pr
Prouocas me de studio scolae artis medicine dicere et tractare de statu corporis generis humani, hoc est de natura nostra, primum de conceptum, secundo de interaneis et uisceribus nostris, tertio de substantia et quibus gubernaculis membrorum sumus expositi et quibus uitiis dediti sumus, usque aduersa pericula que patimur, propterea generamur iussu diuinitatis; ipse enim artifex et formator; ideo de his omnibus referre co …
50
… brior fertur, insaniam solet scitare; sepius enim se impulsi sensus iudicio suo ebetantur. Inde fit ut quos uiderimus extra modum excadentes, dicamus eos cerebrum habere motum. Omnis enim sensus et omnis intellectus ex cerebro membranoque constat.
-Bellonarii, antequam corpori suo ferrum inmergant, diu multumque caput rotare non cessant, ut, commuto cerebro uexatisque sensibus, dolor his minuatur. Intellectum: hebetato enim rotatione multa sensus, non facile ferri percipitur iniuriam. Nam et nos ipsi, quando in breuem aliquod spatium frequentius nos circumagimus commotoque in se cerebrum, non tantum uertigine capitis uexamur, sed etiam in gradu stare non possumus. Uexatis enim dominicis partibus, necesse habet omnis uigores pendere sensibus.
-Ad sedem membrane due adhuc fistulae tenues exeunt et sub ipsis faucibus iunguntur arteriis solidis cartillaginosis, quas esfagetidos appellant, quarum ime partes pulmonibus iunguntur, summae eius usque ad epiglosida surgunt.
4.1
-Epiglosis est autem lingua super palatum et posita, quae cotiens suspiramus adtollit se uel quotiens cibo potiones accipiemus excluditur. Singulae enim partes cerebri, hoc est palatum linguae dentis singuli, partem suam potui et cibi trahunt.
4.2
Haec duae arteriae dextra sinistraque gurgulione, qui semper infatigabili meatum spiritum modo trahunt recentem modoque calefactus remittitur.
5
-Pulmo autem qui illas excepit in duas deductas fimbrias, singule ungule bubule fixos, expongiae habet similitudine; multis enim uacuitatibus dicitur esse haec interuallatus, ideoque in se recipiendi spiritus habet potestatem.
-Nam et hoc quod loquimur pulmo prestat. Ubi enim per fistulas, id est per aeris repletum, inflauit fimbras rursusque in se recessit, ut apud fabros follis solent trahere spiritum, modo receptum expremere alternoque meatu agere atque collegere atque collecta expellere, talis similitudo pulmo, accepto aere, repremit fimbras, quibus coartatis, tormento quoddam exprimitur spiritus, qui per angustum itineris sui, spatium ferit ictu suo sanguinem sonumque inpulsu suo faciens et acutatur usque ad epiglosidem, qua spirandi contingit potestas; ibi aperto clusoque aditum expressa uox sonum reddidit nec tamen plures quan quinque uoces intellegit. Ad epiglosidem sublata uox exprimitur, quod sonus ideo uocalis appellamus, quoniam sine illis proprietas uerborum consummari non potest; quae cognomina potestate secundum nature litteras acceperunt uocales ideoque dicte sunt uocales quod singule uoces habent.
-Intellectum ergo ut inpulsi aeris sanguinisque sonum usque ad linguam pertulit, non dissimilis est ydraa ulceratio aut organi rotatione, ubi repercusso humore spiritus crepat et donec inpulsus in aere accepto aditum rursusque precluso edidit sonum. Talis est, ut dixi, arteriarum et in epiglosides potestas.
-Postea uero ut in certis sensibus ordinentur uerbis, moderatrix efficit lingua, quae maiorem producta ad palatum motio inpulsa ad ordinem dentium uerba uerbis componit, qualis in citarae sono unius corde ictus singularum cantum uoce exprimit, uel ubi acutum uastiori miscuit sonum uel mediam utriusque ceteribusque suauitate sua atque potestate iam in quantum oratio exigit concrepuerunt, uerborum sonus redditur. Imitantes illa quae interrupta una corda siue altera non potest expremere qualis queritur cantus carendo quaedam potestate, similiter homini, amisso uno a pluribus dentibus, blessus fit, ideo autem quoniam ubi opus est plectros uocaret lingua.
