Anonymous: Praedestinatus

Epitome Ecdicesios Hygini contra haeresiarchas, et Categoricorum Epiphanii contra sectas, et Expositionum Philastri, qui hos transferens in Latinum sermonem de Graeco, cum Ariani damnarentur, edidit. Prior Hyginus, post hunc Polycrates, Africanus, Hesiodus, Epiphanius, Philaster; hi diuersis temporibus diuersas haereses pertexuerunt.

Prima haeresis a Simone sumpsit exordium, qui dicebat castitatem ad Deum non pertinere, Deum mundum non fecisse, et his similia. Hic a beato et sancto apostolo Petro ita est publice superatus, ut ante pedes eius cadens ultra surgere minime potuisset.

Secunda haeresis a Menandro Menandrianorum, qui mundum non a Deo, sed ab angelis factum esse testantur. Hos sanctus Linus episcopus, secundus apostoli Petri, a consortio conuersationis nostrae eiectos, aeterna damnatione mulctauit: docens rationabiliter, secundum sanctas Scripturas ueteris Testamenti, Deum qui cum Moyse locutus est, hunc esse omnium creatorem, et nihil in creaturis omnibus esse quod possit pro sui natura esse uituperabile. Omnia enim quae culpabilia iudicantur, actu, non conditione culpantur.

Tertia haeresis a Basilide Basilidianorum. Hi trecentos sexaginta et quinque coelos esse dicentes, contra Moysem suscipiunt, et Deum horum coelorum Abrasax commemorant. Quod nomen Graeca ratio litterarum in hanc summam supputando pertingit. ΑΒΡΑΣΑΞ, id est, Α, unum, et Β, duo, et Ρ, centum, et Α, unum, et Σ, ducenta, et Α, unum, et Ξ, sexaginta, fiunt in summa 365. Hos Ecclesia ut energumenos computans, non altercando, sed proiiciendo damnauit.

Quarta Nicolaitarum a Nicolao haeresis est adinuenta, qui unus ex septem diaconibus ab apostolis ordinatus est. Iste cum de zelo pulcherrimae coniugis culparetur, docere coepit indifferenter debere uti coniugibus, non solum laicis, sed etiam his qui sacerdotii fungerentur officio. Hos damnauit sanctus Ioannes apostolus et euangelista, et iussit ut quicunque cum eis uel sermonem colloquii miscuissent, ex hoc ipso communione priuarentur: docens rationabiliter a mundi origine Deo castitatem plurimum placuisse; nunc autem etiam in seipso Christum Dei Filium castitatis gloriam dedicasse, cum uirginem possidens matrem, uirgo mansurus, nullum discipulorum suorum commixtionem etiam legitimi coniugii uti permisit, dicens: Si quis uult uenire post me, abneget seipsum sibi, et tollat crucem suam, et sequatur me .

Quinta haeresis Saturninianorum est, a Saturnino. Hic docuit septem angelos mundum fecisse, quibus cordi fuit libidines inserere, ut dum sese concupiscit ex alterutro diuersitas sexus, mundus a sui fine refrenatus possit esse perpetuus. Hos anathematizauit beatus Thomas Christi apostolus, docens rationabiliter mundum initium habuisse, et quia initium habuit, ad finem esse uenturum. Angelos autem omnipotentiam habere non posse, et ideo mundum eos non potuisse constituere. Conditorem autem mundi unum esse Deum, quem Moyses praedicauit fecisse coelum et terram, et mare et omnia quae in eis sunt.

Sexta haeresis Gnosticorum, qui Gnosticos se appellare uoluerunt, quasi propter scientiam excellentem, cum miseriores superioribus esse, quos memorauimus, haberentur. Docens eos rationabiliter beatus Paulus apostolus non Deo seruire, sed suo uentri et libidini, inflatos esse, et nihil scire, et aegrotare circa quaestiones et uerborum pugnas.

