Library › Latin: Early Christian Writings › Daniel
The Book of Daniel tells of a young Judean taken captive to Babylon under Nebuchadnezzar and of his career at the courts of Babylon and Persia. Its first half gathers court tales — the fiery furnace, the writing on the wall, the lions’ den — and its second half a series of visions of four beasts, seventy weeks, and the end of the age. Jerome translated the book from the Hebrew and Aramaic, adding from the Greek of Theodotion the Prayer of Azariah and Song of the Three Young Men in chapter 3 and the stories of Susanna and of Bel and the Dragon as chapters 13 and 14.
Daniel was among the most influential books of the Bible for Jewish and Christian thought about history and its end. Its succession of four kingdoms framed medieval schemes of world history, its ‘Son of Man’ coming on the clouds shaped the language of the Gospels, and the canticle of the three youths, Benedicite, entered the daily office. Jerome’s version, which he defended in a long commentary against the pagan critic Porphyry, became the standard text of the Latin West.
About this edition. The Latin text comes from The Latin Library, which publishes public-domain texts. Every word has been analyzed with LatinCy, a neural language model for Latin — click or tap any word for its dictionary form, part of speech, and complete morphology, together with the full entry from Lewis & Short’s A Latin Dictionary.
Latin · Early Christian Writings
Daniel
Vulgate · every word parsed
1
1:1 Anno tertio regni Ioakim regis Iuda, uenit Nabuchodonosor rex Babylonis in Ierusalem, et obsedit eam;
1:2 et tradidit Dominus in manu eius Ioakim regem Iuda, et partem
uasorum domus Dei: et asportauit ea in terram Sennaar in domum dei sui,
et uasa intulit in domum Thesauri dei sui.
5
1:3 Et ait rex Asphenez praeposito Eunuchorum ut introduceret de filiis Israel, et de semine regio et tyrannorum,
1:4 pueros, in quibus nulla esset macula, decoros forma, et eruditos
omni sapientia, cautos scientia, et doctos disciplina, et qui possent
stare in palatio regis, ut doceret eos litteras, et linguam Chaldaeorum.
1:5 Et constituit eis rex annonam per singulos dies de cibis suis,
10
et de uino unde bibebat ipse, ut enutriti tribus annis, postea
starent in conspectu regis.
1:6 Fuerunt ergo inter eos de filiis Iuda, Daniel, Ananias, Misael, et Azarias.
1:7 Et imposuit eis praepositus eunuchorum, nomina: Danieli, Baltassar: Ananiae, Sidrach: Misaeli, Misach: et Azariae, Abdenago.
1:8 Proposuit autem Daniel in corde suo ne pollueretur de mensa regis,
15
neque de uino potus eius: et rogauit eunuchorum praepositum ne
contaminaretur.
1:9 Dedit autem Deus Danieli gratiam et misericordiam in conspectu principis eunuchorum.
1:10 Et ait princeps eunuchorum ad Danielem: Timeo ego dominum
meum regem, qui constituit uobis cibum et potum: qui si uiderit
20
uultus uestros macilentiores prae ceteris adolescentibus coaeuis
uestris, condemnabitis caput meum regi.
1:11 Et dixit Daniel ad Malasar, quem constituerat princeps eunuchorum super Danielem, Ananiam, Misaelem, et Azariam:
1:12 Tenta nos obsecro seruos tuos diebus decem, et dentur nobis legumina ad uescendum, et aqua ad bibendum:
1:13 et contemplare uultus nostros, et uultus puerorum, qui uescuntur cibo regio: et sicut uideris, facies cum seruis tuis.
25
1:14 Qui, audito sermone huiuscemodi, tentauit eos diebus decem.
1:15 Post dies autem decem apparuerunt uultus eorum meliores, et corpulentiores prae omnibus pueris, qui uescebantur cibo regio.
1:16 Porro Malasar tollebat cibaria, et uinum potus eorum: dabatque eis legumina.
1:17 Pueris autem his dedit Deus scientiam, et disciplinam in omni libro, et sapientia: Danieli autem intelligentiam omnium uisionum et somniorum.
1:18 Completis itaque diebus, post quos dixerat rex ut introducerentur: introduxit eos praepositus eunuchorum in conspectu Nabuchodonosor.
30
1:19 Cumque eis locutus fuisset rex, non sunt inuenti tales de uniuersis, ut Daniel, Ananias, Misael, et Azarias: et steterunt in conspectu Regis.
1:20 Et omne uerbum sapientiae et intellectus, quod sciscitatus est
ab eis Rex, inuenit in eis decuplum super cunctos ariolos, et magos,
qui erant in uniuerso regno eius.
1:21 (a) Fuit autem Daniel usque ad annum primum Cyri regis.
35
II. UITA PUBLICA, 2:1-6:28.
1·2
DANIEL REGI SOMNIUM APERIT ET DECLARAT, 2:1-49.
2:1 In anno secundo regni Nabuchodonosor uidit Nabuchodonosor somnium, et conterritus est spiritus eius, et somnium eius fugit ab eo.
2:2 Praecepit autem rex, ut conuocarentur arioli, et magi, et malefici,
et Chaldaei: ut indicarent regi somnia sua: qui cum uenissent,
40
steterunt coram rege.
2:3 Et dixit ad eos rex: Uidi somnium: et mente confusus ignoro quid uiderim.
2:4 Responderuntque Chaldaei regi Syriace: Rex in sempiternum uiue: dic somnium seruis tuis, et interpretationem eius indicabimus.
2:5 Et respondens rex ait Chaldaeis: Sermo recessit a me:
nisi indicaueritis mihi somnium, et coniecturam eius, peribitis uos,
45
et domus uestrae publicabuntur.
2:6 Si autem somnium, et coniecturam eius narraueritis, praemia,
et dona, et honorem multum accipietis a me: somnium igitur,
et interpretationem eius indicate mihi.
2:7 Responderunt secundo, atque dixerunt: Rex somnium dicat seruis suis, et interpretationem illius indicabimus.
50
2:8 Respondit rex, et ait: Certe noui quod tempus redimitis, scientes quod recesserit a me sermo.
2:9 Si ergo somnium non indicaueritis mihi, una est de uobis sententia, quod interpretationem quoque fallacem, et deceptione plenam composueritis, ut loquamini mihi donec tempus pertranseat. Somnium itaque dicite mihi, ut sciam quod interpretationem quoque eius ueram loquamini.
2:10 Respondentes ergo Chaldaei coram rege, dixerunt: Non est homo
super terram, qui sermonem tuum, rex, possit implere: sed neque
regum quisquam magnus et potens uerbum huiuscemodi sciscitatur ab
55
omni ariolo, et mago, et Chaldaeo.
2:11 Sermo enim, quem tu quaeris, rex, grauis est: nec reperietur
quisquam, qui indicet illum in conspectu regis: exceptis diis,
quorum non est cum hominibus conuersatio.
2:12 Quo audito, rex in furore, et in ira magna praecepit ut perirent omnes sapientes Babylonis.
60
2:13 Et egressa sententia, sapientes interficiebantur: quaerebanturque Daniel, et socii eius, ut perirent.
2:14 Tunc Daniel requisiuit de lege, atque sententia ab Arioch
principe militiae regis, qui egressus fuerat ad interficiendos
sapientes Babylonis.
2:15 Et interrogauit eum, qui a rege potestatem acceperat,
65
quam ob causam tam crudelis sententia a facie regis esset egressa.
Cum ergo rem indicasset Arioch Danieli,
2:16 Daniel ingressus rogauit regem ut tempus daret sibi ad solutionem indicandam regi.
2:17 Et ingressus est domum suam, Ananiaeque et Misaeli, et Azariae sociis suis indicauit negotium:
2:18 ut quaererent misericordiam a facie Dei caeli super sacramento isto, et non perirent Daniel, et socii eius cum ceteris sapientibus Babylonis.
70
2:19 Tunc Danieli mysterium per uisionem nocte reuelatum est: et benedixit Daniel Deum caeli,
2:20 et locutus ait: Sit nomen Domini benedictum a saeculo et usque in saeculum: quia sapientia et fortitudo eius sunt.
2:21 Et ipse mutat tempora, et aetates: transfert regna, atque constituit: dat sapientiam sapientibus, et scientiam intelligentibus disciplinam:
2:22 Ipse reuelat profunda, et abscondita, et nouit in tenebris constituta: et lux cum eo est.
2:23 Tibi Deus patrum nostrorum confiteor, teque laudo:
75
quia sapientiam, et fortitudinem dedisti mihi: et nunc ostendisti
mihi quae rogauimus te, quia sermonem regis aperuisti nobis.
2:24 Post haec Daniel ingressus ad Arioch, quem constituerat
rex ut perderet sapientes Babylonis, sic ei locutus est:
Sapientes Babylonis ne perdas: introduc me in conspectu regis,
80
et solutionem regi narrabo.
2:25 Tunc Arioch festinus introduxit Danielem ad regem, et dixit ei: Inueni hominem de filiis transmigrationis Iuda, qui solutionem regi annunciet.
2:26 Respondit rex, et dixit Danieli, cuius nomen erat Baltassar: Putasne uere potes mihi indicare somnium, quod uidi, et interpretationem eius?
2:27 Et respondens Daniel coram rege, ait: Mysterium, quod rex interrogat, sapientes, magi, arioli, et aruspices nequeunt indicare regi:
2:28 Sed est Deus in caelo reuelans mysteria, qui indicauit tibi
85
rex Nabuchodonosor, quae uentura sunt in nouissimis temporibus.
Somnium tuum, et uisiones capitis tui in cubili tuo huiuscemodi sunt:
2:29 Tu rex cogitare coepisti in strato tuo, quid esset futurum post haec: et qui reuelat mysteria, ostendit tibi quae uentura sunt.
2:30 Mihi quoque non in sapientia, quae est in me plus quam in
cunctis uiuentibus, sacramentum hoc reuelatum est: sed ut interpretatio
90
regi manifesta fieret, et cogitationes mentis tuae scires.
2:31 Tu rex uidebas, et ecce quasi statua una grandis: statua illa magna, et statura sublimis stabat contra te, et intuitus eius erat terribilis.
2:32 Huius statuae caput ex auro optimo erat, pectus autem et brachia de argento, porro uenter, et femora ex aere.
2:33 tibiae autem ferreae, pedum quaedam pars erat ferrea, quaedam autem fictilis.
2:34 Uidebas ita, donec abscissus est lapis de monte sine manibus:
95
et percussit statuam in pedibus eius ferreis, et fictilibus,
et comminuit eos.
2:35 Tunc contrita sunt pariter ferrum, testa, aes, argentum, et aurum, et redacta quasi in fauillam aestiuae areae, quae rapta sunt uento: nullusque locus inuentus est eis: lapis autem, qui percusserat statuam, factus est mons magnus, et impleuit uniuersam terram.
2:36 hoc est somnium. Interpretationem quoque eius dicemus coram te, rex.
2:37 Tu rex regum es: et Deus caeli, regnum, et fortitudinem, et imperium, et gloriam dedit tibi:
100
2:38 et omnia, in quibus habitant filii hominum, et bestiae agri:
uolucres quoque caeli dedit in manu tua, et sub ditione tua
uniuersa constituit: tu es ergo caput aureum.
2:39 Et post te consurget regnum aliud minus te argenteum: et regnum tertium aliud aereum, quod imperabit uniuersae terrae.
