Library › Latin: Lyric & Elegy › Medicamina faciei femineae
Only about a hundred lines survive of the Medicamina faciei femineae (‘Cosmetics for the Female Face’), a short didactic poem in Latin elegiac couplets by Ovid, written in the Augustan age. After a preface defending cultivated elegance against rustic simplicity, the fragment turns to genuine recipes — barley, eggs, honey, narcissus bulbs — for the care of the skin.
Slight as it is, this Latin fragment is a small treasure for social history, preserving real Roman beauty preparations in polished verse, and it shows Ovid rehearsing the mock-didactic manner he would perfect in the Ars Amatoria. Few ancient texts bring the Roman dressing table so vividly to life.
About this edition. The Latin text is that of the Perseus Digital Library. Every word has been analyzed with LatinCy, a neural language model for Latin — click or tap any word for its dictionary form, part of speech, and complete morphology, together with the full entry from Lewis & Short’s A Latin Dictionary.
Latin · Lyric & Elegy
Medicamina faciei femineae
Ovid · every word parsed
1
Discite quae faciem commendet cura, puellae,
Et quo sit uobis forma tuenda modo.
Cultus humum sterilem Cerealia pendere iussit
Munera, mordaces interiere rubi.
5
Cultus et in pomis sucos emendat acerbos,
Fissaque adoptiuas accipit arbor opes.
Culta placent. auro sublimia tecta linuntur,
Nigra sub imposito marmore terra latet:
Uellera saepe eadem Tyrio medicantur aeno:
10
Sectile deliciis India praebet ebur.
Forsitan antiquae Tatio sub rege Sabinae
Maluerint, quam se, rura paterna coli:
Cum matrona, premens altum rubicunda sedile,
Assiduum duro pollice nebat opus,
15
Ipsaque claudebat quos filia pauerat agnos,
Ipsa dabat uirgas caesaque ligna foco.
At uestrae matres teneras peperere puellas.
Uultis inaurata corpora ueste tegi,
Uultis odoratos positu uariare capillos,
20
Conspicuam gemmis uultis habere manum:
Induitis collo lapides oriente petitos,
Et quantos onus est aure tulisse duos.
Nec tamen indignum: sit uobis cura placendi,
Cum comptos habeant saecula nostra uiros.
25
Feminea uestri poliuntur lege mariti,
Et uix ad cultus nupta, quod addat, habet.
Se sibi quaeque parant, nec quos uenentur amores
Refert; munditia crimina nulla merent.
Rure latent finguntque comas; licet arduus illas
30
Celet Athos, cultas altus habebit Athos.
Est etiam placuisse sibi cuicumque uoluptas;
Uirginibus cordi grataque forma sua est.
Laudatas homini uolucris Iunonia pennas
Explicat, et forma multa superbit auis.
35
Sic potius uos urget amor quam fortibus herbis,
Quas maga terribili subsecat arte manus.
Nec uos graminibus nec mixto credite suco,
Nec temptate nocens uirus amantis equae;
Nec mediae Marsis finduntur cantibus angues,
40
Nec redit in fontes unda supina suos;
Et quamuis aliquis Temesaea remouerit aera,
Numquam Luna suis excutietur equis.
Prima sit in uobis morum tutela, puellae.
Ingenio facies conciliante placet.
45
Certus amor morum est: formam populabitur aetas,
Et placitus rugis uultus aratus erit.
Tempus erit, quo uos speculum uidisse pigebit,
Et ueniet rugis altera causa dolor.
Sufficit et longum probitas perdurat in aeuum,
50
Perque suos annos hinc bene pendet amor.
Dic age, cum teneros somnus dimiserit artus,
Candida quo possint ora nitere modo.
Hordea, quae Libyci ratibus misere coloni,
Exue de palea tegminibusque suis.
55
Par erui mensura decem madefiat ab ouis:
Sed cumulent libras hordea nuda duas.
Haec ubi uentosas fuerint siccata per auras,
Lenta iube scabra frangat asella mola:
Et quae prima cadent uiuaci cornua ceruo,
60
Contere in haec (solidi sexta fac assis eat).
Iamque ubi puluereae fuerint confusa farinae,
Protinus in cumeris omnia cerne cauis.
Adice narcissi bis sex sine cortice bulbos,
Strenua quos puro marmore dextra terat.
65
Sextantemque trahat gummi cum semine Tusco:
Huc nouies tanto plus tibi mellis eat.
Quaecumque afficiet tali medicamine uultum
Fulgebit speculo leuior ipsa suo.
Nec tu pallentes dubita torrere lupinos,
70
Et simul inflantes corpora frige fabas;
Utraque sex habeant aequo discrimine libras,
Utraque da nigris comminuenda molis.
Nec cerussa tibi nec nitri spuma rubentis
Desit et Illyrica quae uenit iris humo.
75
Da ualidis iuuenum pariter subigenda lacertis:
Sed iustum tritis uncia pondus erit.
Addita de querulo uolucrum medicamina nido
Ore fugant maculas: alcyonea uocant.
Pondere, si quaeris, quo sim contentus in illis,
80
Quod trahit in partes uncia secta duas.
Ut coeant apteque lini per corpora possint,
Adice de flauis Attica mella fauis.
Quamuis tura deos irataque numina placent,
Non tamen accensis omnia danda focis.
85
Tus ubi miscueris radenti tubera nitro,
Ponderibus iustis fac sit utrimque triens.
Parte minus quarta dereptum cortice gummi,
Et modicum e myrrhis pinguibus adde cubum.
Haec ubi contrieris, per densa foramina cerne:
90
Puluis ab infuso melle premendus erit.
Profuit et marathros bene olentibus addere myrrhis,
(Quinque trahant marathri scrupula, myrrha nouem)
Arentisque rosae quantum manus una prehendat,
Cumque Ammoniaco mascula tura sale.
95
Hordea quem faciunt, illis affunde cremorem:
Aequent expensas cum sale tura rosas.
Tempore sint paruo molli licet illita uultu,
Haerebit toto multus in ore color.
Uidi quae gelida madefacta papauera lympha
100
Contereret, teneris illineretque genis.
Click or tap any word for its parse and dictionary entry.
Text: Perseus Digital Library, licensed CC BY-SA. Dictionary: Lewis & Short (Perseus, CC BY-SA). Morphology: LatinCy — machine parsing, corrected against the AGDT & PROIEL treebanks and Morpheus.