Library › Latin: Philosophy › Tractatus de Iustitia
This short treatise on justice by Remigio de’ Girolami begins with the verse of Wisdom, ‘Love justice, you who judge the earth’. Remigio says that, having written a treatise on mercy, it is reasonable to speak also of justice, since these two are the chariot by which the Lord comes to us and by which we approach him, citing the Psalms and Proverbs, where ‘mercy and truth’ is understood as mercy and justice. Following Gregory the Great, he argues that the two are not really contrary, since whoever has one virtue has all. He then distinguishes the senses of justice, from the most general, the doing of any right thing and avoidance of any wrong, to more particular meanings.
The text is a fragment of Remigio’s moral teaching, combining scriptural, patristic and Aristotelian sources in the manner of the Dominican schools. Read with his treatises on the common good, peace and usury, it shows his concern with the virtues needed for the government of the city, and it illustrates the ethical vocabulary available to Florentine readers in the age of Dante.
About this edition. The Latin text comes from ALIM, the Archive of the Latinity of Medieval Italy (edition: Print edition by: O. Capitani, 1960), through Corpus Corporum (University of Zurich). Every word has been analyzed with LatinCy, a neural language model for Latin — click or tap any word for its dictionary form, part of speech, and complete morphology, together with the full entry from Lewis & Short’s A Latin Dictionary.
Latin · Philosophy
Tractatus de Iustitia
Remigio de' Girolami · every word parsed
1
«Diligite iustitiam qui iudicatis terram» Sap. I. Cum de misericordia tractatum fecerimus, rationabile satis uidetur ut offerente se oportunitate loquendi etiam de iustitia aliquid quantum sol iustitie concesserit disseramus. Hec est enim biga qua dominus ad nos uenit; iuxta illud Ps.: «Uniuerse uie dei misericordia et «ueritas» et quod per ipsam ad eum accedamus requirit; iuxta illud Prou. III, «Misericordia et ueritas, idest iustitia, non te deserant, «circumda eas gutturi tuo et describe in tabulis cordis tui et inuenies» et cetera. Disciplina enim, idest iustitia et misericordia, multum destituitur si altera sine altera teneatur, ut dicit Gregorius libro *** Moralium. Non enim una est contraria alteri, sicut forsitan apparet in cortice, quia qui habet unam uirtutem, habet omnes secundum sanctos et philosophos. Utraque quidem iustitia et misericordia uirtus est. Quod etiam apparet ex hoc quia uirtus est que bonum facit habentem et opus eius bonum reddit secundum philosophum in II Ethic. Unum autem bonum non potest contrariari alteri bono set malo, et unum malum alteri malo, ut prodigalitas auaritie contrariatur, secundum philosophum in libro Predic. Idem etiam hinc apparet quia uirtus est habitus electiuus in medietate consistens et cetera. Unum autem est medium inter plura extrema et ueritas est medium inter plura falsa, ut inter Arrium, qui ponit filium minorem patre, et Sabellium, qui ponit ipsum equalem patri et eandem personam in re, ueritas fidei tenet medium, scilicet filium equalem esse patri set aliam esse personam a patre, et inter Euticetem, qui ponit unam personam et unam naturam in Christo, et Nestorium, qui ponit duas naturas et duas personas, ueritas fidei tenet medium, scilicet unam personam, set duas naturas esse in Christo. Sapiens igitur in uerbo proposito tangit preceptum iustitie ex duplici parte, scilicet ex parte operis, quia «iustitiam» et ex parte operantis, quia «diligite» . Et hoc tangit dupliciter, scilicet quantum ad omnes operantes generaliter, quia «diligite» et secundo, quantum ad quosdam operantes specialiter, quia «iudicatis terram» , quia ad istos specialiter pertinet iustitiam facere, quamuis et ad omnes pertineat ipsam diligere, si uelint esse obseruatores precepti