2:40 Et regnum quartum erit uelut ferrum. quomodo ferrum comminuit, et domat omnia, sic comminuet, et conteret omnia haec.
105
2:41 Porro quia uidisti pedum, et digitorum partem testae figuli,
et partem ferream: regnum diuisum erit, quod tamen de plantario
ferri orietur, secundum quod uidisti ferrum mistum testae ex luto.
2:42 Et digitos pedum ex parte ferreos, et ex parte fictiles: ex parte regnum erit solidum, et ex parte contritum.
2:43 Quod autem uidisti ferrum mistum testae ex luto,
110
commiscebuntur quidem humano semine, sed non adhaerebunt sibi,
sicut ferrum misceri non potest testae.
2:44 In diebus autem regnorum illorum suscitabit Deus caeli regnum,
quod in aeternum non dissipabitur, et regnum eius alteri populo
non tradetur: comminuet autem, et consumet uniuersa regna haec:
115
et ipsum stabit in aeternum.
2:45 Secundum quod uidisti, quod de monte abscissus est lapis
sine manibus, et comminuit testam, et ferrum, et aes, et argentum,
et aurum, Deus magnus ostendit regi quae uentura sunt postea.
et uerum est somnium, et fidelis interpretatio eius.
120
2:46 Tunc rex Nabuchodonosor cecidit in faciem suam, et Danielem adorauit, et hostias, et incensum praecepit ut sacrificarent ei.
2:47 Loquens ergo rex, ait Danieli: Uere Deus uester Deus deorum est,
et Dominus regum, et reuelans mysteria: quoniam tu potuisti aperire
hoc sacramentum.
2:48 Tunc rex Danielem in sublime extulit, et munera multa, et magna
125
dedit ei: et constituit eum principem super omnes prouincias Babylonis:
et praefectum magistratuum super cunctos sapientes Babylonis.
2:49 Daniel autem postulauit a rege: et constituit super opera
prouinciae Babylonis, Sidrach, Misach, et Abdenago: Ipse autem
Daniel erat in foribus regis.
2·2
SOCII DANIELIS IN FORNACE SERUANTUR, 3:1-97.
3:1 Nabuchodonosor rex fecit statuam auream altitudine cubitorum sexaginta, latitudine cubitorum sex, et statuit eam in campo Dura prouinciae Babylonis.
3:2 Itaque Nabuchodonosor rex misit ad congregandos satrapas, magistratus, et iudices, duces, et tyrannos, et praefectos, omnesque principes regionum, ut conuenirent ad dedicationem statuae, quam erexerat Nabuchodonosor rex.
3:3 Tunc congregati sunt satrapae, magistratus, et iudices, duces,
et tyranni, et optimates, qui erant in potestatibus constituti,
135
et uniuersi principes regionum ut conuenirent ad dedicationem statuae,
quam erexerat Nabuchodonosor rex. stabant autem in conspectu statuae,
quam posuerat Nabuchodonosor rex:
3:4 et praeco clamabat ualenter: Uobis dicitur populis, tribubus, et linguis:
3:5 In hora, qua audieritis sonitum tubae, et fistulae, et citharae,
140
sambucae, et psalterii, et symphoniae, et uniuersi generis musicorum,
cadentes adorate statuam auream, quam constituit Nabuchodonosor rex.
3:6 Si quis autem non prostratus adorauerit, eadem hora mittetur in fornacem ignis ardentis.
3:7 Post haec igitur statim ut audierunt omnes populi sonitum tubae,
fistulae, et citharae, sambucae, et psalterii, et symphoniae,
145
et omnis generis musicorum: cadentes omnes populi, tribus, et linguae
adorauerunt statuam auream, quam constituerat Nabuchodonosor rex.
3:8 Statimque in ipso tempore accedentes uiri Chaldaei accusauerunt Iudaeos:
3:9 dixeruntque Nabuchodonosor regi: Rex in aeternum uiue:
3:10 tu rex posuisti decretum, ut omnis homo, qui audierit sonitum tubae, fistulae, et citharae, sambucae, et psalterii, et symphoniae, et uniuersi generis musicorum, prosternat se, et adoret statuam auream:
150
3:11 si quis autem non procidens adorauerit, mittatur in fornacem ignis ardentis.
3:12 Sunt ergo uiri Iudaei, quos constituisti super opera
regionis Babylonis, Sidrach, Misach, et Abdenago: uiri isti
contempserunt, rex, decretum tuum: deos tuos non colunt,
et statuam auream, quam erexisti, non adorant.
155
3:13 Tunc Nabuchodonosor in furore, et in ira praecepit ut adducerentur Sidrach, Misach, et Abdenago: qui confestim adducti sunt in conspectu regis.
3:14 Pronunciansque Nabuchodonosor rex, ait eis: Uerene Sidrach,
Misach, et Abdenago deos meos non colitis, et statuam auream,
quam constitui, non adoratis?
3:15 Nunc ergo si estis parati, quacumque hora audieritis sonitum tubae, fistulae, citharae, sambucae, et psalterii, et symphoniae, omnisque generis musicorum, prosternite uos, et adorate statuam, quam feci: quod si non adoraueritis, eadem hora mittemini in fornacem ignis ardentis: et quis est Deus, qui eripiet uos de manu mea?
160
3:16 Respondentes Sidrach, Misach, et Abdenago, dixerunt regi Nabuchodonosor: Non oportet nos de hac re respondere tibi.
3:17 Ecce enim Deus noster, quem colimus, potest eripere nos de camino ignis ardentis, et de manibus tuis, o rex, liberare.
3:18 Quod si noluerit, notum sit tibi, rex, quia deos tuos non colimus, et statuam auream, quam erexisti, non adoramus.
3:19 Tunc Nabuchodonosor repletus est furore: et aspectus faciei
illius immutatus est super Sidrach, Misach, et Abdenago, et praecepit
165
ut succenderetur fornax septuplum quam succendi consueuerat.
3:20 Et uiris fortissimis de exercitu suo iussit ut ligatis pedibus Sidrach, Misach, et Abdenago mitterent eos in fornacem ignis ardentis.
3:21 Et confestim uiri illi uincti cum braccis suis, et tiaris, et calceamentis, et uestibus missi sunt in medium fornacis ignis ardentis.
3:22 nam iussio regis urgebat: fornax autem succensa erat nimis.
Porro uiros illos, qui miserant Sidrach, Misach, et Abdenago,
170
interfecit flamma ignis.
3:23 Uiri autem hi tres, id est, Sidrach, Misach, et Abdenago, ceciderunt in medio camino ignis ardentis, colligati.
QUAE SEQUUNTUR IN HEBRAEIS UOLUMINIBUS NON REPERI.
3:24 Et ambulabant in medio flammae laudantes Deum, et benedicentes Domino.
3:25 Stans autem Azarias orauit sic, aperiensque os suum in medio ignis, ait:
175
3:26 Benedictus es Domine Deus patrum nostrorum, et laudabile, et gloriosum nomen tuum in saecula:
3:27 quia iustus es in omnibus, quae fecisti nobis, et uniuersa opera tua uera, et uiae tuae rectae, et omnia iudicia tua uera.
3:28 Iudicia enim uera fecisti iuxta omnia, quae induxisti super nos,
et super ciuitatem sanctam patrum nostrorum Ierusalem: quia in ueritate,
et in iudicio induxisti omnia haec propter peccata nostra.
180
3:29 Peccauimus enim, et inique egimus recedentes a te: et deliquimus in omnibus:
3:30 et praecepta tua non audiuimus, nec obseruauimus, nec fecimus sicut praeceperas nobis ut bene nobis esset.
3:31 omnia ergo, quae induxisti super nos, et uniuersa, quae fecisti nobis, in uero iudicio fecisti:
3:32 et tradidisti nos in manibus inimicorum nostrorum iniquorum,
et pessimorum, praeuaricatorumque et regi iniusto, et pessimo ultra
185
omnem terram.
3:33 Et nunc non possumus aperire os: confusio, et opprobrium facti sumus seruis tuis, et his, qui colunt te.
3:34 Ne, quaesumus, tradas nos in perpetuum propter nomen tuum, et ne dissipes testamentum tuum.
3:35 neque auferas misericordiam tuam a nobis propter Abraham dilectum tuum, et Isaac seruum tuum, et Israel sanctum tuum:
3:36 quibus locutus es pollicens quod multiplicares semen eorum sicut stellas caeli, et sicut arenam, quae est in littore maris:
190
3:37 quia Domine imminuti sumus plus quam omnes gentes, sumusque humiles in uniuersa terra hodie propter peccata nostra.
3:38 Et non est in tempore hoc princeps, et dux, et propheta,
neque holocaustum, neque sacrificium, neque oblatio, neque incensum,
neque locus primitiarum coram te,
3:39 ut possimus inuenire misericordiam tuam: sed in animo contrito, et spiritu humilitatis suscipiamur.
195
3:40 Sicut in holocausto arietum, et taurorum, et sicut in millibus
agnorum pinguium: sic fiat sacrificium nostrum in conspectu tuo hodie,
ut placeat tibi: quoniam non est confusio confidentibus in te.
3:41 Et nunc sequimur te in toto corde, et timemus te, et quaerimus faciem tuam.
3:42 Ne confundas nos: sed fac nobiscum iuxta mansuetudinem tuam, et secundum multitudinem misericordiae tuae.
200
3:43 Et erue nos in mirabilibus tuis, et da gloriam nomini tuo Domine:
3:44 et confundantur omnes, qui ostendunt seruis tuis mala, confundantur in omni potentia tua, et robur eorum conteratur:
3:45 et sciant quia tu es Dominus Deus solus, et gloriosus super orbem terrarum.
3:46 Et non cessabant qui miserant eos ministri regis succendere fornacem, naphtha, et stuppa, et pice, et malleolis,
3:47 et effundebatur flamma super fornacem cubitis quadraginta nouem:
205
3:48 et erupit, et incendit quos reperit iuxta fornacem de Chaldaeis.
3:49 Angelus autem Domini descendit cum Azaria, et sociis eius in fornacem: et excussit flammam ignis de fornace,
3:50 et fecit medium fornacis quasi uentum roris flantem,
et non tetigit eos omnino ignis, neque contristauit, nec quidquam
molestiae intulit.
210
3:51 Tunc hi tres quasi ex uno ore laudabant, et glorificabant, et benedicebant Deum in fornace, dicentes:
3:52 Benedictus es Domine Deus patrum nostrorum:
et laudabilis, et gloriosus, et superexaltatus in saecula.
et benedictum nomen gloriae tutae sanctum:
et laudabile, et superexaltatum in omnibus saeculis.
215
3:53 Benedictus es in templo sancto gloriae tuae:
et superlaudabilis, et supergloriosus in saecula.
3:54 Benedictus es in throno regni tui:
et superlaudabilis, et superexaltatus in saecula.
3:55 Benedictus es, qui intueris abyssos, et sedes super cherubim:
220
et laudabilis, et superexaltatus in saecula.
3:56 Benedictus es in firmamento caeli:
et laudabilis et gloriosus in saecula.
3:57 Benedicite omnia opera Domini Domino:
laudate et superexaltate eum in saecula.
225
3:58 Benedicite Angeli Domini Domino:
laudate et superexaltate eum in saecula.
3:59 (b) Benedicite caeli Domino:
laudate et superexaltate eum in saecula.
3:60 Benedicite aquae omnes, quae super caelos sunt, Domino:
230
laudate et superexaltate eum in saecula.