Carpocratianorum septima est haeresis, a Carpocrate inuenta, qui docebat potestates tenebrarum transire non posse, nisi solos eos qui omni se turpitudini miscuissent. Hi Dominum nostrum Iesum de utroque sexu genitum asserebant, sed talem animam accepisse quae superna coelorum sciret. Resurrectionem corporis denegantes, prophetas Testamenti ueteris condemnabant. Habebant autem Marcellinam quamdam, quae imagines Iesu et Pauli et Pythagorae philosophi ponebat in medio populi quem decipiebat, et faciebat eos his imaginibus honorem Deitatis exhibere et incensum ponere. Hos damnauit apud Cyprum beatus Barnabas Christi discipulus, docens eos ministros esse Satanae, et non debere constituit Christianum penitus cum his habere sermonem.

Octaua haeresis Cerinthianorum, a Cerintho. Dicebant mundum ab angelis factum, carne circumcidi debere, ueteris Testamenti secundum litteram debere praecepta seruari. Iesum hominem tantummodo fuisse, non resurrexisse, sed adhuc resurrecturum esse memorabant. Hos in Galatia aeterno anathemate beatus apostolus Paulus condemnauit. Hos denique tangit in sua Epistola quam ad Galatas misit.

Nona haeresis Nazarenorum. Filium quidem Dei confitentur, omnem autem ritum ueteris Testamenti Iudaico more conseruant. Hos docuit beatus apostolus Paulus debere spiritaliter Scripturas aduertere; et hos in Ecclesiis Galatia deprehendit, atque non consentientes doctrinae suae anathemati esse constituit.

Decima haeresis Ebionei. Hominem solum fuisse Dominum Iesum Christum asserunt, et legis mandata more Iudaico custodienda constituunt. Hos Lucas euangelista apud Antiochenam ecclesiam inueniens condemnauit, docens angelum dixisse ad Mariam: Spiritus sanctus superueniet in te, et uirtus Altissimi obumbrabit te. Ideo et id quod ex te nascetur sanctum, uocabitur Filius Dei .

Undecima haeresis Ualentinianorum, a Ualentino. Hi per Orientem dispersi grauiter Dei Ecclesiam uulnerarunt, dicentes profundum et altum secum commixta. Ex quibus duobus, uelut ex coniugio, mundum processisse: altum dicentes Patrem, profundum Filium, eumque nihil assumpsisse de Maria uirgine; sed illum, tanquam aquam per riuum aut fistulam, sine ulla carnis assumptione transisse. Carnis autem resurrectionem omnimodis denegantes. Hos anathematizauit beatus Zacchaeus Caesariensis episcopus, docens Dominum nostrum Iesum Christum, Deum uerum uerumque hominem, per uirginea secreta transisse, ex semine Dauid secundum carnem, sed hominem uere natum, uere passum, uere mortuum, uere resurrexisse a mortuis, et uere ascendisse in coelis.

Duodecima haeresis Secundianorum. Hoc solum a Ualentinianis distant, quia addunt huic sectae etiam turpitudinem corporis, quam quasi illi pseudocasti declinare se simulant. Hos damnauit Diodorus episcopus Cretensis.

Tertia decima haeresis Ptolemeitae, a Ptolemaeo Ualentini discipulo, qui hanc eamdem haeresim acrius disputando dispersit; qui eodem tempore a sancto Zacchaeo supra memorato episcopo Caesariensi damnatus est. Haeresim tamen pessimam per multa spatia Orientis dispersit.

Quarta decima haeresis a Marco quodam est adinuenta: qui negans resurrectionem carnis, Christum non uere passum, sed putatiue conabatur astruere. Hunc sanctus Clemens, episcopus Romanus et Christi dignissimus martyr, fixis et integris assertionibus confutans, et coram omni plebe in ecclesia detegens, aeterna damnatione puniuit: docens uere natum et passum Dominum nostrum Iesum Christum, nihil ab eo in phantasia factum commemorans, et euidenter ostendens quod ueritas inimica falsitatis falsum in se nihil habere potuerit: sicut nec lux in se tenebras habere potest, nec benedictio maledictionem, nec dulcedo amaritudinem; et si ista commisceri possent, Deum tamen docuit mendacio impossibile esse misceri.

