Library › Latin: Letters › Epistola Pastoralis
This pastoral letter was issued by Wulfad, archbishop of Bourges from 866 until his death in 876, to his fellow priests and ministers and to all the faithful of his church. He reminds the priests that they are called shepherds and must seek the gain of souls, live up to the names they bear, and remain holy and pure as the Lord commands. The letter goes on to address the duties of the laity: judges must judge justly without favouring rich or poor, no one must bear false witness, and the archbishop has heard that some use double measures, a larger to buy and a smaller to sell, which he asks them to correct.
Episcopal letters of this kind, setting out the obligations of clergy and people, are a characteristic product of the Carolingian reform, alongside capitularies and episcopal statutes. Wulfad was a scholar close to Charles the Bald and a friend of John Scottus Eriugena, and his appointment to Bourges was contested by Hincmar of Reims. The letter shows a Carolingian archbishop applying the moral programme of the reform to the everyday life of his diocese, including commerce and the courts.
About this edition. The Latin text comes from Corpus Corporum, the Latin text repository of the University of Zurich (edition: Jacques-Paul Migne, Patrologia Latina, vol. 121, Parisiis 1852), reused with attribution for non-commercial purposes (CC BY-NC-SA). Every word has been analyzed with LatinCy, a neural language model for Latin — click or tap any word for its dictionary form, part of speech, and complete morphology, together with the full entry from Lewis & Short’s A Latin Dictionary.
Latin · Letters
Epistola Pastoralis
Wulfad of Bourges · every word parsed
1
Uulfadus, etsi indignus atque peccator, gratia tamen Dei sanctae matris Biturigensis Ecclesiae episcopus, omnibus consacerdotibus et comministris, necnon uniuersis Ecclesiae mihi commissae filiis, in Domino salutem. Solliciti semper, dilectissimi fratres, de salute uestra et de pretio animarum uestrarum, qui in Ecclesia pastores uocamini, et gregem Domini reficere et prouidere debetis; rogamus uos et obsecramus, ut in his quae ad mysterium uestrum pertinent, iugiter meditantes, lucrum animarum uobis commissarum omni intentione quaeratis, et custodias super populum Domini omni tempore habere studeatis. Officium ergo ministerii nostri est, ut utilia uobis et necessaria suadeamus, et proficua, si possimus, ostendamus. Itaque, dilectissimi, prouidere debetis, ut quod nominamini esse contendatis. Sacerdotes uocamini: sancti et mundi esse, et sacerdotium sanctum digne tenere et frequentare studete; quoniam de sacerdotibus Dominus dicit: Sancti estote, quia ego sanctus sum Dominus Deus uester. Pastores appellamini: oues consignatas sollicite regere et prouidere contendite. Speculatores nuncupamini; ut in altiori uirtutum gradu, sanctitate et intellectu uosmetipsos erigere, ut carnalibus desideriis superatis, contra mundanos impetus et nequitias spiritales uiriliter possitis pugnare. Fidem quoque rectam (quod est fundamentum omnium uirtutum) corde firmiter tenete, et ore praedicate, et lectioni, prout potestis, ardentius insistite, ac meditari in Scripturis sacris et diuinis praeceptis contendite. Orationi et psalmodiae uigilanter incumbite; quoniam haec sunt arma, quibus diabolus uincitur, et minister Christi in fide et bonis operibus solidatur. Praedicationis officium plebibus uobis commissis congruenter impendite, et bene agentes ad meliora uerbo et exemplo inuitate. Prauos quoque et impios fortiter redarguite et repugnate, et saeculares pugnas, minas, atque terrores nullatenus formidate, et potius Deo quam hominibus placere contendite; et quod aliis praedicatis in uobis primo ostendite. Religionem et sanctitatem, castitatem atque munditiam prae omnibus habere corde et corpore studete; ut idoneos Christi ministros uos ipsos ostendere, ut exemplo sanctitatis et religionis ad seruitutem Christi alios possitis instruere; sicque munditia, et nitor sanctae conuersationis, atque omnes in commune uirtutes in uobis resplendeant, ut, si minor sit in uobis doctrina quam deceat, munda et sancta conuersatio subiectos uestros ad bene agendum informet; et quod uerbo et praedicatione non ualetis exempto totius bonitatis doceatis: quoniam cuius uita despicitur, restat ut eius praedicatio contemnatur. Charitatem fraternam amate, et hospitalitatem diligite, et per saecularia negotia turpiter nolite discurrere, ne uideatur in uobis ministerium sacrum uilescere. Irreprehensibiles uos in omni conuersatione et acta exhibete, ne nomen Christi in uobis possit blasphemari. Quaecunque iniqua uel inhonesta, aut certe periculosa in gregibus Christi uobis commissis, in potentibus et nobilioribus, et in minoribus et pauperibus, in masculis siue in feminis conspicere et intelligere potestis, sine fauore aut aliqua personarum acceptione ostendere eis contendite; et unicuique peccata et iniquitates suas absque tarditate et negligentia, uel certe uerecundia annuntiate, et de omnibus sceleribus suis consilium congruum eis praebete, et scientiam Domini nobis omnibus comminantem per omnia formidate: Si non annuntiaueris, inquit, iniquo iniquitatem suam, animam eius de manu tua requiram. Et item: Clama, ne cesses, quasi tuba exalta uocem, etc. Poenitentibus etiam, qui uagabundi per saecularia negotia discurrunt, quasi nihil mali gesserint, peccata sua ostendite; et ut in uno loco morantes dignos poenitentiae fructus faciant commonete, annuntiantes eis uerissime quod poenitentiam et militiam saecularem pariter non possunt agere.