3:61 Benedicite omnes uirtutes Domini Domino:
laudate et superexaltate eum in saecula.
3:62 Benedicite sol, et luna Domino:
laudate et superexaltate eum in saecula.
235
3:63 Benedicite stellae caeli Domino:
laudate et superexaltate eum in saecula.
3:64 Benedicite omnis imber, et ros Domino:
laudate et superexaltate eum in saecula.
3:65 Benedicite omnes spiritus Dei Domino:
240
laudate et superexaltate eum in saecula.
3:66 Benedicite ignis, et aestus Domino:
laudate et superexaltate eum in saecula.
3:67 Benedicite frigus, et aestus Domino:
laudate et superexaltate eum in saecula.
245
3:68 Benedicite rores, et pruina Domino:
laudate et superexaltate eum in saecula.
3:69 Benedicite gelu, et frigus Domino:
laudate et superexaltate eum in saecula.
3:70 Benedicite glacies, et niues Domino:
250
laudate et superexaltate eum in saecula.
3:71 Benedicite noctes, et dies Domino
laudate et superexaltate eum in saecula.
3:72 Benedicite lux, et tenebrae Domino:
laudate et superexaltate eum in saecula.
255
3:73 Benedicite fulgura, et nubes Domino:
laudate et superexaltate eum in saecula.
3:74 Benedicat terra Dominum:
laudet, et superexaltet eum in saecula.
3:75 Benedicite montes, et colles Domino:
260
laudate et superexaltate eum in saecula.
3:76 Benedicite uniuersa germinantia in terra Domino:
laudate et superexaltate eum in saecula.
3:77 Benedicite fontes Domino:
laudate et superexaltate eum in saecula.
265
3:78 Benedicite maria, et flumina Domino:
laudate et superexaltate eum in saecula.
3:79 Benedicite cete, et omnia, quae mouentur in aquis, Domino:
laudate et superexaltate eum in saecula.
3:80 Benedicite omnes uolucres caeli Domino:
270
laudate et superexaltate eum in saecula.
3:81 Benedicite omnes bestiae, et pecora Domino:
laudate et superexaltate eum in saecula.
3:82 Benedicite filii hominum Domino:
laudate et superexaltate eum in saecula.
275
3:83 Benedicat Israel Dominum:
laudet et superexaltet eum in saecula.
3:84 Benedicite sacerdotes Domini Domino:
laudate et superexaltate eum in saecula.
3:85 Benedicite serui Domini Domino:
280
laudate et superexaltate eum in saecula.
3:86 Benedicite spiritus, et animae iustorum Domino:
laudate et superexaltate eum in saecula.
3:87 Benedicite sancti, et humiles corde Domino:
laudate et superexaltate eum in saecula.
285
3:88 Benedicite Anania, Azaria, Misael Domino:
laudate et superexaltate eum in saecula.
Quia eruit nos de inferno,
et saluos fecit de manu mortis,
et liberauit nos de medio ardentis flammae,
290
et de medio ignis eruit nos.
3:89 Confitemini Domino, quoniam bonus:
quoniam in saeculum misericordia eius.
3:90 Benedicite omnes religiosi Domino Deo deorum:
laudate et confitemini ei, quia in omnia saecula misericordia eius.
295
HUCUSQUE IN HEBRAEO NON HABETUR: ET QUAE POSUIMUS, DE THEODOTIONIS EDITIONE TRANSLATA SUNT.
3:91 Tunc Nabuchodonosor rex obstupuit, et surrexit propere,
et ait optimatibus suis: Nonne tres uiros misimus in medium
ignis compeditos? Qui respondentes regi, dixerunt: Uere rex.
3:92 Respondit, et ait: Ecce ego uideo quattuor uiros solutos,
300
et ambulantes in medio ignis, et nihil corruptionis in eis est,
et species quarti similis filio Dei.
3:93 Tunc accessit Nabuchodonosor ad ostium fornacis ignis ardentis, et ait: Sidrach, Misach, et Abdenago serui Dei excelsi, egredimini, et uenite. Statimque egressi sunt Sidrach, Misach, et Abdenago de medio ignis.
3:94 Et congregati satrapae et magistratus, et iudices, et potentes regis contemplabantur uiros illos, quoniam nihil potestatis habuisset ignis in corporibus eorum, et capillus capitis eorum non esset adustus, et sarabala eorum non fuissent immutata, et odor ignis non transisset per eos.
3:95 Et erumpens Nabuchodonosor, ait: Benedictus Deus eorum,
305
Sidrach uidelicet, Misach, et Abdenago, qui misit angelum suum,
et eruit seruos suos, qui crediderunt in eum: et uerbum regis
immutauerunt, et tradiderunt corpora sua ne seruirent, et ne
adorarent omnem deum, excepto Deo suo.
3:96 A me ergo positum est hoc decretum, ut omnis populus, tribus,
310
et lingua, quaecumque locuta fuerit blasphemiam contra Deum
Sidrach, Misach, et Abdenago, dispereat, et domus eius uastetur:
neque enim est alius Deus, qui possit ita saluare.
3:97 Tunc rex promouit Sidrach, Misach, et Abdenago in prouincia Babylonis.
3·2
NABUCHODONOSOR MENTE CAPITUR ET SANATUR, 3:98-4:34.
315
3:98 NABUCHODONOSOR rex, omnibus populis, gentibus, et linguis, qui habitant in uniuersa terra, pax uobis multiplicetur.
3:99 Signa, et mirabilia fecit apud me Deus excelsus. Placuit ergo mihi praedicare
3:100 signa eius, quia magna sunt: et mirabilia eius, quia fortia:
et regnum eius regnum sempiternum, et (c) potestas eius in
generationem et generationem.
320
4:1 Ego Nabuchodonosor quietus eram in domo mea, et florens in palatio meo:
4:2 somnium uidi, quod perterruit me: et cogitationes meae in strato meo, et uisiones capitis mei conturbauerunt me.
4:3 Et per me propositum est decretum ut introducerentur in conspectu meo cuncti sapientes Babylonis, et ut solutionem somnii indicarent mihi.
4:4 Tunc ingrediebantur arioli, magi, Chaldaei, et aruspices,
et somnium narraui in conspectu eorum: et solutionem eius non
325
indicauerunt mihi:
4:5 donec collega ingressus est in conspectu meo Daniel, cui nomen
Baltassar secundum nomen Dei mei, qui habet spiritum deorum sanctorum
in semetipso: et somnium coram ipso locutus sum.
4:6 Baltassar princeps ariolorum, quoniam ego scio quod spiritum sanctorum deorum habeas in te, et omne sacramentum non est impossibile tibi: uisiones somniorum meorum, quas uidi, et solutionem earum narra.
330
4:7 Uisio capitis mei in cubili meo: Uidebam, et ecce arbor in medio terrae, et altitudo eius nimia.
4:8 Magna arbor, et fortis: et proceritas eius contingens caelum: aspectus illius erat usque ad terminos uniuersae terrae.
4:9 Folia eius pulcherrima, et fructus eius nimius: et esca uniuersorum
in ea. subter eam habitabant animalia, et bestiae, et in ramis eius
conuersabantur uolucres caeli: et ex ea uescebatur omnis caro.
335
4:10 Uidebam in uisione capitis mei super stratum meum, et ecce uigil, et sanctus de caelo descendit.
4:11 Clamauit fortiter, et sic ait: Succidite arborem, et praecidite
ramos eius: excutite folia eius, et dispergite fructus eius:
fugiant bestiae, quae subter eam sunt, et uolucres de ramis eius.
4:12 Uerumtamen germen radicum eius in terra sinite, et alligetur
340
uinculo ferreo et aereo in herbis, quae foris sunt, et rore caeli tingatur,
et cum feris pars eius in herba terrae.
4:13 Cor eius ab humano commutetur, et cor ferae detur ei: et septem tempora mutentur super eum.
4:14 In sententia uigilum decretum est, et sermo sanctorum, et petitio: donec cognoscant uiuentes quoniam dominatur Excelsus in regno hominum; et cuicumque uoluerit, dabit illud, et humillimum hominem constituet super eum.
4:15 Hoc somnium uidi ego Nabuchodonosor rex: tu ergo Baltassar
345
interpretationem narra festinus: quia omnes sapientes regni mei
non queunt solutionem edicere mihi: tu autem potes, quia spiritus
deorum sanctorum in te est.
4:16 Tunc Daniel, cuius nomen Baltassar, coepit intra semetipsum
tacitus cogitare quasi una hora: et cogitationes eius conturbabant eum.
350
Respondens autem rex ait: Baltassar, somnium et interpretatio eius non
conturbent te. Respondit Baltassar, et dixit: Domine mi, somnium his,
qui te oderunt, et interpretatio eius hostibus tuis sit.
4:17 Arborem, quam uidisti sublimem, atque robustam, cuius altitudo pertingit ad caelum, et aspectus illius in omnem terram:
4:18 et rami eius pulcherrimi, et fructus eius nimius, et esca omnium in ea, subter eam habitantes bestiae agri, et in ramis eius commorantes aues caeli:
355
4:19 Tu es rex, qui magnificatus es, et inualuisti: et magnitudo tua creuit, et peruenit usque ad caelum, et potestas tua in terminos uniuersae terrae.
4:20 Quod autem uidit rex uigilem, et sanctum descendere de caelo,
et dicere: Succidite arborem, et dissipate illam, attamen germen
radicum eius in terra dimittite, et uinciatur ferro et aere in
herbis foris, et rore caeli conspergatur, et cum feris sit pabulum eius,
360
donec septem tempora mutentur super eum:
4:21 Haec est interpretatio sententiae Altissimi, quae peruenit super dominum meum regem:
4:22 Eiicient te ab hominibus, et cum bestiis ferisque erit habitatio tua, et (d) foenum ut bos comedes, et rore caeli infunderis: septem quoque tempora mutabuntur super te, donec scias quod dominetur Excelsus super regnum hominum, et cuicumque uoluerit, det illud.
4:23 Quod autem praecepit ut relinqueretur germen radicum eius,
id est arboris: regnum tuum tibi manebit postquam cognoueris
365
potestatem esse caelestem.
4:24 Quam ob rem rex consilium meum placeat tibi, (e) et peccata
tua eleemosynis redime, et iniquitates tuas misericordiis pauperum:
forsitan ignoscet delictis tuis.
4:25 Omnia haec uenerunt super Nabuchodonosor regem.
370
4:26 Post finem mensium duodecim, in aula Babylonis deambulabat.
4:27 Responditque rex, et ait: Nonne haec est Babylon magna,
quam ego aedificaui in domum regni, in robore fortitudinis meae,
et in gloria decoris mei?
4:28 Cumque sermo adhuc esset in ore regis, uox de caelo ruit: Tibi dicitur Nabuchodonosor rex: Regnum tuum transibit a te,
375
4:29 et ab hominibus eiicient te, et cum bestiis et feris erit
habitatio tua: foenum quasi bos comedes, et septem tempora mutabuntur
super te, donec scias quod dominetur Excelsus in regno hominum,
et cuicumque uoluerit, det illud.
4:30 Eadem hora sermo completus est super Nabuchodonosor, et ex
380
hominibus abiectus est, et foenum ut bos comedit, et rore caeli
corpus eius infectum est: donec capilli eius in similitudinem
aquilarum crescerent, et ungues eius quasi auium.
