Ancient Library
The Greek and Latin classics — every word parsed, every form defined

Stjepan Gradić: Ad Venerem Titiani Artificio Pictam

Library › Latin: Lyric & Elegy › Ad Venerem Titiani Artificio Pictam

In this elegy Stjepan Gradić addresses a Venus painted by Titian which hung in the house of his friend Casanatta. He asks the goddess why she is pleased with this house rather than her own Golgi, Amathus, Cnidos or Idalian groves, and whether she knows what kind of man its owner is: raised from childhood in virtue and learning, wealthy and noble, scorning her son and her delights, an incorruptible judge in the Roman courts who cares more for Minerva and Juno’s severity than for her girdle. He goes on to describe Casanatta’s learning in history, nature and medicine, and his frugal habits, as reasons why Venus is out of place there.

The poem is a witty compliment to Girolamo Casanate, the learned Roman prelate and later cardinal whose library became the Biblioteca Casanatense, framed as an address to a famous painting. It belongs to the tradition of ekphrastic poems on works of art and shows the cultivated circles in which Gradić moved in Rome. It is also a document of the collecting of Titian’s paintings in seventeenth-century Rome.

About this edition. The Latin text comes from Croatiae auctores Latini (CroALa), University of Zagreb (edition: Neven Jovanović, Kolovoz 2012), through Corpus Corporum (University of Zurich), licensed CC BY 4.0. Every word has been analyzed with LatinCy, a neural language model for Latin — click or tap any word for its dictionary form, part of speech, and complete morphology, together with the full entry from Lewis & Short’s A Latin Dictionary.

Latin · Lyric & Elegy
Ad Venerem Titiani Artificio Pictam
Stjepan Gradić · every word parsed
1
Quid tantum Casanatta tibi meus, alma Dione,
Ista quid illius tecta, laresque placent?
Nec potius Golgosque tuos, Amathuntaque laetam
Et Cnidon, et lucos incolis Idalios?
5
Nescis qui uir hic est, qua fama notus in Urbe?
Qui mores, quali praeditus ingenio?
Uirtuti teneris rigidae nutritus ab annis
Et doctae assiduus Palladis in gremio.
Diuitiis felix, auroque opulentus auito,
10
Et late claris nobilis imperiis.
Nil nato, rebusque tuis fauet ille, tuasque
Respuit inuicto pectore delicias.
Cum magni Dominae Flaui sedet arbiter urnae,
Romani et mulcet iurgia cuncta fori.
15
Intrepidum sectatorem rectique, et honesti,
Nullae animum sordes, gratia nulla trahit
Quaeque solent puros hominum conuertere mores,
Corruptum nullis ingenium illecebris.
Uile illi tua forma bonum, tua cingula ridet,
20
Et mage Cecropiae Uirginis igne calet.
Iunonisque supercilium, frontemque seueram,
Mirum quam crebris laudibus ingeminet.
Hinc uocat insulsumque Iouem Martemque procacem,
Et Paridem tota damnat in Iliade.
25
Iudiciumque illud, quo tu pulcherrima rerum es,
Increpat indignis, exagitatque modis.
Utque ipsos causas inter cognoscere Diuos
Audet, et inuitae reddere iura Stygi.
Instauraturum litem se mussitat illam,
30
Quo formae intereat fama decusque tuae.
Quoque tuis decedat honos altaribus, et te
Destituat Memphis, destituatque Paphos.
Quin et Alexandri iactat felicia summi,
Et furtis nimium tempora iniqua tuis.
35
Principe quo castis populis libet esse, pudetque
Dissimiles Domini moribus esse sui.
Nec tamen haec tu tanta time, satis ille superque
Alterius discit prouidus esse malo.
Parthenopae Troiana suae quia fata timebit,
40
Et charis alium ciuibus Aeacidem.
Namque, ut homo est, magnae nunquam iouis ille sorori
Palmam posthabita Pallade ferre dabit.
Ut qui non tantum sceptroque, auroque mouetur,
Ingenii quantum gaudet honore sui.
45
Nonne uides dapis immemorem parcumque Lyaei,
In cunctas animum diuidere historias
Naturaeque, hominumque? Quis illo doctior artes
Quas iuueni Chiron tradidit Aeacidae?
Scire potestates herbarum, usumque medendi,
50
Inuitaque diu uiuere Persephone.
Quod iecori officium, stomachoque, ut largus in orbem
Perpetuo semper flumine sanguis eat.
Non cessat causas rerum explorare latentes,
Et noctes animo dispicere, atque dies,
55
Quae terram quatiat uis ima, quis impetus Euros
Concitet, in fluuios unde perennis aqua.
Nulli aeque sua nota domus, quam fortiter illi
Facta olim Graia barbaricaque manu.
Bellorum pacisque uices, cladesque, necesque,
60
Magnorumque graues Principum amicitiae.
Uirtutes, moresque hominum, ritusque sacrorum,
Terrarumque situs, fluminaque, et maria.
Quid tibi iam memorem, quanta haec facundia, quantus
Nestorei fundit spiritus eloquii?
65
Multaque ut orantem circumstat suada, tuusque
Mercurius docto multus in ore sedet?
Praeque illo amplexusque tuos, atque oscula temnit,
Cumque suo caelum nectare, et ambrosia.
Sed quod te moueat super omnia, sceptra superba
70
Improbus in media uult quoque ferre Cypro.
An nescis teneris illum dare iura puellis,
Iuncta Palatino quas alit ora iugo?
Macerat has curis, iucundumque improbus arcet,
Ne miserarum aetas florida uer agitet.
75
Nam tetricae studiis secreta in Ualle Mineruae
Per lanae exercet dura ministeria.
Et radiis cogit, rigidoque assuescere penso,
Staminaque assidua ferre, columque manu;
Ne segnis mores corrumpat inertia, neue
80
Mens uacet ad lusus desidiosa tuos.
His animis, his ingeniis (scis ipsa) necesse est,
Nec dulcis Bacchus, nec sit amica Uenus.
Ergo hominem nunquam (si quid mihi credis) amabis,
Participemque tui nectaris esse uoles.
85
Quin age, et ingrato te protinus eripe tecto,
Et sine cum Musis illum habitare suis.
Click or tap any word for its parse and dictionary entry.
Text: Perseus Digital Library, licensed CC BY-SA. Dictionary: Lewis & Short (Perseus, CC BY-SA). Morphology: LatinCy — machine parsing, corrected against the AGDT & PROIEL treebanks and Morpheus.
Scroll to Top