Library › Latin: Science & Medicine › De Semine
This anonymous Latin fragment, preserved in a Brussels manuscript and edited by Max Wellmann among the fragments of the Greek physicians, is usually connected with Vindicianus. Under the heading “what seed is and where it comes from,” it gathers the opinions of physicians and philosophers — Alexander Philalethes, Erasistratus, Herophilus, Diogenes, the Stoics, and others — on the nature of semen, conception, and generation.
The text is valued above all for its doxographical content, since it preserves in Latin the views of Greek medical writers whose works are otherwise lost, including the Sicilian physicians studied by Wellmann. It is a witness to the scholarly digests of medical opinion that circulated in late antiquity alongside practical handbooks.
About this edition. The Latin text comes from digilibLT, the Digital Library of Late-Antique Latin Texts (edition: Fragmentsammlung der Griechischen Ärzte. I Die Fragmente der Sikelischen Ärzte Akron, Philistion und des Diokles von Karystos, herausgegeben von M.…), licensed CC BY-NC. Every word has been analyzed with LatinCy, a neural language model for Latin — click or tap any word for its dictionary form, part of speech, and complete morphology, together with the full entry from Lewis & Short’s A Latin Dictionary.
Latin · Science & Medicine
De Semine
Vindicianus · every word parsed
ptext
Hic de semine quid sit uel unde nascatur.
1
Alexander amator ueri appellatus, discipulus Asclepiadis, libro primo de semine spumam sanguinis eius essentiam dixit Diogenis placitis consentiens. Item Erasistratus et Herofilus essentiam seminis dicunt sanguinem. Hoc idem Stoici philosophi de materiali semine senserunt et demonstrationes alii alias deferentes quasi in unum comprehensas enarrant. Primo igitur, ut Herofilus ait, abruptio corporum hoc testatur, quam Graeci ανατομην uocant. Etenim seminalium uasculorum interiora atque secretius remota sanguinulenta uidentur, sequentia uero siue secunda plurimum a prescriptis demutata sunt, inferiora ac proximaseminis colorem habent. Quo probatur in seminales uias sanguinem uenire, sed earum uirtute albescere atque mutatum in seminis transire qualitatem. Sicut etiam in feminis post partum, si quid sanguinis nondum fuerit uteri nutrimento consumptum, naturali meatu fluit in mammas et earum uirtute albescens lactis accipit qualitatem. Secundo. [cum] illi, qui frequentius usu uenerio depurgantur, sanguins sustinent per seminales uias emissionem, siquidem celeritatis causa essentia sanguinis in seminales uenire non sinitur uias. Tertio. Summum quicquam ex summo fieri necesse est. Summum est autem semen ex omnibus in nobis liquoribus, summus et sanguis. Semen igitur ex sanguine generatur. Quartum. Quicumque flebotomantur, sustinent post sanguinis detractionem pallorem, tenuitatem, debilitatem. Haec etiam peracta uenere corpora comitantur, siquidem semen ex sanguine fieri uidetur. Quintum. Semen matrici appositum congelatur ut declarant corporis abruptiones, quod est signum seminis [atque] essentiae de sanguine uenientis et ad suam originem redeuntis, quippe praeter sua uascula constituti.
Sed his omnibus Dicoles, sectator Hippocratis, quem Athenienses iuniorem Hippocratem uocauerunt, assertionibus respondens contra primam dixit: quoniam una atque eadem materies descendens per quosdam uiarum meatus uspiam flegma fiet, uspiam fel, id est cholera rubea uspiam melancholia, uspiam sanguis, fit etiam semen ex nutrimine, id est ex cibo et potu, ex quibus et ipsi quatuor humores nutriuntur, et non specialiter sanguini seminis deputatur initium. Alioquin debuit etiam in pueris seminis substantia seruari, cum materia sanguinis non desit. Item contra secundam, hoc est quod frequenti uenere uexati senguinem quidam excludant, dicendum, quod iugi adfricatione aliquae interiores uenae osculari uideantur. Denique illis maxime urinam facientibus partium mordicatio sequitur. Contra tertiam, quod in nobis magis summus uideatur spiritus, non ut illi putant sanguis, qui neque per se moueri potest. Contra quartam dicendum, quod a flebotomatis non solum sanguis egeritur, uerum etiam spiritus, et eosdem non ⟨semper⟩ pallor siue fatigatio uel cetera sequi uideantur; hanc igitur essentiam seminis dixerit fel aut stercora. Contra quintam dicendum quod saepius conceptione declinante purgationes fiant et propterea, si quid sanguinis in matrice remanserit, semine congeletur. Ipsum denique foras effusum et non in matricem ueniens nunquam in sanguinis redibit qualitatem aut congelari poterit in similitudinem sanguinis.