-Cor autem sub mamma sinistra inter duas pulmonis fibras positus est, quod musculoso protegitur membrano; duas aures habet, quae grecae OTHIE appellantur, ubi mens hominum animusque commoratur, unde quicquid nobis iudicii est uenit; per ipsas cordis aures omnis semper se cogitatio extollit et ad omnem erigitur tumultum. Quae igitur homines corporis partemque principium possident.
10
-Cerebrum atque corque moueri non cessant et, cum reliqua membra otiosa sint siue in sonnum composita quiescant, cerebrum corque hominis nec otio neque quiescere permittitur. Tunc uero utrumque uastius salit cum illi pauor aliquis aut metus adest. Excordatum autem aliquem ideo decimus non quia cor non habet, sed quoniam animum eius minori commoueatur tractu, desinat quidem habere quod in usu non habet.
-Iecor est autem propria materia sanguinis, id est domus et incrementum, nam primum tenuitas ciborum mutatio sui colorum transfiguratur in sanguinem. Itaque interfectum et feret aetatem humorem remittit, quem fieri cum maxime sanguinem appareat. Omnis autem materia ciborum que in alimentum sumitur et detrusa per gurgulionem est, excipitur primum ab stomacho, primumque a nouissimis et subtilissimis agitur per totum corpus escam foraminibus et uenis dispensator; uirissima et integrissima et uentura in sanguine dimittit ad iecor, tuncque sordidissima ex cibo et illa calorem tam diu decocit donec inde sanguinem faciat, quem primum minutis colligit fistulis, deinde exceptum maioribus uenulis quattuor perducit usque ad cor, quod quasi castellum estimare potest. Duo enim receptacula in se habet, unum spiritum, alterum sanguinis, pro cuius, ut dixi, corpore arteria spiritalis intrant et quattuor uene sanguinales. Inde inmensus ex suo sibi incremento maior atque maior factus, extremis usque finibus membrorum emicat redditque pulsus.
-Pulsi autem uenarum adplicito reductoque spiritum generantur, dum modo prepellit sanguinem, modo recipit in se. Quantus autem et quam liber auritur a corde, tantus etiam sincerissima uenarum partis mouet et ad eum prouocatur sanguinem, conluctatur in eodem ipso corde, celebriorem efficit; pulsum quoque magis uincitur a multitudine sanguinis uel tumorem coartatur; arteriis iter angustatus est, ideo tenuior emicat pulsus et quod ex alio nocere ceperit dicto uenarum renuntiat. Quos medici, quotiens admutas consulit manus, quotiens tam modicus adcesserit corpus calor, tactum uenarum, ut dixi, estimatur [in] iniuriam corporis positamque in occulto inbecillitatem, quem non potest aspectu uidere, rationem sentiat uel actum intellegat.
-Intestinam etiam, que in se uelud inplicitam esse conspicimus et morem meandri fluminis, in caput lauerinthi non tantum flexuosas, sed etiam more receptaculorum sepius inpendita, Deo autem, ut diuina natura uoluit in secum, extensa non sunt, ne breue cadenti materia spatium inordinata abiceret, si qua in alimentum sumimus. Nunc autem fluxuosos itineri spatio uelud retentaculum, quibusdam concidendis cibis mora quaeritur uel etiam ne se adsidue escam desideretur.
-Splen autem medius interanea expositus est, quod neruosis contenetur membranis; ab una parte, qua plenus est, latus contigit, ab altera uisceribus adhaeret, ideoque fieri solet ut peculiare inpedimentum currentibus fiat, ut cum tumor illi aliquid inesit, aceruissimo dolores totius partis sinisterioris ex consensu proximitatis efficit nec facile inbecillitatem remittit, quoniam et ipse fungido materiae est et neruosis contigatur uinculis. Traditur quidem a quibusdam auctoribus splen renibus seruire et esse agelastos: quibus autem mortua pars splenis sit aut excepta, ridere ergo negantur posse.
