Name: De Vita Populi Romani (Fragments)
Author: Varro

Library › Latin: History › De Vita Populi Romani (Fragments)

De vita populi Romani, in four books addressed to Atticus, described the manners and institutions of the Roman people through its history. The fragments selected by Funaioli are preserved almost entirely by Nonius Marcellus and explain old words for food, dress, household objects, offices and military ranks: adoreum, calendae, calpar, cocula, colina, februare, manale, osculum, pistor, proletarii, torus, censores, consules, curia, accensi, legio and others. The text follows Hyginus Funaioli’s Grammaticae Romanae Fragmenta (Leipzig 1907), without his testimonia, notes and apparatus.

Taken together they give a lively picture of early Roman daily life as reconstructed by Varro, and of the etymological method he used to recover it. Funaioli prints only the fragments that bear on language, so this is a selection from the work, and his numbering is kept. Nonius usually quotes Varro’s own words, so these passages preserve more of Varro’s prose than many other fragments do.

About this edition. The Latin text was transcribed for this library from a public-domain printed edition (edition: Hyginus Funaioli, Grammaticae Romanae Fragmenta, Leipzig 1907 (vol. 1, pp. 251–258)), using the scan and text recognition at the Internet Archive; the editor’s notes and critical apparatus are not reproduced. Every word has been analyzed with LatinCy, a neural language model for Latin — click or tap any word for its dictionary form, part of speech, and complete morphology, together with the full entry from Lewis & Short’s A Latin Dictionary.

Latin · History

De Vita Populi Romani (Fragments)

Varro · every word parsed

adoreum quoque ab eo dictum putat, quod cibi ora id est principium sit far. 
itaque calendis calabantur id est uocabantur, et ab eo calendae appellatae, quod est tractum a Graecis, qui uocare dixerunt. 
quod, ante quam nomen dolii prolatum, cum etiam id genus uasorum calpar diceretur, id uinum calpar appellatum. 
caltula est palliolum praecinctui, quod nudae infra papillas praecinguntur. 
195
cocula, qui coquebant panem primum sub cinere, postea in forno. 
in postica parte erat colina, dicta ab eo quod ibi colebant ignem. 
in eorum enim sacris liba cum sunt facta, incerni solere farris semine; ac dicere se ea februare id est pura facere. 
urceolum aquae manale uocamus, quod eo aqua in trulleum effundatur; unde manalis lapis appellatur in pontificalibus sacris, qui tunc mouetur cum pluuiae exoptantur; ita apud antiquissimos manale sacrum uocari quis non nouerit? unde nomen illius. 
nefarii —. a farre, quod adoreum est, id quo scelerati uti non debeant, non triticum sed far. 
200
ideoque hoc ab ore dicitur osculum, non a suauitate, unde, quod simile est, sauium. 
hanc deam Aelius putat esse Cererem; sed quod in asylum qui confugisset, panis daretur, esse nomen fictum a pane dando pandere, quod est aperire. 
pastillos et panes: haec uocabula pastus, quod esse pascere dicebant. 
pecuniaque erat parua; ab eo paupertas dicta. cuius paupertatis magnum testimonium est 
nec pistoris nomen erat nisi eius qui ruri far pinsebat. nominati ab eo quod pinsunt. 
205
quibus erant pecuniae satis, locupletis adsiduos, contrarios proletarios. 
quod frontem lecticae struebant ex ea herba torta, torum appellatum. hoc quod inicitur etiam nunc toral dicitur; lecticam qui inuoluebant, segestria appellabant. 
itaque quod hos arbitros instituerunt populi, censores appellarunt; idem enim ualet censere et arbitrari. 
quod idem dicebantur consules et praetores; quod praeirent populo praetores, quod consulerent senatui consules. 
itaque propter curam locus quoque, qua suam quisque domo senator confert, curia appellatur. 
210
cum in quintum gradum peruenerant atque habebant sexaginta annos, tum denique erant a publicis negotiis liberi atque otiosi. ideo in prouerbium quidam putant uenisse, ut diceretur sexagenarios de ponte deici oportere, id est quod suffragium non ferant, quod per pontem ferebant. 
qui de ascriptiuis cum erant adtributi decurionibus et centurionibus, qui eorum habent numerum, accensi uocabantur. eosdem etiam quidam uocabant ferentarios, qui depugnabant fundis et lapidibus, his armis quae ferrentur, non quae tenerentur. 
quod antiqui pluris tabulas coniunctas codices dicebant; a quo in Tiberi nauis codicarias appellamus. 
tum appellatus est dilectus et ab electione legio. ab hac superuacaneorum consuetudine adscribuntur 
referentibus centurionibus et decurionibus adoptati in cohortes subibant, ut semper plenae essent legiones. a quo optiones in turmis decurionum et in cohortibus centurionum appellati. 
215
rorarii appellati quod imbribus fere primum rorare incipit. 
in quo est superuacuum pro superuacaneo. 

Click or tap any word for its parse and dictionary entry.

Text: Perseus Digital Library, licensed CC BY-SA. Dictionary: Lewis & Short (Perseus, CC BY-SA). Morphology: LatinCy — machine parsing, corrected against the AGDT & PROIEL treebanks and Morpheus.