Ancient Library
The Greek and Latin classics — every word parsed, every form defined

Rufinus of Aquileia: Apologia ad Anastasium

Library › Latin: Early Christian Writings › Apologia ad Anastasium

Rufinus of Aquileia, the monk, scholar and translator who had spent many years in Egypt and Jerusalem, addressed this short defence to Pope Anastasius I when he was accused over his Latin translation of Origen’s On First Principles. He writes that he had heard that some people had mentioned his name in controversies before the pope, and explains that he cannot come to Rome in person, having only just returned to his family after some thirty years. He then sets out his faith on the Trinity, the incarnation of the Word, the resurrection of the body, the eternal judgment and the damnation of the devil, and the origin of the soul, and declares that he was Origen’s translator, not his defender.

The apology is a key document of the Origenist controversy at the turn of the fifth century, which divided Rufinus from his former friend Jerome. It shows how a suspect translator sought to clear himself by a profession of faith, and in the middle passage he insists that the devil and his angels will share eternal fire. Anastasius was not convinced and condemned Origen’s writings, but Rufinus was never personally condemned.

About this edition. The Latin text comes from Corpus Corporum, the Latin text repository of the University of Zurich (edition: Jacques-Paul Migne, Patrologia Latina, vol. 21, Parisiis 1849), reused with attribution for non-commercial purposes (CC BY-NC-SA). Every word has been analyzed with LatinCy, a neural language model for Latin — click or tap any word for its dictionary form, part of speech, and complete morphology, together with the full entry from Lewis & Short’s A Latin Dictionary.