4:31 Igitur post finem dierum ego Nabuchodonosor oculos meos
ad caelum leuaui, et sensus meus redditus est mihi: et Altissimo
385
benedixi, et uiuentem in sempiternum laudaui, et glorificaui:
(f) quia potestas eius potestas sempiterna, et regnum eius in
generationem et generationem.
4:32 Et omnes habitatores terrae apud eum in nihilum reputati sunt:
iuxta uoluntatem enim suam facit tam in uirtutibus caeli quam in
390
habitatoribus terrae: et non est qui resistat manui eius, et dicat ei:
Quare fecisti?
4:33 In ipso tempore sensus meus reuersus est ad me, et ad honorem
regni mei, decoremque perueni: et figura mea reuersa est ad me:
et optimates mei, et magistratus mei requisierunt me, et in regno
395
meo restitutus sum: et magnificentia amplior addita est mihi.
4:34 Nunc igitur ego Nabuchodonosor laudo, et magnifico, et glorifico
regem caeli: quia omnia opera eius uera, et uiae eius iudicia,
et gradientes in superbia potest humiliare.
4·2
BALTASSAR REGNO ET UITA PRIUATUR, 5:1-31.
400
5:1 Baltassar rex fecit grande conuiuium optimatibus suis mille: et unusquisque secundum suam bibebat aetatem.
5:2 Praecepit ergo iam temulentus ut afferrentur uasa aurea et argentea, quae asportauerat Nabuchodonosor pater eius de templo, quod fuit in Ierusalem, ut biberent in eis rex, et optimates eius, uxoresque eius, et concubinae.
5:3 Tunc allata sunt uasa aurea, et argentea, quae asportauerat de templo,
quod fuerat in Ierusalem: et biberunt in eis rex, et optimates eius,
uxores et concubinae illius.
405
5:4 Bibebant uinum, et laudabant deos suos aureos, et argenteos, aereos, ferreos, ligneosque et lapideos.
5:5 In eadem hora apparuerunt digiti, quasi manus hominis scribentis
contra candelabrum in superficie parietis aulae regiae: et rex
aspiciebat articulos manus scribentis.
5:6 Tunc facies regis commutata est, et cogitationes eius conturbabant eum: et compages renum eius soluebantur, et genua eius ad seinuicem collidebantur.
410
5:7 Exclamauit itaque rex fortiter ut introducerent magos, Chaldaeos,
et aruspices. Et proloquens rex ait sapientibus Babylonis:
Quicumque legerit scripturam hanc, et interpretationem eius
manifestam mihi fecerit, purpura uestietur, et torquem auream
habebit in collo, et tertius in regno meo erit.
415
5:8 Tunc ingressi omnes sapientes regis non potuerunt nec scripturam legere, nec interpretationem indicare regi.
5:9 Unde rex Baltassar satis conturbatus est, et uultus illius immutatus est. sed et optimates eius turbabantur.
5:10 Regina autem pro re, quae acciderat regi, et optimatibus eius,
domum conuiuii ingressa est: et proloquens ait: Rex in aeternum uiue:
non te conturbent cogitationes tuae, neque facies tua immutetur.
420
5:11 Est uir in regno tuo, qui spiritum deorum sanctorum habet in se:
et in diebus patris tui scientia et sapientia inuentae sunt in eo:
nam et rex Nabuchodonosor pater tuus principem magorum, incantatorum,
Chaldaeorum, et aruspicum constituit eum, pater, inquam, tuus, o rex:
5:12 quia spiritus amplior, et prudentia, intelligentiaque et
425
interpretatio somniorum, et ostensio secretorum, ac solutio ligatorum
inuentae sunt in eo, hoc est in Daniele: cui rex posuit nomen Baltassar.
nunc itaque Daniel uocetur, et interpretationem narrabit.
5:13 Igitur introductus est Daniel coram rege. Ad quem praefatus
rex ait: Tu es Daniel de filiis captiuitatis Iudae, quem adduxit
430
pater meus rex de Iudaea?
5:14 Audiui de te quoniam spiritum deorum habeas: et scientia, intelligentiaque ac sapientia ampliores inuentae sunt in te.
5:15 Et nunc introgressi sunt in conspectu meo sapientes magi,
ut scripturam hanc legerent, et interpretationem eius indicarent mihi:
et nequiuerunt sensum huius sermonis edicere.
435
5:16 Porro ego audiui de te, quod possis obscura interpretari,
et ligata dissoluere: si ergo uales scripturam legere, et interpretationem
eius indicare mihi, purpura uestieris, et torquem auream circa
collum tuum habebis, et tertius in regno meo princeps eris.
5:17 Ad quae respondens Daniel, ait coram rege: Munera tua sint tibi,
440
et dona domus tuae alteri da: scripturam autem legam tibi, rex,
et interpretationem eius ostendam tibi.
5:18 O rex, Deus altissimus regnum, et magnificentiam, gloriam, et honorem dedit Nabuchodonosor patri tuo.
5:19 Et propter magnificentiam, quam dederat ei, uniuersi populi,
tribus, et linguae tremebant, et metuebant eum: quos uolebat,
445
interficiebat: et quos uolebat, percutiebat: et quos uolebat, exaltabat:
et quos uolebat, humiliabat.
5:20 Quando autem eleuatum est cor eius, et spiritus illius obfirmatus est ad superbiam, depositus est de solio regni sui, et gloria eius ablata est:
5:21 (g) et a filiis hominum eiectus est, sed et cor eius cum bestiis
positum est, et cum onagris erat habitatio eius: foenum quoque ut
450
bos comedebat, et rore caeli corpus eius infectum est, donec
cognosceret quod potestatem haberet Altissimus in regno hominum:
et quemcumque uoluerit, suscitabit super illud.
5:22 Tu quoque filius eius Baltassar, non humiliasti cor tuum, cum scires haec omnia:
5:23 sed aduersum Dominatorem caeli eleuatus es: et uasa domus
455
eius allata sunt coram te: et tu, et optimates tui, et uxores tuae,
et concubinae tuae uinum bibistis in eis: deos quoque argenteos,
et aureos, et aereos, ferreos, ligneosque et lapideos, qui non uident,
neque audiunt, neque sentiunt, laudasti: porro Deum, qui habet
flatum tuum in manu sua, et omnes uias tuas, non glorificasti.
460
5:24 Idcirco ab eo missus est articulus manus, quae scripsit hoc, quod exaratum est.
5:25 Haec est autem scriptura, quae digesta est: MANE, THECEL, PHARES.
5:26 Et haec est interpretatio sermonis. MANE: numerauit Deus regnum tuum, et compleuit illud.
5:27 THECEL: appensus es in statera, et inuentus es minus habens.
5:28 PHARES: diuisum est regnum tuum, et datum est Medis, et Persis.
465
5:29 Tunc iubente rege indutus est Daniel purpura, et circumdata
est torques aurea collo eius: et praedicatum est de eo quod haberet
potestatem tertius in regno suo.
5:30 Eadem nocte interfectus est Baltassar rex Chaldaeus.
5:31 Et Darius Medus successit in regnum annos natus sexagintaduos.
5·2
DANIEL IN LACU LEONUM SERUATUR, 6:1-28.
6:1 Placuit Dario, et constituit super regnum satrapas centum uiginti ut essent in toto regno suo.
6:2 Et super eos principes tres, ex quibus Daniel unus erat: ut satrapae illis redderent rationem, et rex non sustineret molestiam.
6:3 Igitur Daniel superabat omnes principes, et satrapas: quia spiritus Dei amplior erat in illo.
6:4 Porro rex cogitabat constituere eum super omne regnum:
475
unde principes, et satrapae quaerebant occasionem ut inuenirent
Danieli ex latere regis: nullamque causam, et suspicionem
reperire potuerunt, eo quod fidelis esset, et omnis culpa,
et suspicio non inueniretur in eo.
6:5 Dixerunt ergo uiri illi: Non inueniemus Danieli huic aliquam occasionem, nisi forte in lege Dei sui.
480
6:6 Tunc principes, et satrapae surripuerunt regi, et sic locuti sunt ei: Dari rex in aeternum uiue:
6:7 consilium inierunt omnes principes regni tui, magistratus, et satrapae, senatores, et iudices ut decretum imperatorium exeat, et edictum: Ut omnis, qui petierit aliquam petitionem a quocumque deo, et homine usque ad triginta dies, nisi a te rex, mittatur in lacum leonum.
6:8 Nunc itaque rex confirma sententiam, et scribe decretum:
ut non immutetur quod statutum est a Medis et Persis,
nec praeuaricari cuiquam liceat.
485
6:9 Porro rex Darius proposuit edictum, et statuit.
6:10 Quod cum Daniel comperisset, id est, constitutam legem,
ingressus est domum suam: et fenestris apertis in coenaculo suo contra
Ierusalem tribus temporibus in die flectebat genua sua, et adorabat,
confitebaturque coram Deo suo sicut et ante facere consueuerat.
490
6:11 Uiri ergo illi curiosius inquirentes inuenerunt Danielem orantem, et obscerantem Deum suum.
6:12 Et accedentes locuti sunt regi super edicto: Rex numquid non
constituisti, ut omnis homo, qui rogaret quemquam de diis,
et hominibus usque ad dies triginta, nisi te, rex, mitteretur
in lacum leonum? Ad quos respondens rex, ait: uerus est sermo
495
iuxta decretum Medorum, atque Persarum, quod praeuaricari non licet.
6:13 Tunc respondentes dixerunt coram rege: Daniel de filiis
captiuitatis Iuda, non curauit de lege tua, et de edicto,
quod constituisti: sed tribus temporibus per diem orat obsecratione sua.
6:14 Quod uerbum cum audisset rex, satis contristatus est:
500
et pro Daniele posuit cor ut liberaret eum, et usque ad occasum
solis laborabat ut erueret illum.
6:15 Uiri autem illi intelligentes regem dixerunt ei: Scito rex,
quia lex Medorum, atque Persarum est ut omne decretum,
quod constituerit rex, non liceat immutari.
505
6:16 Tunc rex praecepit: et adduxerunt Danielem, et miserunt eum
in lacum leonum. Dixitque rex Danieli: Deus tuus, quem colis semper,
ipse liberabit te.
6:17 Allatusque est lapis unus, et positus est super os laci:
quem obsignauit rex annulo suo, et annulo optimatum suorum,
510
nequid fieret contra Danielem.
6:18 Et abiit rex in domum suam, et dormiuit incoenatus, cibique non sunt allati coram eo, insuper et somnus recessit ab eo.
6:19 Tunc rex primo diluculo consurgens, festinus ad lacum leonum perrexit:
6:20 appropinquansque lacui, Danielem uoce lacrymabili inclamauit,
et affatus est eum: Daniel serue Dei uiuentis, Deus tuus,
515
cui tu seruis semper, putasne ualuit te liberare a leonibus?
6:21 Et Daniel regi respondens ait: Rex in aeternum uiue:
6:22 (h) Deus meus misit angelum suum, et conclusit ora leonum,
et non nocuerunt mihi: quia coram eo iustitia inuenta est in me:
sed et coram te, rex, delictum non feci.
520
6:23 Tunc uehementer rex gauisus est super eo, et Danielem
praecepit educi de lacu: eductusque est Daniel de lacu,
et nulla laesio inuenta est in eo, quia credidit Deo suo.
6:24 Iubente autem rege, adducti sunt uiri illi, qui accusauerant
Danielem: et in lacum leonum missi sunt, ipsi, et filii,
525
et uxores eorum: et non peruenerunt usque ad pauimentum laci,
donec arriperent eos leones, et omnia ossa eorum comminuerunt.
