Library › Latin: Biography › Passio Sancti Christophori
The passion of Saint Christopher attributed to Peter, subdeacon of Naples. It opens with a historical preface on the emperor Philip, described as the first Christian emperor, who in the thousandth year of Rome brought peace to Christians and founded Philippopolis in Thrace, and on the violent seizure of power by Decius, who killed both Philips. The story of the giant martyr follows, including the prayer in which Christopher thanks God for granting him the power to speak the language of his hearers.
Christopher’s legend, in which the dog-headed or giant foreigner is converted and martyred under Decius, was among the most popular in the Middle Ages. Peter’s version is notable for its chronological framing drawn from historical sources, an attempt to place the martyrdom firmly in Roman imperial history. Peter, a subdeacon of the Neapolitan church in the tenth century, belongs to the remarkable Naples school of hagiographers who translated Greek saints’ lives into Latin and recast older Latin passions in a more polished style at the request of the city’s bishops and dukes.
About this edition. The Latin text comes from the Mirabile Digital Library of SISMEL and the Fondazione Ezio Franceschini, Florence (edition: D'Angelo, Edoardo, Corpus 24, Mirabile Digital Library (Corpus Corporum), Firenze 2002), through Corpus Corporum (University of Zurich). Every word has been analyzed with LatinCy, a neural language model for Latin — click or tap any word for its dictionary form, part of speech, and complete morphology, together with the full entry from Lewis & Short’s A Latin Dictionary.
Latin · Biography
Passio Sancti Christophori
Peter the Subdeacon of Naples · every word parsed
1
PASSIO
II 1 Post gloriosam ac triumphalem resurrectionem atque ascensionem domini nostri Iesu Christi multas sancta Ecclesia ab impiis persecutiones sustinuit; sed quia ipse dominus Christus erat custos illius et non dormitabat in costodiendo illam, nec uolebat eam diutius in angustiis periclitari, ad consolationem eius suscitauit religiosum, et primum inter christianos imperatorem, uirum, nomine Philippum. II 2 Hic namque anno millesimo ab urbe condita Roma et ab incarnatione domini anno ducentesimo uicesimo quarto imperator electus Philippus, filium suum consortem imperii faciens magnam pacem per uniuersum orbem christicolis ministrauit, adeo ut ciuitatem nomini sui Philipopolim in Traciam edificare <faceret>.
II 3 His igitur regnantibus, anno octauo Decius e Pannonia Inferiori adueniens ad regnum nequiter et cruente inuadere <cepit et> Philippum seniorem in ciuitate Uerona, iuniorem uero, filium eius, in urbe Roma necauit. II 4 Ob quorum sanctam religionem et christianum nomen penitus eradicanda, tantam persecutionem sanctae Ecclesiae suscitauit, ut ab ipso capite inchoans beatum Xistum pontificem cum beato Laurentio archidiacono trucidaret, quatenus ceteros facilius ad demonum culturam flectere ualeret.
II 5 Quapropter proposuit edictum per uniuersum regnum suum talia continens:
5
II 6 Decius celesti prouidentia et deorum auxilio cesar omnibus iudicibus, consulibus, proconsulibus, prefectis atque magnatibus, gaudia prosperitatis et uota salutis.
II 7Nouerit industria uestri animi, quoniam quidem propitius <a> sacratissimis diis et magno Ioue aduocati sumus ad Romanum imperium gubernandum, quod per tot tempora, per maleficia et seductiones perfidorum, crucifixum Christum colentium et insolentium transgressorum imperatorum, Philippi uidelicet ac filii eius, qui primi inter cesares arrogantiae causa christicolae effecti sunt, magna discordia et perditione aggrauatum est et reuerentia temporum penitus iam in obliuione perducta fuit. II 8 Ob quam rem quia stulte agebant et principes et sequaces, ira deorum uenit super eos et per nostram sapientiam ipsi cesares pater et filii iugulati sunt, totumque Romanum imperium quieta iam pace resultat. II 9 Solummodo clanculo latitant ex ipsis Christi cultoribus in cryptis et loca occulta, qui nostra sacrificia inquinare et infamare non cessant; quapropter sicut amatores rei publicae exhortor et precipio, quo magna industria uigilare studeatis ut, ubicumque reperti fuerint, aut uos eos iuguletis aut nostrae potestati destinaretis, ne magni dii irati aut cladem aut pestiferam calamitatem nostro imperio iniciant. II 10 Nam pater illorum et pontifex, qui primatum inter eos tenere uidebatur, publice a nobis iam dampnatus et iugulatus est, et minister eius Laurentius igne crematus est. Ualete.
