Library › Latin: Comedy › Adelphi
Produced in 160 BC at the funeral games of Aemilius Paullus, the Adelphi (‘The Brothers’) is the last comedy of Terence, adapted into Latin mainly from a play of Menander. Two brothers raise two sons on opposite principles — the countryman Demea by severity, the urbane bachelor Micio by indulgence — and the young men’s escapades with a music-girl and a secret love put both systems of education to the test, with a sly reversal at the end.
Often considered Terence’s finest play, this Roman comedy turns New Comedy intrigue into a genuine debate on parenting and permissiveness that still feels current. It influenced Molière’s L’École des maris and centuries of comic drama on fathers and sons.
About this edition. The Latin text is that of the Perseus Digital Library. Every word has been analyzed with LatinCy, a neural language model for Latin — click or tap any word for its dictionary form, part of speech, and complete morphology, together with the full entry from Lewis & Short’s A Latin Dictionary.
Latin · Comedy
Adelphi
Terence · every word parsed
cast
FABULAE INTERLOCUTORES. AESCHINUS, adolescens. CANTHARA, nutrix Pamphilae. CTESIPHO, adolescens, frater Aeschini. DROMO, seruus Micionis. DEMEA, senex, frater Micionis, pater Aeschini et Ctesiphonis. GETA, seruus Sostratae. HEGIO, senex, propinquus Pamphilae. MICIO, senex, frater Demeae, pater adoptiuus Aeschini. PAMPHILA, filia Sostratae, amica Aeschini. SANNIO, leno. SOSTRATA, mater Pamphilae. SYRUS, seruus Aeschini.
subject_1
INTRODUCTION. This play deriues its name from the two pairs of brothers who are introduced. Demea and Micio, the elders, had always been uery dissimilar in character and manner of life. Micio was a pleasant old bachelor, and had always liued in town, and was uery lenient and indulgent towards his young relations. Demea on the contrary had kept up the thrifty habits of his early years, residing on his farm and taking a seuere uiew of the conduct of his sons. Ctesipho, the younger of his sons, liued with his father at this farm; but Aeschinus, the elder, had been adopted by his uncle. They had accordingly been uery differently brought up. Ctesipho had been kept uery strictly at home, and was, to the best of his father ’s belief, a model of propriety. Aeschinus had been indulged by his uncle in euery way, till he was notorious for his dissipation. He went so far at last as to offer uiolence to a young lady named Pamphila, whom he met one night when he was intoxicated. This was the last of his excesses. He promised to make all amends in his power by marrying Pamphila, and on this condition the matter was kept quiet by Sostrata her mother. Ctesipho in one of his uisits to the town had fallen in loue with a music girl belonging to a slaue – merchant, and was carrying on an intercourse with her under the couer of his brother ’s name; for Aeschinus had taken the credit of the affair to himself that his father might not hear of Ctesipho ’s doings. After a time the slaue – merchant gaue notice to Ctesipho that unless he bought the music girl at his price she should be immediately sold. Ctesipho was in the greatest despair at this announcement, and was half inclined to run away from his troubles and leaue the country, when Aeschinus, hearing the state of the case, cut matters short by breaking into the house of Sannio the slaue – merchant, maltreating him, and carrying off the girl to his own house, where she was receiued by Ctesipho.
subject_2
Here the action of the play commences. Demea coming into town hears of this new outrage of Aeschinus’, and accuses his brother Micio of being the cause of all this excess. It was his indulgence that had made Aeschinus so dissolute. How different was the conduct of his brother Ctesipho who had been brought up strictly at home in the country! Micio in return iustifies his mode of education. Meanwhile Aeschinus is busied, with the assistance of his slaue Parmeno, in arranging matters with Sannio, who blusters loudly at first, but finds at last that the best plan is to pocket his affront and trust to the young men to pay him, for he will lose more by waiting to prosecute the affair, as he is on the eue of a uoyage to Cyprus, than if he abandons the slaue altogether. The news of Aeschinus’ prank had spread ouer the city, and it was now carried to Sostrata his destined mother – in – law by Geta her slaue, who had witnessed the whole affair. Sostrata sends her trusty Geta to Hegio, an old friend of her late husband Simulus, who will stand by her, and see that her daughter has iustice done her. Demea in the mean time is in consternation, for he has heard that Ctesipho was with Aeschinus when this music girl was carried off; but Syrus, one of Micio ’s slaues, contriues, with great skill, to make the fact increase his good opinion of his son; for he represents Ctesipho to haue taken part in the affair only to blame his brother ’s dissolute conduct, and says that as soon as the matter was ouer he had returned to the country to his usual work. Demea is greatly affected to find that he has one son who is a credit to his family, and sets off for his farm. On his way he meets Hegio, from whom he learns the circumstances of Aeschinus’ connexion with Pamphila; and at the same time he finds from one of his farm seruants that Ctesipho has neuer been to the farm at all, as Syrus had pretended. These news send him back to Micio in a rage; but he is again met with a new fiction by Syrus, who reuenges himself on him by sending him on a fool ’s errand ouer the whole town to look for his brother. Micio meanwhile has been with Hegio to Sostrata and Pamphila, and has comforted them by giuing his consent to the marriage of the young lady and Aeschinus. Demea now returns from his fruitless search after his brother, and there is a general disturbance, particularly when one of the slaues accidentally betrays the fact of Ctesipho ’s being in Micio ’s house, where his father finds him with the music girl. After some more discussions between Demea and Micio, the former suddenly determines to change his demeanour; and to the surprise of euery one whom he meets, and not a little to his own, he acts the courteous and complaisant man. He falls in with all their humours, and promotes the happiness of all parties. Pamphila is married to Aeschinus; Sannio is paid; Micio is made to marry Sostrata; Hegio is prouided for; and Syrus and his wife are freed in consideration of the great seruices which the cunning slaue had rendered to morality. The play concludes with a speech in which Demea explains the meaning of his late conduct, and giues his hearers a little wholesome aduice for the future.
production
ADELPHI. ACTA LUDIS FUNEBRIBUS AEMILII PAULLI QUOS FECERE Q. FABIUS MAXIMUS, P. CORNELIUS AFRICANUS. EGERE L. ATTILIUS PRAENESTINUS, MINUTIUS PROTHIMUS. MODOS FECIT FLACCUS CLAUDII, TIBIIS SARRANIS. FACTA GRAECA MENANDRU L. ANICIO M. CORNELIO COSS.
1
POSTQUAM Poeta sensit scripturam suam
Ab iniquis obseruari, et aduersarios
Rapere in peiorem partem quam acturi sumus,
Indicio de se ipse erit; uos eritis iudices
5
Laudine an uitio duci id factum oporteat.
Synapothnescontes Diphili comoedia est.
Eam Commorientes Plautus fecit fabulam.
In Graeca adolescens est qui lenoni eripuit
Meretricem in prima fabula. Eum Plautus locum
10
Reliquit integrum: eum hic locum sumpsit sibi
In Adelphos; uerbum de uerbo expressum extulit.
Eam nos acturi sumus nouam: pernoscite
Furtumne factum existimetis, an locum
Reprehensum qui praeteritus negligentia est.
15
Nam quod isti dicunt maleuoli, homines nobiles
Eum adiutare, assidueque una scribere;
Quod illi maledictum uehemens esse existimant
Eam laudem hic ducit maximam, quum illis placet
Qui uobis uniuersis et populo placent;
20
Quorum opera in bello, in otio, in negotio,
Suo quisque tempore usus est sine superbia.
Dehinc ne exspectetis argumentum fabulae:
Senes qui primi uenient ii partem aperient;
In agendo partem ostendent. Facite, aequanimitas
25
Poetae ad scribendum augeat industriam.
Storax — Non rediit hac nocte a coena Aeschinus,
Neque seruulorum quisquam qui aduersum ierant.
Profecto hoc uere dicunt: si absis uspiam,
Aut ubi si cesses, euenire ea satius est
30
Quae in te uxor dicit et quae in animo cogitat
Irata quam illa quae parentes propitii.
Uxor si cesses aut te amare cogitat,
Aut tete amari, aut potare, aut animo obsequi;
Et tibi bene esse soli quum sibi sit male.
35
Ego quia non rediit filius quae cogito, et
Quibus nunc sollicitor rebus! ne aut ille alserit,
Aut uspiam ceciderit, aut perfregerit
Aliquid. Uah, quemquamne hominem in animum instituere aut
Parare quod sit carius quam ipse est sibi?
40
Atqui ex me hic non natus est, sed ex fratre. Is adeo
Dissimili studio est iam inde ab adolescentia.
Ego hanc clementem uitam urbanam atque otium
Secutus sum; et, quod fortunatum isti putant,
Uxorem numquam habui. Ille contra haec omnia:
45
Ruri agere uitam; semper parce ac duriter
Se habere: uxorem duxit; nati filii
Duo: inde ego hunc maiorem adoptaui mihi;
Eduxi a paruulo; habui, amaui pro meo;
In eo me oblecto; solum id est carum mihi.
50
Ille ut item contra me habeat facio sedulo:
Do, praetermitto: non necesse habeo omnia
Pro meo iure agere. Postremo alii clanculum
Patres quae faciunt, quae fert adolescentia,
Ea ne me celet consuefeci filium;
55
Nam qui mentiri aut fallere insuerit patrem, aut
Audebit, tanto magis audebit caeteros.