6:25 Tunc Darius rex scripsit uniuersis populis, tribubus, et linguis habitantibus in uniuersa terra: PAX uobis multiplicetur.
6:26 A me constitutum est decretum, ut in uniuerso imperio,
et regno meo tremiscant, et paueant Deum Danielis. ipse est enim
530
Deus uiuens, et aeternus in saecula: et regnum eius non dissipabitur,
et potestas eius usque in aeternum.
6:27 Ipse liberator, atque saluator, faciens signa, et mirabilia in caelo, et in terra: qui liberauit Danielem de lacu leonum.
6:28 (i) Porro Daniel perseuerauit usque ad regnum Darii,
regnumque Cyri Persae.
535
PARS ALTERA.
UISIONES DANIELIS PROPHETAE, 7:1-12:13.
1·3
DE QUATTUOR REGNIS MUNDI AC DE REGNO MESSIANICO, 7:1-28.
7:1 Anno primo Baltassar regis Babylonis, Daniel somnium uidit:
uisio autem capitis eius in cubili suo: et somnium scribens,
540
breui sermone comprehendit: summatimque perstringens, ait:
7:2 Uidebam in uisione mea nocte, et ecce quattuor uenti caeli pugnabant in mari magno.
7:3 Et quattuor bestiae grandes ascendebant de mari diuersae inter se.
7:4 Prima quasi leaena, et alas habebat aquilae: aspiciebam donec
euulsae sunt alae eius, et sublata est de terra, et super pedes quasi
545
homo stetit; et cor hominis datum est ei.
7:5 Et ecce bestia alia similis urso in parte stetit: et tres
ordines erant in ore eius, et in dentibus eius, et sic dicebant ei:
Surge, comede carnes plurimas.
7:6 Post haec aspiciebam, et ecce alia quasi pardus, et alas
550
habebat quasi auis, quattuor super se, et quattuor capita erant
in bestia, et potestas data est ei.
7:7 Post haec aspiciebam in uisione noctis, et ecce bestia
quarta terribilis, atque mirabilis, et fortis nimis,
dentes ferreos habebat magnos, comedens atque comminuens,
555
et reliqua pedibus suis conculcans: dissimilis autem erat
ceteris bestiis, quas uideram ante eam, et habebat cornua decem.
7:8 Considerabam cornua, et ecce cornu aliud paruulum ortum est de medio eorum: et tria de cornibus primis euulsa sunt a facie eius: et ecce oculi, quasi oculi hominis erant in cornu isto, et os loquens ingentia.
7:9 Aspiciebam donec throni positi sunt, et antiquus dierum sedit:
uestimentum eius candidum quasi nix, et capilli capitis eius quasi
560
lana munda: thronus eius flammae ignis: rotae eius ignis accensus.
7:10 Fluuius igneus, rapidusque egrediebatur a facie eius.
(i) millia millium ministrabant ei, et decies millies centena
millia assistebant ei: iudicium sedit, et libri aperti sunt.
7:11 Aspiciebam propter uocem sermonum grandium, quos cornu
565
illud loquebatur: et uidi quoniam interfecta esset bestia,
et perisset corpus eius, et traditum esset ad comburendum igni:
7:12 aliarum quoque bestiarum ablata esset potestas, et tempora uitae constituta essent eis usque ad tempus, et tempus.
7:13 Aspiciebam ergo in uisione noctis, et ecce cum nubibus caeli
quasi filius hominis ueniebat, et usque ad antiquum dierum peruenit:
570
et in conspectu eius obtulerunt eum.
7:14 Et dedit ei potestatem, et honorem, et regnum: et omnes populi,
tribus, et linguae ipsi seruient: (k) potestas eius, potestas aeterna,
quae non auferetur: et regnum eius, quod non corrumpetur.
7:15 Horruit spiritus meus, ego Daniel territus sum in his, et uisiones capitis mei conturbauerunt me.
575
7:16 Accessi ad unum de assistentibus, et ueritatem quaerebam ab eo de omnibus his. Qui dixit mihi interpretationem sermonum, et docuit me:
7:17 Hae quattuor bestiae magnae: quattuor sunt regna, quae consurgent de terra.
7:18 Suscipient autem regnum sancti Dei altissimi: et obtinebunt regnum usque in saeculum, et saeculum saeculorum.
7:19 Post hoc uolui diligenter discere de bestia quarta,
quae erat dissimilis ualde ab omnibus, et terribilis nimis:
580
dentes et ungues eius ferrei: comedebat, et comminuebat,
et reliqua pedibus suis conculcabat:
7:20 et de cornibus decem, quae habebat in capite: et de alio,
quod ortum fuerat, ante quod ceciderant tria cornua: et de cornu illo,
quod habebat oculos, et os loquens grandia, et maius erat ceteris.
585
7:21 Aspiciebam, et ecce cornu illud faciebat bellum aduersus sanctos, et praeualebat eis,
7:22 donec uenit antiquus dierum, et iudicium dedit sanctis Excelsi, et tempus aduenit, et regnum obtinuerunt sancti.
7:23 Et sic ait: Bestia quarta, regnum quartum erit in terra,
quod maius erit omnibus regnis, et deuorabit uniuersam terram,
et conculcabit, et comminuet eam.
590
7:24 Porro cornua decem ipsius regni, decem reges erunt:
et alius consurget post eos, et ipse potentior erit prioribus,
et tres reges humiliabit.
7:25 Et sermones contra Excelsum loquetur, et sanctos Altissimi
conteret: et putabit quod possit mutare tempora, et leges,
595
et tradentur in manu eius usque ad tempus, et tempora, et dimidium temporis.
7:26 Et iudicium sedebit ut auferatur potentia, et conteratur, et dispereat usque in finem.
7:27 Regnum autem, et potestas, et magnitudo regni, quae est subter
omne caelum, detur populo sanctorum Altissimi: cuius regnum,
regnum sempiternum est, et omnes reges seruient ei, et obedient.
600
7:28 Hucusque finis uerbi. Ego Daniel multum cogitationibus
meis conturbabar, et facies mea mutata est in me: uerbum autem
in corde meo conseruaui.
2·3
DE UICTORIA GRAECORUM ET IMPIETATE REGIS ULTIMI, 8:1-27.
8:1 Anno tertio regni Baltassar regis, uisio apparuit mihi. Ego Daniel post id, quod uideram in principio,
605
8:2 uidi in uisione mea, cum essem in Susis castro, quod est in Aelam regione: uidi autem in uisione esse me super portam Ulai.
8:3 Et lauaui oculus meos, et uidi: et ecce aries unus stabat
ante paludem, habens cornua excelsa, et unum excelsius altero
atque succrescens. Postea
8:4 uidi arietem cornibus uentilantem contra Occidentem,
610
et contra Aquilonem, et contra Meridiem, et omnes bestiae
non poterant resistere ei, neque liberari de manu eius:
fecitque secundum uoluntatem suam, et magnificatus est.
8:5 Et ego intelligebam: ecce autem hircus caprarum ueniebat ab
Occidente super faciem totius terrae, et non tangebat terram:
615
porro hircus habebat cornu insigne inter oculos suos.
8:6 Et uenit usque ad arietem illum cornutum, quem uideram stantem ante portam, et cucurrit ad eum in impetu fortitudinis suae.
8:7 Cumque appropinquasset prope arietem, efferatus est in eum,
et percussit arietem: et comminuit duo cornua eius, et non poterat
aries resistere ei: cumque eum misisset in terram, conculcauit,
620
et nemo quibat liberare arietem de manu eius.
8:8 Hircus autem caprarum magnus factus est nimis: cumque creuisset,
fractum est cornu magnum, et orta sunt quattour cornua subter illud
per quattuor uentos caeli.
8:9 De uno autem ex eis egressum est cornu unum modicum: et factum est grande contra Meridiem, et contra Orientem, et contra fortitudinem.
625
8:10 Et magnificatum est usque ad fortitudinem caeli: et deiecit de fortitudine, et de stellis, et conculcauit eas.
8:11 Et usque ad principem fortitudinis magnificatum est: et ab eo tulit iuge sacrificium, et deiecit locum sanctificationis eius.
8:12 Robur autem datum est ei contra iuge sacrificium propter peccata: et prosternetur ueritas in terra, et faciet, et prosperabitur.
8:13 Et audiui unum de sanctis loquentem: et dixit unus sanctus
alteri nescio cui loquenti: Usquequo uisio, et iuge sacrificium,
630
et peccatum desolationis, quae facta est: et sanctuarium,
et fortitudo conculcabitur?
8:14 Et dixit ei: Usque ad uesperam at mane, dies duo millia trecenti: et mundabitur sanctuarium.
8:15 Factum est autem cum uiderem ego Daniel uisionem, et quaererem intelligentiam: ecce stetit in conspectu meo quasi species uiri.
8:16 Et audiui uocem uiri inter Ulai: et clamauit, et ait: Gabriel fac intelligere istum uisionem.
635
8:17 Et uenit, et stetit iuxta ubi ego stabam: cumque uenisset,
pauens corrui in faciem meam, et ait ad me: Intellige fili hominis,
quoniam in tempore finis complebitur uisio.
8:18 Cumque loqueretur ad me, collapsus sum pronus in terram: et tetigit me, et statuit me in gradu meo,
8:19 dixitque mihi: Ego ostendam tibi quae futura sunt in nouissimo maledictionis: quoniam habet tempus finem suum.
640
8:20 Aries, quem uidisti habere cornua, rex Medorum est atque Persarum.
8:21 Porro hircus caprarum, rex Graecorum est. et cornu grande, quod erat inter oculos eius, ipse est rex primus.
8:22 Quod autem fracto illo surrexerunt quattuor pro eo: quattuor reges de gente eius consurgent, sed non in fortitudine eius.
8:23 Et post regnum eorum, cum creuerint iniquitates, consurget rex impundes facie, et intelligens propositiones.
8:24 et roborabitur fortitudo eius, sed non in uiribus suis:
645
et supra quam credi potest, uniuersa uastabit, et prosperabitur, et faciet.
Et interficiet robustos, et populum sanctorum
8:25 secundum uoluntatem suam, et dirigetur dolus in manu eius:
et cor suum magnificabit, et in copia rerum omnium occidet plurimos:
et contra principem principum consurget, et sine manu conteretur.
650
8:26 Et uisio uespere et mane, quae dicta est, uera est: tu ergo uisionem signa, quia post multos dies erit.
8:27 Et ego Daniel langui, et aegrotaui per dies: cumque surrexissem,
faciebam opera regis, et stupebam ad uisionem, et non erat qui
interpretaretur.
3·3
DE TEMPORE ADUENTUS CHRISTI ET REGNI MESSIANICI, 9:1-27.
655
9:1 In anno primo Darii filii Assueri de semine Medorum, qui imperauit super regnum Chaldaeorum:
9:2 Anno uno regni eius, ego Daniel intellexi in libris (l) numerum
annorum, de quo factus est sermo Domini ad Ieremiam prophetam,
ut complerentur desolationis Ierusalem septuaginta anni.
9:3 Et posui faciem meam ad Dominum Deum meum rogare et deprecari in ieiuniis, sacco, et cinere.
660
9:4 Et oraui Dominum Deum meum, et confessus sum, et dixi:
(m) Obsecro Domine Deus magne et terribilis, custodiens pactum,
et misericordiam diligentibus te, et custodientibus mandata tua.
