Library › Latin: Lyric & Elegy › Carmina Varia
These miscellaneous poems by Quinto Emiliano Cimbriaco, the humanist poet laureate active in Friuli under the Emperor Frederick III, are preserved in a manuscript at Innsbruck. The excerpt opens with a poem of good wishes to the emperor, offering little gifts from an unpolished lyre and comparing them to streams that flow into the Rhine and the Danube; the poet prays that Frederick may live the years of Nestor and be carried to heaven by Saint Leopold and Saint Christopher. Later pieces include an epic passage in which petitioners beg a victorious king to spare those who have surrendered.
Cimbriaco was among the most prolific Latin poets of the Habsburg court in the later fifteenth century, and his poems for Frederick III and Maximilian illustrate the use of classical panegyric in the imperial service. This manuscript collection supplements his printed works and shows the range of saints, rivers and classical comparisons he drew on in addressing his patron. The appeal to Austrian saints such as Leopold reflects the dynastic piety of the Habsburg house. The text follows A. Zingerle’s 1880 edition of the Innsbruck manuscript 664.
About this edition. The Latin text comes from Musisque Deoque and its collection Poeti d’Italia in lingua latina (edition: A. Zingerle, 1880, Musisque Deoque 2007), through Corpus Corporum (University of Zurich). Every word has been analyzed with LatinCy, a neural language model for Latin — click or tap any word for its dictionary form, part of speech, and complete morphology, together with the full entry from Lewis & Short’s A Latin Dictionary.
Latin · Lyric & Elegy
Carmina Varia
Quinto Emiliano Cimbriaco · every word parsed
1
16. eucticon ad dominum Caesarem
Caesar honorati clarissima gloria mundi,
Quem caelum et terrae, quem uenerantur aquae:
Quae damus exculti non multum carmina plectri,
5
Accipe de nostra munera parua manu,
Quamuis Aetnaeo nullae mihi pumice rasae
Corycium chartae non oluere crocum.
Qualiscunque tamen nostri sit charta libelli,
Hic laudes, Caesar, hic tua facta leges.
10
Non tamen exiguum munus contemne: daturus
His maiora tibi (si licuisset) eram.
Non tantum oceanum propellit gurgite Rhenus
Corniger aut Scythicas concutit Ister aquas:
In mare prorumpunt riui. quom uictima defit,
15
Accipiunt sacri thura Sabaea foci.
Sic Pylii longos uiuas tibi Nestoris annos,
Sic et Cumaeos Iliacosque dies;
Sic inter diuos habitus Leopoldus et idem
Marchio et Austriacae gloria prima domus,
20
Quemue colis tanta, Caesar, pietate, per auras
Sic te Christophorus lucida in astra ferat;
Sic Tuus imperio succedens filius olim
Uitam composita pace quietus agat.
17. tetrastichon ad dominum Caesarem ut carmen audiat
25
Caesar, ut auscultes unam te poscimus horam
Et nati laudes et tua facta simul:
Nec tamen argentum de te nec quaerimus aurum:
Caesaris est nobis gratia sola satis.
18. aquila diui Maximiliani regis Romanorum
30
Ut me non terrent Phlegraei tela furoris
Et uocor aegiochi sancta ministra Iouis,
Sic te nulla mouent Getici saeua agmina Martis,
Rex ingens, regum Maximiane decus,
Quoi modo Sigei paret diadema Quirini:
35
Sic patre et Hernesto sis mihi maior auo.
19. distichon de Deo et Caesare
Astra deo nil maius habent, nil Caesare terra:
Si terram Caesar: sic regit astra deus.
20. protrepticon ad suum libellum
40
Si non uis calamos seueriores,
Si non uis domini pati asteriscos
Et tantum properas foras abire,
Non uis esse diutius libelle;
Nam te grammatici scientiores
45
Explodent subito ex suis cathedris.
Tunc raptus miser in graues coquinas
Ad scombros uenies salariorum.
Cum de te facient nouos cucullos,
Ridebunt scioli, mihi papyros
50
Et frustra nimium perire noctes,
Patronum nisi habebis Hermolaon
Scitum (Iuppiter) et bonum poetam,
Doctum praeterea meum Sabellum
Et Laetum citharae politioris,
55
Quem nunc Pannonii audiunt canentem,
Quin et Callimachum lyrae magistrum,
Quem nunc laudibus efferunt Poloni
Et nostrum Merulam grauem sophistam.
Hos si nactus eris tibi patronos,
60
Tum ridere ciconias licebit
Et ianuam et pueros salariorum
Et nasum senis Urii trilibrem.