Diogenes autem Apolloniates essentiam ⟨seminis⟩ similiter spumam sanguinis dixit libro physico. Etenim spiratione adductus spiritus sanguinem suspendit, cuius alia pars carne bibitur, alia superans in seminales cadit uias et semen facit, quod ⟨non⟩ est aliud quam spuma sanguinis spiritu collisi.
Aristoteles autem semen inquit aliud principaliter uocari, aliud participio. Cuius primum semen feruens quidam in liquido spiritus atque in complexum uenereum prosiliens fit cum liquore, qui sit similis igni terreno, est enim corruptiuus. Ille autem qui diuinus atque aethereus est, si quidem fit nutribilis germinum atque animalium, clauso feruori seminis in liquido comparabitur. Participio autem dicit appellari semen spumam ultimae digestionis nutrimenti. Primum etenim consensum cibus in ore accipit, secundum in aluo, tertium cum in sanguinem mutatum est. Igitur superantia supradicta non inutilia, ut urina uel stercora, sed ut illud quod in panificio separant panifices, fermento relicto alterius panis confectioni profuturo. Quaerit etiam qua causa cum feruens atque crassum ⟨sit⟩ , post egestionem aquatum atque frigidum fiat necesse sit. Attendit esse ex duobus, hoc est aut terrenum atque aquosum.
5
Diocles his assertionibus respondens ait: in libro trigesimo octauo Hippocrates, quem graece περι οκταμηνον appelamus, suo testimonio affermauit de seminis natura ⟨et⟩ eo, quo de nutrimento, quod graece τροφην appellamus: sicuti et omens humores, ut musculi, nerui, uenae et arteriae uel reliquorum membbrorum seu cordis et cerebri, ubi principaliter anima consistit, suum alimentum uel nutrimentum percipiunt ec cibo et potu, sic itaque et seminales uiae, quas graece σπερματικους πορους appellamus, ex nutrimento replentur et sic calefacti, incitati a uenere, deriuatio seminis fit. Quae et ipsae uiae seminales a cerebro initium alimenti percipiunt ad conficiendum animal. Ad haec consentiens Diocles ait.
Cur Aristoteles definiuit terrenum atque aquosum esse semen? Inanem atque uacuam definitionem opposuit. Sed si aquosum, cur feruore nostro crassescit. Cum liquida magis frigore post egestionem solidentur. Etenim terrena feruore solidantur nec tamen frigore soluuntur. Sed hanc quaestionem disserens ait semen contineri terrenum aeque liquoris et spiritus essentia. Efflato autem feruore suo aquosa remansit qualitas, sed gelatur, siquidem terrenam quoque habeat substantiam. Album est, siquidem fit spuma. Denique culpandum inquit historiographum Herodotum, item Ctesiam medicum: atque historiographum Herodotum, siquidem dixerit Aethiopum semen nigrum uideri, Ctesiam uero, quod elephantorum semen ita post egestionem non paruus et fit tam uehemens membrorum motus, ut a plerisque epilempsia minor diceretur. Quo fit, ut melius quisquam dixerit quod sit quidem alba spuma, sed non solida. Lac enim quoque eius coloris ostenditur, nec tamen ilico seminis essentia ⟨seu⟩ seminis deriuatio.
Ad haec Dicoles, quippe cum sit omnis spuma leuis atque fistulosa et inanibus capillis uacuata et facilitate scissibili solubilis, semen auten, ut a cunctis perspicitur uel intellegitur, est graue, tractuosum, glutinosum et non facile solubile neque fistulosum. Ostendunt alia multa non esse semen essentiam sanguinis. Omitto plurima et a plurimis animalia sine sanguine memorari. Ut puta pulpas, sepias, lollia, ostrea, spondylos, percas, prosacines, qui sua uirtute nauim uelificantem opposuto ore uel mordente immobilem retinent. Nec tamen haec omnia sine suo semine procreari possunt: quomodo potest iam in usu uenero spuma generari? Persuadent autem cadentibus membris, cum in apertionibus corporum, quas anatomas uocamus, pastus in seminis uasculis reperiatur.
Asclepiades autem consentiens ait essentiam [atque] seminis uniuersalis hominum uel animalium atque principalis corpuscula intellectu sensa, subiectam autem sibi pastilitatis cruditatem, hoc est nouum cibum acceptum siue noua subinde nutrimenta. Uult enim ex crudis fieri redhibitiones, ut accepti cibi disiecta materies in corpuscula imminuta seu cocta et in lacteum humorem mutata omnes per corporis partes ac particulas discurrat atque ita in nares ueniens mucilentum faciat liquorem, in uesicula iecoris fel. Non aliter etiam in seminales uias cadente ea cum naturali uirtute siue fabricatione semen fieri, ut beatissimus Hippocrates affermat.