9:5 (n) Peccauimus, iniquitatem fecimus, impie egimus, et recessimus: et declinauimus a mandatis tuis, ac iudiciis.
9:6 Non obediuimus seruis tuis prophetis, qui locuti sunt in
665
nomine tuo regibus nostris, principibus nostris, patribus nostris,
omnique populo terrae.
9:7 Tibi Domine iustitia: nobis autem confusio faciei, sicut est
hodie uiro Iuda, et habitatoribus Ierusalem, et omni Israel,
his qui prope sunt, et his qui procul in uniuersis terris, ad quas
670
eiecisti eos propter iniquitates eorum, in quibus peccauerunt in te.
9:8 Domine nobis confusio faciei, regibus nostris, principibus nostris, et patribus nostris, qui peccauerunt.
9:9 Tibi autem Domino Deo nostro misericordia, et propitiatio, quia recessimus a te:
9:10 et non audiuimus uocem Domini Dei nostri ut ambularemus in lege eius, quam posuit nobis per seruos suos prophetas.
9:11 Et omnis Israel praeuaricati sunt legem tuam, et declinauerunt
675
ne audirent uocem tuam, et stillauit super nos maledictio, et detestatio,
(o) quae scripta est in libro Moysi serui Dei, quia peccauimus ei.
9:12 Et statuit sermones suos, quos locutus est super nos,
et super principes nostros, qui iudicauerunt nos, ut superinduceret
in nos magnum malum, quale numquam fuit sub omni caelo,
680
secundum quod factum est in Ierusalem.
9:13 Sicut scriptum est in lege Moysi, omne malum hoc uenit super nos:
et non rogauimus faciem tuam Domine Deus noster, ut reuerteremur ab
iniquitatibus nostris, et cogitaremus ueritatem tuam.
9:14 Et uigilauit Dominus super malitiam, et adduxit eam super nos:
685
iustus Dominus Deus noster in omnibus operibus suis, quae fecit:
non enim audiuimus uocem eius.
9:15 (p) Et nunc Domine Deus noster, (q) qui eduxisti populum tuum
de Terra Aegypti in manu forti, et fecisti tibi nomen secundum diem hanc:
peccauimus, iniquitatem fecimus.
690
9:16 Domine in omnem iustitiam tuam: auertatur obsecro ira tua,
et furor tuus a ciuitate tua Ierusalem, et monte sancto tuo.
Propter peccata enim nostra, et iniquitates patrum nostrorum, Ierusalem,
et populus tuus in opprobrium sunt omnibus per circuitum nostrum.
9:17 Nunc ergo exaudi Deus noster orationem serui tui,
695
et preces eius: et ostende faciem tuam super sanctuarium tuum,
quod desertum est propter temetipsum.
9:18 Inclina Deus meus aurem tuam, et audi: aperi oculos tuos,
et uide desolationem nostram, et ciuitatem, super quam inuocatum
est nomen tuum: neque enim in iustificationibus nostris prosternimus
700
preces ante faciem tuam, sed in miserationibus tuis multis:
9:19 Exaudi Domine, placare Domine: attende et fac: ne moreris propter
temetipsum Deus meus: quia nomen tuum inuocatum est super ciuitatem,
et super populum tuum.
9:20 Cumque adhuc loquerer, et orarem, et confiterer peccata mea,
705
et peccata populi mei Israel, et prosternerem preces meas in conspectu
Dei mei, pro monte sancto Dei mei:
9:21 Adhuc me loquente in oratione, ecce uir Gabriel, quem uideram in uisione a principio, cito uolans tetigit me in tempore sacrificii uespertini.
9:22 Et docuit me, et locutus est mihi, dixitque: Daniel nunc egressus sum ut docerem te, et intelligeres.
9:23 Ab exordio precum tuarum egressus est sermo: ego autem ueni ut
710
indicarem tibi, quia uir desideriorum es: tu ergo animaduerte sermonem,
et intellige uisionem.
9:24 (r) Septuaginta hebdomades abbreuiatae sunt super populum tuum,
et super urbem sanctam tuam ut consummetur praeuaricatio, et finem
accipiat peccatum, et deleatur iniquitas, et adducatur iustitia sempiterna,
715
et impleatur uisio, et prophetia, et ungatur Sanctus sanctorum.
9:25 Scito ergo, et animaduerte: Ab exitu sermonis, ut iterum
aedificetur Ierusalem, usque ad Christum ducem, hebdomades septem,
et hebdomades sexaginta duae erunt: et rursum aedificabitur platea,
et muri in angustia temporum.
720
9:26 Et post hebdomades sexaginta duas occidetur Christus:
et non erit eius populus, qui eum negaturus est. Et ciuitatem,
et sanctuarium dissipabit populus cum duce uenturo: et finis
eius uastitas, et post finem belli statuta desolatio.
9:27 Confirmabit autem pactum multis hebdomada una: et in dimidio
725
hebdomadis deficiet hostia et sacrificium: (s) et erit in templo
abominatio desolationis: et usque ad consummationem et finem
perseuerabit desolatio.
4·3
DE EUENTIBUS A CYRO USQUE AD FINEM MUNDI, 10:1-12:13.
10:1 Anno tertio Cyri regis Persarum, uerbum reuelatum est Danieli
730
cognomento Baltassar, et uerbum uerum, et fortitudo magna:
intellexitque sermonem: intelligentia enim est opus in uisione.
10:2 In diebus illis ego Daniel lugebam trium hebdomadarum diebus,
10:3 panem desiderabilem non comedi, et caro et uinum non introierunt
in os meum, sed neque unguento unctus sum: donec complerentur trium
735
hebdomadarum dies.
10:4 Die autem uigesima et quarta mensis primi eram iuxta fluuium magnum, qui est Tigris.
10:5 Et leuaui oculos meos, et uidi: et ecce uir unus uestitus lineis, et renes eius accincti auro obrizo:
10:6 et corpus eius quasi chrysolithus, et facies eius uelut species
fulguris, et oculi eius ut lampas ardens: et brachia eius, et quae
740
deorsum sunt usque ad pedes, quasi species aeris candentis:
et uox sermonum eius ut uox multitudinis.
10:7 Uidi autem ego Daniel solus uisionem: porro uiri, qui erant mecum, non uiderunt: sed terror nimus irruit super eos, et fugerunt in absconditum.
10:8 Ego autem relictus solus uidi uisionem grandem hanc: et non
remansit in me fortitudo, sed et species mea immutata est in me,
745
et emarcui, nec habui quidquam uirium.
10:9 Et audiui uocem sermonum eius: et audiens iacebam consternatus super faciem meam, et uultus meus haerebat terrae.
10:10 Et ecce manus tetigit me, et erexit me super genua mea, et super articulos manuum mearum.
10:11 Et dixit ad me: Daniel uir desideriorum, intellige uerba,
quae ego loquor ad te, et sta in gradu tuo: nunc enim sum missus ad te.
750
Cumque dixisset mihi sermonem istum, steti tremens.
10:12 Et ait ad me: Noli metuere Daniel: quia ex die primo,
quo posuisti cor tuum ad intelligendum ut te affligeres in conspectu
Dei tui, exaudita sunt uerba tua: et ego ueni propter sermones tuos.
10:13 Princeps autem regni Persarum restitit mihi uiginti et uno diebus:
755
et ecce Michael unus de principibus primis uenit in adiutorium meum,
et ego remansi ibi iuxta regem Persarum.
10:14 Ueni autem ut docerem te quae uentura sunt populo tuo in nouissimis diebus, quoniam adhuc, uisio in dies.
10:15 Cumque loqueretur mihi huiuscemodi uerbis, deieci uultum meum ad terram, et tacui.
10:16 Et ecce quasi similitudo filii hominis tetigit labia mea:
760
et aperiens os meum locutus sum, et dixi ad eum, qui stabat contra me:
Domine mi, in uisione tua dissolutae sunt compages meae, et nihil
in me remansit uirium.
10:17 Et quomodo poterit seruus Domini mei loqui cum Domino meo? nihil enim in me remansit uirium, sed et halitus meus intercluditur.
10:18 Rursum ergo tetigit me quasi uisio hominis, et confortauit me,
765
10:19 et dixit: Noli timere uir desideriorum: pax tibi: confortare,
et esto robustus. Cumque loqueretur mecum, conualui, et dixi:
Loquere Domine mi, quia confortasti me.
10:20 Et ait: Numquid scis quare uenerim ad te? et nunc reuertar
ut praelier aduersum principem Persarum. cum ego egrederer,
770
apparuit princeps Graecorum ueniens.
10:21 Uerumtamen annunciabo tibi quod expressum est in scriptura ueritatis: et nemo est adiutor meus in omnibus his, nisi Michael princeps uester.
11:1 Ego autem ab anno primo Darii Medi stabam ut confortaretur, et roboraretur.
11:2 Et nunc ueritatem annunciabo tibi. Ecce adhuc tres reges
stabunt in Perside, et quartus ditabitur opibus nimiis super omnes:
775
et cum inualuerit diuitiis suis, concitabit omnes aduersum regnum Graeciae.
11:3 Surget uero rex fortis, et dominabitur potestate multa: et faciet quod placuerit ei.
11:4 Et cum steterit, conteretur regnum eius, et diuidetur in
quattuor uentos caeli: sed non in posteros eius, neque secundum
potentiam illius, qua dominatus est. lacerabitur enim regnum eius
780
etiam in externos, exceptis his.
11:5 Et confortabitur rex Austri: et de principibus eius praeualebit super eum, et dominabitur ditione: multa enim dominatio eius.
11:6 Et post finem annorum foederabuntur: filiaque regis Austri ueniet ad regem Aquilonis facere amicitiam, et non obtinebit fortitudinem brachii, nec stabit semen eius: et tradetur ipsa, et qui adduxerunt eam, adolescentes eius, et qui confortabant eam in temporibus.
11:7 Et stabit de germine radicum eius plantatio: et ueniet cum exercitu, et ingredietur prouinciam regis Aquilonis: et abutetur eis, et obtinebit.
11:8 Insuper et deos eorum, et sculptilia, uasa quoque pretiosa argenti, et auri captiua ducet in Aegyptum: ipse praeualebit aduersus regem Aquilonis.
785
11:9 Et intrabit in regnum rex Austri, et reuertetur ad terram suam.
11:10 Filii autem eius prouocabuntur, et congregabunt multitudinem
exercituum plurimorum: et ueniet properans, et inundans:
et reuertetur, et concitabitur, et congredietur cum robere eius.
11:11 Et prouocatus rex Austri egredietur, et pugnabit aduersus
790
regem Aquilonis, et praeparabit multitudinem nimiam, et dabitur
multitudo in manu eius.
11:12 Et capiet multitudinem, et exaltabitur cor eius, et deiiciet multa millia, sed non praeualebit.
11:13 Conuertetur enim rex Aquilonis, et praeparabit multitudinem
multo maiorem quam prius: et in fine temporum, annorumque ueniet
795
properans cum exercitu magno, et opibus nimiis.
11:14 (t) Et in temporibus illis multi consurgent aduersus regem Austri: filii quoque praeuaricatorum populi tui extollentur ut impleant uisionem, et corruent.
11:15 Et uenit rex Aquilonis, et comportabit aggerem, et capiet urbes
munitissimas: et brachia Austri non sustinebunt, et consurgent electi
eius ad resistendum, et non erit fortitudo.