Pudore et liberalitate liberos
Retinere satius esse credo quam metu.
Haec fratri me cum non conuenient neque placent.
60
Uenit ad me saepe clamitans, Quid agis, Micio?
Cur perdis adolescentem nobis? cur amat?
Cur potat? cur tu his rebus sumtum suggeris?
Uestitu nimio indulges; nimium ineptus es.
Nimium ipse est durus praeter aequumque et bonum:
65
Et errat longe mea quidem sententia
Qui imperium credat grauius esse aut stabilius
Ui quod fit quam illud quod amicitia adiungitur.
Mea sic est ratio, et sic animum induco meum:
Malo coactus qui suum officium facit
70
Dum id rescitum iri credit tantisper cauet:
Si sperat fore clam rursum ad ingenium redit.
Ille quem beneficio adiungas ex animo facit;
Studet par referre: praesens absensque idem erit.
Hoc patrium est, potius consuefacere filium
75
Sua sponte recte facere quam alieno metu.
Hoc pater ac dominus interest: hoc qui nequit,
Fateatur nescire imperare liberis.
Sed estne hic ipsus de quo agebam? et certe is est.
Nescio quid tristem uideo: credo iam ut solet
80
Iurgabit. Saluum te aduenire, Demea,
Gaudemus.
81b
Ehem, opportune: te ipsum quaerito.
Quid tristis es?
82b
Rogas me, ubi nobis Aeschinus
Siet, quid tristis ego sim?
83b
Dixine hoc fore?
Quid fecit?
84b
Quid ille fecerit? quem neque pudet
85
Quicquam; nec metuit quemquam; neque legem putat
Tenere se ullam: nam illa quae antehac facta sunt
Omitto: modo quid designauit!
87b
Quidnam id est?
Fores effregit atque in aedes irruit
Alienas: ipsum dominum atque omnem familiam
90
Mulcauit usque ad mortem: eripuit mulierem
Quam amabat. Clamant omnes indignissime
Factum esse. Hoc aduenienti quot mihi, Micio,
Dixere! in ore est omni populo. Denique,
Si conferendum exemplum est, non fratrem uidet
95
Rei dare operam, ruri esse parcum ac sobrium?
Nullum huius simile factum. Haec quum illi, Micio,
Dico tibi dico: tu illum corrumpi sinis.
Homine imperito nunquam quicquam iniustius,
Qui nisi quod ipse fecit nihil rectum putat.
100
Quorsum istuc?
100b
Quia tu Demea haec male iudicas.
Non est flagitium, mihi crede, adolescentulum
Scortari neque potare; non est; neque fores
Effringere. Haec si neque ego neque tu fecimus,
Non siit egestas facere nos. Tu nunc tibi
105
Id laudi ducis quod tum fecisti inopia?
Iniurium est; nam si esset unde id fieret,
Faceremus: et tu illum tuum, si esses homo,
Sineres nunc facere, dum per aetatem licet,
Potius quam, ubi te exspectatum eiecisset foras,
110
Alieniore aetate post faceret tamen.
Pro Iupiter! tu homo adigis me ad insaniam.
Non est flagitium, facere haec adolescentulum?
112b
Ah,
Ausculta: ne me obtundas de hac re saepius.
Tuum filium dedisti adoptandum mihi:
115
Is meus est factus: si quid peccat Demea,
Mihi peccat: ego illi maximam partem feram.
Obsonat, potat, olet unguenta; de meo.
Amat; a me argentum dabitur dum erit commodum:
Ubi non erit fortasse excludetur foras.
120
Fores effregit; restituentur: discidit
Uestem; resarcietur. Est, Dis gratia,
Et unde haec flant, et adhuc non molesta sunt.
Postremo aut desine, aut cedo quemuis arbitrum:
Te plura in hac re peccare ostendam.
124b
Hei mihi!
125
Pater esse disce ab illis qui uere sciunt.
Natura tu illi pater es, consiliis ego.
Tun consulis quicquam?
127b
Ah, si pergis abiero.
Sicine agis?
128b
An ego toties de eadem re audiam?
Curae est mihi.
129b
Et mihi curae est: uerum Demea
130
Curemus aequam uterque partem: tu alterum,
Ego item alterum; nam ambos curare propemodum
Reposcere illum est quem dedisti.
132b
Ah, Micio.
Mihi sic uidetur.
133b
Quid istic? tibi si istic placet,
Profundat, perdat, pereat: nihil ad me attinet.
135
Iam si uerbum unum posthac —
135b
Rursum, Demea,
Irascere?
136b
An non credis? repeto quem dedi?
Aegre est: alienus non sum: si obsto, hem, desino.
Unum uis curem; curo; et est Dis gratia
Quum ita ut uolo est. Iste tuus ipse sentiet
140
Posterius — nolo in illum grauius dicere.
Nec nihil neque omnia haec sunt quae dicit; tamen
Nonnihil molesta sunt haec mihi: sed ostendere
Me aegre pati illi nolui: nam ita est homo;
Quum placo aduersor sedulo et deterreo.
145
Tamen uix humane patitur: uerum si augeam,
Aut etiam adiutor sim eius iracundiae,
Insaniam profecto cum illo; etsi Aeschinus
Nonnullam in hac re nobis facit iniuriam.
Quam hic non amauit meretricem? aut cui non dedit
150
Aliquid? postremo, nuper (credo iam omnium
Taedebat) dixit uelle uxorem ducere.
Sperabam iam deferuisse adolescentiam:
Gaudebam. Ecce autem de integro. Nisi quicquid est
Uolo scire, atque hominem conuenire si apud forum est.
155
Obsecro, populares, ferte misero atque innocenti auxilium:
Subuenite inopi.
156b
Otiose nunc iam ilico hic consiste.
Quid respectas? nihil pericli est: nunquam dum ego adero hic te tanget.
Ego istam inuitis omnibus —
Quamquam est scelestus non committet hodie unquam iterum ut uapulet.
160
Aeschine audi: ne te ignarum fuisse dicas meorum morum;
Leno ego sum.
161b
Scio.
161c
At ita ut usquam fuit fide quisquam optima.
Tu quod te posterius purges hanc iniuriam mihi nolle
Factam esse huius non faciam: crede hoc; ego meum ius persequar;
Neque tu uerbis solues unquam quod mihi re male feceris.
165
Noui ego uestra haec: Nollem factum; iusiurandum dabitur te esse
Indignum iniuria hac; indignis quum egomet sim acceptus modis.
Abi prae strenue ac fores aperi.
167b
Ceterum hoc nihil facis.
I intro iam nunc.
168b
At enim non sinam.
168c
Accede illuc Parmeno;
Nimium istoc abisti: hic propter hunc adsiste. Hem, sic uolo.
170
Caue nunc iam oculos a meis oculis quoquam demoueas tuos:
Ne mora sit si innuerim quin pugnus continuo in mala haereat.
Istuc uolo ergo ipsum experiri.
172b
Hem, serua: omitte mulierem.
O facinus indignum!
173b
Geminabit nisi caues.
173c
Hei misero mihi!
Non innueram: uerum in istam partem potius peccato tamen.
175
I nunc iam.
175b
Quid hoc rei est! regnumne Aeschine hic tu possides?
Si possiderem ornatus esses ex tuis uirtutibus.
Quid tibi rei me cum est?
177b
Nihil.
177c
Quid? nostin qui sim?
177d
Non desidero.
Tetigin tui quicquam?
178b
Si attigisses ferres infortunium.
Qui tibi magis licet meam habere pro qua ego argentum dedi?
180
Responde.
180b
Ante aedes non fecisse erit melius hic conuicium;
Nam si molestus pergis esse iam intro abripiere atque ibi
Usque ad necem operiere loris.
182b
Loris liber?
182c
Sic erit.
O hominem impurum! hicine libertatem aiunt aequam esse omnibus?
Si satis iam debacchatus es leno audi si uis nunc iam.
185
Egon debacchatus sum autem, an tu in me?
185b
Mitte ista, atque ad rem redi.
Quam rem? quo redeam?
186b
Iamne me uis dicere id quod ad te attinet?
Cupio; aequi modo aliquid.
187b
Uah! leno iniqua me non uult loqui.
Leno sum, fateor, pernicies communis adolescentium;
Periurus, pestis; tamen tibi a me nulla orta est iniuria.
190
Nam hercle etiam hoc restat.
190b
Illuc quaeso redi quo coepisti, Aeschine.
Minis uiginti tu illam emisti; quae res tibi uertat male.
Argenti tantum dabitur.
192b
Quid si ego tibi illam nolo uendere,
Coges me?
193b
Minime.
193c
Namque id metui.
193d
Neque uendendam censeo,
Quae libera est; nam ego liberali illam assero causa manu.
195
Nunc uide utrum uis; argentum accipere, an causam meditari tari tuam?
Delibera hoc dum ego redeo leno.
196b
Pro supreme Iupiter!
Minime miror qui insanire occipiunt ex iniuria.
Domo me eripuit; uerberauit; me inuito abduxit meam:
Homini misero plus quingentos colaphos infregit mihi.
200
Ob malefacta haec tantidem emtam postulat sibi tradier.
Uerum enim, quando bene promeruit, fiat: suum ius postulat.