Lapidem dixit Hippocrates in uesica generari superatione feruoris, cum attracta seu descendentia urinae terrena in uesica resident, ex feruoris densitate nimio perfusa liquore seu calore: sicut inquis uidemus fieri etiam in fictilibus uasculis, quae humecta admixto liquore molliore fornacibus ingeruntur, tunc desiccata feruore in lapideam soliditatem ueniunt. Quae et ipsa uesica sub uentre ab artifice posita ad se humorem attrahit et ex omni regione corporis ad orificium eius decurrit et sicu humor tenuatus a lacte discernitur: sic itaque urina a cibo iam cocto atque in sanguineum colorem mutato uel lactineum secernitur effluens ad inferiorem locum, quem graece κυστιν appellamus, per ureticos poros, suscipientem in se urinam uiridis coloris. Quae et ipsa uesica habet super se duos ronulos neruosos, non ad suspiciendam urinam, sed ad respirationem uel euaporationem.
10
Lacte autem fieri uel nutriri dictum est ex nutrimento. Quod si quid fuerit crassius ac pinguius, exprimit uel excludit uerus per angustias aut meatum: quo expresso et in humecta ueniente pinguities geritur ⟨et⟩ in mammarum [aut] fistulosas uias ueniens lactis accipit qualitatem.
Pubertatem et barbam nasci eodem tempore laxamento cutis quod laxamentum fiet emissione seminis: ante enim fieri non potest. Nunc igitur naturale nutrimentum per laxatas uias corporis exiens aeris frigidi tactu nimia densitate coactum in ca pillos uenit. Denique eunuchi barbire non possunt, quia semen non emittunt. Denique et infantes nati minime ambulare possunt ut reliqua animalia, quae mox nata fuerint, ambulant, infantes uero minime ob hoc, quia omnis calor in capite est consitutus. Omnes uero artus flegmatico humore sunt corroborati eaque ratione neque nerui seu musculi suum officium minime implere possunt nisi ex cibo et potu incitatus fuerit calor, qui in superioribus locis est constitutus, id est in cerebro, et deriuando omnem corporis regionem calefacit atque soluit. Neque mulieres barbire possunt. Quamquam etenim semen emittere uideantur, non tamen ita emissionis tempore ut uiri mouentur, quo possit cutis fieri laxamentum. Hinc igitur delicatiora et frigidiora sunt mulierum siue eunuchorum corpora. Et non ostaculatae neque minime incitatae si fuerint aut concussae a uirili semine, ante hoc tempus semen emittere non possunt, ut uiri in fini uitae. Atque in his necessario prohibetur usque ad superficiem corporis exire nutrimentum et propterea supradicta loca capillis deseruntur.
Hic de septemmensium causa nascendi conicit compendiosam foetus perfectionem fieri, quotiens summo temperamento primordiorum confectum semen in matricem uenerit. Ipsa quoque similiter temperat aut etiam nutrimenta minime insidiosa. Etenim nono mense magis partum fieri perfectionis est causa. Quae cum forte septimo fuerit mense commota, raro quidem, sed rationabiliter fiet. Octauo tamen mense non facile nutribiles sunt, non est ⟨enim⟩ umbilicatus foetus pro ratione ponderis. Septimo mense ad inferiora loca descendit ex superioribus spatiis. Dehinc si fuerit perfectus erumpens membranas nutribiliter excluditur. Hinc quassat membranas et totam matricem, qua ex quassatione generatur tumor. Rumpere autem cum non potuerit supradictas membranas ac matricem, siquidem nondum conueniens habet pondus ac perfectam fortitudinem, necessario permanens uenit in octauum mensem et laborem facit praegnaci, donec tumor quassatione genitus resoluatur. Qua desinente nonus mensis rursum ueniet leuior.
Causa est autem partus secundum Hippocratem uteri perfectio, ex qua fiet nutrimenti iniopia et eruptio membranarum. Quamdiu enim paruus fuerit foetus, sufficiens carpet ex matre nutrimentum. Cum autem ad perfectam uenerit magnitudinem, pluribus necessario indigebit quam ualet grauida subrogare. Tunc incommodis affectus est nutrimenti. Ad quam iniuriam commotus rumpit membranas, sed celeritate eruptionis conniuet. Fit etiam umbilici marcor, cum iam non potuerit ualere nutrimenta ministrare.
