et amaram aquam, et per idem foramen exeant, dulcis commistione amarae in amaram conuertitur, non amara in dulcem commistione dulcis. Sic non placet dulcedo linguae si mista est amaritudine; quia modicum fermentum totam massam corrumpit , nec speciosa laus est in ore peccatoris . Iterum alia exempla proponit dicens: Nunquid potest, fratres mei, ficus uuas facere, aut uitis ficus? Quasi diceret: Sicut arbor, amisso naturali fructu, alterius arboris non fert fructum; sic maledictio etsi loqui bene uideatur, fructum tamen benedictionis non habet. Quare? quia facilius dulcia in amarum, quam amara in dulce uertuntur. Nunquid oportet, ut doctor sit ficus dulcedine beatitudinis, ad quam monet, et dulcibus utatur uerbis, et ut sit uitis faciens obliuisci omnium temporalium, in quibus oportet asperis uti? Sed nunquid potest idem doctor esse ficus, dulcibus attrahendo, et potest esse uitis, asperioribus ab amore terrenorum retrahendo? Quasi difficile est, salsam dulcem posse facere aquam, id est aliquis praedicator acriter mordens aliorum mores, in eadem doctrina non potest esse dulcis eisdem. Sequitur: Quis sapiens, et disciplinatus est inter uos? Ostendat ex bona conuersatione opera sua in mansuetudine sapientiae. Confutatis illis, qui nec uitae sanctitatem, nec linguae continentiam habebant, monet illos, qui sibi sapientes esse uidebantur, et qui erant, ut sapientiam suam magis ostendere deberent uiuendo disciplinate, quam alios docendo; quia qui procliuior est ad docendum, quam ad faciendum, aliquando iactantiam, uel contentionem incurrit, uel inuidiam contra alios doctores, et alia multa mala. Ac si apertius praedicare praesumentibus diceret: Non debetis cito effici doctores, quia quis ex uobis est adeo sapiens agnitione, et disciplinatus exercitio uitae, ut audeat magisterium sibi assumere? Prius discat bene operari, quam alios docere, ut bene conuersando inter uos, exemplum aliorum possit esse; et hoc in mansuetudine, ne propter suam sapientiam, et bonam operationem alios despiciat. Iterum eos ad charitatem et pacem inuitans dicit: Quod si zelum amarum habetis, et contentiones sunt in cordibus uestris: nolite gloriari, et mendaces esse aduersus ueritatem. Quasi diceret: Si zelum Dei habentes bona facitis, et ex conscientia bonorum operum amari erga proximos estis, et eos despicitis, et indignantibus uerbis deturbatis, et quod minus est, contentiones sunt in cordibus uestris, quamuis non prorumpunt in uerba; Nolite ergo gloriari, et mendaces esse aduersus ueritatem, id est nolite mentiri Deo, cui in baptismo promisistis abrenuntiare pompis diaboli, quod uos non facitis, cum de bono opere superbitis. Ne putetis uos habituros gloriam pro his quae fiunt ex superbia, et ad depressionem aliorum, sed poenam. Non est, inquit, ista sapientia desursum descendens; sed terrena, animalis, diabolica. Quasi diceret: Ista inflata et indignans sapientia non est desursum descendens a Deo, qui est spiritualium bonorum doctor et dator; sed terrena, animalis, diabolica, terrenae scilicet gloriae cupida, non spiritualis, sed more animalium sola sensibilia quaerens. Ista terrena et diabolica sapientia id solum sapit et agit, quod diabolus in natura humana propter praeuaricationem infudit; scilicet ad uesana et noxia se conuertit. Sequitur: Ubi zelus et contentio, ibi inconstantia et omne opus prauum. Ac si apertius diceretur: Uere terrena sapientia non est a Deo, quia ubi est zelus Dei, et contentio contra proximos in uerbis, ibi in constantia est mentis huc illucque fluctuantis, quia se ad unam superni intuitus anchoram figere negligit, et omne opus prauum, in conspectu Dei uidelicet, etsi hominibus rectum esse uideatur. Iterum subiungens ait: Quae autem desursum est sapientia, primum quidem pudica est, deinde pacifica, modesta, suadibilis, bonis consentiens, plena misericordia, et fructibus bonis. Haec est mansuetudo, quam superius habendam esse praecepit, zelo amaritudinis et contentionis aduersa. Nisi primum pudicitia sedeat in mente, nulla perfectio sequitur in opere. Sapientia ergo quae desursum est, primum pudica est, quia uidelicet caste intelligit, et operatur. Deinde pacifica, quia per elationem a Deo uel proximorum societate non se disiungit. Modesta, id est in quibuscunque non ultra modum, nec infra subsistit; suadibilis, quia uidelicet, si in aliquo minus agit, uel propter ignorantiam, uel negligentiam, bonorum suasioni assensum praebet; bonis consentiens, id est quod bonis placere uidet, sibi non displicet; plena misericordia, in animo uidelicet, et fructibus bonis, id est operibus misericordiae, ieiuniis scilicet, uigiliis, orationibus; iudicans sine simulatione, quia non appetit uideri sanctior uel doctior quam est, nec lacerat proximum ad commendationem sui, quod saepe contentiosa facit sapientia. Quasi diceret: Non solum propter praedicta debetis huiusmodi sapientiam appetere, sed etiam ideo quia facientibus pacem, quasi iacientibus hoc semen, seminatur et praeparatur in pace aeternae beatitudinis fructus, id est merces iustitiae, quae pro iustis operibus retribuitur. Qui hic studet paci, et terram cordis sui operibus pacis, quasi semente aspergit, iustum est, ut habeat aeternam pacem, quasi fructum eius seminis.

