Library › Latin: Comedy › Captivi
War and loyalty, not love, power the Captivi (The Captives), a Latin comedy by Titus Maccius Plautus from the late third or early second century BC. The old man Hegio buys prisoners of war hoping to exchange one for his captured son; the prisoner Philocrates and his devoted slave Tyndarus secretly swap identities, and the deception unravels into an unexpectedly moving recognition.
Unique among Plautus’s plays for having no love plot and no courtesans, the Captivi was singled out by Lessing as the finest comedy ever put on the stage. Its meditation on slavery, fidelity, and fortune gives Roman comedy an unusually humane register, and it has long been a favorite school text.
About this edition. The Latin text is that of the Perseus Digital Library. Every word has been analyzed with LatinCy, a neural language model for Latin — click or tap any word for its dictionary form, part of speech, and complete morphology, together with the full entry from Lewis & Short’s A Latin Dictionary.
Latin · Comedy
Captivi
Plautus, Titus Maccius · every word parsed
1
Hos quos uidetis stare hic captiuos duos,
† illi qui astant, hi stant ambo, non sedent;
hoc uos mihi testes estis me uerum loqui.
senex qui hic habitat Hegio est huius pater.
5
sed is quo pacto seruiat suo sibi patri,
id ego hic apud uos proloquar, si operam datis.
seni huic fuerunt filii nati duo;
alterum quadrimum puerum seruos surpuit
eumque hinc profugiens uendidit in Alide
10
patri huius. iam hoc tenetis? optume est.
negat hercle ille ultimus. accedito.
si non ubi sedeas locus est, est ubi ambules,
quando histrionem cogis mendicarier.
ego me tua causa, ne erres, non rupturus sum.
15
uos qui potestis ope uestra censerier,
accipite relicuom: alieno uti nil moror.
fugitiuos ille, ut dixeram ante, huius patri
domo quem profugiens dominum abstulerat uendidit.
is postquam hunc emit, dedit eum huic gnato suo
20
peculiarem, quia quasi una aetas erat.
hic nunc domi seruit suo patri, nec scit pater;
enim uero di nos quasi pilas homines habent.
rationem habetis, quo modo unum amiserit.
postquam belligerant Aetoli cum Aleis,
25
ut fit in bello, capitur alter filius:
medicus Menarchus emit ibidem in Alide.
coepit captiuos commercari hic Aleos,
si quem reperire possit qui mutet suom,
illum captiuom: hunc suom esse nescit, qui domist.
30
et quoniam heri indaudiuit, de summo loco
summoque genere captum esse equitem Aleum,
nil pretio parsit, filio dum parceret:
reconciliare ut facilius posset domum,
emit hosce e praeda ambos de quaestoribus.
35
hisce autem inter sese hunc confinxerunt dolum,
quo pacto hic seruos suom erum hinc amittat domum.
itaque inter se commutant uestem et nomina;
illic uocatur Philocrates, hic Tyndarus:
huius illic, hic illius hodie fert imaginem.
40
et hic hodie expediet hanc docte fallaciam,
et suom erum faciet libertatis compotem,
eodemque pacto fratrem seruabit suom
reducemque faciet liberum in patriam ad patrem,
imprudens: itidem ut saepe iam in multis locis
45
plus insciens quis fecit quam prudens boni.
sed inscientes sua sibi fallacia
ita compararunt et confinxerunt dolum
itaque hi commenti, de sua sententia
ut in seruitute hic ad suom maneat patrem:
50
ita nunc ignorans suo sibi seruit patri;
homunculi quanti sunt, quom recogito!
haec res agetur nobis, uobis fabula.
sed etiam est, paucis uos quod monitos uoluerim.
profecto expediet fabulae huic operam dare.
55
non pertractate facta est neque item ut ceterae:
neque spurcidici insunt uersus, immemorabiles;
hic neque periurus leno est nec meretrix mala
neque miles gloriosus; ne uereamini,
quia bellum Aetolis esse dixi cum Aleis:
60
foris illic extra scaenam fient proelia.
nam hoc paene iniquomst, comico choragio
conari desubito agere nos tragoediam.
proin si quis pugnam expectat, litis contrahat:
ualentiorem nactus aduersarium
65
si erit, ego faciam ut pugnam inspectet non bonam,
adeo ut spectare postea omnis oderit.
abeo. ualete, iudices iustissimi
domi duellique duellatores optumi.
Iuuentus nomen indidit Scorto mihi,
70
eo quia inuocatus soleo esse in conuiuio.
scio absurde dictum hoc derisores dicere,
at ego aio recte. nam scortum in conuiuio
sibi amator, talos quom iacit, scortum inuocat.
estne inuocatum an non est? est planissume;
75
uerum hercle uero nos parasiti planius,
quos numquam quisquam neque uocat neque inuocat.
quasi mures semper edimus alienum cibum;
ubi res prolatae sunt, quom rus homines eunt,
simul prolatae res sunt nostris dentibus.
80
quasi, cum caletur, cocleae in occulto latent,
suo sibi suco uiuont, ros si non cadit,
item parasiti rebus prolatis latent
in occulto miseri, uictitant suco suo,
dum ruri rurant homines quos ligurriant.
85
prolatis rebus parasiti uenatici
sumus, quando res redierunt, molossici
odiosicique et multum incommodestici.
et hic quidem hercle, nisi qui colaphos perpeti
potest parasitus frangique aulas in caput,
90
uel ire extra portam Trigeminam ad saccum licet.
quod mihi ne eueniat, non nullum periculum est.
nam postquam meus rex est potitus hostium —
ita nunc belligerant Aetoli cum Aleis;
nam Aetolia haec est, illic est captus in Alide,
95
Philopolemus, huius Hegionis filius
senis, qui hic habitat, quae aedes lamentariae
mihi sunt, quas quotienscumque conspicio fleo;
nunc hic occepit quaestum hunc fili gratia
inhonestum et maxime alienum ingenio suo:
100
homines captiuos commercatur, si queat
aliquem inuenire, suom qui mutet filium.
quod quidem ego nimis quam cupio ut impetret;
nam ni illum recipit, nihil est quo me recipiam.
nam nulla est spes iuuentutis, sese omnis amant;
105
ille demum antiquis est adulescens moribus,
cuius numquam uoltum tranquillaui gratiis.
condigne pater est eius moratus moribus.
nunc ad eum pergam. sed aperitur ostium,
unde saturitate saepe ego exii ebrius.
110
Aduorte animum sis tu: istos captiuos duos,
heri quos emi de praeda a quaestoribus,
eis indito catenas singularias
istas, maiores, quibus sunt iuncti, demito;
sinito ambulare, si foris si intus uolent,
115
sed uti adseruentur magna diligentia.
liber captiuos auis ferae consimilis est:
semel fugiendi si data est occasio,
satis est, numquam postilla possis prendere.
Omnes profecto liberi lubentius
120
sumus quam seruimus.
120b
Non uidere ita tu quidem.
Si non est quod dem, mene uis dem ipse — in pedes?
Si dederis, erit extemplo mihi quod dem tibi.
Auis me ferae consimilem faciam, ut praedicas.
Ita ut dicis: nam si faxis, te in caueam dabo.
125
sed satis uerborumst. cura quae iussi atque abi.
ego ibo ad fratrem ad alios captiuos meos,
uisam ne nocte hac quippiam turbauerint.
inde me continuo recipiam rursum domum.
Aegre est mi, hunc facere quaestum carcerarium
130
propter sui gnati miseriam miserum senem.
sed si ullo pacto ille huc conciliari potest,
uel carnificinam hunc facere possum perpeti.
Quis hic loquitur?
133b
Ego, qui tuo maerore maceror,
macesco, consenesco et tabesco miser;
135
ossa atque pellis sum miser a macritudine;
neque umquam quicquam me iuuat quod edo domi:
foris aliquantillum etiam quod gusto, id beat.
Ergasile, salue.
138b
Di te bene ament, Hegio.
Ne fle.
139b
Egone illum non fleam? egon non defleam
140
Talem adulescentem?
140b
Semper sensi, filio
meo te esse amicum, et illum intellexi tibi.
Tum denique homines nostra intellegimus bona,
quom quae in potestate habuimus, ea amisimus.
ego, postquam gnatus tuos potitust hostium,
145
expertus quanti fuerit nunc desidero.