O uos quoque laicalis ordinis uiri, monere desidero, et annuntiare uobis ea quae ad salutem uestram pertinent cupio; quoniam periculum animarum uestrarum ualde formido, et pro uobis omnibus rationem Deo redditurum me esse cognosco. Sunt namque uitia et peccata, per quae diabolus mortales seducit; et ad hoc assidue laborat, ut eos secum ad infernum detrudat, et morte perpetua damnet; id est cupiditas, superbia, homicidium, adulterium, sacrilegium, fornicatio, rapina, periurium, falsum testimonium, inuasiones rerum ecclesiasticarum, dehonorationes sacerdotum, iuramenta illicita, maledictiones pessimae, conspirationes iniquae, detractiones, susurrationes, discordiae, inuidiae, odia, ebrietates, inhonesta lucra, iudicia iniusta, mensurae inaequales, amicitiae per sacramentum promissae et uiolatae, res ecclesiasticae ab ecclesiis subtractae, et in proprias redactae; pecuniae et nonae ab ecclesiis, quibus debitae sunt, subtractae, et multa alia, quae Dominus et Redemptor noster prohibet, et diabolus hostis et inimicus noster suadet. Haec uero uitia et peccata in tantum sunt grauia, ut cum instigante diabolo perpetrantur, homines a Deo separent, et haereditatem coelestem ac uitam perpetuam auferant, et facientibus inferni flammas et cruciatus acquirant. Et ideo, dilectissimi filii, obsecro ut recurrat unusquisque ad conscientiam suam, et diligenter requirat qualis sit, uel quae in pueritia, in adolescentia, in iuuentute, in omni aetate sua gessit; et si quis se homicidam, adulterum, sacrilegum, fornicatorem, periurum aut falsum testem uiderit, ad Deum et matrem Ecclesiam confugium faciat, et confessionem puram de omnibus iniquitatibus suis sacerdotibus donet; et poenitentiam suscipiat, et uerissime eam adimpleat; et quod inique gessit eleemosynis, ieiuniis, orationibus, abstinentia, et caeteris bonis operibus delere et redimere satagat: quoniam nisi hic, dum tempus et locum habet, emendare studuerit, regnum Dei, testante Apostolo, habere non poterit. Nolite itaque, ait Apostolus, errare: neque homicidae, neque adulteri, neque sacrilegi, neque periuri, neque rapaces, neque masculorum concubitores, neque ebriosi, neque maledici regnum Dei possidebunt.