15
-His omnibus interaneis uissica supposita est, de cuius figura semper apud omnes medicos tractata quaestio est, cum illi unis appareat esse foramen quod emittendi humores seruitutem habent. Quemadmodum et qua possit euacuata repleri? Primum omnium errant qui unum aditum uissice esse putant. Non enim unus illi tantum est aditum, sed unus apparet. Uissica enim quadruplice contesta membrano est, cuius consertio non est perastricta, ideoque et in minorem forma reducta contrahi potest et remissa ampliori concrescere spatio; per easdem itaque membrane et ex parte ceruicis eius tenuis subrepunt fistule discendentibus itaque ab renibus, quorum officium est collatos humoris transmittere; ergo inde uenientes fistulae sub ipsa ceruice in uissica feruntur et inter membrana sparguntur quasi fecerit textum opus; delatum liquorem, que multa non parentia excipiunt foramina traguntque in uessica, ex qua manat omnem stagnam, separatur.
16.1
-Quod tamen utque eis credere possitis, porcineque uos bubuleque possunt docere uessice. Quae simul exulte sunt cum euacuate sunt quod uidebantur humore, in angustum spatium reducta contraguntur; quas rursus cum ampliare aliquis desiderat, adiecto spiritum extricturaque facta, excalefacit deducitque corpus iterum quod erat in se reductum; itaque si quis in aquam uissicam frequenter commouerit, deligato ore illo quod apparet, nihilhominus tamen plenam extrait. Idem faciunt et ab oculis exempte uessice, quas medici cum aliquo humore commouerit, per tenuia non et apparentia foramina replentur et adprobat sublato quanto pondere oculis grauare potuerunt.
16.2
Et ideo unusquisque nostrum cum perfrixerit, urina frequentius praemitur. Consertio autem illa membranorum facit, quibus potestas est et relaxandi se et contrahendi; itaque frigidore aliquo percussa, sentiunt et continuo stringuntur in se angustatoque corpori suo spatio omnem liquorem non fundunt solum, sed exprimunt.
-Quare expumosa excreamus? Quia pressura pulmonum per inquietas uias transfigurare. Et quemadmodum uestimenta fullonum inter manum aquam limpidiorem totiens spumam agunt quotiens et tota exprimuntur, sic et pulmo humorem illum naturalem quo et ipse sustinentur, quotiens in sua descendit, accipit redditque; meatus quem spiritus inspumant eminus referet de eo, quoniam ex pressura currit in superiora. Nec mirum si caput ab humeris. Num alitus incrementum liquoris? Nam quemadmodum in balneis aquarum uapor, cum attingit summa, distillat a camaris et inclusus materiae in alto ut nubes condit, sic intimus calor nostris materiae, hoc est humorem perexaustum, in caput referet. Quem partium officia ut sorte reficiunt: sic locis teperati lacrimam muccum saliue eiusdem sunt; urinis uero natura locorum efficietur, quo gerere constitutum erat partibus distat et ad neccesitatem distributionis suae spiritus eadem creasset aliud eo conglauet soluet. Quod nisi eodem in tantumuis humor molliat et quicquid spiritum tractatis acutis foraminibus membra condidant.
18.1
-Necesse est mortis in rigore et ibi finis sit ubi natura adcesserit. Exemplum rei: ut quod exiuit animo ardore febrium, fauces acceptum deuorare non ualent cibum, arteriae siccioris conata non erant, uox ipsa deficit, deficiente in cerebro perfunditur, reget fatigatus ad summam potionem stomachus egri nec prius ad iniuriam creditur liber quia corpus astrictum satiatis foraminibus sudor adlaxat. Uasa subditis ignibus tota sunt quam diu plena aut, cum pertinax ardor in cocendo subplimenta diripuit, quia uacant, aduruntur.