21. encomiasticon ad Fridericum Caesarem Imperatorem | et Maximilianum Regem Principes Inuictissimos
Asteridos carmen pleno iam lusimus haustu,
65
Quo Turcarum acies et tristia bella canebam
Uexatamque Rhodon partumque ex hoste trophaeum.
Nunc mihi fert animus laudes efferre per orbem
Caesaris et factum, quo iam se gloria caelo
Tollit et immensum spargit per saecula nomen
70
Austriacae gentis tam longo stemmate auorum
Nobilis et magno praesentis numine Diui.
Sed mihi pertenues sunt hoc in carmine uires
Nec sufferre queo magnarum pondera rerum:
Ergo Castalides, praesentia numina uatum,
75
Ferte pedem mecum facilesque in uota uenite,
Si uestrum ingenti quondam perculsus amore
Sacra fero citharamque mouens plectrumque canorum
Sedulus ingredior Musarum templa sacerdos.
Tu quoque Cirrhaei, Caesar, mihi numinis instar
80
Quaeso faue coeptis: tibi si mea plectra mouentur,
Si tua Daphneis cinxit mea tempora ramis
Et me Palladio quondam manus induit auro,
Qua flectit Naucellus aquas nec gurgite recto
Austriaci placidus labens prope tecta Naonis
85
Currit in Adriacos amisso nomine fluctus.
Et Tu Sigei custos et nominis auctor,
Maximiane, decus bellorum et gloria Martis,
Haec quoi nostra sonant diuinos carmina honores,
Ingredere ad citharam et uotis assuesce uocari.
90
Aspicias uatem iam nunc tua facta canentem,
Non quo terribilem prosternis Teutona uultu
Gallorumque duces et duros caede Sicambros
Aut Morinos Celtasque truces Batauosque furentis,
Sed quo pacatum moderaris Apolline Martem,
95
Quom tibi Cecropias resonat facundia uoces
Et loquitur tecum positis Tritonia monstris.
Caesar ut in senium se iam uergentibus annis
Ire uidet minuique in fesso corpore uires
Ad bellum et duri iuuenilia munera Martis,
100
Etsi non animi uirtus ita pigruit aeuo,
Ut non spectatis quidnam descendat ab astris
Huc sciat et quantum terris promittat Olympus:
In longum coepit magnas extendere curas
Sollicitus, regnis obita post morte futurum
105
Quem statuat regem, quisnam succedat habenis
Imperii currusque regat pacemque per urbes
Componat sceptrumque uigens aetate Quiritum
Induat ac fidei totum uexilla per orbem
Proferat et saeui concludat limina Iani.
110
Ceu quondam Libyes pastor confectus ab aeuo
Extremis alium quaerit fugientibus annis,
Quoi tuto committat oues, ne tristibus olim
Praeda lupis fiant: sic diuus Caesar ob aeuum
Iam grauis et custos hominum tutorque fidelis
115
Sectae nostratis Christique uicarius alter
Atque secundus apex uoluens in pectore curas
Quaerebat secum, quoi tuto traderet olim
Romanas aquilas et regni frena secundi,
Ne rapiant hostes, superis ubi cesserit oris,
120
Seruitioque premant gentis uexilla fidelis.
……….
Et citharae carus nostrae Fuxmaggus et idem
Nunc in Caesarea consultor nobilis aula,
Cui plus indulsit rerum natura creatrix:
125
Bis senos manibus (grande et mirabile dictu)
Et totidem pedibus digitos produxit alumno.
……….
Tum senior Caesar placido sic pectore fatur
Concilii expositis longo prius ordine causis:
130
"Nunc legite ex uobis unum, qui frena secundi
Succipiat regni et currum moderetur habenis,
Quas ego cedo libens. Nam me iam serior aetas
Admonet et labens fidei res publica nostrae,
Ut mihi succedat, qui fortia munera Martis
135
Tractet et immensum pacem diffundat in orbem
Plus aetate uigens. Quoi, dum per fata licebit,
Addam me socium auxiliis: nam grandior aetas
Consilio prodesse potest, si uiribus uti
Non liceat. Pylius sic post duo saecula Nestor
140
Profuit, iratus quum non pugnaret Achilles,
Uictores caderent Danai." Sic fatus Olympi
Alloquitur regem, quoi parent sidera mundi
Caeruleique maris tractus terraeque iacentes:
"Da pater omnipotens (si non indebita posco),
145
Qui regat imperium mecum, dum uita manebit,
Et post fata meas in totum sumat habenas
Regnorum et saeuos pugnis exerceat hostes
Tuteturque fidem, cuius studiosus in oras
Uictor Idumaeas Romani insignia sceptri
150
Proferat ac gentes bello contundat et omnem
Perfidiam reprimat Solymorumque asserat urbem,
Quae mea cura fuit. scis tu, pater optime rerum
Et sine fine Deus, quondam uoluisse fideles
Nostratis fidei, me auctore et principe, reges
155
Concilio in magno contra capere arma furores
Turcarum et saeuas bello conpescere gentes;
Uerum aliter uisum fatis. da sancte Deorum
Quod petimus dexterque animis illabere nostris."