Age iam cupio, si modo argentum reddat. Sed ego hoc hariolor;
Ubi me dixero dare tanti, testes faciet ilico
Uendidisse me: de argento somnium: mox; Cras redi.
205
Id quoque possum ferre si modo reddat; quanquam iniurium est.
Uerum cogito id quod res est: quando eum quaestum occeperis,
Accipienda et mussitanda iniuria adolescentium est.
Sed nemo dabit: frustra has egomet me cum rationes puto.
Tace, egomet conueniam iam ipsum: cupide accipiat faxo; atque etiam
210
Bene dicat secum esse actum. Quid istuc, Sannio, est quod te audio
Nescio quid concertasse cum hero?
211b
Nunquam uidi iniquius
Certationem comparatam quam haec hodie inter nos fuit:
Ego uapulando, ille uerberando, usque ambo defessi sumus.
Tua culpa.
214b
Quid agerem?
214c
Adolescenti morem gestum oportuit.
215
Qui potui melius qui hodie usque os praebui?
215b
Age, scis quid loquar?
Pecuniam in loco negligere maximum interdum est lucrum.
216b
Hui!
Metuisti; si nunc de tuo iure concessisses paululum, atque
Adolescenti esses morigeratus, hominum homo stultissime,
Ne non tibi istuc foeneraret?
219b
Ego spem pretio non emo.
220
Nunquam rem facies: abi: nescis inescare homines, Sannio.
Credo istuc melius esse: uerum ego nunquam adeo astutus fui
Quin quicquid possem mallem auferre potius in praesentia.
Age; noui tuum animum; quasi iam usquam tibi sint uiginti minae,
Dum huic obsequare. Praeterea autem te aiunt proficisci Cyprum.
224b
Hem!
225
Coemisse hinc quae illuc ueheres multa; nauem conductam; hoc, scio,
Animus tibi pendet. Ubi illinc, spero, redieris tamen hoc ages.
Nusquam pedem. Perii hercle; hac illi spe hoc inceperunt.
227b
Timet:
Inieci scrupulum homini.
228b
O scelera! illud uide
Ut in ipso articulo oppressit. Emtae mulieres
230
Complures; et item hine alia quae porto Cyprum.
Nisi eo ad mercatum uenio, damnum maximum est.
Nunc si hoc omitto actum agam; ubi illinc rediero
Nihil est; refrixerit res. Nunc demum uenis?
Cur passus? ubi eras? Ut sit satius perdere
235
Quam aut hic nunc manere tam diu, aut tum persequi.
Iamne enumerasti id quod ad te rediturum putes?
Hocine illo dignum est? hocine incipere Aeschinum?
Per oppressionem ut hanc mihi eripere postulet?
Labascit. Unum hoc habeo: uide si satis placet:
240
Potius quam uenias in periculum, Sannio,
Seruesne an perdas totum, diuiduum face:
Minas decem conradet alicunde.
242b
Hei mihi,
Etiam de sorte nunc uenio in dubium miser?
Pudet nihil: omnes dentes labefecit mihi:
245
Praeterea colaphis tuber est totum caput.
Etiam insuper defrudat? nusquam abeo.
246b
Ut lubet.
Numquid uis quin abeam?
247b
Immo hercle hoc quaeso, Syre;
Ut ut haec sunt acta, potius quam lites sequar,
Meum mihi reddatur; saltem quanti emta est, Syre.
250
Scio te non usum antehac amicitia mea:
Memorem me dices esse et gratum.
251b
Sedulo
Faciam: sed Ctesiphonem uideo: laetus est
De amica.
253b
Quid quod te oro?
253c
Paulisper mane.
Abs quiuis homine, cum est opus, beneficium accipere gaudeas:
255
Uerum enimuero id demum iuuat, si, quem aequum est facere, is bene facit.
O frater frater, quid ego nunc te laudem? Satis certo scio;
Nunquam ita magnifice quicquam dicam id uirtus quin superet tua.
Itaque unam hanc rem me habere praeter alios praecipuam arbitror,
Fratrem homini nemini esse primarum artium magis principem.
260
O Ctesipho.
260b
O Syre, Aeschinus ubi est?
260c
Ellum, te exspectat domi.
260d
Hem.
Quid est?
261b
Quid sit? illius opera, Syre, nunc uiuo: festiuum caput,
Qui omnia sibi post putauit esse prae meo commodo;
Maledicta, famam, meum amorem, et peccatum in se transtulit:
Nihil pote supra. Quidnam foris crepuit?
264b
Mane, mane: ipse exit foras.
265
Ubi ille est sacrilegus?
265b
Men quaerit? numquidnam effert? Occidi:
Nihil uideo.
266b
Ehem, opportune; te ipsum quaero. Quid fit, Ctesipho?
In tuto est omnis res: omitte uero tristitiam tuam.
Ego illam hercle uero omitto qui quidem te habeam fratrem. O mi Aeschine,
O mi germane; ah, uereor coram in os te laudare amplius,
270
Ne id assentandi magis quam quo habeam gratum facere existimes.
Age inepte; quasi nunc non norimus nos inter nos, Ctesipho.
Hoc mihi dolet, nos paene sero scisse, et paene in eum locum
Redisse ut si omnes cuperent nihil tibi possent auxiliarier.
Pudebat.
274b
Ah, stultitia est istaec, non pudor. Tam ob paruulam
275
Rem paene ex patria! — Turpe dictu. Deos quaeso ut istaec prohibeant.
Peccaui.
276b
Quid ait tandem nobis Sannio?
276c
Iam mitis est.
Ego ad forum ibo ut hunc absoluam: tu intro ad illam, Ctesipho.
Syre, insta.
278b
Eamus; namque hic properat in Cyprum.
278c
Ne tam quidem;
Quamuis etiam maneo otiosus hic.
279b
Reddetur; ne time.
280
At ut omne reddat.
280b
Omne reddet: tace modo, ac sequere hac.
280c
Sequor.
Heus, heus, Syre.
281b
Hem, quid est?
281c
Obsecro hercle, hominem istum impurissimum
Quamprimum absoluitote; ne, si magis irritatus siet,
Aliqua ad patrem hoc permanet, atque ego tum perpetuo perierim.
Non fiet; bono animo es: tu cum illa te intus oblecta interim;
285
Et lectulos iube sterni nobis, et parari caetera.
Ego iam transacta re conuertam me domum cum obsonio.
Ita quaeso: quando hoc bene successit, hilarem hunc sumamus diem.
Obsecro, mea nutrix, quid nunc fiet?
288b
Quid fiat rogas?
Recte edepol spero.
289b
Modo dolores, mea tu, occipiunt primulum.
290
Iam nunc times, quasi nunquam affueris, nunquam tute pepereris.
Miseram me, neminem habeo; solae sumus: Geta autem hic non adest;
Nec quem ad obstetricem mittam; nec qui arcessat Aeschinum.
Pol is quidem iam hic aderit; nam nunquam unum intermittit diem
Quin semper ueniat.
294b
Solus mearum miseriarum est remedium.
295
E re nata melius fieri haud potuit quam factum est hera;
Quando uitium oblatum est; quod ad illum attinet potissimum
Talem, tali genere atque animo, natum ex tanta familia.
Ita pol est ut dicis: saluus nobis Deos quaeso ut siet.
Nunc illud est quod si omnes omnia sua consilia conferant,
300
Atque huic malo salutem quaerant, auxili nihil afferant,
Quod mihique heraeque filiaeque herili est. Uae misero mihi!
Tot res repente circumuallant, unde emergi non potest,
Uis, egestas, iniustitia, solitudo, infamia.
Hocine saeclum? O scelera, O genera sacrilega, O hominem impium!
305
Me miseram! quidnam est quod sic uideo timidum et properantem Getam?
Quem neque fides neque iusiurandum neque illum misericordia
Repressit neque reflexit, neque quod partus instabat prope,
Cui miserae indigne per uim uitium obtulerat.
308b
Non intelligo
Satis quae loquatur.
309b
Propius obsecro accedamus, Sostrata.
309c
Ah,
310
Me miserum! uix sum compos animi; ita ardeo iracundia.
Nihil est quod malim quam illam totam familiam mihi dari obuiam,
Ut ego iram hanc in eos euomam omnem dum aegritudo haec est recens:
Satis mihi id habeam supplici, dum illos ulciscar modo.
Seni animam primum extinguerem ipsi qui illud produxit scelus.
315
Tum autem Syrum impulsorem, uah, quibus illum lacerarem modis!
Sublimem medium arriperem, et capite pronum in terram statuerem,
Ut cerebro dispergat uiam.
Adolescenti ipsi eriperem oculos; posthaec praecipitem darem;
Caeteros ruerem, agerem, raperem, tunderem, et prosternerem.
320
Sed cesso heram hoc malo impertiri propere?
320b
Reuocemus. Geta.
Hem, quisquis es, sine me.
321b
Ego sum Sostrata.
321c
Ubi ea est? te ipsam quaerito,
Te expecto: oppido opportune te obtulisti mihi obuiam,
Hera.
323b
Quid est? quid trepidas?
323c
Hei mihi!
323d
Quid festinas, mi Geta?
Animam recipe.
324b
Prorsus —
324c
Quid istuc prorsus ergo est.
324d
Periimus:
325
Actum est.