Alienus cum eius incommodum tam aegre feras,
quid me patrem par facerest, cui ille est unicus?
Alienus ego? alienus illi? aha, Hegio,
numquam istuc dixis neque animum induxis tuom;
150
tibi ille unicust, mi etiam unico magis unicus.
Laudo, malum cum amici tuom ducis malum.
nunc habe bonum animum.
152b
Eheu, huic illud dolet,
quia nunc remissus est edendi exercitus.
Nullumne interea nactu 's nactus es, qui posset tibi
155
remissum quem dixti imperare exercitum?
Quid credis? fugitant omnes hanc prouinciam,
quoi optigerat postquam captust Philopolemus tuos.
Non pol mirandum est fugitare hanc prouinciam.
multis et multigeneribus opus est tibi
160
militibus: primumdum opus est Pistorensibus;
eorum sunt aliquot genera Pistorensium:
opus Paniceis est, opus Placentinis quoque;
opus Turdetanis, opust Ficedulensibus;
iam maritumi omnes milites opus sunt tibi.
165
Ut saepe summa ingenia in occulto latent;
hic qualis imperator nunc priuatus est.
Habe modo bonum animum, nam illum confido domum
in his diebus me reconciliassere.
nam eccum hic captiuom adulescentem intus Aleum,
170
prognatum genere summo et summis ditiis:
hoc illum me mutare confido pote.
Ita di deaeque faxint. sed num quo foras
uocatus es ad cenam?
173b
Nusquam, quod sciam.
sed quid tu id quaeris?
174b
Quia mi est natalis dies;
175
propterea te uocari ad te ad cenam uolo.
Facete dictum. sed si pauxillo potes
contentus esse.
177b
Ne perpauxillum modo,
nam istoc me assiduo uictu delecto domi;
age sis, roga emptum: nisi qui meliorem adferet
180
quae mi atque amicis placeat condicio magis,
quasi fundum uendam, meis me addicam legibus.
Profundum uendis tu quidem, haud fundum, mihi.
sed si uenturu 's uenturus es, temperi.
183b
Em, uel iam otium est.
I modo, uenare leporem: nunc irim tenes;
185
nam meus scruposam uictus commetat uiam.
Numquam istoc uinces me, Hegio, ne postules:
cum calceatis dentibus ueniam tamen.
Asper meus uictus sane est.
188b
Sentisne essitas?
Terrestris cena est.
189b
Sus terrestris bestia est.
190
Multis holeribus.
190b
Curato aegrotos domi.
numquid uis?
191b
Uenias temperi.
191c
Memorem mones. —
Ibo intro atque intus subducam ratiunculam,
quantillum argenti mi apud trapezitam siet.
ad fratrem, quo ire dixeram, mox iuero. —
195
Si di immortales id uoluerunt, uos hanc aerumnam exsequi,
decet id pati animo aequo: si id facietis, leuior labos erit.
domi fuistis, credo, liberi:
nunc seruitus si euenit, ei uos morigerari mos bonust
et erili imperio eamque ingeniis uostris lenem reddere.
200
indigna digna habenda sunt, erus quae facit.
200a
Oh oh oh.
Eiulatione haud opus est, oculis haud lacrimantibus:
in re mala animo si bono utare, adiuuat.
At nos pudet, quia cum catenis sumus.
203b
At pigeat postea
nostrum erum, si uos eximat uinculis,
205
aut solutos sinat, quos argento emerit.
Quid a nobis metuit? scimus nos
nostrum officium quod est, si solutos sinat.
At fugam fingitis: sentio quam rem agitis.
Nos fugiamus? quo fugiamus?
209b
In patriam.
209c
Apage, haud nos id deceat,
210
fugitiuos imitari.
210b
Immo edepol, si erit occasio, haud dehortor.
Unum exorare uos sinite nos.
211b
Quidnam id est?
Ut sine hisce arbitris
atque uobis nobis detis locum loquendi.
Fiat. abscedite hinc: nos concedamus huc.
215
sed breuem orationem incipisse.
215a
Em istuc mihi certum erat. concede huc.
Abite ab istis.
216b
Obnoxii ambo
uobis sumus propter hanc rem, quom quae uolumus nos
copia est † ea facitis nos compotes.
Secede huc nunciam, si uidetur, procul,
220
ne arbitri dicta nostra arbitrari queant
neu permanet palam haec nostra fallacia.
nam doli non doli sunt, nisi astu colas,
sed malum maxumum, si id palam prouenit.
nam si erus mihi es tu atque ego me tuom esse seruom assimulo,
225
tamen uiso opust, cauto est opus, ut hoc sobrie sineque arbitris
accurate agatur, docte et diligenter;
tanta incepta res est: haud somniculose hoc
agendum est.
228b
Ero ut me uoles esse.
228c
Spero.
Nam tu nunc uides pro tuo caro capite
230
carum offerre me meum caput uilitati.
Scio.
231b
At scire memento, quando id quod uoles habebis;
nam fere maxima pars morem hunc homines habent: quod sibi uolunt,
dum id impetrant, boni sunt;
sed id ubi iam penes sese habent,
235
ex bonis pessimi et fraudulentissimi
235a
fiunt: nunc ut mihi te uolo esse autumo.
quod tibi suadeam, suadeam meo patri.
Pol ego si te audeam, meum patrem nominem:
nam secundum patrem tu es pater proximus.
240
Audio.
240b
Et propterea saepius te uti memineris moneo:
non ego erus tibi, sed seruos sum; nunc obsecro te hoc unum —
quoniam nobis di immortales animum ostenderunt suom,
ut qui erum me tibi fuisse atque esse conseruom uelint,
quom antehac pro iure imperitabam meo, nunc te oro per precem —
245
per fortunam incertam et per mei te erga bonitatem patris,
perque conseruitium commune, quod hostica euenit manu,
ne me secus honore honestes quam quom seruibas mihi,
atque ut qui fueris et qui nunc sis meminisse ut memineris.
Scio quidem me te esse nunc et te esse me.
249b
Em istuc si potes
250
memoriter meminisse, inest spes nobis in hac astutia.
Iam ego reuertar intro, si ex his quae uolo exquisiuero.
ubi sunt isti quos ante aedis iussi huc produci foras?
Edepol tibi ne in quaestione essemus cautum intellego,
ita uinclis custodiisque circum moeniti sumus.
255
Qui cauet ne decipiatur, uix cauet, cum etiam cauet;
etiam cum cauisse ratus est, saepe is cautor captus est.
an uero non iusta causa est, ut uos seruem sedulo,
quos tam grandi sim mercatus praesenti pecunia?
Neque pol tibi nos, quia nos seruas, aequomst uitio uortere,
260
neque te nobis, si abeamus hinc, si fuat occasio.
Ut uos hic, itidem illic apud uos meus seruatur filius.
Captus est?
262b
Ita.
262c
Non igitur nos soli ignaui fuimus.
Secede huc. nam sunt quae ex te solo scitari uolo.
quarum rerum te falsilocum mi esse nolo.
264b
Non ero
265
quod sciam. si quid nescibo, id nescium tradam tibi.
Nunc senex est in tostrina, nunc iam cultros attinet.
ne id quidem, inuolucrum inicere, uoluit, uestem ut ne inquinet.
sed utrum strictimne adtonsurum dicam esse an per pectinem,
nescio; uerum, si frugist, usque admutilabit probe.
270
Quid tu? seruosne esse an liber mauelis, memora mihi.
Proxumum quod sit bono quodque a malo longissume,
id uolo; quamquam non multum fuit molesta seruitus,
nec mihi secus erat quam si essem familiaris filius.
Eugepae, Thalem talento non emam Milesium,
275
nam ad sapientiam huius nimius nugator fuit.
ut facete orationem ad seruitutem contulit.
Quo de genere natust illic Philocrates?
277b
Polyplusio:
quod genus illi est unum pollens atque honoratissumum.
Quid ipsus hic? quo honore est illic?
279b
Summo, atque ab summis uiris.
280
Tum igitur ei cum in Aleis tanta gratia est, ut praedicas,
quid diuitiae, suntne opimae?
281b
Unde excoquat sebum senex.
Quid pater, uiuitne?
282b
Uiuom, cum inde abimus, liquimus;
nunc uiuatne necne, id Orcum scire oportet scilicet.