Uix ea fatus erat, quum caelo flamma corusco
160
Arsit et in coetum uisa est descendere longis
Tractibus et circum rutilos depascere crines,
Maximiane, tuos, capiti et signare coronam.
Agnouere dei numen regemque salutant
Et patri ob tantos cuncti gratantur honores
165
Imprimisque deo soluunt er ordine grates.
Tum uarios edunt ludos et fronde coronant
Aedes quisque suas mensisque epulantur opimis,
Perque uias saltant et laeti carmina dicunt.
……….
170
Hoc tu consilio, factis clarissime Caesar,
Cessisti nato Sigei regna Quirini.
Pro quo nunc capis arma senex et Martia signa
Tollis in aduersos Belgas stragemque minaris
Excidiumque urbis; caput obiectare periclis
175
Stat tibi et infestis subito concurrere telis,
Ni reddant natum Brugae portasque recludant
Satque tibi faciant. Ergo te principe magni
Auctores coeunt et clari Martis alumni
Coniurant urbes Brugarum excidere ferro,
180
Sternere caede uiros, captiuas ducere matres,
Uastare igni agros, igni populare penates,
Praedarique domos penitusque extinguere gentem.
Aulide sic quondam tumidis iurauit Atridis
Graecia tota, genus bello delere uetustum
185
Dardaniasque arces et clarae moenia Troiae.
Iam quicunque colit pallentia frigora Rheni
Germanasque urbes et fortis Teutonas arces
Ibat in arma furens bello camposque per omnes
Brugarum excurrens praedas rapiebat, et omnis
190
Igne domos ferroque urbes tristique ruina
Uastabat Germanus eques propiusque ruebat.
Hac clade impulsi Brugae tibi reddere natum
Constituunt, ueniamque orare ac supplice uoto
Caesaris ante pedes proiecti exposcere pacem.
195
Ergo humiles adeunt regem portisque reclusis
Illum assertorem patriae dominumque salutant
Et seruatorem, referentes ordine cuncta
In laudem aeternumque decus, quae gesserat olim
……….
200
…Per facta haec fortia Brugae
Suppliciter ueniam poscunt regemque precantur:
Per patris imperium, per spes surgentis alumni,
Per caput utriusque et inexorabile fatum,
Per decus ipsius, per facta futura sub armis
205
Et famam et laudes uenturumque in saecula nomen,
Per soceri manes, per carae coniugis umbras,
Per cineres matris, per sidera conscia fati
Orant, ut parcat fassis dominamque potentem
Fortunam agnoscat: sese, qui cetera uincit,
210
Nunc etiam uincat, cum nec uictoria maior
Esse queat, nec plus laudis paritura per aeuum.
Addunt, magnanimo regi praestantius esse
Incolumes seruare suos, quam caedere ferro,
Quos iam paeniteat sceleris; pro sanguine posse
215
Tantas esse preces satis et miserabile fatum.
Sic illi sparsi laceratos puluere crines
Nudatique pedes et uincti guttura fune
Orabant ueniam ac demisso pectora uultu
Plangebant manibus, uitam pro morte petentes.
220
Tum rex excepit: "Sileam, quam plurima possem
In uos ferre, uiri. Lacrimas non deprecor istas,
Nec gemitus sperno nec tam pia uerba precantum.
Fortunae inuidiam agnosco. ne flete. libenter
Hanc ueniam uobis damus et miserescimus ultra,
225
Quam deceat, si uestra uelim, non uerba, sed ipsa
Facta sequi aut meritas ex uobis sumere poenas.
Sed uos excusant fletus, si fraude doletis
Semota et uere facti uos paenitet isti.
Quod si per fraudes et me per falsa mouetis
230
Gaudia, post magni uenientia Caesaris arma
Ultorem sperate Deum; mihi cedere regnis
Et uita, quando uolet haec fortuna, placebit".
Sic breuiter fatus manibus leuat ipse iacentes.