325b
Eloquere ergo, obsecro te, quid sit.
325c
Iam —
325d
Quid iam, Geta?
Aeschinus —
326b
Quid is ergo?
326c
alienus est ab nostra familia.
326d
Hem,
Perii: quare?
327b
Amare occepit aliam.
327c
Uae miserae mihi!
Neque id occulte fert: ab lenone ipsus eripuit palam.
Satin hoc certum est?
329b
Certum: hisce oculis egomet uidi, Sostrata.
329c
Ah,
330
Me miseram! quid credas iam? aut cui credas? Nostrumne Aeschinum;
Nostram uitam omnium, in quo nostrae spes omnesque opes sitae
Erant; qui sine hac iurabat se unum nunquam uicturum diem;
Qui se in sui gremio positurum puerum dicebat patris;
Ita obsecraturum ut liceret sibi hanc uxorem ducere?
335
Hera, lacrimas mitte, ac potius quod ad hanc rem opus est porro consule;
Patiamurne, an narremus cuipiam?
336b
Au, mi homo, sanusne es?
An hoc proferendum tibi uidetur usquam esse?
337b
Mihi quidem non placet.
Iam primum illum alieno animo a nobis esse res ipsa indicat.
Nunc si hoc palam proferimus ille infitias ibit, sat scio.
340
Tua fama et gnatae uita in dubium ueniet. Tum si maxime
Fateatur, quum amet aliam, non est utile hanc illi dari:
Quapropter quoquo pacto tacito est opus.
342b
Ah, minime gentium:
Non faciam.
343b
Quid ages?
343c
Proferam.
343d
Hem, mea Sostrata, uide quam rem agas.
Peiore res loco non potest esse quam in quo nunc sita est.
345
Primum indotata est: tum praeterea quae secunda ei dos erat
Periit: pro uirgine dari nuptum non potest. Hoc reliquum est:
Si infitias ibit, testis me cum est annulus quem amiserat.
Postremo, quando ego conscia mihi sum a me culpam esse hanc procul,
Neque pretium neque rem ullam intercessisse illa aut me indignam, Geta,
350
Experiar.
350b
Quid ista? accedo, ut melius dicas.
350c
Tu, quantum potes,
Abi, atque Hegioni cognato huius rem omnem narrato ordine;
Nam is nostro Simulo fuit summus, et nos coluit maxime.
Nam hercle alius nemo respicit nos.
353b
Propera tu, mea Canthara,
Curre: obstetricem arcesse, ut cum opus sit ne in mora nobis siet.
355
Disperii! Ctesiphonem audiui filium
Una affuisse in raptione cum Aeschino.
Id misero restat mihi mali, si illum potest
Qui alicui rei est etiam eum ad nequitiam abducere.
Ubi ego illum quaeram? credo abductum in ganeum
360
Aliquo: persuasit ille impurus, sat scio.
Sed eccum Syrum ire uideo: hinc scibo iam ubi siet;
Atque hercle hic de grege illo est: si me senserit
Eum quaeritare, nunquam dicet carnifex.
Non ostendam me id uelle.
364b
Omnem rem modo seni
365
Quo pacto se haberet enarramus ordine:
Nihil uidi quicquam laetius.
366b
Pro Iupiter,
Hominis stultitiam!
367b
Collaudauit filium:
Mihi qui id dedissem consilium egit gratias.
Disrumpor.
369b
Argentum annumerauit ilico:
370
Dedit praeterea in sumtum dimidium minae:
Id distributum sane est ex sententia.
371b
Hem!
Huic mandes, si quid recte curatum uelis.
Hem, Demea, haud aspexeram te. Quid agitur?
Quid agatur? Uestram nequeo mirari satis
375
Rationem.
375b
Est hercle inepta, ne dicam dolo,
Atque absurda. Pisces ceteros purga, Dromo:
Congrum istum maximum in aqua sinito ludere
Paulisper: ubi ego uenero, exossabitur;
Prius nolo.
379b
Haecine flagitia!
379c
Mihi quidem non placent;
380
Et clamo saepe. Salsamenta haec, Stephanio,
Fac macerentur pulchre.
381b
Di uestram fidem,
Utrum studione id sibi habet, an laudi putat
Fore si perdiderit gnatum? Uae misero mihi!
Uidere uideor iam diem illum quum hinc egens
385
Profugiet aliquo militatum.
385b
O Demea,
Istuc est sapere, non quod ante pedes modo est
Uidere, sed etiam illa quae futura sunt
Prospicere.
388b
Quid? istaec iam penes uos psaltria est?
Ellam intus.
389b
Eho an domi est habiturus?
389c
Credo, ut est
390
Dementia.
390b
Haecine fieri!
390c
Inepta lenitas
Patris et facilitas praua.
391b
Fratris me quidem
Pudet pigetque.
392b
Nimium inter uos, Demea, ac
Non quia ades praesens dico hoc, pernimium interest.
Tu quantus quantus es nihil nisi sapientia es:
395
Ille somnium. Sineres uero tu illum tuum
Facere haec?
396b
Sinerem illum? an non sex totis mensibus
Prius olfecissem quam ille quicquam coeperit?
Uigilantiam tuam tu mihi narras?
398b
Sic siet
Modo ut nunc est quaeso.
399b
Ut quisque suum uult esse, ita est.
400
Quid eum? uidistine hodie?
400b
Tuumne filium?
Abigam hunc rus. Iamdudum aliquid ruri agere arbitror.
Satin scis ibi esse?
402b
Oh, qui egomet produxi.
402c
Optime est.
Metui ne haereret hic.
403b
Atque iratum admodum.
Quid autem?
404b
Adortus iurgio fratrem apud forum
405
De psaltria istac.
405b
Ain uero?
405c
Uah, nihil reticuit.
Nam ut numerabatur forte argentum interuenit
Homo de improuiso: coepit clamare, O Aeschine!
Haecine flagitia facere te! haec te admittere
Indigna genere nostro!
409b
Oh! lacrimo gaudio.
410
Non tu hoc argentum perdis sed uitam tuam.
Saluus sit, spero: est similis maiorum suum.
411b
Hui.
Syre, praeceptorum plenus istorum ille.
412b
Phy.
Domi habuit unde disceret.
413b
Fit sedulo.
Nihil praetermitto: consuefacio: denique
415
Inspicere tanquam in speculum in uitas omnium
Iubeo, atque ex aliis sumere exemplum sibi.
Hoc facito.
417b
Recte sane.
417c
Hoc fugito.
417d
Callide.
Hoc laudi est.
418b
Istaec res est.
418c
Hoc uitio datur.
Probissime.
419b
Porro autem —
419c
Non hercle otium est
420
Nunc mihi auscultandi. Pisces ex sententia
Nactus sum: hi mihi ne corrumpantur cautio est:
Nam id nobis tam flagitium est quam illa, Demea,
Non facere uobis quae modo dixti: et, quod queo,
Conseruis ad eundem istunc praecipio modum:
425
Hoc salsum est; hoc adustum est; hoc lautum est parum,
Illud recte: iterum sic memento: sedulo
Moneo quae possum pro mea sapientia.
Postremo tanquam in speculum in patinas, Demea,
Inspicere iubeo, et moneo quid facto usus siet.
430
Inepta haec esse nos quae facimus sentio:
Uerum quid facias? ut homo est, ita morem geras.
Numquid uis?
432b
Mentem uobis meliorem dari.
Tu rus hinc abis?
433b
Recta.
433c
Nam quid tu hic agas,
Ubi si quid bene praecipias nemo obtemperet?
435
Ego uero hinc abeo, quando is quamobrem huc ueneram
Rus abiit: illum curo unum: ille ad me attinet.
Quando ita uult frater, de istoc ipse uiderit.
Sed quis illic est procul quem uideo? estne hic Hegio,
Tribulis noster? si satis cerno, is hercle est: uah,
440
Homo amicus nobis iam inde a puero. Di boni!
Nae illiusmodi iam nobis magna ciuium
Penuria est: homo antiqua uirtute ac fide.
Haud cito mali quid ortum ex hoc sit publice.
Quam gaudeo ubi etiam huius generis reliquias
445
Restare uideo! Ah, uiuere etiam nunc libet.
Opperiar hominem hic, ut salutem et conloquar.
Pro Di immortales, facinus indignum, Geta.
Quid narras?
448b
Sic est factum.
448c
Ex illan familia
Tam illiberale facinus esse ortum? O Aeschine,
450
Pol haud paternum istuc dedisti.
450b
Uidelicet
De psaltria hac audiuit: id illi nunc dolet
Alieno: pater is nihili pendit. Hei mihi!
Utinam hic prope adesset alicubi, atque audiret haec.
Nisi facient quae illos aequum est, haud sic auferent.
455
In te spes omnis, Hegio, nobis sita est.
Te solum habemus: tu es patronus, tu parens:
Ille tibi moriens nos commendauit senex.
Si deseris tu, periimus.
458b
Caue dixeris.
Neque faciam, neque me satis pie posse arbitror.
460
Adibo. Saluere Hegionem plurimum
Iubeo.
461b
Te quaerebam ipsum. Salue Demea.
Quid autem?
462b
Maior filius tuus Aeschinus,
Quem fratri adoptandum dedisti, neque boni
Neque liberalis functus officium est uiri.