Tempore autem infantem concipi atque collocari manifestum est. Septizonium uero spetem spatiis contineri. Septimo mense dentes nasci, aliquibus nono, septimo anno infanti dentes cadere, bis septenis pubescere et nucleantius mamillis semen generare, ter septenis et uno anno barbam maturare, septizoniis aegros periclitare. Quid multis? Septem stellis omnia ministrari, sic infantem in utero ferri atque componi ⟨ad⟩ cursum solis et lunae et dodecazodion terminare. Est autem numerus septies multiplicatus. Ita partu consummari. Sed figuram hominis infans accipit primo quadragesimo aliquando, aliquando et trigesimo die, sicut ait Hippocrates in libro quadragesimo nono de infantis natura. Et uidi quandam mulierem in partibus Gazae triginta dierum abortum fecisse masculum, cuius omnia membra ex integro conformata conspexi. Nam et cor ipsius quasi granum papaueris magnitudine existimaui.
15
Hos autem numeros, ut partus edatur, septies multiplicare oportet, ita ut quicumque die trigesimo in utero materno figuram hominis accipit, septimo mense nascatur. Hos dies septies multiplicabis, et efficiuntur dies CCX, quis fiunt menses septem. Qui autem quadragesimo die figuarm hominis acceperit, nono mense intrante, decimo die nascitur. Septies multiplicabis dies, efficiuntur CCLXXX, qui fiunt menses nouem. Itaque die decimo, ut diximus, septimo aut decimo mense qui nascuntur uitales erunt.
Manifestum est infantem in utero temporibus formari. Quomodo? Intendite.primo mense iactus seminis nostri in utero materno congregatur in umbilicum, in hoc est congregatio. Secundo mense expressio et corporis. Tertio mense, quia priore formatum est corpus, ei tribuitur anima. Quarto ungues accipit et capillos ducit et motum facit infans in utero materno. Ideo quarto mense praegnantes nauseantur. Quinto mense facit caracterem patris eius aut matris aut adulterium demonstrat. Sexto mense adicit neruorum conformationem. Septimo mense medulla consolidatur. Octauo mense ossa durantur. Nono mense maturatum mouet infantem effectus naturae rerum beneficiis. Decimo mense de tenebris ad lucem exit tardem aetatis ingressu. Non enim haec maturam habent intrandi uel in altum tendendi partiliter.
Igitur cor aliquando cum ex pulmone impletur, si quid per superficiem cutis uenerit, recusat atque recludit, aliquando cum pulmo deficiens cordi non dederit, siquidem eo tempore cum ad accipiendum officium uisitatur superioribus haustibus, tunc rursus cor ex toto corpore sumit aerem sibi consuetum atque ita respirationis perficit officium, differenti tempore inducens frigus semper corpori necessarium. Sic enim supradicto exemplo ignei splendoris seu radiis ex partibus loci in corde constituti, in quo anima consistit, usque ad omnes fines corporis nostri superueniet, et consensus in illis partibus fiet, in quibus etiam irruentia perficiuntur.
Sed speciales quoque uel quae in ipsis geruntur exponens ait unam esse ex corde atque eandem uirtutem sensificantem, quae ad animam transmittatur, sed pro uiarum diuersitate fieri differentem. cum enim, inquit, in uiis [suis] uisalibus fuerit constituta uisus perficitur, cum in audibilibus auditus, cum in odorantibus odor, cum in linguae partibus sapor, cum in toto corpore tactus. Sicut enim una atque eadem cibi materia pro differentia uiarum nutrimenta ministrans nunc ⟨in⟩ neruos uel arterias, nunc uenas aut ossa uel musculos transit, ⟨ita⟩ immutatur sensifica uirtus animae secundum accipientum uiarum differentiam.
Itaque si per omne, inquit, corpus mundae essent uiae ut in oculis sunt constitutae, per totum corpus forsitan uideremus. Nunc autem quia secundum uiarum differentiam hoc fieri non potest, recte uisum inquit hoc genere generari: cum ex corde sensifica uirtus limpida atque splendens ad oculos peruenit, infusa per humorem uitreum, quem Graeci υαλοειδη uocant, exinde rursum redit ad sphaeram, hoc est oculi ultimam interius tunicam, quam Graeci κρυσταλλοειδη uocant seu φακοειδη aut δισκοειδη. Tunc tenuans atque splendificans sphaeram ad eius centrum ac mediam partem, quam appellamus facoidem, confugit. Exidne ad pupillam omnis concidens celerrimo lapsu per eius raritates accipit casum tamquam ex suffecto secundum sphaeram a uertice ad tenuem pupillae uiam conducta. Atque ita irruens uisibilibus rebus, hoc est quas uidemus, earum facit apprehensionem. Sicut inquit ignis uicina corpora exurit, distantia calefacit, remota illuminat, longius autem constituta neque urit neque calefacit neque illuminat, dissoluta omnino seu perdita uirtute, sic etiam anima in cordis altitudine habens rationabilem uirtutem. Quae tendit usque ad corporis fines, omnes sensus perficit. Sed ab his decidens in aerem eundem uanescens in alios sensus scinditur neque iam seruans sensificam uirtutem, dehinc quod in uisu sensifica uirtus per multa ueniet corporis membra ex angustiis ad mundas uias et propterea pura atque illibata peruenit et splendens proprio uigore seruato. Accedit etiam quod secum plurimum luminis ex anima trahat ⟨atque⟩ ex corde perfecto in similitudinem radii per uisificas uias irruat et ab hoc corpore in aerem cadens longo itinere non intereat. Ad alios uero sensus uirtutes uenientes per apertiores feruntur uias et plurimum spiritali ac ualida materia circumseptas, quorum admixtione obscurentur: ob hoc mox e corpore in aerem uenerint, intereunt plurimo sibi aere permixto.