18.2
Sterelis longa siccitate ager omnisque praemoritur in radice fructus quotiens spectata terra non refouetur imbre. Ergo humor est corporis praesidium, quam deminutio, quae semper membra in alimento habet, oculos propter mutum, nares in muccum, fauces in libore, arteria in sonos, lingua in refrigerationem in digerendo, pulmo in officio, iecor propter uigorem, stomachum in dispensationem. Quod sufficientem et status constat. Nam dum ipse –nature inferiore optime oulumus- ad eum turbatus est, turbamur ipsi, ita ad defecta inquitamur, condeminuto concutimur, concusso irascimur, concepto uastamur, uastata periculamur consumimurque et morimur.
-Inde ergo pituita ex eodem. Non enim ulla lege leguntur et necesse habent ad tantum cerebrum ad membrana adherere pituitam ut toto corpore. Habitat autem nusquam sanis, ab expressis iniret. Initium pituite est humor. Quis humor? Ille qui fomentis refouetur, calore coquitur, statu tenetur, consuetudine roboratur, rationem temperatur, custodia regitur, qui in corporibus oritor inpulit, natura condidit, maturitas temperauit. Hic ipse cautum tam diu est in praesidio quam diu in ore correptum iniuriam uisus in auxilio conspicitur, noxam generauit inusus, sic et pituitarum ex necessitate potius quam causa dicimus corporis erit leuorosa, quem in officio sanguinis non consortio habet. Quotiens offendit, facile pascitur corpus subditis feruoribus coniectam, mox et resoluitur et correptam adicit, exquirit propinsione in liquore et acutior et in calore rursusque correptis atque iustis qua humoribus, per eosdem foraminibus introitus fertur ad cutem et mox impetu suo totius exferuescit. Hinc uitia, hinc adsimatia, adustionis, scauie, carbunculi, ignis acer, pustule, inpetigo, macule, prurigo, papule, lippitudinis, dolor, suspirationis, grauido, distillatio, anelitus, impetus, uita distringit humor. Ergo ex humore est et ideo per totum corpus et quoniam humor est [et ideo] totius corporis. Quando igitur alicubi nocibus aut ubi est periculum tantum in distillationibus habet. Nam cum ipsius acrimonio inflamatur, simul toracis pulmo membrano principia corporis non partes dominantium locorum.
20
-Omnis autem infirmitas stomachi incidit quotiensque in aduersa communionem stomachum membra habet cerebri, ad hoc utraque si locis distant, neruis propinquant, uni membri laborant, sepe accipit, sepius tamen explicabilis accepit morbos. Proinde quod initia uerborum membrana trahuntur pulmonis, deinde exatio maxime stabustulatione calor, a calore foramina ad distillationem per foca ui procidunt, uitiorum per longum ordinem … In febricitantibus malum signum frequens exigua mingendi libido, quia inest tumor et strictura, qui uissice ferri non potest; ex collo uessice descensus sui committat in ipsa radice ueretri pariter cum cremasteribus.
-Cremasteris autem sunt nerui ex quibus testiculi continentur, quorum neruorum mediae partes cauate sunt, per quas genitalis semen transcurrit. Abscissis itaque testiculis depatrandi uirtus denegatur, quoniam foramina eorum alligantur inclusa. Quod ad dispositione interaneorum pertinet finitio erat, nisi finis interior preter que rettulit superesset.
-De uulua. Uulua est autem, ut dixi, omnibus interaneis subiecta ipsamque tenens uissicam, quae multis in locis solutum in se retenet semen, quo facilius accepta sustinenti lumbis adherens firmissime partis -neque enim aliter onus sustinere possit- incumbit; cuius ceruix gracilis et conplexa uixque accessum seminis peruia, sed ubi partum suam maturitatem [sua] euocat, in tantum patet, ut neruis inde exeuntibus, ut possint transmittere infantem, rursus in pristinas angustias coisset, ut possit iactanda exilitas nascendi transitum aperire infanti. In declibo posita est nec contepta sua deuexura multo sanguine futura inde pluit, quoniam per umbilicum facilior lapsus est. Uuluam autem aperte prima, id est foras, qua lumbis adheret, leuis est, ab intro sinuosa et asperata ideo ut continere coherentem asperitudinem suam semen possit, ut in sinu retentum maturare, quod opus decimo mense luci entegrum consumatumque adprobandum habet. Haec omnia membrano proteguntur tenuissimo, quod greci epitomenona appellant.