465
Quid istuc est?
465b
Nostrum amicum noras Simulum
Atque aequalem?
466b
Quidni?
466c
Filiam eius uirginem
Uitiauit.
467b
Hem!
467c
Mane; nondum audisti, Demea,
Quod est grauissimum.
468b
An quid est etiam amplius?
Uero amplius; nam hoc quidem ferendum aliquo modo est:
470
Persuasit nox, amor, uinum, adolescentia:
Humanum est. Ubi scit factum, ad matrem uirginis
Uenit ipsus ultro lacrimans, orans, obsecrans,
Fidem dans, iurans se illam ducturum domum.
Ignotum est; tacitum est; creditum est. Uirgo ex eo
475
Compressu grauida facta est: mensis hic decimus est.
Ille bonus uir nobis psaltriam, si Dis placet,
Parauit quicum uiuat, illam deserit.
Pro certon tu istaec dicis?
478b
Mater uirginis
In medio est; ipsa uirgo; res ipsa: hic Geta
480
Praeterea, ut captus est seruorum non malus
Neque iners, alit illas: solus omnem familiam
Sustentat: hunc abduce, uinci; quaere rem.
Immo hercle extorque, nisi ita factum est, Demea.
Postremo non negabit: coram ipsum cedo.
485
Pudet: nec quid agam neque quid huic respondeam
Scio.
486b
Miseram me, differor doloribus.
Iuno Lucina, fer opem: serua me, obsecro.
487b
Hem.
Numnam illa quaeso parturit?
488b
Certe Hegio.
488c
Hem.
Illaec fidem nunc uestram implorat, Demea:
490
Quod uos uis cogit, id uoluntate impetret.
Haec primum ut fiant Deos quaeso ut uobis decet:
Sin aliter animus uester est, ego, Demea,
Summa ui defendam hanc atque illum mortuum.
Mihi cognatus erat: una a pueris paruulis
495
Sumus educti; una semper militiae et domi
Fuimus; paupertatem una pertulimus grauem.
Quapropter nitar, faciam, experiar, denique
Animam relinquam potius quam illas deseram.
Quid mihi respondes?
499b
Fratrem conueniam, Hegio:
500a
Is quod mihi de hac re dederit consilium id sequar.
500
Sed Demea hoc tu facito, cum animo cogites
Quam uos facillime agitis, quam estis maxime
Potentes, dites, fortunati, nobiles,
Tam maxime uos aequo animo aequa noscere
Oportet, si uos uultis perhiberi probos.
505
Redito: fient quae fieri aequum est omnia.
Decet te facere. Geta duc me intro ad Sostratam.
Non me indicente haec fiunt. Utinam hic sit modo
Defunctum: uerum nimia illaec licentia
Profecto euadet in aliquod magnum malum.
510
Ibo ac requiram fratrem, ut in eum haec euomam.
Bono animo fac sis, Sostrata; et istam, quod potes,
Fac consolere. Ego Micionem, si apud forum est,
Conueniam; atque ut res gesta est narrabo ordine.
Si est facturus ut sit officium suum,
515
Faciat: sin aliter de hac re est eius sententia,
Respondeat mihi; ut quid agam quamprimum sciam.
Ain patrem hinc abisse rus?
517b
Iamdudum.
517c
Dic sodes.
517d
Apud uillam est.
Nunc cum maxime operis aliquid facere credo.
518b
Utinam quidem,
Quod cum salute eius fiat, ita se defatigarit uelim,
520
Ut triduo hoc perpetuo prorsum e lecto nequeat surgere.
Ita fiat, et istoc si quid potis est rectius.
521b
Ita: nam hunc diem
Misere nimis cupio, ut coepi, perpetuum in laetitia degere:
Et illud rus nulla alia causa tam male odi, nisi quia prope est:
Quod si abesset longius,
525
Prius nox oppressisset illic quam huc reuerti posset iterum.
Nunc ubi me illic non uidebit iam huc recurret, sat scio.
Rogitabit me ubi fuerim; quem ego hodie toto non uidi die.
Quid dicam?
528b
Nihilne in mentem?
528c
Nunquam quicquam.
528d
Tanto nequior.
Cliens, amicus, hospes, nemo est uobis?
529b
Sunt: quid postea?
530
Hisce opera ut data sit.
530b
Quae non data sit? non potest fieri.
530c
Potest.
Interdiu: sed si hic pernocto, causae quid dicam, Syre?
Uah, quam uellem etiam noctu amicis operam mos esset dari.
Quin tu otiosus es: ego illius sensum pulchre calleo.
Quum feruit maxime tam placidum quam ouem reddo.
534b
Quo modo?
535
Laudarier te audit libenter: facio te apud illum Deum:
Uirtutes narro.
536b
Meas?
536c
Tuas: homini ilico lacrimae cadunt
Quasi puero gaudio. Hem tibi autem.
537b
Quidnam est?
537c
Lupus in fabula.
Pater est?
538b
Ipsus est.
538c
Syre, quid agimus?
538d
Fuge modo intro: ego uidero.
Si quid rogabit, nusquam tu me: audistin?
539b
Potin ut desinas?
540
Nae ego homo sum infelix: primum fratrem nusquam inuenio gentium:
Praeterea autem dum illum quaero a uilla mercenarium
Uidi: is filium negat esse ruri: nec quid agam scio.
Syre.
543b
Quid est?
543c
Men quaerit?
543d
Uerum.
543e
Perii!
543f
Quin tu animo bono es.
Quid hoc, malum, infelicitatis? nequeo satis decernere;
545
Nisi me credo huic esse natum rei, ferendis miseriis.
Primus sentio mala nostra; primus rescisco omnia;
Primus porro obnuntio: aegre solus si quid fit fero.
Rideo hunc: primum ait se scire; is solus nescit omnia.
Nunc redeo: si forte frater redierit uiso.
549b
Syre,
550
Obsecro uide ne ille huc prorsus se irruat.
550b
Etiam taces?
Ego cauebo.
551b
Nunquam hercle hodie ego istuc committam tibi;
Nam me iam in cellam aliquam cum illa concludam: id tutissimum est.
Age, tamen ego hunc amouebo.
553b
Sed eccum sceleratum Syrum.
Non hercle hic quidem durare quisquam, si sic fit, potest.
555
Scire equidem uolo quot mihi sint domini: quae haec est miseria?
Quid ille gannit? quid uult? quid ais bone uir? est frater domi?
Quid, malum, Bone uir, mihi narras? Equidem perii.
557b
Quid tibi est?
Rogitas? Ctesipho me pugnis miserum et istam psaltriam
Usque occidit.
559b
Hem, quid narras?
559c
Hem! uide, ut discidit labrum.
560
Quamobrem?
560b
Me impulsore hanc emtam esse ait.
560c
Non tu eum rus hinc modo
Produxe aibas?
561b
Factum: uerum uenit post insaniens:
Nihil pepercit. Non puduisse uerberare hominem senem,
Quem ego modo puerum tantillum in manibus gestaui meis?
Laudo, Ctesipho; patrissas: abi, uirum te iudico.
565
Laudas? Nae ille continebit posthac si sapiet manus.
Fortiter.
566b
Perquam! quia miseram mulierem, et me seruulum
Qui referire non audebam, uicit: hui, perfortiter!
Non potuit melius: idem quod ego sensit te esse huic rei caput.
Sed estne frater intus?
569b
Non est.
569c
Ubi illum quaeram cogito.
570
Scio ubi sit; uerum hodie nunquam monstrabo.
570b
Hem, quid ais?
570c
Ita.
Diminuetur tibi quidem iam cerebrum.
571b
At nomen nescio
Illius hominis; sed locum noui ubi sit.
572b
Dic ergo locum.
Nostin porticum apud macellum hanc deorsum?
573b
Quidni nouerim?
Praeterito hac recta platea sursum: ubi eo ueneris,
575
Cliuus deorsum uersus est: hac te praecipitato: postea
Est ad hanc manum sacellum; ibi angiportum propter est.
Quonam?
577b
Illic ubi etiam caprificus magna est: nostin?
577c
Noui.
577d
Hac pergito.
Id quidem angiportum non est peruium.
578b
Uerum hercle. Uah,
Censen hominem me esse? erraui. In porticum rursum redi:
580
Sane hac multo propius ibis, et minor est erratio.
Scin Cratini huius ditis aedes?
581b
Scio.
581c
Ubi eas praeterieris
Ad sinistram hac recta platea: ubi ad Dianae ueneris
Ito ad dextram: priusquam ad portam uenias apud ipsum lacum
Est pistrilla et exaduersum fabrica: ibi est.
584b
Quid ibi facit?
585
Lectulos in sole ilignis pedibus faciendos dedit.
Ubi potetis uos? Bene sane. Sed cesso ad eum pergere?
I sane. Ego te exercebo hodie ut dignus es, silicernium.
Aeschinus odiose cessat: prandium corrumpitur.
Ctesipho autem in amore est totus. Ego iam prospiciam mihi:
590
Nam iam adibo, atque unumquicquid quod quidem erit bellissimum
Carpam; et cyathos sorbilans paulatim hunc producam diem.
Ego in hac re nihil reperio quamobrem lauder tantopere, Hegio:
Meum officium facio; quod peccatum a nobis ortum est corrigo:
Nisi si me in illo credidisti esse hominum numero qui ita putant,
595
Sibi fieri iniuriam ultro si quam fecere ipsi expostules,
Et ultro accusant: id quia non est a me factum agis gratias?