20
De linguae natura dicit. Item linguam sine suco naturali esset constituit, dehinc mollem atque laxiorem, siquidem sit gustandi capax. Sed sine suco fabricatam, ne traducta ab aliquo qui in se esset suco alterari faceret indicium eorum quae exstrinsecus irruerint. Mollem autem factam, quo facilius seu celerius per eam sensifica uirtus currens gustata apprehenderet. Laxioris uero naturae atque raram, quo celerius praeuenta transuoratione eorum quae sumuntur indicium fieret.
De cerebri natura. Item cerebrum sine odore esse constituit atque sine sono, siquidem in ipso sit apprehensio odorandi atque tangendi seu audiendi. Sed sine odore, inquit, quid possit? Nunc uero a supradicto officio ad suum oderem abiens non iam haberet irruentium iudicium. ⟨Factum⟩ autem sine sono ut silentio capitis uoces acciperet ac probaret. De quo etiam testam natura iugem omni ex parte circumdatam confecit, ut sumpta sensuali uirtute facile indicium fiat ad irruentem uocem.
Hic de uocis natura dicit. Uox nascitur ex totius corporis spiritu uel pulmonum, qui sunt in modum follis ferrarii in dando et accipiendo spiritum uenientem et pereuntem in caput et resonantem et sic uocis densitas ad uniuersis auditur. Sic denique nocte uoces densitate aeris perseuerante longius et a longe constitutis audiuntur. Per diem autem aeris laxioris causa dissipatae etiam proximorum difficilius audibiles fiunt.
Hic de tactu dicit. Tactum autem esse inquit sensum capientem. Sed si lenia fuerint atque aequalia et tenuissima exterius siue interius irruentia, corporum suauitatem facere: si autem aspera et concisa, dolorem.
Hic de purgatione feminarum dicit. Fieri autem purgationem feminis ait, siquidem concaua atque inanis et feruens et uenosa sit matrix, ut ad inanitatem humecta ueniens materia ingerat feruorem. Uenas quoque naturaliter materiosas corrigit, ut post implementum uasculorum osculatione interius facta sanguis excludatur. Ut autem per singulos menses hoc fiat, causa, inquit, exstat, quod tales sint uiae siue pori, ut mense repleantur et post implementum rursum osculatio fiat ac deinde purgatio sequatur. Quae adhuc nouellis aetatibus fieri non potest neque declinantibus, siquidem in nouellis nondum sint uiae dilatatae atque capaces materiae plurimae. Item in declinantibus, siquidem conciderint: uiae iam frigiditate torpent. Naturaliter autem suspicatur matrici compati mammas.
25
Hic de semine dicit. Item masculorum semen suam habere naturam, ut ossa uel neruos aut carnem et his similia, et non ex alienigenis fieri, quae graece ετερογενη uocant. Ostendit enim ad generandum mense nono uulnam femineam conuenire. Seminis autem iactus ait [nisi] non solum iaculando fieri: non enim sufficit hoc in tantum penetrare, ut fundum matricis teneat, sed ipsam quoque iactum semen siue excussum rapere ad se adducendo atque suae inanitati concedere, ut iaculum piscatorium, quod graece αμφιβληστρον uocamus, et ut medicinalis cucurbita apposuita carnes ad se adducit adiuuante feruore et ut λυχνος, id est lucerna, et flamma oleum ducit ad se. Dehinc forsitan etiam, ut delctatione conceptus fiat, siccitas rapi team. Quod etiam ad procidentiam quandam seminis afficiantur feminae, probatur ex eo quod ante coitum agantur stimulis. Sic denique si prior feminini seminis cursus in uasculis concidat, masculi ex eo nascuntur, superueniente uirili semine: si uero antecesserit uirile semen et in uasculis ⟨con⟩ ciderit prius, superueniente femineo semine, feminae nascuntur. Hoc est rationi humanae consentiens quod uirili semine puellae nascantur, ex femineo semine pueri nascantur. Si itaque utrorumque semen permixtum obuiando sibi in uasculorum cauitatem ceciderit, hos uiragines appellamus. Exinde prudentes atque pulchri nascuntur ex uno consensu, nihil in se retinentes iracundiae. Denique si ex uno consensu permixtio seminis non fuerit, sed uacanti animo incitatum fuerit seu in uasculis conciderit, debiles atque sine intellectu nascuntur, eo quod ipsum semen inuitum moueatur, non ut pingue rationaliter, sed aut cholericum aut aquosum aut coenosum aut corruptum, saepius muti aut surdi aut caeci, eo quod non sit integrum semen nec tempore competenti.