Latin · Early Christian Writings
Apologia ad Anastasium
Rufinus of Aquileia · every word parsed
1
Rufinus, ob interpretationem librorum Origenis περι Αρχων in crimen uocatus, purgare se nititur, edita fidei suae expositione, de Trinitate, de Uerbi incarnatione, de Resurrectione, de Iudicio aeterno, et Diaboli damnatione, de Animarum origine. Demum Origenis se interpretem non defensorem profitetur.
403 I. Audiui quosdam, cum apud Beatitudinem tuam controuersias, siue de fide, siue de aliis nescio quibus quaestionibus commouerent, etiam mei nominis fecisse mentionem. Et tua quidem Sanctitas uelut ab ipsis incunabulis per Ecclesiasticae traditionis regulas instituta, de absente sibique bene et in fide, et in caritate Dei cognito, calumniantibus non accommodauit auditum. Ad me tamen quoniam appetitae existimationis meae fama peruenit, aequum putaui, ut (quoniam ipse post triginta fere annos parentibus redditus sum, et durum satis atque inhumanum erat, si tam cito desererem eos, quos tam tarde reuiseram: simul et quia tam longi itineris labor fragiliorem me reddit ad iterandos labores) literis meis satisfacerem Beatitudini tuae, non ut de sancta mente tua, quae uelut quoddam Dei sacrarium aliquid iniquum non recipit [Al., recepit], maculam suspicionis abstergerem, sed ut aemulis 404 aduersum me forte oblatrantibus, baculum quemdam tibi confessionis meae, quo abigerentur, offerrem.
II
Quamuis igitur fides nostra persecutionis haereticorum tempore, quum in sancta Alexandrina Ecclesia degeremus, in carceribus, et exiliis, quae pro fide inferebantur, probata sit: tamen et nunc si quis est, qui uel tentare fidem nostram cupit, uel audire, uel discere: sciat quod de Trinitate ita credimus, quod unius naturae sit, unius Deitatis, unius eiusdemque uirtutis, atque substantiae: nec inter Patrem et Filium et Spiritum Sanctum sit prorsus ulla diuersitas, nisi quod ille Pater est, et hic Filius, et ille Spiritus Sanctus. Trinitas in subsistentibus personis, unitas in natura atque substantia.
III
Filium quoque Dei in nouissimis diebus natum esse confitemur ex Uirgine et Spiritu Sancto: carnem naturae humanae, atque animam suscepisse, in qua et passus est, et sepultus, et resurrexit a mortuis: in 405 eadem ipsa carne resurgens, quae deposita fuerat in sepulcro: cum qua carne simul, atque anima post resurrectionem ascendit in caelos: unde et uenturus exspectatur ad iudicium uiuorum ac mortuorum.
IV
Sed et carnis nostrae resurrectionem fatemur integre, et perfecte futuram: huius ipsius carnis nostrae, in qua nunc uiuimus. Non, ut quidam calumniantur, alteram pro hac resurrecturam dicimus; sed hanc ipsam, nullo omnino eius [Al. ei] membro amputato, uel aliqua corporis parte desecta, sed cui nihil omnino ex omni natura sua desit, nisi sola corruptio. Hoc enim promittit sanctus Apostolus, quod seminetur corpus in corruptione, et resurgat in incorruptione: et seminetur in infirmitate, surgat [Al. resurgat] in uirtute: seminetur in ignominia, surgat in gloria; et quia [Al. quod] seminetur corpus animale, resurgat [Al. surgat] corpus spiritale . Haec nobis de resurrectione tradita sunt ab his, a quibus sanctum baptisma in Aquileiensi Ecclesia consequuti sumus: quae puto ipsa esse, quae etiam Apostolica sedes tradere, et docere consueuit.
V
Dicimus quoque et iudicium futurum, in quo iudicio unusquisque recipiat propria corporis, prout gessit, siue bona, siue mala. Quod si homines recepturi sunt pro operibus suis: quanto magis et diabolus, qui omnibus existit [Al. exstitit] caussa peccati? De quo illud sentimus, quod scriptum est in Euangelio: quia et [Al. tac. et] ipse diabolus, et omnes angeli eius, cum his qui opera eius faciunt, id est, qui criminantur fratres, cum ipso pariter aeterni 406 ignis haereditate potientur . Si quis ergo negat diabolum aeternis ignibus mancipandum, partem cum ipso aeterni ignis accipiat, ut [Al. et] sentiat quod negauit.
VI
Audio, et de anima quaestiones esse commotas [Al. multas esse]. De qua re utrum recipi debeat querimonia, aut abiici, uos probate. Si autem et de me quid sentiam quaeritur, fateor me de hac quaestione apud quamplurimos Tractatorum diuersa legisse. Legi quosdam dicentes, quod pariter cum corpore per humani seminis traducem etiam anima diffundatur: et hoc quibus poterant assertionibus confirmabant. Quod puto inter Latinos Tertullianum sensisse, uel Lactantium, fortassis et alios nonnullos. Alii asserunt, quod formatis in utero corporibus, Deus quotidie faciat animas et infundat: alii quod factas iam olim, idest, tunc cum omnia Deus creauit ex nihilo, nunc eas iudicio suo dispenset in corpore. Hoc sentit et Origenes, et nonnulli alii Graecorum. Ego uero cum haec singula legerim, Deo teste, dico, quia usque ad praesens certi, et definiti aliquid de hac quaestione non teneo, sed Deo relinquo scire, quid sit in uero, et si cui ipse reuelare dignabitur. Ego tamen haec singula et legisse me non nego, et adhuc ignorare confiteor, praeter hoc, quod manifeste tradit Ecclesia, Deum esse animarum et corporum creatorem.
VII
Sane quia audio inde etiam esse disputatum, quod quaedam Origenis rogatus a fratribus de Graeco in Latinum transtuli, puto quod omnes intelligant, haec [Al. hoc] pro solo liuore culpari. 407 Si enim aliquid est, quod displiceat in auctore, quare id ad interpretem detorquetur? Sicut in Graecis habetur, rogatus sum ut Latinis ostenderem. Graecis sensibus uerba dedi Latina tantummodo. Siue ergo in illis sensibus laus inest aliqua, non est mea: siue culpa, similiter non est mea. Quinimo etiam illud adieci, sicut in Praefatiuncula mea designaui, ut in quantum possem, aliquanta deciderem: illa tamen, quae mihi ad suspicionem ueniebant, quod non ab ipso Origene ita dicta, sed ab aliis uiderentur inserta, propter hoc, quod de eisdem rebus in aliis locis eiusdem auctoris catholice dictum legeram. Nemo ergo mihi ex hoc, quaeso te, sancte ac uenerabilis et beate Pater, conflet inuidiam: nemo factionibus utatur et calumniis, quod in Ecclesia Dei fieri non licet. Ubi enim 408 simplicitas tuta erit et innocentia, si hic non erit? Origenis ego neque defensor sum, neque assertor, neque primus interpres. Alii ante me hoc idem opus fecerant, feci et ego postremus rogatus a fratribus. Si iubetur ne fiat, iussio obseruari solet in posterum. Si culpantur, qui ante iussionem fecerunt, culpa a primis incipiat.
VIII
Ego autem [Al. enim] praeter hanc fidem, quam supra exposui, idest, quam Ecclesia Romana, et Alexandrina, et Aquileiensis nostra tenet, quaeque Ierosolymis praedicatur, aliam nec habui unquam, quam, nec habeo in Christi nomine, nec habebo. Et si quis aliter credit, quisquis ille est, anathema sit. Reddent autem in die iudicii rationem hi, qui offendicula, et dissensiones et scandala fratribus propter inuidiam solam generant et liuorem.
Click or tap any word for its parse and dictionary entry.
Text: Perseus Digital Library, licensed CC BY-SA. Dictionary: Lewis & Short (Perseus, CC BY-SA). Morphology: LatinCy — machine parsing, corrected against the AGDT & PROIEL treebanks and Morpheus.
Scroll to Top