-Stomachus autem noster, qui dominium totius corporis possidet, ad curis uoluntate alimenta digeruntur, per quem famem sitemque sidamus, cui quantum uidetur cibi satis illi dicto audiens corpus. Positus autem parti scapularum infra uertebras septima ceruices, inter duas arterias, simile intestino, plenior quidem ac rotundior, constans tunicillis duabus, quae exasperate tarde ducunt cicatricem, uulnera autem morte representat. Positio illius una parte angustior, summa est pusillo diffusior. Acceptus enim cibus paulolum sedet, tenet et donec quod et subtilissimum inde fuerit in alimentum suspenset. Tunc quod superuacuum atque exclusum est uentri dimittit et ille ergo cum digesserit, esurire nos cogit.
-Si multum diu accepta esca despensauit, uilem excitat; quemadmodum faucibus inculcare solet, modo iacentiora infundere conponimus, ut dixi, ad stomachi arbitrium et ad illius uoluntatem. Corpus autem testimonio honeratur. Illud etiam frequenter uidemus, quibus stomachus in causas fuerit, etiam barbas eius celerius crescere solent, sed non puto ego neque enim uerissima est ut illius hominis barba celerius solito tempore crescant. Illud tamen ueritatis magisterium erit, ut cum stomachus alicuius uilia receperit, necesse est habeat totum corpus secundum infirmitatem dominicae languidinum; tunc itaque succidentem aciem quos in se contexerat ad decrescendo cutis retegit. Capillus uidelicet, non illius barbe prodierunt, sed caro barbas subsedit.
25
-Nunc denique depellentes ad stomachos cibos mutio dicenda est, cuius a primis faucibus incipiens guttur adsurgit, quod cludat nec aperiendi potestatem habet, unde per totum consortium cartilaginibus contexatur. Qui in se reducendi ideo ualet et reuertens secum occupatus deducat cibus et sua pressura usque ad stomachum transmittat. Fatua est quorundam medicorum persuasio, quod putant alteram partem cibum deferri, altera potione, hoc est, per diuersos aditus; quod si ita esset ut per aliud perforamen cibum fertur, per aliud potionem descenderet, magnam molestiam haberemus quotiens intritum panem manducauerimus. Adeo autem omnis materia ciborum et omnis humor uno canale defertur; ut torminosis multa adiutoria que per potiones data profuerint, uidelicet quoniam et ille descenderant quo et cibi peruenerant; et cauculosis et stranguiliosisque atque ydropicis per cibos data medicamenta adiutoria tulere, ex quo manifestissimum intellegi potest uno intinere cibum potumque differri. Illud tamen interest, quod si tardius, humore celerius deferuntur ideoque suaue sitienti potio quam esurienti cibum, quoniam potio uniuerse cibi dispensatio uoluntatem transigit humorem. Suauior est enim cuius uoluntas continuo intellegi potest quam quod mora estimatur.
26.1
-Etiam medulle inseruiunt ossibus. His utilis sucus in alimentum diffunditur, ita neruis ossa copulata sunt, ut iussa morum prestarent. Potius denique homo diuinis compositus est operibus similisque mundo. Quattuor enim elementis constat, quae greci etycta appellant. Omnes itaque philosophi homines nihil aliud esse quam minorem mundum dixerunt; ex calido enim et frigido atque ex humido et sicco constamus: eadem ipsa sunt elementa quae maiore mundo continent. Calida sunt autem in hoc diuina perpetuitatem sole luna sidera frigidaque aera spiritum suo complet, humida maria lacus flumina aque utilis similia, sicca quaecumque esse inspicimus.