Continuo laetis implent clamoribus auras
235
Incenduntque aras uotis et thure Sabaeo
Suppliciterque Deis operantur; et urbe reclusa,
Quo uelit, ire sinunt regem, comitesque sequuntur
Electi turmas et patris signa petentem.
Quem cum uidisti, bello clarissime Caesar,
240
Incolumem, lacrimis maduerunt lumina obortis
Et tibi sollicitum tentarunt gaudia pectus:
Quanta olim mouere senem, quum uenit Ulixes
Quattuor expletis per bella, per aequora lustris.
Tu natum incolumem manibus conplexus utrisque
245
Oscula anhela dabas: longaeuus qualiter Aeson,
Raptor ut ad patriam Phrixei uelleris urbem
Uenit et Ionium pulsauit remige pontum,
Oscula mille dabat post tanta pericula nato
Uictori et superis soluebat uota secundis:
250
Sic tu Romani, Caesar, iam nominis auctor
Imperiique decus reddebas debita magno
Sacra Deo supplex pro nato sospite ad aras.
……….
Sed mea fessa lyra est, possum nec plectra mouere
255
Et tua maiores auertunt pectora curae,
Quas propter longis superasti tractibus Alpis
Italiam uisens, cuius te, Maxime, adorat
Gens Uenetum et praesens magnos largitur honores.
Tu mihi testis ades domina legatus ab urbe,
260
Antoni Bolde, clarissima gloria gentis
Et spes et Ueneti non ultima fama senatus.
Uerum tempus erit, quum me tua bella sonantem
Germanasque acies laetus mirabitur orbis,
Quo se cunque dabunt maiores tempore uires
265
Et sperata meos hilarabunt otia uultus,
Quae solus prastare potes: qui sponte dedisti
Phoebeas circum crines mihi serpere lauros.
Quare uiue diu, totos et Nestoris annos
Transcendas, uenerande senex, (si iusta precamur)
270
Tithonique dies, quamuis te regia coeli
Optet et inuideat terris tua numina, Caesar!
Tu quoque, belligerum quoi nuper tradidit ensem
Caesar et Ausoniae concessit iura coronae,
Uiue diu felix et tantis suffice regnis,
275
Ut te fama uetus longos diffundat in annos
Et pater in diuos tandemque et in astra receptus
Gaudeat imperii titulis succedere magnis
Et Pallenaeos factis aequare triumphos.
22. elegidion ad Ioannem Fuxmaggum d. Caesaris secretarium
280
Et tu Castalidum cultor studiose sororum,
Phosmogone, haec quondam carmina nostra leges.
Tum dices: "nostro sunt, Caesar, tempore uates,
Ad citharam numeris qui tua facta ferant,
Otia si dederis totiens sperata Camenis,
285
Ut tibi securi plectra mouere queant:
Qualis erat quondam uafri laudator Ulixi,
Tunc quom Smyrnaeas scriberet Iliadas,
Qualis et Andinus uates, quom ferret in oras
Aeneam Latias Iliacosque deos,
290
Aut quom marmoreis caneret Lucanus in hortis
Ciuili gesta bella nefanda manu,
Aut quom laudaret lepidum Uerona Catullum,
Delia bella suum, Cynthia bella suum.
Carmina proueniunt numeris deducta serenis:
295
Esuriens certe non bene cantat olor.
Nec magno constant uates: uilissima rerum
Pars, cupide uobis pluris emuntur opes;
Quae pereunt usu, cum longos carmina honores
Et laudes semper in noua saecla ferant".
300
Haec pro me dices sacras ad Caesaris aures,
Phosmogone, Austriaci gloria magna soli:
Sic male dispereant, opto, qui crimine falso
Sedibus e tantis te pepulere tuis,
Inuidia omnipotens et non medicabile uulnus
305
Sic nunquam laudes aut tua facta premat,
Sic bene possideas diuini Caesaris aures
Et tibi post mortem fama superstes eat.
23. apologeticon ad Bernhardum d. Caesaris scribam
Do quod carmina serius, putato
310
Id causae mihi, Pergeri, fuisse,
Quod non est pretium meis Camenis,
Cum sint Caesareis coquis honores
Et tibicinibus satis potentes.
An, te oro, esuriet sacer poeta,
315
Qui de carminibus potest sonoris
Annos addere Caesari Sibyllae
Parcarumque colos diu morari
Et facta inclita mittere ad nepotes?
Sed mi, dum uigilo, perit papyrus
320
Et magni emptum oleum uorat lucerna;
Tum uestes nimio teruntur usu,
Insomnes mihi pruriunt ocelli,
Dum noctes aliis meas repono.