II 11 Talia edicta omnes ethnici accipientes cotidie sollicitabantur ad Christi culturam euacuandam et eius famulos ad supplicia pertrahendos.
II 12 Eo namque tempore erat quidem religiosus et timens deum, nomine Probus, qui de Chanaan terra, uidelicet Syriae, id est Hierusalem, ubi dominus natus est, in Italiae partibus adueniens solitariam uitam agendo deum omnipotentem cotidie flagitauit et christianam fidem publice predicabat. II 13 Cernentes autem illum accolae, cesaris edicta cupiendo seruare tamquam Christi cultorem illi presentare curabant. II 14 <Uidens autem> oculos, ammirabilem uultum et speciosam indolem ualde letatus est rex; erat enim statura sublimis et omnibus charismatibus opulentus. II 15 Ob quam rem distulit illum cesar discutere et iudicare; sed erat ammirabilis inter magnates quasi unus ex eis; insuper etiam ad regis mensam perductus, facta iucunditate, regem exhilarabat.
II 16 Interea dum quadam die foris urbe digrederetur, respiciens in celum ammiratus est altitudinem et magnitudinem eius, solem etiam et lunam, stellas et sidera et luminaria eorum, montes et campos et ornamenta arborum, maria, et quae in eis sunt, et ait: II 17 «Quam speciosa et pulchra sunt ista omnia, nec quisquam potest inuestigare, quomodo creata sunt sed ualde speciosior et ammirabilis est artifex, qui talia patrauit!». II 18 Afficiebatur autem tedio, pro eo quod Italice loqui nequiret; ob quam rem deprecatus est dominum, qui exaudiuit eum et loqui illi Italice tribuit. II 19 Cum uideret autem persecutionem nimiam in Christi famulos fieri, et per nimia supplicia cruciarentur, abiit in palatium et stans coram omnibus aperuit os suum dicens: II 20 «O uiri prudentes et seculi gloria decorati, quid est hoc, quod agitis? II 21 Quare sic tenebrae obcecauerunt oculos uestros et non adoratis illum, qui fecit celum et terram, mare et omnia ornamenta celorum, sed colitis figmenta et opera manuum hominum, qui nec uident nec audient sed mortui sunt et numquam uixerunt? II 22 Insuper etiam, quod deterius est, illos, qui deum adorant, ad supplicia trahitis et cruciatis». II 23 Haec audiens unus de militibus dedit alapam in faciem eius dicens: «Numquid et tu crucifixum adoras?». II 24 Cui sanctus ait: «Quia pro Christo hoc patior, cui testimonium dedi, non retribuo retribuentibus michi mala, quoniam ipse dixit “Michi uindictam reseruate, ego retribuam”»; et haec dicens de ciuitate egressus est.
10
II 25 Miles autem, qui illum percusserat, abiit ad palatium <et> nuntiauit regi dicens: «O domine mi rex, preceptum uestrum audiens et fidem seruaui de inimicis deorum. II 26 Nouerit ergo celsa uestra potestas, quoniam quidem homo, cum quo nuper in conuiuio iocundaris, magne quaedam de Christi fide uisus est exponere; quem cum percussissem et arguentem bella, confestim egressus de ciuitate fugit et absconsus est». II 27 Cui cesar: «Et quomodo consequens esse potest, quod asseris, cum lingua eius intellegere non posses?». II 28 Cui miles: «Per salutem imperii uestri et deorum potentiam, et audiui et intellexi Italice illum loquentem et crucifixi gloriam predicantem!». II 29 Tunc indignatus cesar misit, qui illum comprehenderent et suo aspectui presentarent.