Quinta decima haeresis Colorbasiana a Colorbasio adinuenta. Uitam omnem hominum in septem stellis esse positam, et has septem Ecclesias, et septem candelabra aurea conabatur astruere. Hunc sanctus Theodotus de Pergamo episcopus, habita synodo septem episcoporum, anathematizauit: docens septem Ecclesias in septiformi spiritu consecratas. Una forma est, inquit, cum in forma quam primus homo amiserat, reuocatur. Secunda, cum immaculatus qui erat peccator efficitur. Tertia, cum ex terra corpus mortuum suscitabitur. Quarta, cum anima de inferni claustris eruitur. Quinta, quod anima paradisi habitatione laetatur, quousque corpus suum incorruptibile recipiat. Sexta quod filios Deo facit qui erant filii Adae. Septima, quod facit hominem regni coelorum esse participem. Has esse sancti Spiritus formas in septem ecclesiis, in septem oculis et in septem candelabris aureis collocatas.

Sexta decima haeresis Heracleonitarum ab Heracleone adinuenta est; quae baptizatum hominem, siue iustum, siue peccatorem, loco sancti computari docebat: nihilque obesse baptizatis peccata memorabat, dicens, sicut non in se recipit natura ignis gelu, ita baptizatus non in se recipit peccatum. Sicut enim ignis resoluit aspectu suo niues, quantaecunque iuxta sint, sic semel baptizatus non recipit peccatorum reatum, etiam quantauis fuerint operibus eius peccata permixta. Hic in partibus Siciliae inchoauit docere. Contra hunc susceperunt episcopi Siculorum, Eustachius Lilybaeorum et Panormeorum Theodorus. Quique omnium qui per Siciliam erant episcoporum synodum exorantes, gestis eum audire decreuerunt, et uniuersas assertiones eius dirigentes ad sanctum Alexandrum Urbis episcopum, rogauerunt ut ad eum confutandum aliquid ordinaret. Tunc sanctus Alexander, ad singula quaeque capita hydri singulos gladios Dei Uerbi de uagina diuinae legis eiiciens, librum contra Heracleonem ordinans, feruentissimum ingenio Sabinianum presbyterum destinauit; qui et scriptis episcopi, et assertione sua ita eum confutaret, ut nocte media nauis praesidio fugeret et ultra ubinam deuenisset penitus nullus sciret.

Septima decima haeresis Ophitarum. Hi a colubro nominati sunt. Coluber enim, Graece ophis dicitur. Habent ergo colubrum assuetum eorum panes lingua lambere, atque ita ex se uelut Eucharistiam sanctificare. Quem colubrum suum Christum appellant. Contra hos susceperunt Bithyniae prouinciae sacerdotes, id est ciuitatis Chalcedoniae et Nicomediae episcopi Theocritus et Euander, et confutantes eos publice superarunt, atque superuentum facientes eis per collegia eorum, in Bithyniae, ut dixi, partibus per possessiones clanculo ubi haec ipsa perpetrabant, et sacerdotes eorum eliminarunt, et serpentes eorum occiderunt, ac rationem reddentes omni populo, maximam partem plebis ab hoc periculo liberarunt.

Octaua decima haeresis, Cainiani. Propterea sic appellati sunt, quoniam Cain honorant, dicentes eum fortissimae esse uirtutis. Simul et Iudam traditorem diuinum aliquid putant esse, et scelus eius beneficium deputant, asserentes eum praescisse quantum esset generi humano. Christi passio profutura, et occidendum Iudaeis propterea tradidisse. Hos ortos esse Mesopotamiani Ecclesiarum Syriae sacerdotes ad caeteros suos coepiscopos conscripserunt. Quos triginta et duo episcopi apud Antiochiam residentes, cum eiusdem urbis episcopo Theodoro, in praesenti confutatos damnarunt, dicentes eis illud quod sanctus Spiritus locutus est per prophetam: Uae his qui dicunt de bono malum, et de malo bonum; qui ponunt tenebras lucem, et pro luce tenebras . Constat ergo uos a uobis ipsis esse damnatos, qui eos uultis magnos et iustos ascribi, quos pro facti sui qualitate Deus perpetuae gehennae incendio destinauit.