Salua res est, philosophatur quoque iam, non mendax modo est.
285
Quid erat ei nomen?
285b
Thensaurochrysonicochrysides.
Uidelicet propter diuitias inditum id nomen quasi est.
Immo edepol propter auaritiam ipsius atque audaciam.
nam ille quidem Theodoromedes fuit germano nomine.
Quid tu ais? tenaxne pater est eius?
289b
Immo edepol pertinax;
290
quin etiam ut magis noscas: Genio suo ubi quando sacruficat,
ad rem diuinam quibus est opus, Samiis uasis utitur,
ne ipse Genius surripiat: proinde aliis ut credat uide.
Sequere hac me igitur. eadem ego ex hoc quae uolo exquaesiuero.
Philocrates, hic fecit, hominem frugi ut facere oportuit.
295
nam ego ex hoc quo genere gnatus sis scio, hic fassust mihi;
haec tu eadem si confiteri uis, tua ex re feceris:
quae tamen scio scire me ex hoc.
297b
Fecit officium hic suom,
cum tibi est confessus uerum, quamquam uolui sedulo
meam nobilitatem occultare et genus et diuitias meas,
300
Hegio; nunc quando patriam et libertatem perdidi,
non ego istunc me potius quam te metuere aequom censeo.
uis hostilis cum istoc fecit meas opes aequabiles;
memini, cum dicto haud audebat: facto nunc laedat licet.
sed uiden? fortuna humana fingit artatque ut lubet:
305
me, qui liber fueram, seruom fecit, e summo infimum;
qui imperare insueram, nunc alterius imperio obsequor.
et quidem si, proinde ut ipse fui imperator familiae,
habeam dominum, non uerear ne iniuste aut grauiter mi imperet.
Hegio, hoc te monitum, nisi forte ipse non uis, uoluerim.
310
Loquere audacter.
310b
Tam ego fui ante liber quam gnatus tuos,
tam mihi quam illi libertatem hostilis eripuit manus,
tam ille apud nos seruit, quam ego nunc hic apud te seruio.
est profecto deus, qui quae nos gerimus auditque et uidet:
is, uti tu me hic habueris, proinde illum illic curauerit;
315
bene merenti bene profuerit, male merenti par erit.
quam tu filium tuom, tam pater me meus desiderat.
Memini ego istuc. sed faterin eadem quae hic fassust mihi?
Ego patri meo esse fateor summas diuitias domi
meque summo genere gnatum. sed te optestor, Hegio,
320
ne tuom animum auariorem faxint diuitiae meae:
ne patri, tam etsi sum unicus, decere uideatur magis,
me saturum seruire apud te sumptu et uestitu tuo
potius quam illi, ubi minime honestumst, mendicantem uiuere.
Ego uirtute deum et maiorum nostrum diues sum satis.
325
non ego omnino lucrum omne esse utile homini existimo:
scio ego, multos iam lucrum lutulentos homines reddidit;
est etiam ubi profecto damnum praestet facere quam lucrum.
odi ego aurum: multa multis saepe suasit perperam.
nunc hoc animum aduorte, ut ea quae sentio pariter scias.
330
filius meus illic apud uos seruit captus Alide:
eum si reddis mihi, praeterea unum nummum ne duis;
et te et hunc amittam hinc. alio pacto abire non potes.
Optumum atque aequissumum oras optumusque hominum es homo.
sed is priuatam seruitutem seruit illi an publicam?
335
Priuatam medici Menarchi.
335b
Pol is quidem huius est cliens.
tam hoc quidem tibi in procliui quam imber est quando pluit.
Fac is homo ut redimatur.
337b
Faciam. sed te id oro, Hegio —
Quid uis, dum ab re ne quid ores, faciam.
338b
Ausculta, tum scies.
ego me amitti, donicum ille huc redierit, non postulo.
340
uerum quaeso ut aestumatum hunc mihi des, quem mittam ad patrem,
ut is homo redimatur illi.
341b
Immo alium potius misero
hinc, ubi erunt indutiae, illuc, tuom qui conueniat patrem,
qui tua quae tu iusseris mandata ita ut uelis perferat.
At nihil est ignotum ad illum mittere: operam luseris.
345
hunc mitte, hic transactum reddet omne, si illuc uenerit.
nec quemquam fideliorem neque cui plus credat potes
mittere ad eum nec qui magis sit seruos ex sententia,
neque adeo cui suom concredat filium hodie audacius.
ne uereare, meo periclo huius ego experiar fidem,
350
fretus ingenio eius, quod me esse scit erga se beneuolum.
Mittam equidem istunc aestumatum tua fide, si uis.
351b
Uolo;
quam citissime potest, tam hoc cedere ad factum uolo.
Num quae causa est quin, si ille huc non redeat, uiginti minas
mihi des pro illo?
354b
Optuma immo.
354c
Soluite istum nunciam,
355
atque utrumque.
355b
Di tibi omnis omnia optata offerant,
cum me tanto honore honestas cumque ex uinclis eximis.
hoc quidem haud molestumst, iam quod collus collari caret.
Quod bonis bene fit beneficium, gratia ea grauida est bonis.
nunc tu illum si illo es missurus, dice monstra praecipe
360
quae ad patrem uis nuntiari. uin uocem huc ad te?
360b
Uoca.
Quae res bene uortat mihi meoque filio
uobisque, uolt te nouos erus operam dare
tuo ueteri domino, quod is uelit, fideliter.
nam ego te aestumatum huic dedi uiginti minis,
365
hic autem te ait mittere hinc uelle ad patrem,
meum ut illic redimat filium, mutatio
inter me atque illum ut nostris fiat filiis.
Utroque uorsum rectumst ingenium meum,
ad te atque ad illum; pro rota me uti licet:
370
uel ego huc uel illuc uortar, quo imperabitis.
Tute tibi tuopte ingenio prodes plurumum,
cum seruitutem ita fers ut ferri decet.
sequere. em tibi hominem.
373b
Gratiam habeo tibi,
quom copiam istam mi et potestatem facis,
375
ut ego ad parentes hunc remittam nuntium,
qui me quid rerum hic agitem et quid fieri uelim
patri meo, ordine omnem rem, illuc perferat.
nunc ita conuenit inter me atque hunc, Tyndare,
ut te aestumatum in Alidem mittam ad patrem,
380
si non rebitas huc, ut uiginti minas
dem pro te.
381b
Recte conuenisse sentio.
nam pater expectat aut me aut aliquem nuntium,
qui hinc ad se ueniat.
383b
Ergo animum aduortas uolo
quae nuntiare hinc te uolo in patriam ad patrem.
385
Philocrates, ut adhuc locorum feci, faciam sedulo,
ut potissimum quod in rem recte conducat tuam,
id petam idque persequar corde et animo atque uiribus.
Facis ita ut te facere oportet. nunc animum aduortas uolo:
omnium primum salutem dicito matri et patri
390
et cognatis et si quem alium beneuolentem uideris;
me hic ualere et seruitutem seruire huic homini optumo,
qui me honore honestiorem semper fecit et facit.
Istuc ne praecipias, facile memoria memini tamen.
Nam equidem, nisi quod custodem habeo, liberum me esse arbitror.
395
dicito patri, quo pacto mihi cum hoc conuenerit
de huius filio.
396b
Quae memini, mora mera est monerier.
Ut eum redimat et remittat nostrum huc amborum uicem.
Meminero.
398b
At quamprimum pote: istuc in rem utriquest maxime.
Non tuom tu magis uidere quam ille suom gnatum cupit.
400
Meus mihi, suos cuique est carus.
400b
Numquid aliud uis patri
nuntiari?
401b
Me hic ualere et (tute audacter dicito,
Tyndare) inter nos fuisse ingenio haud discordabili,
neque te commeruisse culpam (neque me aduersatum tibi)
beneque ero gessisse morem in tantis aerumnis tamen;
405
neque med umquam deseruisse te neque factis neque fide,
rebus in dubiis egenis. haec pater quando sciet,
Tyndare, ut fueris animatus erga suom gnatum atque se,
numquam erit tam auarus, quin te gratiis emittat manu †
et mea opera, si hinc rebito, faciam ut faciat facilius.