Sequitur: Unde bella, et lites in uobis? Quasi diceret: Ex uera sapientia oritur pax hic et in futuro: sed e contra in uobis unde bella, et lites nisi ex zelo et contentione? Nonne, inquit, ex concupiscentiis uestris, quae militant in membris uestris? Quia uidelicet, quod mens praua suggerit, manus et lingua implere satagit. Concupiscitis, ait, et non habetis: occiditis, et zelatis: et non potestis adipisci. Ac si diceret: Uere ex concupiscentiis sunt in uobis lites, et hoc ordine: Quod concupiscitis, non habetis; occiditis ut habeatis, zelatis, et tamen non potestis adipisci. Litigatis, inquit, et belligeratis, et non habetis propter quod postulastis. Petitis et non accipitis, eo quod male petatis; ut in concupiscentiis uestris insumatis. Prohihuerat superius zelum et contentionem, unde etiam latius disputat addens alia uitia quae inde sequuntur, contentiones scilicet concupiscentiae, et ex concupiscentiis bella et lites. Qui enim cupit praeferri se aliis, uel temporalibus abundare bonis, odit, inuidet, occidit. Unde et nunc subditur: Litigatis, et belligeratis pro temporali gloria, et non habetis propter quod postulastis. Petitis ad superfluitatem, et non accipitis; quia magis terrena quam Deum amatis. Eo quod male petatis, Deo scilicet datori ingrati estis. Propter hoc, inquit, non accipitis quod petitis, quia Deum digne non postulatis; si enim illum pia intentione postularetis, non solum sempiterna, sed et temporalia uobis ad usum necessaria daret. Quibus haec apostolus Iacobus scribebat, dicere possent: Dicis nos non postulare, certe quotidie. Respondit eis: Petitis quidem aliquando, et tamen non accipitis, eo quod male petatis.

Iterum subiungit dicens: Adulteri nescitis quia amicitia huius mundi inimica est Deo? Quicunque ergo uoluerit amicus esse saeculi huius, inimicus Dei constituitur. Dixerat supra de apertis inimicis Dei, Nonne diuites per potentiam opprimunt uos, et ipsi attrahunt uos ad iudicia, etc.? Sed ne reputentur hi soli esse inimici, qui aperte blasphemant, et persequuntur, agit hic etiam de omnibus amatoribus mundi, quod inimici Dei sunt. Quasi diceret: Non debetis in concupiscentiis insumere, id est perseuerare, uel uitam consumere, quia per hoc probamini esse amatores mundi, et ita adulteri quia relicto coelestis sapientiae amore, ad mundi huius amplexum declinatis, et pro hoc inimicos Dei uos constituitis. Iterum subdens dicit: Aut putatis quia inaniter Scriptura dicat: Ad inuidiam concupiscit spiritus, qui habitat in uobis. Scriptura, quae a malorum societate coercet, ita per Moysen loquitur: Non inibis cum hominibus terrae illius foedus, nec cum diis eorum . Et rursus: Non facies opera eorum, sed confringes statuas eorum . Dicat ergo beatus Iacobus: Non debetis litigare, nam spiritus qui in uobis est, non concupiscit ad inuidiam, sed potius facit concordes. Aliter: Ad inuidiam concupiscit spiritus, qui habitat in uobis; id est cupit ut mundo inuideatis. Uel spiritus concupiscit ad inuidiam, id est contra inuidiam; hoc scilicet desiderat, ut inuidia tollatur: uel cupit ut inuideatis mundo, nec ametis eum. Uel spiritus cuiuslibet hominis cupit temporalia ad inuidiam, quia inuidet aliis quod non habet. Sequitur: Maiorem, inquit, dat gratiam. Propter quod dicit: Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam . Ac si diceret: Spiritus gratiae non facit inuidere, imo dat gratiam, id est gratuita dona, maiora quam sint diuitiae saeculi. Propter quod, id est ut sciamus quibus dat, et quibus non dat, sic ait Scriptura: Deus superbis resistit, humilibus dat gratiam. Ac si apertius diceretur: Malos omnes punit Deus; sed superbis praecipue resistere dicitur, quia eos maiori poena plectitur, qui Deo subdi poenitendo negligunt. Sed humilibus dat gratiam, qui in suorum plagis manibus ueri medici se subdunt. Humilibus, inquit, dat gratiam, id est, uitam aeternam, et bonam operationem. Iterum subiungit dicens: Subditi ergo estote Deo, resistite autem diabolo, et fugiet a uobis. Appropinquate autem Domino et appropinquabit uobis. Quasi diceret: Quia Deus humilibus dat gratiam, subditi estote Deo, id est uoluntatem eius implete. Resistite diabolo mala suggerenti, et ita fugiet ipse a uobis. Appropinquate Domino per humilitatem, et caetera bona opera; et appropinquabit uobis dando gratiam ut promoueamini in melius, et liberando ab angustiis. Rursus ad perfectionem eos ducere uolens ait: Emundate manus, peccatores: et purificate corda, duplices animo. Ac si diceret: Si ueraciter Deo uultis appropinquare, qui usque nunc peccatores fuistis, purificate et mundate corda, et manuum innocentiam habete, ne sitis duplices animo, ut aeterna et temporalia simul diligatis. Miseri, inquit, estote, et lugete: risus uester in luctum uertatur, et gaudium in moerorem. Quasi diceret: Miseri estote et lugete, memores scelerum. Qui miseros fecistis, miserias huius mundi, et paupertatem tolerate, et lugete in animo pro commissis. Risus uester, qui fuit de leuitate saeculi, in luctum uertatur et gaudium animi pro perpetratione alicuius peccati in moerorem.