800
11:16 Et faciet ueniens super eum iuxta placitum suum, et non erit
qui stet contra faciem eius: et stabit in terra inclyta, et consumetur
in manu eius.
11:17 Et ponet faciem suam ut ueniat ad tenendum uniuersum regnum eius, et recta faciet cum eo: et filiam feminarum dabit ei, ut euertat illud: et non stabit, nec illius erit.
11:18 Et conuertet faciem suam ad insulas, et capiet multas:
805
et cessare faciet principem opprobrii sui, et opprobrium eius
conuertetur in eum.
11:19 Et conuertet faciem suam ad imperium terrae suae, et impinget, et corruet, et non inuenietur.
11:20 Et stabit in loco eius uilissimus, et indignus decore regio: et in paucis diebus conteretur, non in furore, nec in praelio.
11:21 Et stabit in loco eius despectus, et non tribuetur ei honor regius: et ueniet clam, et obtinebit regnum in fraudulentia.
810
11:22 Et brachia pugnantis expugnabuntur a facie eius, et conterentur: insuper et dux foederis.
11:23 Et post amicitias, cum eo faciet dolum: et ascendet, et superabit in modico populo.
11:24 Et abundantes, et uberes urbes ingredietur: et faciet quae non
fecerunt patres eius, et patres patrum eius: rapinas, et praedam,
et diuinitas eorum dissipabit, et contra firmissimas cogitationes inibit:
815
et hoc usque ad tempus.
11:25 Et concitabitur fortitudo eius, et cor eius aduersum regem Austri in exercitu magno: et rex Austri prouocabitur ad bellum multis auxiliis, et fortibus nimis: et non stabunt, quia inibunt aduersus eum consilia.
11:26 Et comedentes panem cum eo, conterent illum, exercitusque eius opprimetur: et cadent interfecti plurimi.
11:27 Duorum quoque regnum cor erit ut malefaciant, et ad mensam unam mendacium loquentur, et non proficient: quia adhuc finis in aliud tempus.
11:28 Et reuertetur in terram suam cum opibus multis: et cor eius aduersum testamentum sanctum, et faciet, et reuertetur in terram suam.
820
11:29 Statuto tempore reuertetur, et ueniet ad Austrum: et non erit priori simile nouissimum.
11:30 Et ueniet super eum Trieres, et Romani: et percutietur,
et reuertetur, et indignabitur contra testamentum sanctuarii,
et faciet: reuerteturque et cogitabit aduersum eos, qui dereliquerunt
testamentum sanctuarii.
825
11:31 Et brachia ex eo stabunt, et polluent sanctuarium fortitudinis, et auferent iuge sacrificium: et dabunt abominationem in desolationem.
11:32 Et impii in testamentum simulabunt fraudulenter: populus autem sciens Deum suum, obtinebit, et faciet.
11:33 Et docti in populo docebunt plurimos: et ruent in gladio, et in flamma, et in captiuitate, et in rapina dierum.
11:34 Cumque corruerint, subleuabuntur auxilio paruulo: et applicabuntur eis plurimi fraudulenter.
11:35 Et de eruditis ruent, ut conflentur, et eligantur, et dealbentur usque ad tempus praefinitum: quia adhuc aliud tempus erit.
830
11:36 Et faciet iuxta uoluntatem suam rex, et eleuabitur,
et magnificabitur aduersus omnem deum: et aduersus Deum deorum
loquetur magnifica, et dirigetur, donec compleatur iracundia:
perpetrata quippe est definitio.
11:37 Et Deum patrum suorum non reputabit: et erit in concupiscentiis feminarum, nec quemquam deorum curabit: quia aduersum uniuersa consurget.
835
11:38 Deum autem Maozim in loco suo uenerabitur: et Deum,
quem ignorauerunt patres eius, colet auro, et argento,
et lapide pretioso, rebusque pretiosis.
11:39 Et faciet ut muniat Maozim cum Deo alieno, quem cognouit,
et multiplicabit gloriam, et dabit eis potestatem in multis,
840
et terram diuidet gratuito.
11:40 Et in tempore praefinito praeliabitur aduersus eum rex Austri,
et quasi tempestas ueniet contra illum rex Aquilonis in curribus,
et in equitibus, et in classe magna, et ingredietur terras, et conteret,
et pertransiet.
845
11:41 Et introibit in terram gloriosam, et multae corruent:
hae autem solae saluabuntur de manu eius, Edom, et Moab,
et principium filiorum Ammon.
11:42 Et mittet manum suam in terras: et Terra Aegypti non effugiet.
11:43 Et dominabitur thesaurorum auri, et argenti, et in omnibus pretiosis Aegypti: per Libyam quoque, et Aethiopiam transibit.
850
11:44 Et fama turbabit eum ab Oriente et ab Aquilone: et ueniet in multitudine magna ut conterat et interficiat plurimos.
11:45 Et figet tabernaculum suum Apadno inter maria, super montem
inclytum et sanctum: et ueniet usque ad summitatem eius, et nemo
auxiliabitur ei.
12:1 In tempore autem illo consurget Michael princeps magnus,
855
qui stat pro filiis populi tui: et ueniet tempus quale non fuit
ab eo ex quo gentes esse coeperunt usque ad tempus illud.
Et in tempore illo saluabitur populus tuus, omnis qui inuentus
fuerit scriptus in libro.
12:2 Et multi de his, qui dormiunt in terrae puluere, euigilabunt: (u) alii in uitam aeternam, et alii in opprobrium ut uideant semper.
860
12:3 Qui autem docti fuerint, (u) fulgebunt quasi splendor firmamenti: et qui ad iustitiam erudiunt multos, quasi stellae in perpetuas aeternitates.
12:4 Tu autem Daniel claude sermones, et signa librum usque ad tempus statutum: plurimi pertransibunt, et multiplex erit scientia.
12:5 Et uidi ego Daniel, et ecce quasi duo alii stabant: unus hinc super ripam fluminis, et alius inde ex altera ripa fluminis.
12:6 Et dixi uiro, qui erat indutus lineis, qui stabat super aquas fluminis: Usquequo finis horum mirabilium?
12:7 Et audiui uirum, qui indutus erat lineis, qui stabat super
865
aquas fluminis, (w) cum eleuasset dexteram et sinistram suam in
caelum, et iurasset per uiuentem in aeternum, quia in tempus,
et tempora, et dimidium temporis. Et cum completa fuerit dispersio
manus populi sancti, complebuntur uniuersa haec.
12:8 Et ego audiui, et non intellexi. Et dixi: Domine mi, quid erit post haec?
870
12:9 Et ait: Uade Daniel, quia clausi sunt, signatique sermones usque ad praefinitum tempus.
12:10 Eligentur, et dealbabuntur, et quasi ignis probabuntur multi: et impie agent impii, neque intelligent omnes impii, porro docti intelligent.
12:11 Et a tempore cum ablatum fuerit iuge sacrificium, et posita fuerit abominatio in desolationem, dies mille ducenti nonaginta.
12:12 Beatus, qui expectat, et peruenit usque ad dies mille trecentos trigintaquinque.
12:13 Tu autem uade ad praefinitum: et requiesces, et stabis in sorte tua in finem dierum.
875
HUCUSQUE DANIELEM IN HEBRAEO UOLUMINE LEGIMUS. QUAE SEQUUNTUR USQUE AD FINEM LIBRI, DE THEODOTIONIS EDITIONE TRANSLATA SUNT.
APPENDICES LIBRI, 13:1-14:42.
1·4
AD 2:49, DE LIBERATIONE CASTAE SUSANNAE, 13:1-64.
13:1 Et erat uir habitans in Babylone, et nomen eius Ioakim:
13:2 Et accepit uxorem nomine Susannam, filiam Helciae pulchram nimis, et timentem Deum:
880
13:3 parentes enim illius, cum essent iusti, erudierunt filiam suam secundum legem Moysi.
13:4 Erat autem Ioakim diues ualde, et erat ei pomarium uicinum domui suae: et ad ipsum confluebant Iudaei, eo quod esset honorabilior omnium.
13:5 Et constituti sunt de populo duo senes iudices in illo anno:
de quibus locutus est Dominus: Quia egressa est iniquitas de Babylone
a senioribus iudicibus, qui uidebantur regere populum.
885
13:6 Isti frequentabant domum Ioakim, et ueniebant ad eos omnes, qui habebant iudicia.
13:7 Cum autem populus reuertisset per meridiem, ingrediebatur Susanna, et deambulabat in pomario uiri sui.
13:8 Et uidebant eam senes quotidie ingredientem, et deambulantem: et exarserunt in concupiscentiam eius:
13:9 et euerterunt sensum suum, et declinauerunt oculos suos ut non uiderent caelum, neque recordarentur iudiciorum iustorum.
13:10 Erant ergo ambo uulnerati amore eius, nec indicauerunt sibi uicissim dolorem suum:
890
13:11 erubescebant enim indicare sibi concupiscentiam suam, uolentes concumbere cum ea:
13:12 et obseruabant quotidie solicitius uidere eam. Dixitque alter ad alterum:
13:13 Eamus domum, quia hora prandii est. Et egressi recesserunt a se.
13:14 Cumque reuertissent, uenerunt in unum: et sciscitantes ab
inuicem causam, confessi sunt concupiscentiam suam: et tunc in
895
communi statuerunt tempus, quando eam possent inuenire solam.
13:15 Factum est autem, cum obseruarent diem aptum, ingressa est
aliquando sicut heri et nudiustertius, cum duabus solis puellis,
uoluitque lauari in pomario: aestus quippe erat:
13:16 et non erat ibi quisquam, praeter duos senes absconditos, et contemplantes eam.
900
13:17 Dixit ergo puellis: Afferte mihi oleum, et smigmata, et ostia pomarii claudite, ut lauer.
13:18 Et fecerunt sicut praeceperat: clauseruntque ostia pomarii,
et egressae sunt per posticum ut afferrent quae iusserat.
nesciebantque senes intus esse absconditos.
13:19 Cum autem egressae essent puellae, surrexerunt duo senes, et accurrerunt ad eam, et dixerunt:
905
13:20 Ecce ostia pomarii clausa sunt, et nemo nos uidet,
et nos in concupiscentia tui sumus: quam ob rem assentire nobis,
et commiscere nobiscum.
13:21 quod si nolueris, dicemus contra te testimonium, quod fuerit tecum iuuenis, et ob hanc causam emiseris puellas a te.
13:22 Ingemuit Susanna, et ait: Angustiae sunt mihi undique: si enim hoc egero, mors mihi est: si autem non egero, non effugiam manus uestras.
910
13:23 Sed melius est mihi absque opere incidere in manus uestras, quam peccare in conspectu Domini.
13:24 Et exclamauit uoce magna Susanna: exclamauerunt autem et senes aduersus eam.
13:25 Et cucurrit unus ad ostia pomarii, et aperuit.
13:26 Cum ergo audissent clamorem famuli domus in pomario, irruerunt per posticum ut uiderent quidnam esset.
13:27 Postquam autem senes locuti sunt, erubuerunt serui uehementer:
915
quia numquam dictus fuerat sermo huiuscemodi de Susanna. Et facta
est dies crastina.
13:28 Cumque uenisset populus ad Ioakim uirum eius, uenerunt et duo presbyteri pleni iniqua cogitatione aduersus Susannam ut interficerent eam.
13:29 Et dixerunt coram populo: Mittite ad Susannam filiam Helciae uxorem Ioakim. Et statim miserunt.