iustitie, ut scilicet opus iustum non faciant propter ruborem uel timorem uel cupiditatem uel gloriam inanem uel amicitiam uel parentelam uel alium inordinatum finem, set propter ipsum amorem iustitie. Uirtus enim propter se amanda est, non tamen ibi sistendo, set in ulteriorem finem, idest in beatitudinem et summum bonum ipsam referendo, sicut docet Magister in I Sententiarum. Circa primum notandum quod preceptorum duplex est genus: quedam enim precepta sunt affirmatiua, que scilicet obligant ad faciendum, ut illud «honora patrem» et cetera; et quedam sunt negatiua, que scilicet obligant ad non faciendum, ut illud «non furabis» et similia. Preceptum autem quod datur de iustitia potest utrumque genus comprehendere, uel potest determinate sed alterum se habere. Iustitia enim aliquando accipitur generalissime, scilicet pro executione cuiuslibet recti in quacumque materia et cessatione a quolibet obliquo, secundum quod dicit Augustinus quod declinare a malo et facere bonum sunt due partes iustitie et sic iustitia comprehendit utrumque genus precepti. Alio modo accipitur minus generaliter, scilicet solum pro executione cuiuslibet recti in quacumque tamen materia et tunc pertinet ad genus affirmatiuum et non ad negatiuum. Inter que duo genera talis est differentia quia preceptum negatiuum obligat semper et ad semper quantum ad omnes circumstantias, scilicet persone, loci temporis et ceteras alias. Quia illud quod est malum de sua natura, nullo modo potest bonum fieri. Set affirmatiuum obligat semper, set non ad semper secundum circumstantiarum exigentiam siue in sacrificiis uel obsequiis diuinis, quia non est semper celebrandum uel cantandum uel orandum et cetera; siue in purgationibus propriis, quia non est omni tempore gemendum et confitendum et cetera; siue in predicationibus et aliis officiis exequendis, quia non est semper predicandum et cetera; siue in malis puniendis, quia pene sunt quedam medicine, secundum philosophum in II Ethic. Medicus autem non semper cognite infirmitati adhibet medicinam, set considerat tempus, puta si est quarta luna in minutionibus et cetera; et si est canis in purgationibus et cetera; et considerat locum, puta si est locus egrotatiuus uel sanus et cetera, quia bonum est uti dieta in locis egrotatiuis. Ergo simpliciter non sequitur secundum philosophum. Item considerat personam, scilicet utrum sit debilis complexionis uel fortis, utrum membrum sit egrotum uel totum corpus et si membrum nobilius uel ignobilius, quia infert malum pedi propter oculum, non econtrario, et partibus propter totum. Ita et ille qui facit iustitiam debet facere ut scilicet consideret si punitio redundat in bonum uel in malum communis uel nobilioris partis. Unde et peccata principum et multitudinum multum oportet pertransire et etiam magnorum interdum, et etiam aliquid esset puniendum in uno loco quod non esset puniendum in alio loco. In ciuitate namque ubi populus dominatur magis potest puniri magnus quam alibi et cetera; et oportet etiam interdum differre propter diuersas causas uel ex parte puniendi uel ex parte punituri et cetera. Nichil enim tarde fit quod bene fit, sicut dicit Augustinus. Item alio modo accipitur adhuc minus generaliter scilicet pro omni rectitudine secundum quod concordat legi. Lex autem est duplex, scilicet innata et positiua. Ad primam siquidem legem pertinent duo prima precepta iustitie; positiua autem est duplex, scilicet diuina et humana et sic est duplex iustitia. Diuina autem est duplex, scilicet uetus et noua. Humana autem est duplex, scilicet ciuilis et ecclesiastica. Ciuilis autem est duplex, scilicet imperialis et municipalis.
Click or tap any word for its parse and dictionary entry.
Text: Perseus Digital Library, licensed CC BY-SA. Dictionary: Lewis & Short (Perseus, CC BY-SA). Morphology: LatinCy — machine parsing, corrected against the AGDT & PROIEL treebanks and Morpheus.