Monemus et eos quorum dissensione et discordia haec regio uastata, et multis miseriis afflicta, et pene annullata est, ut peccatum et iniquitatem suam recognoscant, et quae impie et crudeliter egerunt ad mentem semper reducant, et sint eis omni tempore in lamentum et singultum et uelamen oculorum suorum, et poenitere ea studiosissime contendant, ac redimere se eleemosynis, ieiuniis, orationibus, et aliis operibus Deo acceptis satagant. Similiter et eos qui res ecclesiasticas quondam inuaserunt, aut modo sine uoluntate eorum quibus debitae sunt, retinent, ut resipiscant et poenitentiam pro sacrilegio agant; et Deo, et ecclesiis quas laeserunt, satisfacere studeant. Eos quoque monemus, qui leuiter plurima sacramenta iurant, et nomen Dei atque sanctorum eius in uanum assumunt, uel sine reuerentia maledicunt, ut se ab hoc peccato abstineant, et quod nimis odibile sit agnoscant, dicente Scriptura: Uir multum iurans replebitur iniquitate, et non recedet de domo eius lepra; et sicut supra dictum est, maledici regnum Dei non possidebunt. Monemus etiam iudices, ut iuste iudicent, et recta iudicia terminent, et timorem Dei semper ante oculos habeant, scientes quod et ipsi Deum iudicem habebunt, et ipsi a Deo pro omnibus iudiciis suis, dictis, et factis iudicandi sunt. Ipse enim praecepit: Nec accipias personam pauperis, nec honores uultum potentis. Non declines ad dexteram, siue ad sinistram: iuste iudica proximo tuo. Caueat etiam unusquisque ut falsum testimonium nullatenus proferat, quia scriptum est: Testis falsus non erit impunitus. Audiuimus quoque duplices mensuras apud uos esse, et maioribus ad emendum, minoribus ad uendendum . . . quod rogamus ut corrigatis, et iustam atque aequam mensuram omnes in commune habeatis, secundum praeceptum Domini dicentis: Sit tibi aequus modius, iustusque sextarius. Ab usuris etiam uos abstinete, scientesque hoc non leue peccatum esse, cum dicitur in Lege: Ad usuram non foenerabis. Negotiationes uero quae in mercimoniis fiunt, sine sacramentis et periuriis satagantur; et unusquisque caueat ne fratrem suum aliqua fraude ibi decipiat. Ipsas uero amicitias nolite per sacramenta, sicut nunc usque aliquos fecisse audiuimus, firmare, quoniam illud sacramentum nunquam sine peccato poterit esse. Nullum quoque sacramentum quisque alicui iuret, nisi seniori suo debitam fidelitatem secundum consuetudinem praemiserit, aut legalia et, legitima sacramenta iurauerit.
Sacerdotibus uestris, sicut Dei ministris, debitum honorem impendite; et si forte illos in aliquo laesistis, satisfacere studete; si uero et ipsi aliter quam decet egerint, nolite eis detrahere; sed aut per uos ipsos, si potestis, illos corrigite; aut magistris eorum, uel certe episcopo uestro ea quae de ipsis ueraciter scitis humiliter nuntiate. Ecclesiam Dei, in qua baptismum accepistis, confessiones uestras donatis, poenitentiam suscipitis, praedicationem auditis, et alia percipitis unde salui esse potestis, diligenter honorate; et ad ecclesiam saepissime cum oblationibus uestris concurrite, ibique pro uobis orare rogate. Munera quoque pro ecclesiis dandis nullatenus exigere, et manere uel morari ibi cum uxoribus uestris nolite.
5
Conspirationes et coniurationes contra regem aut principes, aut certe contra uos ipsos monemus ut nullo modo agatis: quoniam et hoc graue delictum, et diuinis atque humanis legibus ualde prohibitum est. Detractiones itaque et susurrationes inutiles a uobis repellite, et nolite ulterius eas ullo modo agere: quoniam, sicut scriptum est: Qui detrahit, semetipsum et audientes occidit. Odium in corde nullo modo retinete: quoniam, sicut in Epistola sua Ioannes apostolus ait: Omnis qui fratrem suum odit homicida est. Inuidiam et discordiam procul a uobis repellite: quoniam discordantium et inuidorum oblationes et munera Deo non sunt accepta; nec aliter oblationes nostrae in ecclesiis recipi debent, nisi prius a cordibus hoc uerissime eieceritis.
De eleemosynis quas aegrotantes uel morientes proximis, uel amicis commendant, rogamus uos ut fideliter ipsi quae ea suscipiunt distribuant; sicut ipsi uolunt ut et alii pro se faciant; et agnoscant se, si bene egerunt, remunerationem a Christo percepturos; si aliter, rationem Deo proinde reddituros. Diuinum iudicium terribiliter eos condemnat qui aliorum eleemosynas fraudant. Ita enim in canonibus legitur: Fraudatores eleemosynarum fratrum anathematizantur. Si qui uestrum cognoscant parentes suos de rebus ecclesiasticis abstraxisse, aut per uim uel malum ingenium eos uel haereditates pauperum, uel munus parentum abstulisse, et suis rebus iunxisse, misereantur, obsecro, animabus eorum, et restituant Ecclesiae quod iniuste abstraxerunt, et reddant haeredibus quae illis iniuste abstulerunt; scientes uerissime, quod quandiu ipsae res a se, aut a quibuscunque aliis retentae fuerint, illi qui haec fecerunt haereditatem in regno Dei habere non potueruut.