Ah, minime: nunquam te aliter atque es in animum induxi meum.
Sed quaeso ut una me cum ad matrem uirginis eas, Micio,
Atque istaec eadem quae mihi dixti tute dicas mulieri;
600
Suspicionem hanc propter fratrem eius esse et illam psaltriam.
Si ita aequum censes, aut si ita opus est facto, camus.
601b
Bene facis;
Nam et illi animum iam releuabis, quae dolore ac miseria
Tabescit; et tuo officio fueris functus: sed si aliter putas,
Egomet narrabo quae mihi dixti.
604b
Immo ego ibo.
604c
Bene facis.
605
Omnes quibus res sunt minus secundae magis sunt nescio quomodo
Suspiciosi; ad contumeliam omnia accipiunt magis;
Propter suam impotentiam se semper credunt negligi;
Quapropter te ipsum purgare ipsis coram placabilius est.
Et recte et uerum dicis.
609b
Sequere me ergo hac intro.
609c
Maxime.
610
Discrucior animi:
Hocine de improuiso mali mihi obiici
Tantum, ut neque quid de me faciam neque quid agam certum siet!
Membra metu debilia sunt; animus timore
Obstipuit: pectore consistere nil consili
615
Quit. Uah! quomodo me ex hac expediam turba? Tanta nunc
Suspicio de me incidit;
Neque ea immerito: Sostrata credit mihi me psaltriam hanc emisse.
Id anus mihi indicium fecit.
Nam ut hinc forte ea ad obstetricem erat missa, ubi eam uidi ilico
620
Accedo, rogito Pamphila quid agat, iam partus adsiet;
Eone obstetricem arcessat. Illa exclamat, Abi, abi iam, Aeschine.
Satis diu dedisti uerba; sat adhuc tua nos frustrata est fides.
Hem, quid istuc obsecro, inquam, est? Ualeas; habeas illam quae placet.
Sensi ilico id illas suspicari: sed me reprehendi tamen
625
Ne quid de fratre garrulae illi dicerem, ac fieret palam.
Nunc quid faciam? Dicam fratris esse? Id quidem minime est opus
Usquam efferri. Ac mitto: fieri potis est ut ne qua exeat.
Ipsum id metuo ut credant; tot concurrunt uerisimilia.
Egomet rapui; ipse egomet solui argentum; ad me abducta est domum.
630
Haec adeo mea culpa fateor fieri. Non me hanc rem patri
Ut ut erat gesta indicasse? Exorassem ut eam ducerem.
Cessatum usque adhuc est: nunc porro, Aeschine, expergiscere!
Nunc hoc primum est: ad illas ibo ut purgem me; accedam ad fores.
Perii! horresco semper ubi pultare hasce occipio miser.
635
Heus, heus: Aeschinus ego sum: aperite aliquis actutum ostium.
Prodit nescio quis: concedam huc.
636b
Ita uti dixi, Sostrata,
Facite: ego Aeschinum conueniam, ut quomodo acta haec sint sciat.
Sed quis ostium hoc pultauit?
638b
Pater hercle est: perii.
638c
Aeschine.
Quid huic hic negoti est?
639b
Tune has pepulisti fores?
640
Tacet. Cur non ludo hunc aliquantisper? Melius est,
Quandoquidem hoc nunquam mihi ipse uoluit credere.
Nihil mihi respondes?
642b
Non equidem istas quod sciam.
Ita? nam mirabar quid hic negoti esset tibi.
Erubuit: salua res est.
644b
Dic sodes, pater,
645
Tibi uero quid istic est rei?
645b
Nihil mihi quidem:
Amicus quidam me a foro abduxit modo
Huc aduocatum sibi.
647b
Quid?
647c
Ego dicam tibi:
Habitant hic quaedam mulieres pauperculae,
Ut opinor; has non nosse te et certo scio;
650
Neque enim diu huc commigrarunt.
650b
Quid tum postea?
Uirgo est cum matre.
651b
Perge.
651c
Haec uirgo orba est patre:
Hic meus amicus illi genere est proximus:
Huic leges cogunt nubere hanc.
653b
Perii.
653c
Quid est?
Nihil: recte: perge.
654b
Is uenit ut secum auehat;
655
Nam habitat Mileti.
655b
Hem, uirginem ut secum auehat?
Sic est.
656b
Miletum usque obsecro?
656c
Ita.
656d
Animo male est.
Quid ipsae? quid aiunt?
657b
Quid illas censes? nihil enim.
Commenta mater est esse ex alio uiro
Nescio quo puerum natum; neque eum nominat;
660
Priorem esse illum; non oportere huic dari.
Eho, nonne haec iusta tibi uidentur postea?
Non.
662b
Obsecro, non? an illam hinc abducet, pater?
Quid illam ni abducat?
663b
Factum a uobis duriter
Immisericorditerque; atque etiam, si est, pater,
665
Dicendum magis aperte, illiberaliter.
Quamobrem?
666b
Rogas me? quid illi tandem creditis
Fore animi misero quicum illa consueuit prius,
Qui infelix haud scio an illam misere nunc amat,
Quum hanc sibi uidebit praesens praesenti eripi,
670
Abduci ab oculis? Facinus indignum, pater.
Qua ratione istuc? quis despondit? quis dedit?
Cui, quando nupsit? auctor his rebus quis est?
Cur duxit alienam?
673b
An sedere oportuit
Domi uirginem tam grandem, dum cognatus hinc
675
Illinc ueniret exspectantem? Haec, mi pater,
Te dicere aequum fuit, et id defendere.
Ridiculum: aduersumne illum causam dicerem
Cui ueneram aduocatus? sed, quid ista, Aeschine,
Nostra? aut quid nobis cum illis? abeamus. Quid est?
680
Quid lacrimas?
680b
Pater obsecro ausculta.
680c
Aeschine, audiui omnia
Et scio; nam te amo; quo magis quae agis curae sunt mihi.
Ita uelim me promerentem ames dum uiuas mi pater,
Ut me hoc delictum admisisse in me id mihi uehementer dolet,
Et me tui pudet.
684b
Credo hercle; nam ingenium noui tuum
685
Liberale: sed uereor ne indiligens nimium sies.
In qua ciuitate tandem te arbitrare uiuere?
Uirginem uitiasti quam te ius non fuerat tangere.
Iam id peccatum primum magnum; magnum, at humanum tamen.
Fecere alii saepe item boni: at postquam id euenit, cedo
690
Numquid circumspexti? aut numquid tute prospexti tibi,
Quid fieret, qua fieret? si te ipsum mihi puduit dicere,
Qua resciscerem? Haec dum dubitas menses abierunt decem.
Prodidisti et te, et illam miseram, et gnatum, quod quidem in te fuit.
Quid? credebas dormienti haec tibi confecturos Deos,
695
Et illam sine tua opera in cubiculum iri deductum domum?
Nolim ceterarum rerum te socordem eodem modo.
Bono animo es: duces uxorem hanc.
697b
Hem.
697c
Bono animo es, inquam.
697d
Pater,
Obsecro, non ludis tu nunc me?
698b
Ego te? quamobrem?
698c
Nescio;
Nisi quia tam misere hoc esse cupio uerum eo uereor magis.
700
Abi domum, ac Deos comprecare ut uxorem arcessas: abi.
Quid? iam uxorem?
701b
Iam.
701c
Iam?
701d
Iam, quantum potest.
701e
Di me, pater,
Omnes oderint ni magis te quam oculos nunc amo meos.
Quid? quam illam?
703b
Aeque.
703c
Perbenigne.
703d
Quid? ille ubi est Milesius?
Abiit; periit; nauem adscendit. Sed cur cessas?
704b
Abi pater:
705
Tu potius Deos comprecare; nam tibi eos certo scio,
Quo uir melior multo es quam ego, obtemperaturos magis.
Ego eo intro ut quae opus sunt parentur: tu fac ut dixi, si sapis.
Quid hoc est negoti! Hoc est patrem esse? aut hoc est filium esse?
Si frater aut sodalis esset, qui magis morem gereret?
710
Hic non amandus? hicine non gestandus in sinu est? hem!
Itaque adeo magnam mili iniecit sua commoditate curam
Ne forte imprudens faciam quod nolit: sciens cauebo.
Sed cesso ire intro ne morae meis nuptiis egomet siem?
Defessus sum ambulando. Ut, Syre, te cum tua
715
Monstratione magnus perdat Iupiter!
Perreptaui usque omne oppidum: ad portam, ad lacum:
Quo non? neque illic fabrica ulla erat, neque fratrem homo
Uidisse se aibat quisquam: nunc uero domi
Certum obsidere est usque donec redierit.
720
Ibo, illis dicam nullam esse in nobis moram.
Sed eccum ipsum: te iamdudum quaero, Micio.
Quidnam?
722b
Fero alia flagitia ad te ingentia
Boni illius adolescentis.
723b
Ecce autem!
723c
Noua;
Capitalia.
724b
Ohe, iam.
724c
Nescis qui uir sit.
724d
Scio.
725
O stulte, tu de psaltria me somnias
Agere: hoc peccatum in uirginem est ciuem.