Uerum haec nemo hominum mihi resarcit;
325
Sic grati pereunt dies et anni,
Occultis pedibus uenit senectus,
Dum Phoebum sequor et nouem sorores
Et plectris ferio lyram sonoris.
Impune, o mala caecitas! canentem
330
Uersus sollicitat furens egestas
Et gratis tamen audiunt poetam.
24. eucharisticon ad diuum Fridericum Caesarem | Imperatorem Romanum
Uictor ad Eleos quondam sibi debita campos
Post uarios cursus praemia tollit equus,
335
Ductor agit laetos superato ex hoste triumphos,
Agricola emeritos fronde coronat agros;
Et nautae saluis imponunt serta carinis,
Rusticus et fesso soluit aratra iugo:
Sic et Phoebeas, studiorum praemia, lauros
340
Accipit et titulos miles, Apollo, tuus,
Sic Caesar quondam lustris non quinque peractis
Imposuit capiti laurea serta meo.
Ecce iterum serpunt circum mea tempora lauri
Post totidem annorum lustra peracta mihi.
345
Ergo bis laurum quondam meruisse uidebor,
Caesaris hoc donum est, haec mea nobilitas,
Hae mihi diuitiae, sunt haec mea regna, per aeuum
Aeternum uiuam: nil mihi maius erat.
Quare uiue, precor, longissima saecula, Caesar,
350
Atque tuos uincat nulla Sibylla dies.
Et quia non possum meritas tibi reddere grates,
Olim digna ferent praemia Castalides.
Nam quom Pierius furor incidet, omnia texens
Caesaris in laudem nobile fabor opus,
355
Nomen ubi aeternos uiuet mihi Caesaris annos
Auferet et laudes nulla futura dies.
Addere Musa potest spatiis fatalibus aeuum
Et uitae in longos prodere fila dies.
Dilige Castalias, Caesar, si diligis annos
360
Et cupis a tota posteritate legi.
25. syncriticon de d. Maximiliano rege Romanorum
Haec quantum excedit uolucrum regina, Tonantis
Armigera Idaei, nobilis inter aues:
Tantum alios superat reges bellator et armis
365
Clarus et Austriacis Maximianus auis;
Quem nunc Sigei decorat diadema Quirini,
Post etiam, diuo Caesare, Caesar erit.
26. hendecasillabi ad Marquardum equitem auratum | et d. Maximiliani regis Romanorum secretarium
Marquarde, Aonidum decus sororum
370
Ac laus militiae politioris;
Quoi fas belligerum uidere regem,
Qui sceptrum sibi nactus est Quiritum:
Carmen Cimbriaci rudis poetae,
In quo Caesaris est tui perennis
375
Laus et gloria Maximilliani,
Diuinas domini feras ad aures
Et uiuas memor usque et usque nostri;
Quod si consequar, hoc uidebor omnes
Tam tum sat bene collocasse noctes.
380
27. Cimbriacus poeta
Christophore, aeterni quod uix capit alta Tonantis,
Qui super hos humeros nobile pondus habes:
Ecce decus mundi et stellantis gloria coeli
Dedicat Austriacus hoc tibi Caesar opus.
385
28. carmen in maledicum
Quidam sordidior meis cloacis
Et nunc pauperior meis Camenis,
Cuius nemo patrem potest docere,
Matrem nouit adulter omnis, illud
390
Tritamen populi salacioris
Et commune lupanar, ore uersus
Ah demeus! rabido meos lacessit
Nec credit sibi gratias referri,
Quales de genero tulit Lycambes,
395
Quales rettulit Hipponax acerbus.
Uerum nos etiam procaciores,
Si perget maledicere, experibit!
29. ad d. Bernardum Perger
Aduocat Augustus quotiens, Bernarde, senatum,
400
Ornatur uariis sedula turba modis.
Induit hic tenuem, texit quem Cous, amictum,
Huic placet e Tyrio murice tincta chlamys;
Atque aliquis multo Crispinum prouocat auro
Coccineaeque trahit syrmata longa togae.
405
Occulit hic longos auro mitraque capillos,
Ast alius flauam detegit arte comam.
Sic quantum nitidis praecedit quisque lacernis,
Consilio credit sic quoque posse suo:
Fallimur heu miseri quotiens. sic uana uoluptas!
410
O quantum differt uestibus ingenium!
Click or tap any word for its parse and dictionary entry.
Text: Perseus Digital Library, licensed CC BY-SA. Dictionary: Lewis & Short (Perseus, CC BY-SA). Morphology: LatinCy — machine parsing, corrected against the AGDT & PROIEL treebanks and Morpheus.