Nona decima haeresis Sethianorum. Hi nomen acceperunt a filio Adae qui uocatus est Seth; de superna matre eum natum esse iactantes, quam conuenisse dicunt cum superno patre, unde diuinum semen aliud nasceretur, ex quo semine sibi Deus iustos eligeret, et suos filios appellaret. Hi orti sunt in partibus Achaiae. Contra quos suscepit sanctus Perigenes Argus ciuitatis antistes, ostendens eis, de uno sancto uero et iusto Isaac duos natos geminos, uno pariter utero editos: unum ad superiora diuinae gratiae penetrasse, alium ad inferiora inferi deuenisse. Unum itaque e duobus, inquit, aut naturae malae sunt filii, et ambo pro id quod sunt nati damnandi sunt; aut naturae bonae sunt, et pro facti sui qualitate, iuste alium benedictio coronauit, alium maledictio condemnauit. Haec et his similia asserente sancto Perigene, aliquanti credentes conuersi sunt ab errore hoc pessimo: non credentes autem, nec conuertentes, gladio sunt anathematis amputati.

Haeresis uicesima apud Cretam Archonticorum a principibus nomen accepit. Principes enim se colere iactant, quos dicunt condidisse hunc mundum. Hos sanctus Dioscorus Cretensis episcopus condemnauit, docens unum et uerum Deum in partes substantiales penitus diuidi omnino non posse: hunc esse Deum, qui se et prophetis ostendit, et in se credentes ab omnibus periculis liberauit, sicut Noe, sicut Abraham, Isaac, Iacob, filiosque Israel, Ionam, Susannam, tres pueros; et innumerabilia erga credentes in se quae ostendit Deus signa uirtutum, quibus se solum Deum ostenderet. Acquiescentes ueritati recepit, dissentientes uero aeterna abominatione puniuit.

Prima et uicesima haeresis a Marcione orta est. Duo principia fuisse confirmat, boni et mali. Quem Epiphanius tria dicebat principia docuisse, boni, iusti et praui; sed Eusebius Syrinum quemdam, non Marcionem, trium principiorum atque naturarum scribit auctorem. Marcionitae, cum uniuersalem Orientis Ecclesiam macularent, ab Origene superati, confutati, et per singulas sunt ciuitates damnati. Item post aliquantos annos, iam deuicti atque detecti, in Africanis partibus pullulabant, quos Tertullianus modis omnibus ita obtinuit, ut ipsos faceret contra sectam suam publice praedicare.

Uicesima secunda haeresis Apellitarum est, quorum est princeps Apelles, qui duos quidem introducit deos, sed unum fatetur principium, hoc est, ab ipso uno principio alterum factum est. Quod cum malignum esset inuentum, a bono abiectum est; abiectum uero a bono principio hoc principium, quod malignabatur contra boni principii uoluntatem, in sua malignitate mundum fecit. Inde est quod ad malum nos promptiores quam ad bonum natura consequitur, et plus in uitiis, inquit, quam in uirtutibus delectatur. Dominum nostrum Iesum Christum asserunt carnem ex elementis suscepisse, quam aeri reddidit dum ascenderet, et sine ea intrauit in coelum. Hos Origenes ita perfecte superauit, ut eorum causa periodeutes fieret, et per singulas quasque urbes per Orientem eundo praedicaret. Et quia innumerabilia sunt tractatorum eius uolumina, haeretici superati libros ad suos libitus callidissima argumentatione mutarunt, ut quos uellent decipere, dicerent ita Origenem suis expositionibus definisse. Unde quicunque usque hodie Origenem legit, si prudenti eum nouit recitatione distinguere, deprehendit loca ab haereticis maculata; quod ita esse sanctus Pamphilus martyr in suo Apologetico declarauit.