II 30 Famulus autem domini fugit in aliam regionem, in qua christicolae morabantur, ingressusque ecclesiam domini, flexis genibus, orabat dicens: II 31 «Domine Iesu Christe deus, qui secundum carnem in terra natiuitatis meae nasci dignatus es de spiritu sancto et uirgine Maria, obsecro, domine, obsecro, ut sicut michi donare dignatus es loqui Italice, ita experientiam tribuas habendi gratiam tuam et tuam gloriam cum triumpho uictoriae predicare, sicut olim experientiam tribuisti bellicosam duci Gedeoni, famulo tuo, in rore et uellere, et dubitanti apostolo stigmata lateris et manus demonstrasti. II 32 Floreat ergo uirga mea, qua manu teneo, per tuam potentiam, sicut olim floruit uirga Aaron famuli tui». II 33 Mira dei potentia, gloriosa et ammirabilis!, statim uirga arida, quam manu tenebat, flores emisit et uox de celo facta est ad eum dicens: II 34 «Confide et uiriliter age, fidelis famule, quoniam ego tecum sum in omnibus, ut cum palma uictoriae ad gloriam meam peruenias et nominis mei potentiam plurimis innotescas». II 35 Audiens hoc dei famulus gratias deo referebat in uirgae miraculo et deuote promissionis admodum fretus exiit in atrium iuxta pomerium ecclesiae loci illius, et cum lacrimis orabat ad dominum, ut gloriosam finem proferret in legem Christi: erat enim adhuc cathecumenus et necdum sacro baptismate purificatus.
II 36 Orante autem illo, ecce puella quaedam in atrio descendit, ut rosas colligeret; quae cum uideret dei hominem diutius in oratione manere, currens nuntiauit propinquis dicens: «Uenite et uidete hominem alienigenam uultu angelico, statura mirabile orantem et deprecantem!». II 37 Haec ea loquente, milites, qui missi fuerant a rege, superuenerant et sciscitantes illam inuenerunt uirum dei plorantem atque orantem; quem cum interrogarent, quare ploraret, respondit: II 38 «Ploro et obstupesco, cum uideo homines ad imaginem dei factorem deum ignorare, qui creator eorum est, et lapides adorare, quae creaturae sunt; attamen dicito, quare uenisti et quid a nobis esse poscitis». II 39 Cui dixerunt: «Decreto cesaris statutum est ut, qui gloriosos deos Romani imperii fautores non colunt, cesaris seuitiam et indignationem sentiant. II 40 Proinde quia tu crucifixo faues et deos infamare non cessas, missi sumus a cesare, ut tu suae presentiae presenteris». II 41 Et sanctus: «Gaudeo in hoc et uehementer exulto, quoniam letum nuntium et delectabilem attulisti! II 42 Ego enim pro nomine domini mei Iesu Christi non solum cruciari sed etiam mori paratus sum; ambulemus tantum, ut uirtus domini concite demonstretur». II 43 Pergentes autem ceperunt itinere ministri contristari et dicere: «Nisi cito peruenimus ad cesarem, fame atterimur, quoniam deest panis in sitarciis nostris». II 44 Et homo dei ait: «Si habuissetis fidem rectam, non dubii nec timidi de panis inopia nunc tristaremini; attamen quia mecum ambulatis, nolite timere, nolite contristari, quoniam deus ille, quem ego adoro, potest panem paululum amplificare, uestram inopiam satiare». II 45 Et haec dicens: «Afferte», ait ipse «panem modicum, quem habetis». II 46 Quo allato, expansis manibus in celum, orabat: «Domine», inquiens, «creator omnium rerum, qui ex nichilo patrasti, qui populum tuum celesti manna aluisti et famulum tuum Danielem inter leones pauisti, quique etiam de quinque panibus et duobus piscibus quinque milia hominum