410
nam tua opera et comitate et uirtute et sapientia
fecisti ut redire liceat ad parentis denuo,
cum apud hunc confessus es et genus et diuitias meas:
quo pacto emisisti e uinclis tuom erum tua sapientia.
Feci ego ista ut commemoras, et te meminisse id gratum est mihi.
415
merito tibi ea euenerunt a me; nam nunc, Philocrates,
si ego item memorem quae me erga multa fecisti bene,
nox diem adimat; nam quasi seruos meus esses, nihilo setius
tu mihi obsequiosus semper fuisti.
418b
Di uostram fidem,
hominum ingenium liberale. ut lacrumas excutiunt mihi.
420
uideas corde amare inter se. quantis lautus laudibus
suom erum seruos collaudauit.
421b
Pol istic me haud centesimam
partem laudat quam ipse meritust ut laudetur laudibus.
Ergo cum optume fecisti, nunc adest occasio
bene facta cumulare, ut erga hunc rem geras fideliter.
425
Magis non factum possum uelle, quam opera experiar persequi;
id ut scias, Iouem supremum testem laudo, Hegio,
me infidelem non futurum Philocrati.
427b
Probus es homo.
Nec me secus umquam ei facturum quicquam quam memet mihi.
Istaec dicta te experiri et operis et factis uolo;
430
et, quo minus dixi quam uolui de te, animum aduortas uolo,
atque horunc uerborum causa caueto mi iratus fuas;
sed, te quaeso, cogitato hinc mea fide mitti domum
te aestimatum, et meam esse uitam hic pro te positam pignori,
ne tu me ignores, quom extemplo meo e conspectu abscesseris,
435
quom me seruom in seruitute pro ted hic reliqueris,
tuque te pro libero esse ducas, pignus deseras
neque des operam pro me ut huius reducem facias filium;
scito te hinc minis uiginti aestumatum mittier.
fac fidelis sis fideli, caue fidem fluxam geras:
440
nam pater, scio, faciet quae illum facere oportet omnia;
serua tibi in perpetuom amicum me, atque hunc inuentum inueni.
haec per dexteram tuam te dextera retinens manu
opsecro, infidelior mihi ne fuas quam ego sum tibi.
tu hoc age. tu mihi erus nunc es, tu patronus, tu pater,
445
tibi commendo spes opesque meas.
445b
Mandauisti satis.
satin habes, mandata quae sunt facta si refero?
446b
Satis.
Et tua et tua huc ornatus reueniam ex sententia.
numquid aliud?
448b
Ut quam primum possis redeas.
448c
Res monet.
Sequere me, uiaticum ut dem a trapezita tibi,
450
eadem opera a praetore sumam syngraphum.
450b
Quem syngraphum?
Quem hic ferat secum ad legionem, hinc ire huic ut liceat domum.
tu intro abi.
452b
Bene ambulato. —
452c
Bene uale.
452d
Edepol rem meam
constabiliui, quom illos emi de praeda a quaestoribus;
expediui ex seruitute filium, si dis placet.
455
at etiam dubitaui, hos homines emerem an non emerem, diu.
seruate istum sultis intus, serui, ne quoquam pedem
ecferat sine custodela. iam ego apparebo domi;
ad fratrem modo captiuos alios inuiso meos,
eadem percontabor, ecquis hunc adulescentem nouerit.
460
sequere tu, te ut amittam; ei rei primum praeuorti uolo. —
Miser homo est, qui ipse sibi quod edit quaerit et id aegre inuenit,
sed ille est miserior, qui et aegre quaerit et nihil inuenit;
ille miserrimust, qui cum esse cupit, tum quod edit non habet.
nam hercle ego huic die, si liceat, oculos effodiam libens,
465
ita malignitate onerauit omnis mortalis mihi;
neque ieiuniosiorem neque magis ecfertum fame
uidi nec quoi minus procedat quidquid facere occeperit,
ita uenter gutturque resident esurialis ferias.
ilicet parasiticae arti maximam malam crucem,
470
ita iuuentus iam ridiculos inopesque ab se segregat.
nil morantur iam Lacones unisubselli uiros,
plagipatidas, quibus sunt uerba sine penu et pecunia:
eos requirunt, qui libenter, quom ederint, reddant domi;
ipsi obsonant, quae parasitorum ante erat prouincia,
475
ipsi de foro tam aperto capite ad lenones eunt
quam in tribu aperto capite sontes condemnant reos;
neque ridiculos iam terrunci faciunt, sese omnes amant.
nam uti dudum hinc abii, accessi ad adulescentes in foro.
saluete inquam. quo imus una inquam ad prandium? atque illi tacent.
480
quis ait hoc aut quis profitetur? inquam. quasi muti silent,
neque me rident. ubi cenamus? inquam. atque illi abnuont.
dico unum ridiculum dictum de dictis melioribus,
quibus solebam menstruales epulas ante adipiscier:
nemo ridet; sciui extemplo rem de compecto geri;
485
ne canem quidem irritatam uoluit quisquam imitarier,
saltem, si non arriderent, dentes ut restringerent.
abeo ab illis, postquam uideo me sic ludificarier;
pergo ad alios, uenio ad alios, deinde ad alios: una res.
omnes de compecto rem agunt, quasi in Uelabro olearii.
490
nunc redeo inde, quoniam me ibi uideo ludificarier.
item alii parasiti frustra obambulabant in foro.
nunc barbarica lege certumst ius meum omne persequi:
qui consilium iniere, quo nos uictu et uita prohibeant,
is diem dicam, irrogabo multam, ut mihi cenas decem
495
meo arbitratu dent, cum cara annona sit. sic egero.
nunc ibo ad portum hinc: est illic mi una spes cenatica;
si ea decolabit, redibo huc ad senem ad cenam asperam. —
Quid est suauius, quam bene rem gerere,
bono publico, sic ut ego feci heri,
500
cum emi hosce homines: ubi quisque uident,
eunt obuiam gratulanturque eam rem.
ita me miserum restitando
retinendoque lassum reddiderunt:
uix ex gratulando miser iam eminebam.
505
tandem abii ad praetorem; ibi uix requieui:
rogo syngraphum, datur mi ilico; dedi Tyndaro: ille abiit domum.
inde ilico praeuortor domum, postquam id actum est;
eo protinus ad fratrem, mei ubi sunt alii captiui.
rogo, Philocratem ex Alide ecquis hominum
510
nouerit: tandem hic exclamat, eum sibi esse sodalem;
dico eum esse apud me; hic extemplo orat obsecratque,
eum sibi ut liceat uidere:
iussi ilico hunc exsolui. nunc tu sequere me,
514_515
ut quod me orauisti impetres, eum hominem uti conuenias. —
Nunc illud est, cum me fuisse quam esse nimio mauelim:
nunc spes opes auxiliaque a me segregant spernuntque se.
hic illest dies, cum nulla uitae meae salus sperabilest,
neque † exilium exitio est neque adeo spes, quae mi hunc aspellat metum,
520
nec subdolis mendaciis mihi usquam mantellum est meis,
nec sycophantiis nec fucis ullum mantellum obuiam est
neque deprecatio perfidiis meis nec male factis fuga est,
nec confidentiae usquam hospitium est nec deuerticulum dolis:
operta quae fuere aperta sunt, patent praestigiae,
525
omnis res palam est, neque de hac re negotium est,
quin male occidam oppetamque pestem eri uicem meamque.
perdidit me Aristophontes hic qui uenit modo intro †
is me nouit, is sodalis Philocrati et cognatus est.
neque iam Salus seruare, si uolt, me potest, nec copia est,
530
nisi si aliquam corde machinor astutiam.
quam, malum? quid machiner? quid comminiscar? maxumas
nugas ineptus incipisso. haereo.
Quo illum nunc hominem proripuisse foras se dicam ex aedibus?
Nunc enim uero ego occidi: eunt ad te hostes, Tyndare.
535
quid loquar? quid fabulabor? quid negabo aut quid fatebor?
mihi res omnis in incerto sita est. quid rebus confidam meis?
utinam te di prius perderent, quam periisti e patria tua,
Aristophontes, qui ex parata re imparatam omnem facis.
occisa est haec res, nisi reperio atrocem mi aliquam astutiam.
540
Sequere. em tibi hominem. adi, atque adloquere.
540b
Quis homo est me hominum miserior?