26.2
Non ergo superuacuum dictum minorem mundum similia demonstrant elementa: sicca sunt autem nobis ossa nerui capilli cartilaginis atque terrenam habemus potestatem, nam uulnerata interfecta que nullum sui sentiunt dolorem. Humidae qualitates sunt quae beneficio alimentorum procreantur; illa sunt autem quae a siccis inuicem sicca continent, ut uilis, ut pituita, totius sudor, saliuae deminutio, mucci, lacrime, stercora. Calido porositatis in nobis est spiritus haque aera appellamus quae a multa foramina alimentum temperari et si iure edificii. Ideo autem refrigeratio totius sanguinis stringit calorem atque totius sui corporis stringenda materia lenis uapor, quam nimius inmodicusque feruor incendiorum consumit.
-Quare autem febricitantes estu adficiantur? Maxima hec ex causa, quod preclusis tumore nimio foraminibus stricturaque corporis conpressis, non tantum in refrigerationem admittis spiritus. Tunc inclusos sanguis quae exestuanti aditus neque recipere spiritus contingit potestas, ardor nimio membra consumit. Quam diu temperatum corpus fuerit, humor equalis sanguinis atque temperamento concordauerit, tan diu uitaque operibus eorum constat, tali poterit, ad cuius sanguinem spiritum aliqua inbecillitas ab alterutrum deduxerit, necesse est corporali materiae mortem representent. Ergo per haec ampliora foramina, quae in spectu sunt, spiritum et per inuisibilia capimus rursusque per eadem omnia refigurauimus; alter autem eorum dimittimus.
28.1
-Itaque uestimenta non calefaciunt homines, sed ab homine calefiunt. Eadem enim sine homine frigida sunt, cum adplicata nobis paululum fuerit concalescunt; ita non adferendo calorem, sed retinendo temperant corpus. Id autem prestant uestimenta nobis, quod speclaria quam non calefaciant locum quo posita sunt, sed frigus non admittunt. Ita uestimenta dum neque aditum frigori dant neque exitum calori nostro, nos caloris sic fit ut quo loco plures homines, his locus tepefiat; sic et amplexu tuo alterutrum calefaciat necesse est.
28.2
Quemadmodum tamen ex eodem ore calidum et frigidum aemittere uidemus? Cum ex corpore calorem exeat, refrigeratur aliquid, contracto ore animan mittimus, quae per angustum iter uelud tormenta omissa copiosum per aerem inuoluit spiritum, qui uerberato denso ictus scissam infert, in quo incidit refrigerationem. Ex contrario, si quid calore uoluerimus reficere a leniore et omnibus patefactis arteriarum claustris quam maximo possumus anime inspiramus innatum.
29.1
-Anima est autem, ut dixi superius, sanguinis euaporatio extuantis materiae uisceralis anelitusque spiritus metu alitum nisi pulsibus modo fruitur recenti aere, modo excalefacta liberatur.
29.2
Sanguis autem ipse generatur animae propria uirium materie humaneque uite certissimum alimentum, quem numquam otiosum esse spiritus patitur. Semper enim eum discussibus sui per omnem corpus fatigat; his autem cum maiore modo excessit copiosiorque factus est quam ut recipi a capite uenarum, incipit tunc in se redundare materia aut, praeobturatis foraminibus, aditum spiritui non dare aut similitudine sua conpressum praefocare. Qui cursus cum iam exiguus esse caepit usum facile pariturus suis prestare non potest, tunc grauatum corpus calore sopitus destruit et qui sufficere exiguus aduersus copiosiorem spiritum non ualet, totum maiore conglaciatur et, ut occidat hominem, prior ipse in homine moritur. Necesse est ita cum sit sanguis causa uitae, maxime ipse causa primo mortis est, quemadmodum et acria uiriosa queque alia exiguorum iniuria generantur aut quidem et ipsam modo suo corpori multo plura ex ea que nocere possunt generare sudorem salibam omnemque e pituita. Plurima tamen uitia latentes quae inbecillitatium causae ex habundantia acrimoniorum uiles generantur; quae si quis dum sanus est ita temperare uoluerit ut neque habundet nocitura neque profutura sint inoffensa, obseruare debemus modum rei. Quod autem custodire possumus facilis et expedita ante primam faciem rationis ita est.