Γενος διδυμων geminos [nos] dicimus eo quod in orificium uuluae duo aditus abire noscuntur exuicissim. Atque si diuisum in duas uel tres partes semen in uasculorum capita ceciderit, gemini uel trigemini nascuntur.
Ietericum inquit fieri turgescente iecore, id est tumente, seu uesicula, quam fel appelamus, seu saxitate stomachi, id est debilitatione, quippe superatione nutrimenti ⟨fel⟩ impeditur et non potest ad digestorias uias seu rationales peruenire, et fit totius corporis obduratio, stomachi, epatis, splenis atque pulmonum siue intestini caeci, quod graece τυφλον εντερον uocamus. Et propterea prohibetur fel ad uacsulum permeare, quod graece χοληδοχον uocamyus, et ita coagulato siue perfundi corpora aut uiridescere qtaue deformes et pallentes cutes facere.
Somnos inquit fieri animae atque corporis indulgentia, id est sedato feruore, qui insomnietatem facit, qui calefacit et desiccat meningas cerebri. Temperatis et humectis meningis dulcis somnus corpus fortificat atque reformat.
Bulimum inquit fieri ex ariditate et siccitate totius corporis et obtrusis uiis ex melancholia, qui est tardus ad curandum: ex quibus uiis fames siue appetentia ciborum fiet.
30
Dysenteriam inquit fieri uel lienteriam nimietate frigoris ac liquidorum humorum, quos graece μυξωδεις uocamus, quae descendendo et exurendo intestina dysenterias uel lienterias facit ex defluenti carne uenientium atque uentri irruentium: quae nutrimentis admixta seu cibis sumptis corruptione sui neque sursum naturales uias accipere sinit nutrimentum aut corpori propriari.
Chordapson autem et ileon fieri tumore generato dixit in ore coli argillosorum ⟨aut⟩ liquidorum humorum obtrusione. Sed chordapson ⟨in⟩ inferiore osculo fieri dixit, quod est oppositum uel spectans intestinum, cui nomen est archon, siquidem neque stercora in ipsum neque uentus irruat neque clysteris iniectio accipiatur, omnibus considentibus et obstantibus iniectionali aulisco. Ileon uero in superiore osculo fieri, quo liquor tenue denique exspectat intestinum, et inflationem seu uentos et stercora aliquando irruentia accipiat et clysterem quoque, siquidem inferius osculum non sit obtrusum. Sed libro de igni et aere a ⟨it⟩ ileon fieri concepto seu retento spiritus iaculo et prohibente nutrimenti naturalem meatum. Hoc saepius contingit insipientibus et qui causas non intellegent aut per uerecundiam seu potentem personam, sicut in clepsydris, cum acceptus spiritus prohibettransitum liquidorum humorum, seu sursum exusto atque conglutinato nutrimento aliqua empye intestini, quo eius fieri recessus non sinatur, uel duratis intestinis nimia ui spiritus, ita ut prohibeatur irruere nutrimentum.