Quid istuc est quod meos te dicam fugitare oculos, Tyndare,
proque ignoto me aspernari, quasi me numquam noueris?
equidem tam sum seruos quam tu, etsi ego domi liber fui,
tu usque a puero seruitutem seruiuisti in Alide.
545
Edepol minime miror, si te fugitat aut oculos tuos,
aut si te odit, qui istum appelles Tyndarum pro Philocrate.
Hegio, hic homo rabiosus habitus est in Alide,
ne tu quod istic fabuletur auris immittas tuas.
nam istic hastis insectatus est domi matrem et patrem,
550
et illic isti qui insputatur morbus interdum uenit.
proin tu ab istoc procul recedas.
551b
Ultro istum a me.
551c
Ain, uerbero?
me rabiosum atque insectatum esse hastis meum memoras patrem,
et eum morbum mi esse, ut qui me opus sit insputarier?
Ne uerere, multos iste morbus homines macerat,
555
quibus insputari saluti fuit atque is profuit.
Quid tu autem? etiam huic credis?
556b
Quid ego credam huic?
556c
Insanum esse me?
Uiden tu hunc, quam inimico uoltu intuetur? concedi optumumst,
Hegio: fit quod tibi ego dixi, gliscit rabies, caue tibi.
Credidi esse insanum extemplo, ubi te appellauit Tyndarum.
560
Quin suom ipse interdum ignorat nomen neque scit qui siet.
At etiam te suom sodalem esse aibat.
561b
Haud uidi magis.
et quidem Alcumeus atque Orestes et Lycurgus postea
una opera mihi sunt sodales qua iste.
563b
At etiam, furcifer,
male loqui mi audes? non ego te noui?
564b
Pol planum id quidem est,
565
non nouisse, qui istum appelles Tyndarum pro Philocrate.
quem uides, eum ignoras: illum nominas quem non uides.
Immo iste eum sese ait, qui non est, esse, et qui uero est, negat.
Tu enim repertu 's repertus es, Philocratem qui superes ueriuerbio.
Pol ego ut rem uideo, tu inuentu 's inuentus es, uera uanitudine
570
qui conuincas. sed quaeso hercle, agedum aspice ad me.
570b
Em.
570c
Dic modo:
tun negas te Tyndarum esse?
571b
Nego, inquam.
571c
Tun te Philocratem
esse ais?
572b
Ego, inquam.
572c
Tune huic credis?
572d
Plus quidem quam tibi aut mihi.
nam ille quidem, quem tu hunc memoras esse, hodie hinc abiit Alidem
ad patrem huius.
574b
Quem patrem, qui seruos est?
574c
Et tu quidem
575
seruos es, liber fuisti, et ego me confido fore,
si huius huc reconciliasso in libertatem filium.
Quid ais, furcifer? tun te gnatum esse memoras liberum?
Non equidem me Liberum, sed Philocratem esse aio.
578b
Quid est?
ut scelestus, Hegio, nunc iste te ludos facit.
580
nam is est seruos ipse, neque praeter se umquam ei seruos fuit.
Quia tute ipse eges in patria nec tibi qui uiuas domist,
omnis inueniri similis tui uis; non mirum facis:
est miserorum, ut maleuolentes sint atque inuideant bonis.
Hegio, uide sis, ne quid tu huic temere insistas credere.
585
atque, ut perspicio, profecto iam aliquid pugnae edidit.
filium tuom quod redimere se ait, id ne utiquam mihi placet.
Scio te id nolle fieri; efficiam tamen ego id, si di adiuuant.
illum restituam huic, hic autem in Alidem me meo patri.
propterea ad patrem hinc amisi Tyndarum.
589b
Quin tute is es:
590
neque praeter te in Alide ullus seruos istoc nominest.
Pergin seruom me exprobrare esse, id quod ui hostili optigit?
Enim iam nequeo contineri.
592b
Heus, audin quid ait? quin fugis?
iam illic hic nos insectabit lapidibus, nisi illunc iubes
comprehendi.
594b
Crucior.
594c
Ardent oculi: fit opus, Hegio;
595
uiden tu illi maculari corpus totum maculis luridis?
atra bilis agitat hominem.
596b
At pol te, si hic sapiat senex,
pix atra agitet apud carnificem tuoque capiti inluceat.
Iam deliramenta loquitur, laruae stimulant uirum.
hercle qui, si hunc comprehendi iusseris, sapias magis.
600
Crucior, lapidem non habere me, ut illi mastigiae
cerebrum excutiam, qui me insanum uerbis concinnat suis.
Audin lapidem quaeritare?
602b
Solus te solum uolo,
Hegio.
603b
Istinc loquere, si quid uis, procul. tamen audiam.
Namque edepol si adbites propius, os denasabit tibi
605
mordicus.
605b
Neque pol me insanum, Hegio, esse creduis
neque fuisse umquam, neque esse morbum quem istic autumat.
uerum si quid metuis a me, iube me uinciri: uolo,
dum istic itidem uinciatur.
608b
Immo enim uero, Hegio,
istic, qui uolt, uinciatur.
609b
Tace modo. ego te, Philocrates
610
false, faciam ut uerus hodie reperiare Tyndarus.
quid mi abnutas?
611b
Tibi ego abnuto?
611c
Quid agat, si absis longius?
Quid ais? quid si adeam hunc insanum?
612b
Nugas. ludificabitur,
garriet quoi neque pes umquam neque caput compareat.
615
ornamenta absunt: Aiacem, hunc cum uides, ipsum uides.
Nihili facio. tamen adibo.
616b
Nunc ego omnino occidi,
nunc ego inter sacrum saxumque sto, nec quid faciam scio.
Do tibi operam, Aristophontes, si quid est quod me uelis.
Ex me audibis uera quae nunc falsa opinare, Hegio.
620
sed hoc primum, me expurigare tibi uolo, me insaniam
neque tenere neque mi esse ullum morbum, nisi quod seruio.
at ita me rex deorum atque hominum faxit patriae compotem,
ut istic Philocrates non magis est quam aut ego aut tu.
623b
Eho dic mihi,
quis illic igitur est?
624b
Quem dudum dixi a principio tibi.
625
hoc si secus reperies, nullam causam dico quin mihi
et parentum et libertatis apud te deliquio siet.
Quid tu ais?
627b
Me tuom esse seruom et te meum erum.
627c
Haud istuc rogo.
fuistin liber?
628b
Fui.
628c
Enim uero non fuit, nugas agit.
Qui tu scis? an tu fortasse fuisti meae matri obstetrix,
630
qui id tam audacter dicere audes?
630b
Puerum te uidi puer.
At ego te uideo maior maiorem: em rursum tibi.
meam rem non cures, si recte facias. num ego curo tuam?
Fuitne huic pater Thensaurochrysonicochrysides?
Non fuit, neque ego istuc nomen umquam audiui ante hunc diem.
635
Philocrati Theodoromedes fuit pater.
635b
Pereo probe.
quin quiescis? i dierectum cor meum, ac suspende te.
tu sussultas, ego miser uix asto prae formidine.
Satin istuc mihi exquisitum est, fuisse hunc seruom in Alide
neque esse hunc Philocratem?
639b
Tam satis quam numquam hoc inuenies secus.
640
sed ubi is nunc est?
640b
Ubi ego minime atque ipsus se uolt maxume.
sed uide sis.
643b
Quin exploratum dico et prouisum hoc tibi.
Certon?
644b
Quin nihil, inquam, inuenies magis hoc certo certius.
645
Philocrates iam inde usque amicus fuit mihi a puero puer.
Tum igitur ego deruncinatus, deartuatus sum miser
huius scelesti techinis, qui me ut lubitum est ductauit dolis.
sed qua faciest tuos sodalis Philocrates?
646b
Dicam tibi:
macilento ore, naso acuto, corpore albo, oculis nigris,
subrufus aliquantum, crispus, cincinnatus.
648b
Conuenit.
Ut quidem hercle in medium ego hodie pessume processerim.
650
uae illis uirgis miseris, quae hodie in tergo morientur meo.
Uerba mihi data esse uideo.
651b
Quid cessatis, compedes,
currere ad me meaque amplecti crura, ut uos custodiam?
Satin med illi hodie scelesti capti ceperunt dolo?
illic seruom se assimulabat, hic sese autem liberum.