Monemus etiam potentes ut familias suas proprias, uel certe ecclesias sibi commissas, secundum timorem Dei bene regere et gnbernare studeant; scientes quod et ipsi, quamuis potestate minores sint, fratres eorum sint, ut et ab aliis eos defendant, et ut misericorditer eos uideant, neque in mensuris, neque iniustis redditibus sub aliqua occasione opprimant. Uos quoque pauperes minus potentes monemus, ut dominis uestris subiecti sitis, et fideliter eis seruiatis, et quod debetis sine fraude in ueritate eis reddatis; scientes quod et ipsi super uos a Deo ordinati sunt, et uos illis subiecti esse debetis. Monemus etiam eos qui res ecclesiastico beneficiario iure possident, ut nonas et decimas ecclesiis reddant, ex quibus ipsae res esse uidentur, et amplius ea nullo modo retineant, ne forte sacrilegium incurrant.
Uiri uxoribus ad tempus debitum reddant, et nullatenus se aliis pollutionibus maculent. Uxores similiter uiros suos diligant, eisque in omnibus placere studeant, ne (quod absit) ad alia facinora impellant. Et utrique caueant ne per commistionem corporalem immundi et illoti ecclesias ingrediantur. Monemus quoque de incestis, ut nullus se cum proxima sua, uel cum proxima uxoris suae se commisceat; quoniam turpissimum et adeo prohibitum est. Illud etiam attentissime caueat ne pudicitiam filiae suae, aut neptis, aut propinquae, maxime uxoris suae, pro gratia alicuius mortalis hominis ad uiolandum tradat, aut consentiat, ut castitas earum aliquo modo aut ingenio, nisi legitimo coniugio, corrumpatur.
In tribus etiam festiuitatibus anni, Natiuitate Domini, Pascha, Pentecoste unusquisque mundus ad ecclesiam ueniens communicet, exceptis his qui in publica poenitentia sunt; quoniam nisi his tribus solemnitatibus communicauerit, non inter Christianos habitare debet. Uideat ergo unusquisque ut digne et munde et deuote communionem Christi percipiat; etenim qui corpus Domini et sanguinem indigne sumit, iudicium sibi manducat et bibit. Consulimus itaque precamurque feminas nobiliores, et alias quascunque ut filios suos proprio lacte nutriant, et nullatenus ancillis aliis ad educandum tradant.
10
Curate ergo, dilectissimi filii, ut hoc quod pro salute uestra scribimus, attente et diligenter animo comprehendatis, et de omnibus his sollicite caueatis; et in quibuscunque uos deliquisse cognoscatis, emendare tota intentione satagatis, ne in aeternum (quod absit) infeliciter pereatis. Mementote ubi sunt patres uestri, ubi sunt reges uestri, uestri principes, uestrae potestates, et omnes qui saeculum amauerunt; et scitote, quoniam uos omnes citissime morituri estis, et post hanc uitam nihil boni habituri, nisi bonis operibus promerueritis. Mortem, precor, dilectissimi, ante oculos semper habete, et quid post mortem facturi sitis cogitate, et ne mortem timeatis prouidete, quoniam nulli bono mors nocere potest. Christum redemptorem uestrum totis uiribus diligite, et proximos uestros sicut uosmetipsos amate, et Ecclesiam Dei honorate, et dictis ac praedicationibus sanctorum uirorum obedite, et ad paradisi gaudium et societatem sanctorum uenire festinate: ad quorum societatem diuina Trinitas et indiuisa unitas uos perducere, et gratuita miseratione protegere, consolari, et benedicere dignetur Deus noster, qui uiuit et regnat per omnia saecula saeculorum. Amen.
Click or tap any word for its parse and dictionary entry.
Text: Perseus Digital Library, licensed CC BY-SA. Dictionary: Lewis & Short (Perseus, CC BY-SA). Morphology: LatinCy — machine parsing, corrected against the AGDT & PROIEL treebanks and Morpheus.