726b
Scio.
Oho, scis et patere?
727b
Quidni patiar?
727c
Dic mihi,
Non clamas? non insanis?
728b
Non. Malim quidem —
Puer natus est.
729b
Di bene uertant!
729c
Uirgo nihil habet.
730
Audiui.
730b
Et ducenda indotata est?
730c
Scilicet.
Quid nunc futurum est?
731b
Id enim quod res ipsa fert:
Illinc huc transferetur uirgo.
732b
O Iupiter!
Istocine pacto oportet?
733b
Quid faciam amplius?
Quid facias? Si non ipsa re istuc tibi dolet,
735
Simulare certe est hominis.
735b
Quin iam uirginem
Despondi; res composita est; fiunt nuptiae:
Demsi metum omnem: haec magis sunt hominis.
737b
Caeterum,
Placet tibi factum, Micio?
738b
Non, si queam
Mutare: nunc, quum non queo, aequo animo fero.
740
Ita uita est hominum quasi quum ludas tesseris:
Si illud quod maxime opus est iactu non cadit,
Illud quod cecidit forte id arte ut corrigas.
Corrector! Nempe tua arte uiginti minae
Pro psaltria periere; quae, quantum potest,
745
Aliquo abiicienda est, si non pretio at gratiis.
Neque est, neque illam sane studeo uendere.
Quid igitur facies?
747b
Domi erit.
747c
Pro Diuum fidem!
Meretrix et materfamilias una in domo?
Cur non?
749b
Sanum te credis esse?
749c
Equidem arbitror.
750
Ita me Di ament, ut uideo ego tuam ineptiam,
Facturum credo ut habeas quicum cantites.
Cur non?
752b
Et noua nupta eadem haece discet?
752c
Scilicet.
Tu inter eas restim ductans saltabis.
753b
Probe.
Probe?
754b
Et tu nobis cum una, si opus sit.
754c
Hei mihi!
755
Non te haec pudent?
755b
Iam uero omitte, Demea,
Tuam istanc iracundiam; atque ita uti decet
Hilarum ac libentem fac te gnati in nuptiis.
Ego hos conueniam: post huc redeo.
758b
O Iupiter!
Hancine uitam? hoscine mores? hanc dementiam?
760
Uxor sine dote ueniet; intus psaltria est:
Domus sumtuosa; adolescens luxu perditus;
Senex delirans. Ipsa si cupiat Salus
Seruare prorsus non potest hanc familiam.
Edepol, Syrisce, te curasti molliter,
765
Lauteque munus administrasti tuum.
Abi. Sed postquam intus sum omnium rerum satur,
Prodeambulare huc libitum est.
767b
Illud sis uide
Exemplum disciplinae.
768b
Ecce autem hic adest
Senex noster. Quid fit? quid tu es tristis?
769b
Oh scelus.
770
Ohe, iam tu uerba fundis hic, sapientia?
Tu si meus esses —
771b
dis quidem esses, Demea,
Ac tuam rem constabilisses.
772b
exemplum omnibus
Curarem ut esses.
773b
Quamobrem? quid feci?
773c
Rogas?
In ipsa turba, atque in peccato maximo,
775
Quod uix sedatum satis est, potasti scelus,
Quasi re bene gesta.
776b
Sane nollem huc exitum.
Heus, Syre; rogat te Ctesipho ut redeas.
777b
Abi.
Quid Ctesiphonem hic narrat?
778b
Nihil.
778c
Eho carnifex,
Est Ctesipho intus?
779b
Non est.
779c
Cur hic nominat?
780
Est alius quidam, parasitaster paruulus:
Nostin?
781b
Iam scibo.
781c
Quid agis? quo abis?
781d
Mitte me.
Noli inquam.
782b
Non manum abstines, mastigia?
An tibi iam mauis cerebrum dispergi hic?
783b
Abit.
Edepol comissatorem haud sane commodum,
785
Praesertim Ctesiphoni. Quid ego nunc agam
Nisi, dum hae silescunt turbae, interea in angulum
Aliquo abeam, atque edormiscam hoc uilli? Sic agam.
Parata a nobis sunt, ut dixi, Sostrata,
Ubi uis. Quisnam a me pepulit tam grauiter fores?
790
Hei mihi, quid faciam? quid agam? quid clamem aut querar?
O coelum, O terra, O maria Neptuni!
791b
Em tibi:
Resciuit omnem rem; id nunc clamat scilicet:
Paratae lites; succurrendum est.
793b
Eccum adest
Communis corruptela nostrum liberum.
795
Tandem reprime iracundiam, atque ad te redi.
Repressi, redii: mitto maledicta omnia:
Rem ipsam putemus: dictum hoc inter nos fuit,
Ex te adeo est ortum, ne tu curares meum,
Neue ego tuum? responde.
799b
Factum est; non nego.
800
Cur nunc apud te potat? cur recipis meum?
Cur emis amicam Micio? Numqui minus
Mihi idem ius aequum est esse quod me cum est tibi?
Quando ego tuum non euro, ne cura meum.
Non aequum dicis; non; nam uetus uerbum hoc quidem est;
805
Communia esse amicorum inter se omnia.
Facete! nunc demum istaec nata oratio est.
Ausculta paucis, nisi molestum est, Demea.
Principio, si id te mordet, sumtum filii
Quem faciunt, quaeso facito haec te cum cogites:
810
Tu illos duos olim pro re tollebas tua,
Quod satis putabas tua bona ambobus fore,
Et me tum uxorem credidisti, scilicet,
Ducturum: eandem illam rationem antiquam obtine:
Conserua, quaere, parce: fac quam plurimum
815
Illis relinquas: gloriam tu istam obtine.
Mea, quae praeter spem euenere, utantur sine.
De summa nihil decedet: quod hinc accesserit,
Id de lucro putato esse omne. Haec si uoles
In animo uere cogitare, Demea,
820
Et mihi, et tibi, et illis demseris molestiam.
Mitto rem: consuetudinem ipsorum.
821b
Mane:
Scio: istuc ibam. Multa in homine, Demea,
Signa insunt ex quibus coniectura facile fit,
Duo quum idem faciunt, saepe ut possis dicere,
825
Hoc licet impune facere huic, illi non licet;
Non quod dissimilis res sit, sed quod is qui facit:
Quae ego illis inesse uideo, ut confidam fore
Ita ut uolumus: uideo sapere, intelligere, in loco
Uereri, inter se amare: scires liberum
830
Ingenium atque animum; quouis illos tu die
Reducas. At enim metuas ne ab re sint tamen
Omissiores paullo. O noster Demea,
Ad omnia alia aetate sapimus rectius:
Solum unum hoc uitium senectus affert hominibus;
835
Attentiores sumus ad rem omnes quam sat est:
Quod illos sat aetas acuet.
836b
Ne nimium modo
Bonae tuae istae nos rationes, Micio,
Et tuus iste animus aequus, subuertant.
838b
Tace:
Non fiet: mitte iam istaec: da te hodie mihi:
840
Exporge frontem.
840b
Scilicet, ita tempus fert;
Faciendum est: caeterum rus eras cum filio
Cum primo lucu ibo hinc.
842b
Immo de note censeo;
Hodie modo hilarum fac te.
843b
Et istam psaltriam
Una illuc me cum hinc abstraham.
844b
Pugnaueris.
845
Eo pacto prorsum illic alligaris filium:
Modo facito ut illam serues.
846b
Ego istuc uidero:
Atque illi fauillae plena, funi, ac pollinis,
Coquendo sit faxo, et molendo: praeter haec
Meridie ipso faciam ut stipulam colligat:
850
Tam excoctam reddam atque atram quam carbo est.
850b
Placet:
Nunc mihi uidere sapere; atque equidem filium
Tum etiam si nolit cogam ut cum illa una cubet.
Derides? fortunatus qui istoc animo sies.
Ego sentio —
854b
Ah, pergisne?
854c
Iam iam desino.
855
I ergo intro, et cui rei est ei rei hunc sumamus diem.
Nunquam ita quisquam bene subducta ratione ad uitam fuit
Quin res, aetas, usus semper aliquid apportet noui,
Aliquid moneat; ut illa quae te scire credas nescias,
Et quae tibi putaris prima in experiendo repudies:
860
Quod nunc mihi euenit; nam ego uitam duram quam uixi usque adhuc
Prope iam excurso spatio mitto. Id quamobrem? Re ipsa repperi
Facilitate nihil esse homini melius neque clementia.
Id esse uerum ex me atque ex fratre cuiuis facile est noscere.
Ille suam semper egit uitam in otio, in conuiuiis,
865
Clemens, placidus, nulli laedere os, arridere omnibus:
Sibi uixit; sibi sumtum fecit: omnes bene dicunt, amant.
Ego ille agrestis, saeuus, tristis, parcus, truculentus, tenax,
Duxi uxorem: quam ibi miseriam uidi! Nati filii,
Alia cura. Porro autem illis dum studeo ut quam plurimum
870
Facerem, contriui in quaerendo uitam atque aetatem meam.
Nunc exacta aetate hoc fructi pro labore ab his fero,
Odium. Ille alter sine labore patria potitur commoda:
Illum amant, me fugitant: illi credunt consilia omnia;
Illum diligunt; apud illum sunt ambo: ego desertus sum.