655
nuculeum amisi, retinui pignori putamina.
ita mihi stolido sursum uersum os subleuere offuciis.
hic quidem me numquam irridebit. Colaphe, Cordalio, Corax,
ite istinc, ecferte lora.
658b
Num lignatum mittimur?
Inicite huic manicas mastigiae.
660
Quid hoc est negoti? quid ego deliqui?
660b
Rogas,
sator sartorque scelerum, et messor maxume?
Non occatorem dicere audebas prius?
nam semper occant prius quam sariunt rustici.
At ut confidenter mihi contra astitit.
665
Decet innocentem seruom atque innoxium
confidentem esse, suom apud erum potissimum.
Adstringite isti sultis uehementer manus.
Tuos sum, tu has quidem uel praecidi iube.
sed quid negoti est, quam ob rem suscenses mihi?
670
Quia me meamque rem, quod in te uno fuit,
tuis scelestis falsidicis fallaciis
deartuasti dilacerauisti atque opes
confecisti omnes, res ac rationes meas:
ita mi exemisti Philocratem fallaciis.
675
illum esse seruom credidi, te liberum;
ita uosmet aiebatis itaque nomina
inter uos permutastis.
677b
Fateor, omnia
facta esse ita ut tu dicis, et fallaciis
abiisse eum abs te mea opera atque astutia;
680
an, obsecro hercle te, id nunc suscenses mihi?
At cum cruciatu maxumo id factumst tuo.
Dum ne ob male facta, peream, parui aestumo.
si ego hic peribo, ast ille ut dixit non redit,
at erit mi hoc factum mortuo memorabile,
685
me meum erum captum ex seruitute atque hostibus
reducem fecisse liberum in patriam ad patrem,
meumque potius me caput periculo
praeoptauisse, quam is periret, ponere.
Facito ergo ut Acherunti clueas gloria.
690
Qui per uirtutem, periit, at non interit.
Quando ego te exemplis pessumis cruciauero
atque ob sutelas tuas te morti misero,
uel te interiisse uel periisse praedicent;
dum pereas, nihil intererit: dicant uiuere.
695
Pol si istuc faxis, haud sine poena feceris,
si ille huc rebitet, sicut confido affore.
Pro di immortales, nunc ego teneo, nunc scio
quid hoc sit negoti. meus sodalis Philocrates
in libertate est ad patrem in patria. bene est,
700
nec quisquam est mihi, aeque melius cui uelim.
sed hoc mihi aegre est, me huic dedisse operam malam,
qui nunc propter me meaque uerba uinctus est.
Uotuin te quicquam mi hodie falsum proloqui?
Uotuisti.
704b
Cur es ausus mentiri mihi?
705
Quia uera obessent illi quoi operam dabam:
nunc falsa prosunt.
706b
At tibi oberunt.
706c
Optumest.
at erum seruaui, quem seruatum gaudeo,
cui me custodem addiderat erus maior meus.
sed malene id factum arbitrare?
709b
Pessume.
710
At ego aio recte, qui abs te sorsum sentio.
nam cogitato, si quis hoc gnato tuo
tuos seruos faxit, qualem haberes gratiam?
emitteresne necne eum seruom manu?
essetne apud te is seruos acceptissimus?
715
responde.
715b
Opinor.
715c
Cur ergo iratus mihi es?
Quia illi fuisti quam mihi fidelior.
Quid? tu una nocte postulauisti et die
recens captum hominem, nuperum nouicium,
te perdocere ut melius consulerem tibi,
720
quam illi, quicum una a puero aetatem exegeram?
Ergo ab eo petito gratiam istam. ducite,
ubi ponderosas crassas capiat compedes.
inde ibis porro in latomias lapidarias.
ibi quom alii octonos lapides effodiunt, nisi
725
cotidiano sesquiopus confeceris,
Sescentoplago nomen indetur tibi.
Per deos atque homines ego te obtestor, Hegio,
ne tu istunc hominem perduis.
728b
Curabitur;
nam noctu neruo uinctus custodibitur,
730
interdius sub terra lapides eximet:
diu ego hunc cruciabo, non uno absoluam die.
Certumne est tibi istuc?
732b
Non moriri certius.
abducite istum actutum ad Hippolytum fabrum,
iubete huic crassas compedes impingier;
735
inde extra portam ad meum libertum Cordalum
in lapicidinas facite deductus siet:
atque hunc me uelle dicite ita curarier,
ne qui deterius huic sit quam cui pessume est.
Cur ego te inuito me esse saluom postulem?
740
periclum uitae meae tuo stat periculo.
post mortem in morte nihil est quod metuam mali.
etsi peruiuo usque ad summam aetatem, tamen
breue spatium est perferundi quae minitas mihi.
uale atque salue, etsi aliter ut dicam meres.
745
tu, Aristophontes, de me ut meruisti, ita uale;
nam mihi propter te hoc optigit.
746b
Abducite.
At unum hoc quaeso, si huc rebitet Philocrates,
ut mi eius facias conueniundi copiam.
Periistis, nisi hunc iam e conspectu abducitis.
750
Uis haec quidem hercle est, et trahi et trudi simul. —
Illic est abductus recta in phylacam, ut dignus est.
ego illis captiuis aliis documentum dabo,
ne tale quisquam facinus incipere audeat.
quod absque hoc esset, qui mihi hoc fecit palam,
755
usque offrenatum suis me ductarent dolis.
nunc certum est nulli posthac quicquam credere.
satis sum semel deceptus. speraui miser
ex seruitute me exemisse filium:
ea spes elapsa est. perdidi unum filium,
760
puerum quadrimum quem mihi seruos surpuit,
neque eum seruom umquam repperi neque filium;
maior potitus hostium est. quod hoc est scelus?
quasi in orbitatem liberos produxerim.
sequere hac. reducam te ubi fuisti. neminis
765
miserere certum est, quia mei miseret neminem. —
Exauspicaui ex uinclis. nunc intellego
redauspicandum esse in catenas denuo. —
Iuppiter supreme, seruas me measque auges opes,
maximas opimitates opiparasque offers mihi,
770
laudem lucrum, ludum iocum, festiuitatem ferias,
pompam penum, potationis saturitatem, gaudium,
nec cuiquam homini supplicare nunc certum est mihi;
nam uel prodesse amico possum uel inimicum perdere,
ita hic me amoenitate amoena amoenus onerauit dies.
775
sine sacris hereditatem sum aptus effertissimam.
nunc ad senem cursum capessam hunc Hegionem, cui boni
tantum affero quantum ipsus a dis optat, atque etiam amplius.
nunc certa res est, eodem pacto ut comici serui solent
coniciam in collum pallium, primo ex med hanc rem ut audiat;
780
speroque me ob hunc nuntium aeternum adepturum cibum.
Quanto in pectore hanc rem meo magis uoluto,
tanto mi aegritudo auctior est in animo.
ad illum modum sublitum os esse mi hodie!
neque id perspicere quiui.
785
quod cum scibitur, tum per urbem inridebor.
cum extemplo ad forum aduenero, omnes loquentur:
hic illest senex doctus, quoi uerba data sunt.
sed Ergasilus estne hic, procul quem uideo?
conlecto quidem est pallio. quidnam acturust?
790
Moue aps te moram atque, Ergasile, age hanc rem.
eminor interminorque, ne mi obstiterit obuiam
nisi quis satis diu uixisse sese homo arbitrabitur.
nam qui obstiterit, ore sistet.
793b
Hic homo pugilatum incipit.
Facere certumst. proinde ita omnes itinera insistant sua,
795
ne quis in hanc plateam negoti conferat quicquam sui.
nam meus est ballista pugnus, cubitus catapultast mihi,
umerus aries, tum genu quemque icero ad terram dabo,
dentilegos omnes mortales faciam, quemque offendero.
Quae illaec eminatiost nam? nequeo mirari satis.
800
Faciam ut huius diei locique meique semper meminerit.
Qui mihi in cursu opstiterit, faxo uitae is extemplo opstiterit suae.
Quid hic homo tantum incipissit facere cum tantis minis?
Prius edico, ne quis propter culpam capiatur suam:
continete uos domi, prohibete a uobis uim meam.
805
Mira edepol sunt, ni hic in uentrem sumpsit confidentiam.
uae misero illi, cuius cibo iste factust imperiosior.