Hic dicit quomodo esca uel potus per omne corpus distribuitur. Tria inquit officia atque discretiones in corpore nutrimentum sustinere, quorum primum in uentre mixtum constituit calefacto atque decocto, secundum in uenis, tertium in particulis, quae pro membrorum dispositione supradicta accipiunt. Sed ex primo officio atque discretione si quid inutile fuerit, in stercora per intestina deuenire. Ex secundo autem, quod uenis perficitur, superfluum in urinam transire atque in uesicam decurrere, quae sub uentre ab artifice posita ad se humorem attrahit, uel ex omni parte ad orificium eius decurrit ⟨et⟩ sicut humor tenuatus a lacte discernitur. Item ex tertio officio, quod in partibus posuimus, quae in se supradicta suscipiunt nutrimenta, si qua superflua fuerint, tanquam aliena per sudorem egeruntur. Tribus ergo, ut supra diximus, officiis ac discretionibus constitutis…aut non digeri cibos in alborem, quos putredinem seu fermentosam sumere qualitatem, ⟨quam⟩ ζυμωσιν appellauit, ante ipsum ceteri probauerunt, sed in exaltationem transire seu mutari, ut neque adduci spiritus neque humoris esse uideatur, sed inter utramque naturam neutrum probetur. Horum igitur utrumque custodiens anima externum frigus inducit, hoc est aeri partita est. Hunc adducit non solum per nares, uerum etiam per totum corpus officio commutato. Quando enim per nares inferius adducitur, per fauces ad pulmonem fertur, exinde pars cordi, pars thoraci transmittitur. Tunc impletis locis inductus aer per uias totius corporis insensuales totus egeritur. Quando autem ex pulmone atque corde et uentre redditur, rursum per fauces reciprocus fertur ad narium atque oris uias: tunc uia seruata rursum per totam corporis superficiem inducitur per eius modi qui per supradictas uias exierit. Sic etiam per podicem atque intestina ac uentrem. Quod etiam per totam corporis superficiem seu cutem respiratio fiat, manifestum est ex eo quod medicaminum atque unguentorum uirtutes usque altiora uiscera perueniant. Necessario materiae ⟨eo⟩ tendunt et oppressione uentris perurgentur. Etenim per superficiem seu cutem corporis et rationabiles uias, id est digestorias, inuisibili dispendio in sumptione facto sequitur, ut inanitas non ualeat substantiam retinere, id est cibum uel potum, cum semper irruenti materiae cedit, atque ita opprimente uentre nutrimenta partis uniuerso corpori traduntur. Sic itaque compromesso stomacho, id est domino corporis, escas quas suscepit crudas atque acidas seu blennosas ad superiora reiectat atque euomit impellente feruore.
Ιεραν νοσον inquit fieri, quam non redibitionem uocamus, cum per inane ⟨sanguis⟩ in obtrusione uenae, quae ex corde sumit initium, seu pulmonis, cum cogatur transgredi per eum a corde, reciprocet ad arteriam quae spiritum spargit per omnem corporis regionem, et ob hoc non sinens spiritum recto ac solito cursu moueri ad corporis finem sequitur ut turbatus mentem commoueat et casum corporisfaciat atque adductiones et raptus diuersos. Aut si forte omnia quae in nobis liquida seu argillosaet crassiora et feruentia sunt, haec fuerint obtrusa secundum eos meatus quibus et respiratio credita sequatur. Certante enim inquit interiore spiritu seu feruore cum festinatione exeundi et obuiante frigore ⟨cum⟩ festinatione intrandi turbari mentem et spiratione retentatos artus fieri seu casum seu malefactionem uel eclipsim animae, usque dum calor ex altioribus locis mutuatus seu adductus obduratas uel clausas uias subtilitate caloris interrumpendo peruias ⟨faciat⟩ , qua sanguis uel spiritus consuetudinarium sibi iter consequatur. Haec fit epilempsia compatiente sibi bulimi passione, quae fit ex ariditate et siccitate totius corporis ab anno trigesimo usque ad quinquagesimum. His frequenter ego carpesion epithymo permixto seu sampsuco uel abrotano seu carei semen cum asaro in yssopi aqua decocto ieiunis bibendum dedi et ad meliora prouocaui, opium cyrenaicum odorandum naribus opposuimus. In locis refrigeratis bene olentibus repausandi locum accipiant seu ubi flores herbarum dispersi fuerint. Ab inquietudine uociferantium custodiendi erunt.
Sternutationem reflatione inquit fieri liquoris in cerebro constituti cadentis per nares. Simili modo etiam aurium tinnitum superantibus liquidis in capite ac reflatis decidente spiritu. Hinc saepe etiam aurium dolorem nasci uel ex concepto spiritu et assumptione atque erumpente et extendente partes, item fluentis humoris acrioris causa per auditorias cauernas exulceratis finibus transeunte humore in loca uulnerata. Oscitationes etiam fieri coaceruati spiritus atque erumpentis causa et illati per solitas uias decurrentis mouente spiritu a parte siue extra cordis pulsum. Ob hoc cum lacrimarum fluore ad superiora fertur.
35
Tetanici uero fiunt statione sanguinis arteriae, qui ex corde fertur fieri. Spasmum opisthotonum fieri inquit spiritus conceptione siue ⟨as⟩ sumptione interius secundum spinam constituti et qui uenarum iferiores regat partes. Quando enim, inquit, conceptus spiritus in exitum coeperit perurgeri nec tamen ualuerit exire, angustiarum causa irruens uenarum summitatibus totius corporis aeque motoris seu sensualis uiae occlusionem atque attractionem neruorum atque muscolorum facit.