saturasti, multiplicare et satiare digneris, domine, de modico isto pane merentes, ut uideant et cognoscant gloriam tuam et ad tuam notitiam peruenire festinent». II 47 Ad hanc igitur orationem, apposito pane, comederant omnes et usque ad satietatem saturati sunt. II 48 Et ita multiplicatus est, ut exinde cotidie sumerent nec deficeret; quo uiso miraculo, ammirati sunt, statimque ad pedes illius prociderunt dicentes: «Salua animas nostras, famule dei, et fac nos cognoscere uiam ueritatis et illum deum colere, quem tu colis, quia uere cognouimus uirtutem eius mirabilem». II 49 Tunc famulus dei exultauit et gratias domino rettulit de illorum conuersione et panis miraculo. II 50 Statimque duxit eos ad presulem loci illius, nomine Petrum, qui pro cesaris timore clanculo illuc degebat: et baptizati sunt ipse quam ipsi milites; et ab ipso presule Christophorus, id est Christi indutus, Eolica lingua uocatus est.
II 51Post haec autem uocatum dixerunt ad eum milites: «Domine pater et magne famule Christi, ecce illuminasti animas nostras et de tenebris ignorantiae ad uiam ueritatis et lucis perducere dignatus est, instrue nos, quod agere debemus. II 52 Si complacet tuae sanctitatis clementiae, cesari dicemus, quod inuenire te minime ualeremus, quatenus ad multorum salutem uigeas et uiuere possis». II 53 Quibus beatus Christophorus dixit: «Nolite, o filii karissimi, nolite pro Christo certantes fallendo cetera curare; properemus enim insimul ad presidem, et pro Christi nomine constanti animo decertemus, quoniam ipse est adiutor noster et ipse diriget consilium nostrum in beneplacito suo quo, cesare superato cum omnibus laqueis inimici, ante conspectum gloriae suae mereamur bonis operibus presentari». II 54 Cuius salutifera monita suscipientes ante regem pariter presentati sunt; quem cum uideret, ita eum increpare cepit:II 55 «Tune es ille sagax, qui numina sancta deorumInfirmare studens regalia dicta repellis,quare non concordat actio cum tua persona? II 56 Sed de te, ut opinor, scriptum est «Quod flumen placidum est, forsan latet altius unda». II 57 Ego enim, cum te dudum conspexi et corpore conspicuum consideraui, rationabilem te esse credidi et inter eos consolare uolui; tu autem, refuga, despiciens consortia nostra spreuisti et contra deifica numina insurrexisti!». II 58 Cui sanctus: «Non despexi, o rex, conuersationem tuam nec gloriam honoris tui sed consideraui, quod religio tua macularet animam meam, pro eo quod ignoras creatorem tuum, qui est in celis, et creaturae deseruis, quam mortales homines confecerunt. II 59 Quid in talibus reprehensibile esse cernitur aut contra dei potentiam aut contra uestrum imperium?». II 60 Ad quem rex proloquens: «In hoc uituperabilis esse crederis, pro eo quod illud infamare et destruere <…>
<EPILOGUS>
15
III 1 Parthenopensis apex, presul per cuncta beate,
Nectare saluifico redimitus munere diuo,
Petre, Petri meritis qui te sacrauit in urbe,
Sume tui Petri famulatum mente benigna,
Quod patrauit ouans ad uestri nominis odas,
20
De Christofori laude magnisque triumphis
Martyris eximii pro Christi lege patratis <…>
Click or tap any word for its parse and dictionary entry.
Text: Perseus Digital Library, licensed CC BY-SA. Dictionary: Lewis & Short (Perseus, CC BY-SA). Morphology: LatinCy — machine parsing, corrected against the AGDT & PROIEL treebanks and Morpheus.