Tum pistores scrofipasci, qui alunt furfuribus sues,
quarum odore praeterire nemo pistrinum potest:
eorum si quoiusquam scrofam in publico conspexero,
810
ex ipsis dominis meis pugnis exculcabo furfures.
Basilicas edictiones atque imperiosas habet:
satur homost, habet profecto in uentre confidentiam.
Tum piscatores, qui praebent populo pisces foetidos,
qui aduehuntur quadrupedanti crucianti cantherio,
815
quorum odos subbasilicanos omnes abigit in forum,
eis ego ora uerberabo surpiculis piscariis,
ut sciant, alieno naso quam exhibeant molestiam.
tum lanii autem, qui concinnant liberis orbas oues,
qui locant caedundos agnos et duplam agninam danunt,
820
qui petroni nomen indunt uerueci sectario,
eum ego si in uia petronem publica conspexero,
et petronem et dominum reddam mortales miserrumos.
Eugepae, edictiones aedilicias hic quidem habet,
mirumque adeost ni hunc fecere sibi Aetoli agoranomum.
825
Non ego nunc parasitus sum, sed regum rex regalior,
tantus uentri commeatus meo adest in portu cibus.
sed ego cesso hunc Hegionem onerare laetitia senem,
quo homine hominum adaeque nemo uiuit fortunatior?
Quae illaec est laetitia, quam illic laetus largitur mihi?
830
Heus ubi estis? ecquis hic est? ecquis hoc aperit ostium?
Hic homo ad cenam recipit se ad me.
831b
Aperite hasce ambas fores
prius quam pultando assulatim foribus exitium adfero.
Perlubet hunc hominem colloqui. Ergasile.
833b
Ergasilum qui uocat?
Respice.
834b
Fortuna quod tibi nec facit nec faciet, me iubes.
835
sed quis est?
835b
Respice ad me, Hegio sum.
835c
Oh mihi,
quantum est hominum optumorum optume, in tempore aduenis.
Nescio quem ad portum nactus es ubi cenes, eo fastidis.
Cedo manum.
838b
Manum?
838c
Manum, inquam, cedo tuam actutum.
838d
Tene.
Gaude.
839b
Quid ego gaudeam?
839c
Quia ego impero, age gaude modo.
840
Pol maerores mi anteuortunt gaudiis.
840b
Noli irascier
iam ego ex corpore exigam omnis maculas maerorum tibi.
gaude audacter.
842b
Gaudeo, etsi nil scio quod gaudeam.
Bene facis. iube —
843b
Quid iubeam?
843c
Ignem ingentem fieri.
Ignem ingentem?
844b
Ita dico, magnus ut sit.
844c
Quid? me, uolturi,
845
tuan causa aedis incensurum censes?
845b
Noli irascier.
iuben an non iubes astitui aulas, patinas elui,
† laridum atque epulas foueri foculis feruentibus?
alium pisces praestinatum abire?
848b
Hic uigilans somniat.
Alium porcinam atque agninam et pullos gallinaceos?
850
Scis bene esse, si sit unde.
850b
† Pernam atque ophthalmiam,
horaeum, scombrum et trygonum et cetum, et mollem caseum?
Nominandi istorum tibi erit magis quam edundi copia
hic apud me, Ergasile.
853b
Mean me causa hoc censes dicere?
Nec nihil hodie nec multo plus tu hic edes, ne frustra sis.
855
proin tu tui cottidiani uicti uentrem ad me afferas.
Quin ita faciam, ut tute cupias facere sumptum, etsi ego uetem.
Egone?
857b
Tune.
857c
Tum tu mi igitur erus es.
857d
Immo beneuolens.
uin te faciam fortunatum?
858b
Malim quam miserum quidem.
Cedo manum.
859b
Em manum.
859c
Di te omnes adiuuant.
859d
Nil sentio.
860
Non enim es in senticeto, eo non sentis. sed iube
uasa tibi pura apparari ad rem diuinam cito,
atque agnum afferri proprium pinguem.
862b
Cur?
862c
Ut sacrufices.
Cui deorum?
863b
Mi hercle, nam ego nunc tibi sum summus Iuppiter,
idem ego sum Salus, Fortuna, Lux, Laetitia, Gaudium.
865
proin tu deum hunc saturitate facias tranquillum tibi.
Esurire mihi uidere.
866b
Mi quidem esurio, non tibi.
Tuo arbitratu, facile patior.
867b
Credo, consuetu 's consuetus es puer.
Iuppiter te dique perdant.
868b
Te hercle — mi aequom est gratias
agere ob nuntium; tantum ego nunc porto a portu tibi boni:
870
nunc tu mihi places.
870b
Abi, stultu 's stultus es, sero post tempus uenis.
Igitur olim si aduenissem, magis tu tum istuc diceres;
nunc hanc laetitiam accipe a me, quam fero. nam filium
tuom modo in portu Philopolemum uiuom, saluom et sospitem
uidi in publica celoce, ibidemque illum adulescentulum
875
Aleum una et tuom Stalagmum seruom, qui aufugit domo,
qui tibi surripuit quadrimum puerum filiolum tuom.
Abi in malam rem, ludis me.
877b
Ita me amabit sancta Saturitas,
Hegio, itaque suo me semper condecoret cognomine,
ut ego uidi.
879b
Meum gnatum?
879c
Tuom gnatum et genium meum.
880
Et captiuom illum Alidensem?
880b
μα τον Απολλω.
880c
Et seruolum
meum Stalagmum, meum qui gnatum surripuit?
881b
ναι ταν κοραν.
Iam credo?
882b
ναι ταν πραινεστην.
882c
Uenit?
882d
ναι ταν σιγνιαν.
Certon?
883b
ναι τον φρουσινωνα.
883c
Uide sis.
883d
ναι τον Αλατριον.
Quid tu per barbaricas urbes iuras?
884b
Quia enim item asperae
885
sunt ut tuom uictum autumabas esse.
885b
Uae aetati tuae.
Quippe quando mihi nil credis, quod ego dico sedulo.
sed Stalagmus quoius erat tunc nationis, cum hinc abit?
Siculus.
888b
At nunc Siculus non est, Boius est, Boiam terit:
liberorum quaerundorum causa ei, credo, uxor datast.
890
Dic, bonan fide tu mi istaec uerba dixisti?
890b
Bona.
Di immortales, iterum gnatus uideor, si uera autumas.
Ain tu? dubium habebis etiam, sancte quom ego iurem tibi?
postremo, Hegio, si parua iuri iurandost fides,
uise ad portum.
894b
Facere certumst. tu intus cura quod opus est.
895
sume, posce, prome quid uis. te facio cellarium.
Nam hercle, nisi mantiscinatus probe ero, fusti pectito.
Aeternum tibi dapinabo uictum, si uera autumas.
Unde id?
898b
A me meoque gnato.
898c
Sponden tu istud?
898d
Spondeo.
At ego tuom tibi aduenisse filium respondeo.
900
Cura quam optume potes. —
900b
Bene ambula et redambula.
illic hinc abiit, mihi rem summam credidit cibariam.
di immortales, iam ut ego collos praetruncabo tegoribus,
quanta pernis pestis ueniet, quanta labes larido,
quanta sumini absumedo, quanta callo calamitas,
905
quanta laniis lassitudo, quanta porcinariis.
nam si alia memorem, quae ad uentris uictum conducunt, morast.
nunc ibo, ut pro praefectura mea ius dicam larido,
et quae pendent indemnatae pernae, eis auxilium ut feram. —
Diespiter te dique, Ergasile, perdant et uentrem tuom,
910
parasitosque omnis, et qui posthac cenam parasitis dabit.
clades calamitasque, intemperies modo in nostram aduenit domum.
quasi lupus esuriens ille metui ne in me faceret impetum.
912a
ubi impetum
nimisque hercle ego illum male formidabam, ita frendebat dentibus.
adueniens deturbauit totum cum carne carnarium:
915
arripuit gladium, praetruncauit tribus tegoribus glandia;
aulas calicesque omnes confregit, nisi quae modiales erant.
cocum percontabatur, possentne seriae feruescere.
cellas refregit omnis intus reclusitque armarium.
adseruate istunc, sultis, serui. ego ibo, ut conueniam senem,
920
dicam ut sibi penum alium adornet, siquidem sese uti uolet;
nam hic quidem, ut adornat, aut iam nihil est aut iam nihil erit. —
Ioui disque ago gratias merito magnas,
quom reducem tuo te patri reddiderunt
quomque ex miseriis plurimis me exemerunt,
925
† quae adhuc carens dum huc fui sustentabam,
quomque hunc conspicor in potestate nostra,
quomque huius reperta est fides firma nobis.