13:30 Et uenit cum parentibus, et filiis, et uniuersis cognatis suis.
920
13:31 Porro Susanna erat delicata nimis, et pulchra specie.
13:32 At iniqui illi iusserunt ut discooperiretur (erat enim cooperta) ut uel sic satiarentur decore eius.
13:33 Flebant igitur sui, et omnes qui nouerant eam.
13:34 Consurgentes autem duo presbyteri in medio populi, posuerunt manus suas super caput eius.
13:35 Quae flens suspexit ad caelum: erat enim cor eius fiduciam habens in Domino.
925
13:36 Et dixerunt presbyteri: Cum deambularemus in pomario soli,
ingressa est haec cum duabus puellis: et clausit ostia pomarii,
et dimisit a se puellas.
13:37 Uenitque ad eam adolescens, qui erat absconditus, et concubuit cum ea.
13:38 Porro nos cum essemus in angulo pomarii, uidentes iniquitatem, cucurrimus ad eos, et uidimus eos pariter commisceri.
930
13:39 Et illum quidem non quiuimus comprehendere, quia fortior nobis erat, et apertis ostiis exiliuit:
13:40 hanc autem cum apprehendissemus, interrogauimus, quisnam esset adolescens, et noluit indicare nobis: huius rei testes sumus.
13:41 Credidit eis multitudo quasi senibus et iudicibus populi, et condemnauerunt eam ad mortem.
13:42 Exclamauit autem uoce magna Susanna, et dixit: Deus aeterne, qui absconditorum es cognitor, qui nosti omnia antequam fiant,
13:43 tu scis quoniam falsum testimonium tulerunt contra me:
935
et ecce morior, cum nihil horum fecerim, quae isti malitiose
composuerunt aduersum me.
13:44 Exaudiuit autem Dominus uocem eius.
13:45 Cumque duceretur ad mortem, suscitauit Dominus spiritum sanctum pueri iunioris, cuius nomen Daniel:
13:46 Et exclamauit uoce magna: Mundus ego sum a sanguine huius.
940
13:47 Et conuersus omnis populus ad eum, dixit: Quis est iste sermo, quem tu locutus es?
13:48 Qui cum staret in medio eorum, ait: Sic fatui filii Israel,
non iudicantes, neque quod uerum est cognoscentes, condemnastis
filiam Israel?
13:49 Reuertimini ad iudicium, quia falsum testimonium locuti sunt aduersus eam.
945
13:50 Reuersus est ergo populus cum festinatione, et dixerunt ei senes:
Ueni, et sede in medio nostrum, et indica nobis: quia tibi Deus dedit
honorem senectutis.
13:51 Et dixit ad eos Daniel: Separate illos ab inuicem procul, et diiudicabo eos.
13:52 Cum ergo diuisi essent alter ab altero, uocauit unum de eis,
950
et dixit ad eum: Inueterate dierum malorum, nunc uenerunt peccata tua,
quae operabaris prius:
13:53 iudicans iudicia iniusta, innocentes opprimens, et dimittens noxios, dicente Domino: (x) Innocentem et iustum non interficies.
13:54 Nunc ergo si uidisti eam, dic sub qua arbore uideris eos colloquentes sibi. Qui ait: Sub schino.
13:55 Dixit autem Daniel: Recte mentitus es in caput tuum: Ecce enim Angelus Dei accepta sententia ab eo, scindet te medium.
955
13:56 Et, amoto eo, iussit uenire alium, et dixit ei: Semen Chanaan, et non Iuda, species decepit te, et concupiscentia subuertit cor tuum:
13:57 sic faciebatis filiabus Israel, et illae timentes loquebantur uobis: sed filia Iuda non sustinuit iniquitatem uestram.
13:58 Nunc ergo dic mihi, sub qua arbore comprehenderis eos loquentes sibi. Qui ait: Sub prino.
13:59 Dixit autem ei Daniel: Recte mentitus es et tu in caput tuum:
manet enim Angelus Domini, gladium habens, ut secet te medium,
960
et interficiat uos.
13:60 Exclamauit itaque omnis coetus uoce magna, et benedixerunt Deum, qui saluat sperantes in se.
13:61 Et consurrexerunt aduersus duos presbyteros (conuicerat enim
eos Daniel ex ore suo falsum dixisse testimonium) feceruntque eis
sicut male egerant aduersus proximum,
965
13:62 (y) ut facerent secundum legem Moysi: et interfecerunt eos, et saluatus est sanguis innoxius in die illa.
13:63 Helcias autem et uxor eius laudauerunt Deum pro filia sua
Susanna cum Ioakim marito eius, et cognatis omnibus, quia non esset
inuenta in ea res turpis.
13:64 Daniel autem factus est magnus in conspectu populi a die illa, et deinceps.
2·4
AD 6:28, DE EUERSIONE IDOLORUM, 13:65-14:42.
13:65 Et rex Astyages appositus est ad patres suos, et suscepit Cyrus Perses regnum eius.
14:1 Erat autem Daniel conuiua regis, et honoratus super omnes amicos eius.
14:2 Erat quoque idolum apud Babylonios nomine Bel: et impendebantur
in eo per dies singulos similae artabae duodecim, et oues quadraginta,
975
uinique amphorae sex.
14:3 Rex quoque colebat eum, et ibat per singulos dies adorare eum: porro Daniel adorabat Deum suum. Dixitque ei rex: Quare non adoras Bel?
14:4 Qui respondens, ait ei: Quia non colo idola manufacta,
sed uiuentem Deum, qui creauit caelum, et terram, et habet
potestatem omnis carnis.
980
14:5 Et dixit rex ad eum: Non uidetur tibi esse Bel uiuens Deus? An non uides quanta comedat, et bibat quotidie?
14:6 Et ait Daniel arridens: Ne erres rex. iste enim intrinsecus luteus est, et forinsecus aereus, neque comedit aliquando.
14:7 Et iratus rex uocauit sacerdotes eius, et ait eis: Nisi dixeritis mihi, quis est qui comedat impensas has, moriemini.
14:8 Si autem ostenderitis, quoniam Bel comedat haec, morietur Daniel, quia blasphemauit in Bel. Et dixit Daniel regi: Fiat iuxta uerbum tuum.
14:9 Erant autem sacerdotes Bel septuaginta, exceptis uxoribus, et paruulis, et filiis. Et uenit rex cum Daniele in templum Bel.
985
14:10 Et dixerunt sacerdotes Bel: Ecce nos egredimur foras: et tu rex pone escas, et uinum misce, et claude ostium, et signa annulo tuo:
14:11 et cum ingressus fueris mane, nisi inueneris omnia comesta a Bel, morte moriemur, uel Daniel qui mentitus est aduersum nos.
14:12 Contemnebant autem, quia fecerant sub mensa absconditum introitum, et per illum ingrediebantur semper, et deuorabant ea.
14:13 Factum est igitur postquam egressi sunt illi, rex posuit cibos
ante Bel: praecepit Daniel pueris suis, et attulerunt cinerem,
990
et cribrauit per totum templum coram rege: et egressi clauserunt ostium:
et signantes annulo regis abierunt.
14:14 Sacerdotes autem ingressi sunt nocte iuxta consuetudinem suam, et uxores et filii eorum: et comederunt omnia, et biberunt.
14:15 Surrexit autem rex primo diluculo, et Daniel cum eo.
14:16 Et ait rex: Saluane sunt signacula, Daniel? Qui respondit: Salua, rex.
995
14:17 Statimque cum aperuisset ostium, intuitus rex mensam, exclamauit uoce magna: Magnus es Bel, et non est apud te dolus quisquam.
14:18 Et risit Daniel: et tenuit regem ne ingrederetur intro: et dixit: Ecce pauimentum, animaduerte cuius uestigia sint haec.
14:19 Et dixit rex: Uideo uestigia uirorum, et mulierum, et infantium. Et iratus est rex.
14:20 Tunc apprehendit sacerdotes, et uxores, et filios eorum:
et ostenderunt ei abscondita ostiola, per quae ingrediebantur,
1000
et consumebant quae erant super mensam.
14:21 Occidit ergo illos rex, et tradidit Bel in potestatem Danielis: qui subuertit eum, et templum eius.
14:22 Et erat draco magnus in loco illo, et colebant eum Babylonii.
14:23 Et dixit rex Danieli: Ecce nunc non potes dicere quia iste non sit Deus uiuens: adora ergo eum.
14:24 Dixitque Daniel: Dominum Deum meum adoro: quia ipse est Deus uiuens: iste autem non est Deus uiuens.
1005
14:25 Tu autem rex da mihi potestatem, et interficiam draconem absque gladio, et fuste. Et ait rex: Do tibi.
14:26 Tulit ergo Daniel picem, et adipem, et pilos, et coxit pariter:
fecitque massas, et dedit in os draconis, et diruptus est draco.
Et dixit: Ecce quem colebatis.
14:27 Quod cum audissent Babylonii, indignati sunt uehementer:
1010
et congregati aduersum regem, dixerunt: Iudaeus factus est rex:
Bel destruxit, draconem interfecit, et sacerdotes occidit.
14:28 Et dixerunt cum uenissent ad regem: Trade nobis Danielem, alioquin interficiemus te, et domum tuam.
14:29 Uidit ergo rex quod irruerent in eum uehementer: et necessitate compulsus tradidit eis Danielem.
14:30 Qui miserunt eum in lacum leonum, et erat ibi diebus sex.
1015
14:31 Porro in lacu erant leones septem, et dabantur eis duo
corpora quotidie, et duae oues: et tunc non data sunt eis,
ut deuorarent Danielem.
14:32 Erat autem Habacuc propheta in Iudaea, et ipse coxerat pulmentum, et intriuerat panes in alueolo: et ibat in campum ut ferret messoribus.
14:33 Dixitque Angelus Domini ad Habacuc: Fer prandium, quod habes, in Babylonem Danieli, qui est in lacu leonum.
1020
14:34 Et dixit Habacuc: Domine, Babylonem non uidi, et lacum nescio.
14:35 (z) Et apprehendit eum Angelus Domini in uertice eius,
et portauit eum capillo capitis sui, posuitque eum in Babylone
supra lacum in impetu spiritus sui.
14:36 Et clamauit Habacuc, dicens: Daniel serue Dei, tolle prandium, quod misit tibi Deus.
1025
14:37 Et ait Daniel: Recordatus es mei Deus, et non dereliquisti diligentes te.
14:38 Surgensque Daniel comedit. Porro Angelus Domini restituit Habacuc confestim in loco suo.
14:39 Uenit ergo rex die septimo ut lugeret Danielem: et uenit ad lacum, et introspexit, et ecce Daniel sedens in medio leonum.
14:40 Et exclamauit uoce magna rex, dicens: Magnus es Domine Deus Danielis. Et extraxit eum de lacu leonum.
14:41 Porro illos, qui perditionis eius causa fuerant, intromisit in lacum, et deuorati sunt in momento coram eo.
1030
14:42 Tunc rex ait: Paueant omnes habitantes in uniuersa terra
Deum Danielis: quia ipse est Saluator, faciens signa, et mirabilia
in terra: qui liberauit Danielem de lacu leonum.
Click or tap any word for its parse and dictionary entry.
Text: Perseus Digital Library, licensed CC BY-SA. Dictionary: Lewis & Short (Perseus, CC BY-SA). Morphology: LatinCy — machine parsing, corrected against the AGDT & PROIEL treebanks and Morpheus.