Peripleumoniam uero inquit fieri astante sanguinis plenitudine aut nimio tumore ⟨in uenis⟩ facto, quae pulmonem penetrant, quoniam respiratio impeditur oppressione pulmonis et densatis eius uasculis, hoc est uenis. Item aliam obtrusionem spiritus generari, aliam liquoris acrioris incerti et transitum uiarum non habentis.
Similiter et pleureticae passionis duplicem dedit substantiam. Ictericum inquit fieri, qui apud nos auriginosus seu arquatus uocatur, nam uulgo morbum regium uocant, [fit] obtruso meatu, qui ad uentrem ducit ex eo, qui ad fellis folliculum tendit. Suspicatur enim, si quid in sanguine fuerit acrius factum, hoc per spirationem tenuem, quam graece αναθυμιασιν uocamus, ad iecoris ferri uesicam, quam fel appellamus, atque ex ispa exuberatione facta aliud ad uesicam, aliud ad oculos, aliud ad superficiem totius corporis effundi inuictuale fortificandi corporis causa seu per uiam naturalem pergere, quoniam exilia corpora atque debilia ex hac materia admonitionem atque deformationem et fellis egestionem atque exuberationem in se suspiciant.
Singultum uero inquit fieri spiritu accepto in quasdam uocales uias et decidente paulatim in uascula, ubi frigidus liquor repositus est, sicut ex aqua uidemus uesiculas exsurgentes decidente pluuia aut stillicidio.
Hydropem inquit fieri sanguinis corruptione per frigidum torporem. Feruore enim naturali nutrimentum in sanguinem cogi aestimat: quo extincto per morborum tarditatem supradicta materia inaquatur, destinata in sanguinis [uentris] substantiam, ac deinde in loca uenarum, quae peritonaei membranae et intestinis interiecta sunt, [et] diffuso liquore et obtrudente hydropem nasci siue perfici ad tumorem totius corporis.
40
Diuisam esse dicimus medicinam in partes quatuor: regularem, quam diaetam uocamus; manuum officium, quod chirurgiam uocamus; medicamen, quod farmaciam uocamus; praenoscentiam, quam prognosin dicimus. Corpus autem nostrum ex tredcim commixtionibus constat: neruis, renibus alternis, pinguedine, ossibus, unguibus, cartilagine, capillis, suco, ⟨spiritu⟩ sanguine, medullis, membranis.
Animae regimen in corde consistit, quae per subtilitatem spiritus seminata est per omnem corporis regionem, quod graece dicimus τι εστι ψυχη; πνευμα λεπτομερες παρεσπαρμενον ολω τω σωματι και εξ ου κινησις, αισθησις.
Digestionem inquit feruore fieri et separatas esse corporis materias, sanguinem in uenis contineri, spiritum in arteriis.
Sed pulmonem esse uelut cellarium spiritus ad arterias mittendi seu replendi omnem corporis regionem, ex quo spiritu omnes nostri artus commouentur.
Freneticam passionem inquit fieri tumore in corde effecto et suffocato sanguine seu calore consuetudinario, ex quo cerebrum sensum et intellectum praebet. Aliud est enim quo intellegitur, aliud quo sentitur. Sic itaque duo cerebra sunt in capite constituta, unum quod intellectum dat, aliud quod sensum praebet. Idque quod in dextra parte iacet, ab eo sentitur, a sinistro uero intellegitur: ob hoc sub ea parte subiacente corde et semper uigilante, audiente et intelligente, quia et aures habet ad audiendum. Quod et pericardia habet uentris, id est receptacula sanguinis et spiritus singulis in partibus secundum aures, nunc ex uenis promere sanguinem, nunc ex arteria spiritum, ut graece dicimus αρτηρια μικρον μεν ⟨το⟩ αιμα, πολυ δε το πνευμα, αι δε φλεβες πολυ εχουσι ⟨το⟩ αιμα, μικρον δε το πνευμα, id est arteria multum habet spiritum et modicum sanguinem, uenae autem multum habent sanguinem et modicum spiritum, sicuti memorauimus in libro undecimo quem epidemion appellauimus qui sunt libri sex.
Click or tap any word for its parse and dictionary entry.
Text: Perseus Digital Library, licensed CC BY-SA. Dictionary: Lewis & Short (Perseus, CC BY-SA). Morphology: LatinCy — machine parsing, corrected against the AGDT & PROIEL treebanks and Morpheus.