Satis iam dolui ex animo, et cura me satis et lacrumis maceraui,
satis iam audiui tuas aerumnas, ad portum mihi quas memorasti.
930
hoc agamus.
930b
Quid nunc, quoniam te cum seruaui fidem
tibique hunc reducem in libertatem feci?
931b
Fecisti ut tibi,
Philocrates, numquam referre gratiam possim satis,
proinde ut tu promeritu 's promeritus es de me et filio.
933b
Immo potes,
pater, et poteris et ego potero, et di eam potestatem dabunt
935
ut beneficium bene merenti nostro merito muneres;
sicut nunc potes, pater mi, facere merito maxume.
Quid opust uerbis? lingua nullast qua negem quidquid roges.
Postulo abs te, ut mi illum reddas seruom, quem hic reliqueram
pignus pro me, qui mihi melior quam sibi semper fuit,
940
pro bene factis eius ut ei pretium possim reddere.
Quod bene fecisti referetur gratia id quod postulas;
et id et aliud, quod me orabis, impetrabis. atque te
nolim suscensere quod ego iratus ei feci male.
Quid fecisti?
944b
In lapicidinas compeditum condidi,
945
ubi resciui mihi data esse uerba.
945b
Uae misero mihi,
propter meum caput labores homini euenisse optumo.
At ob eam rem mihi libellam pro eo argenti ne duis:
gratiis a me, ut sit liber, ducito.
948b
Edepol, Hegio,
facis benigne. sed quaeso, hominem ut iubeas arcessi.
949b
Licet.
950
ubi estis uos? ite actutum, Tyndarum huc arcessite.
uos ite intro. interibi ego ex hac statua uerberea uolo
erogitare, meo minore quid sit factum filio.
uos lauate interibi.
953b
Sequere hac, Philocrates, me intro. —
953c
Sequor. —
Age tu illuc procede, bone uir, lepidum mancupium meum.
955
Quid me oportet facere, ubi tu talis uir falsum autumas?
fui ego bellus, lepidus: bonus uir numquam, neque frugi bonae,
neque ero umquam, ne erres: spem ponas me bonae frugi fore.
Propemodum ubi loci fortunae tuae sint facile intellegis.
si eris uerax, tua ex re, facies ex mala meliusculam.
960
recte et uera loquere, sed neque uere neque tu recte adhuc
fecisti umquam.
961b
Quod ego fatear, credin pudeat cum autumes?
At ego faciam ut pudeat, nam in ruborem te totum dabo.
Eia, credo ego imperito plagas minitaris mihi.
tandem ista aufer ac dic quid fers, ut feras hinc quod petis.
965
Satis facundu 's facundus es. sed iam fieri dicta compendi uolo.
Ut uis fiat.
966b
Bene morigerus fuit puer, nunc non decet.
hoc agamus. iam animum aduorte ac mihi quae dicam edissere.
si eris uerax, ex tuis rebus feceris meliusculas.
Nugae istaec sunt. non me censes scire quid dignus siem?
970
At ea subterfugere potis es pauca, si non omnia.
Pauca effugiam, scio; nam multa euenient, et merito meo,
quia et fugi et tibi surripui filium et eum uendidi.
Cui homini?
973b
Theodoromedi in Alide Polyplusio,
sex minis.
974b
Pro di immortales, is quidem huius est pater
975
Philocrati.
975b
Quin melius noui quam tu et uidi saepius.
Serua, Iuppiter supreme, et me et meum gnatum mihi.
Philocrates, per tuom te genium obsecro, exi, te uolo.
Hegio, assum. si quid me uis, impera.
978b
Hic gnatum meum
tuo patri ait se uendidisse sex minis in Alide.
980
Quam diu id factum est?
980b
Hic annus incipit uicensimus.
Falsa memorat.
981b
Aut ego aut tu. nam tibi quadrimulum
tuos pater peculiarem paruolo puero dedit.
Quid erat ei nomen? si uera dicis, memoradum mihi.
Paegnium uocitatust, post uos indidistis Tyndaro.
985
Cur ego te non noui?
985b
Quia mos est obliuisci hominibus
neque nouisse cuius nihili sit faciunda gratia.
Dic mihi, isne istic fuit, quem uendidisti meo patri,
qui mihi peculiaris datus est?
988b
Huius filius.
Uiuitne is homo?
989b
Argentum accepi, nil curaui ceterum.
990
Quid tu ais?
990b
Quin istic ipsust Tyndarus tuos filius,
ut quidem hic argumenta loquitur. nam is me cum a puero puer
bene pudiceque educatust usque ad adulescentiam.
Et miser sum et fortunatus, si uos uera dicitis;
eo miser sum quia male illi feci, si gnatust meus.
995
eheu, quom ego plus minusue feci quam me aequom fuit.
quod male feci crucior; modo si infectum fieri possiet.
sed eccum incedit huc ornatus haud ex suis uirtutibus.
Uidi ego multa saepe picta, quae Acherunti fierent
cruciamenta, uerum enim uero nulla adaeque est Acheruns
1000
atque ubi ego fui, in lapicidinis. illic ibi demumst locus,
ubi labore lassitudo est exigunda ex corpore.
nam ubi illo adueni, quasi patriciis pueris aut monerulae,
aut anites aut coturnices dantur, quicum lusitent,
itidem mi haec aduenienti upupa, qui me delectem, datast.
1005
sed erus eccum ante ostium, et erus alter eccum ex Alide
rediit.
1006b
Salue, exoptate gnate mi.
1006c
Hem, quid gnate mi?
attat, scio cur te patrem adsimules esse et me filium:
quia mi item ut parentes lucis das tuendi copiam.
Salue, Tyndare.
1009b
Et tu, quoius causa hanc aerumnam exigo.
1010
At nunc liber in diuitias faxo uenies. nam tibi
pater hic est; hic seruos, qui te huic hinc quadrimum surpuit,
uendidit patri meo te sex minis, is te mihi
paruolum peculiarem paruolo puero dedit:
illic indicium fecit; nam hunc ex Alide huc reduximus.
1015
Quid huius filium?
1015b
Intus eccum fratrem germanum tuom.
1016b
Quid tu ais? adduxtin illum huius captiuom filium?
Quin, inquam, intus hic est.
1017b
Fecisti edepol et recte et bene.
Nunc tibi pater hic est: hic fur est tuos, qui paruom hinc te abstulit.
At ego hunc grandis grandem natu ob furtum ad carnificem dabo.
1020
Meritus est.
1020b
Ergo edepol merito meritam mercedem dabo.
sed tu dic oro: pater meus tune es?
1021b
Ego sum, gnate mi.
Nunc demum in memoriam redeo, cum me cum recogito.
nunc edepol demum in memoriam regredior, audisse me
quasi per nebulam, Hegionem meum patrem uocarier.
1025
Is ego sum.
1025b
Compedibus quaeso ut tibi sit leuior filius
atque huic grauior seruos.
1026b
Certum est principio id praeuortier.
eamus intro, ut arcessatur faber, ut istas compedes
tibi adimam, huic dem.
1028b
Quoi peculi nihil est, recte feceris.
Spectatores, ad pudicos mores facta haec fabula est,
1030
neque in hac subigitationes sunt neque ulla amatio
nec pueri suppositio nec argenti circumductio,
neque ubi amans adulescens scortum liberet clam suom patrem.
huius modi paucas poetae reperiunt comoedias,
ubi boni meliores fiant. nunc uos, si uobis placet
1035
et si placuimus neque odio fuimus, signum hoc mittite:
qui pudicitiae esse uoltis praemium, plausum date.
Click or tap any word for its parse and dictionary entry.
Text: Perseus Digital Library, licensed CC BY-SA. Dictionary: Lewis & Short (Perseus, CC BY-SA). Morphology: LatinCy — machine parsing, corrected against the AGDT & PROIEL treebanks and Morpheus.