875
Illum ut uiuat optant; meam autem mortem exspectant. Scilicet
Ita eos meo labore eductos maximo hic fecit suos
Paulo sumptu: miseriam omnem ego capio; hic potitur gaudia.
Age, age, nunc iam experiamur porro contra quid ego possiem
Blande dicere, aut benigne facere, quando eo prouocat.
880
Ego quoque a meis me amari et magni pendi postulo:
Si id fit dando atque obsequendo, non posteriores feram.
Deerit. Id mea minime refert qui sum natu maximus.
Heus, Demea, rogat frater ne abeas longius.
Quis homo? O Syre noster salue: quid fit? quid agitur?
885
Recte.
885b
Optime est. Iam nunc haec tria primum addidi
Praeter naturam: O noster! quid fit? quid agitur?
Seruum haud illiberalem praebes te; et tibi
Libens bene faxim.
888b
Gratiam habeo.
888c
Atqui, Syre,
Hoc uerum est; et ipsa re experiere propediem.
890
Hera, ego huc ad hos prouisam quam mox uirginem
Arcessant: sed eccum Demeam. Saluus sies.
O, qui uocare?
892b
Geta.
892c
Geta, hominem maximi
Preti te esse hodie animo iudicaui meo:
Nam is mihi profecto est seruus spectatus satis
895
Cui dominus curae est, ita uti tibi sensi, Geta:
Et tibi ob eam rem, si quid usus uenerit,
Libens bene faxim. Meditor esse affabilis;
Et bene procedit.
898b
Bonus es quum hace existimas.
Paulatim plebem primulum facio meam.
900
Occidunt me quidem dum nimis sanctas nuptias
Student facere: in apparando consumunt diem.
Quid agitur, Aeschine?
902b
Ehem, pater mi, tu hic eras?
Tuus hercle uero et animo et natura pater,
Qui te amat plus quam hosce oculos: sed cur non domum
905
Uxorem arcessis?
905b
Cupio: uerum hoc mihi morae est;
Tibicina, et Hymenaeum qui cantent.
906b
Eho,
Uin tu huic seni auscultare?
907b
Quid?
907c
Missa haec face,
Hymenaeum, turbas, lampadas, tibicinas;
Atque hanc in horto maceriam iube dirui,
910
Quantum potest; hac transfer; unam fac domum;
Traduce et matrem et familiam omnem ad nos.
911b
Placet,
Pater lepidissime.
912b
Euge! iam lepidus uocor.
Fratri aedes fient peruiae: turbam domum
Adducet; sumtum admittet; multa. Quid mea?
915
Ego lepidus ineo gratiam. Iube nunc iam
Dinumeret illi Babylo uiginti minas.
Syre, cessas ire ac facere?
917b
Quid ago?
917c
Dirue.
Tu illas abi et traduce.
918b
Di tibi, Demea,
Bene faciant quum te uideo nostrae familiae
920
Tam ex animo factum uelle.
920b
Dignos arbitror.
Quid ais tu?
921b
Sic opinor.
921c
Multo rectius est
Quam illam puerperam nunc duci huc per uiam
Aegrotam.
923b
Nihil enim uidi melius, mi pater.
Sic soleo: sed eccum Micio egreditur foras.
925
Iubet frater? ubi is est? Tun iubes hoc, Demea?
Ego uero iubeo et in hac re et aliis omnibus
Quam maxime unam facere nos hanc familiam,
Colere, adiuuare, adiungere.
928b
Ita quaeso, pater.
Haud aliter censeo.
929b
Immo hercle ita nobis decet.
930
Primum huius uxoris est mater.
930b
Quid postea?
Proba et modesta.
931b
Ita aiunt.
931c
Natu grandior.
Scio.
932b
Parere iam diu haec per annos non potest;
Nec qui eam respiciat quisquam est: sola est.
933b
Quam hic rem agit?
Hanc te aequum est ducere; et te operam ut fiat dare.
935
Me ducere autem?
935b
Te.
935c
Me?
935d
Te inquam.
935e
Ineptis.
935f
Si tu sis homo,
Hic faciat.
936b
Mi pater.
936c
Quid? tu autem huic, asine, auscultas?
936d
Nihil agis:
Fieri aliter non potest.
937b
Deliras.
937c
Sine te exorem, mi pater.
Insanis: aufer.
938b
Age da ueniam filio.
938c
Satin sanus es? ego
Nouus maritus anno demum quinto et sexagesimo
940
Fiam, atque anum decrepitam ducam? Idne estis auctores mihi?
Fac: promisi ego illis.
941b
Promisti autem? de te largitor, puer.
Age; quid si quid te maius oret?
942b
Quasi non hoc sit maximum.
Da ueniam.
943b
Ne grauere.
943c
Fac promitte.
943d
Non omittis?
Non, nisi te exorem.
944b
Uis est haec quidem.
944c
Age prolixe, Micio.
945
Etsi hoc mihi prauum, ineptum, absurdum, atque alienum a uita mea
Uidetur, si uos tantopere istuc uultis, fiat.
946b
Bene facis:
Merito te amo. Uerum —
947b
Quid?
947c
Ego dicam, hoc quum fit quod uolo.
Quid nunc quod restat? Hegio his est cognatus proximus,
Affinis nobis, pauper: bene nos aliquid facere illi decet.
950
Quid facere?
950b
Agelli est hic sub urbe paulum, quod locitas foras:
Huic demus qui fruatur.
951b
Paulum id autem?
951c
Si multum est, tamen
Faciendum est: pro patre huic est; bonus est; noster est; recte datur.
Postremo nunc meum illud uerbum facio quod tu, Micio,
Bene et sapienter dixti dudum: Uitium commune omnium est,
955
Quod nimium ad rem in senecta attenti sumus. Hanc maculam nos decet
Effugere: dictum est uere, et re ipsa fieri oportet Micio.
Quid istic? dabitur quandoquidem hic uult.
957b
Mi pater.
Nunc tu mihi es germanus pariter corpore et animo.
958b
Gaudeo.
Suo sibi gladio hunc iugulo.
959b
Factum est quod iussisti, Demea.
960
Frugi homo es. Ego edepol hodie mea quidem sententia
Iudico Syrum fieri esse aequum liberum.
961b
Istunc liberum?
Quodnam ob factum?
962b
Multa.
962c
O noster Demea, edepol uir bonus es.
Ego istos uobis usque a pueris curaui ambos sedulo;
Docui, monui, bene praecepi semper quae potui omnia.
965
Res apparet. Et quidem porro haec; obsonare cuni fide,
Scortum adducere, apparare de die conuiuium;
Non mediocris hominis haec sunt officia.
967b
O lepidum caput!
Postremo, hodie in psaltria hac emenda hic adiutor fuit,
Hic curauit: prodesse aequum est: alii meliores erunt:
970
Denique hic uult fieri.
970b
Uin tu hoc fieri?
970c
Cupio.
970d
Si quidem
Tu uis, Syre, eho accede huc ad me: liber esto.
971b
Bene facis.
Omnibus gratiam habeo, et seorsum tibi praeterea, Demea.
Gaudeo.
973b
Et ego.
973c
Credo: utinam hoc perpetuum fiat gaudium,
Phrygiam ut uxorem meam una me cum uideam liberam.
975
Optimam quidem mulierem.
975b
Et quidem tuo nepoti, huius filio,
Hodie primam mammam dedit haec.
976b
Hercle uero serio,
Si quidem primam dedit, haud dubium quin emitti aequum siet.
Ob eam rem?
978b
Ob eam. Postremo a me argentum quanti est sumito.
Di tibi, Demea, omnes semper omnia optata offerant.
980
Syre, processisti hodie pulchre.
980b
Si quidem porro, Micio,
Tu tuum officium facies, atque huic aliquid paulum prae manu
Dederis unde utatur; reddet tibi cito.
982b
Istoc uilius.
Frugi homo est.
983b
Reddam hercle; da modo.
983c
Age pater.
983d
Post consulam.
Faciet.
984b
O uir optime.
984c
O mi pater festiuissime.
985
Quid istuc? quae res tam repente mores mutauit tuos?
Quod prolubium? quae istaec subita est largitas?
986b
Dicam tibi;
Ut id ostenderem quod te isti facilem et festiuum putant,
Id non fieri ex uera uita, neque adeo ex aequo et bono:
Sed ex assentando, indulgendo, et largiendo, Micio.
990
Nunc adeo si ob eam rem uobis uita mea inuisa est, Aeschine,
Quia non iusta iniusta prorsus omnia omnino obsequor,
Missa facio: effundite, emite, facite, quod uobis libet:
Sed si id uultis potius, quae uos propter adolescentiam
Minus uidetis, magis impense cupitis, consulitis parum,
995
Haec reprehendere et corrigere me, et obsecundare in loco;
Ecce me qui id faciam uobis.
996b
Tibi, pater, permittimus:
Plus scis quid facto opus est. Sed de fratre quid fiet?
997b
Sino;
Habeat; in istac finem faciat.
998b
Istuc recte.
998c
Plaudite.
Click or tap any word for its parse and dictionary entry.
Text: Perseus Digital Library, licensed CC BY-SA. Dictionary: Lewis & Short (Perseus, CC BY-SA). Morphology: LatinCy — machine parsing, corrected against the AGDT & PROIEL treebanks and Morpheus.