Uicesima tertia haeresis Cerdonianorum a Cerdone cepit exordium, qui duo principia sibi aduersantia dogmatizauit, Deumque legis ac prophetarum non esse patrem Christi, nec bonum esse Deum, sed iustum, patrem uero Christi bonum; Christumque ipsum nec natum ex femina, neque habuisse carnem, nec uere mortuum uel quidquam passum, sed simulasse passionem. Contra hunc suscepit sanctus Apollonius episcopus Corinthiorum, eumque omni cum synodo Orientali damnauit, reddens rationem hunc esse Deum patrem Domini nostri Iesu Christi, de quo Moyses in capite libri sui dicit: In principio fecit Deus coelum ac terram . Omnes ueteris Testamenti irreprehensibiles secundum Apostolum approbauit, dicens: Quis accusabit aduersus electos Dei? Deus qui iustificat; quis est qui condemnet ? Haec autem et his similia hac de causa condemnatis haereticis, rationabili sermone uidebantur satisfacere sacerdotes, siue ut a praecipitio reuocarent, siue ut se ostenderent sectas damnare, non homines; homines autem seipsos damnare, qui damnatas sectas amplectentes a ueritate discedunt.

Uicesima et quarta est haeresis Seuerianorum, qui sunt a Seuero exorti. Uinum non bibunt, eo quod fabulosa uanitate de semine Satanae terram germinasse asserunt uitem. Carnis quoque resurrectionem cum ueteri respuunt Testamento. Hos damnauit S. Euphranon episcopus Rhodius; apud Rhodum enim horum superstitio orta est. Quos conuicit Scripturarum ratione sanctarum, in quibus legitur Deus educere de terra panem ad confirmandum cor hominis, et uinum ad laetificandum . Uini autem non usus necessarius, sed nimietas inimica saluti culpanda est. Carnis uero resurrectionem ab illo promissam esse qui in praesenti mortuos suscitabat; qui si mentitus fuisset, mortuos utique suscitare non potuisset. Sanctos esse apices Testamenti ueteris, sicut fundamenta domus, praeclare docuit dicens: Fundamenta domus circa squalida loca sunt posita, ut ea quae sunt superius nullam contumeliam stercorum patiantur. Superiora ergo domus laquearibus auratis, parietibus pictis, et uario marmorum metallo sunt edita. Inferiora uero, humori terreno uicina, digesta etiam superiorum uniuersa suscipiunt. Quid ergo nunc faciemus? si auferimus inferiora, superiora corruunt. Tamen si destruenda erant inferiora, non hoc alius poterat nisi Dei Filius facere. Uideamus ergo utrumnam ipse destruxerit hoc quod nos dicimus permanere: Putatis, inquit, quia ueni legem destruere, aut prophetas? Non ueni legem soluere, sed adimplere . Haec et his similia dicens sanctus Euphranon episcopus, multos conuertit; in errore uero perseuerantes perpetua sanctione a communione priuauit.

Uicesima et quinta haeresis est Tatianorum, a Tatiano quodam instituta, qui et Encratitae appellati sunt. Hi nuptias damnant, atque omnino pares eas fornicationibus aliisque corruptionibus faciunt, nec recipiunt in suo numero coniugio utentem, marem uel feminam. Non uescuntur carnibus, easque omnino abominantur. Contra hos suscepit sanctus Epiphanius Ancyrae Galatiae episcopus, obiiciens eis Pauli apostoli epistolam ad Timotheum primam, eo quod habeant cauteriatam conscientiam, prohibentes nubere, et abstinere docentes a cibis quos Deus creauit ad percipiendum cum gratiarum actione, fidelibus et his qui cognouerunt ueritatem: quia omnis creatura Dei bona est, et nihil abiiciendum quod cum gratiarum actione percipitur; sanctificatur enim per uerbum Dei et orationem . Abstinentes autem nostros catholicos idcirco laudamus, quia quando non accipiunt cibos, quasi qui dicant malum esse accipere, sed bonum dicunt et optimum, quod se asserunt esse ad percipiendum indignos. Sic fit ut et illud statutum Apostoli conseruetur, quod ait: Non manducans manducantem non iudicet, et manducans non manducantem non spernat . Non enim creaturam accusat, sed se esse talem pronuntiat, quo se dicat huius epulis refici non mereri.

Uicesima et sexta haeresis Cataphryges orti sunt, qui hoc nomen a prouincia, non a dogmate assumpserunt; quorum auctores fuerunt Montanus, Prisca et Maximilla. Hi itaque aduentum Spiritus sancti a Domino promissum in se potius quam in apostolis fuisse asserunt redditum. Secundas nuptias pro fornicationibus habent, et ideo dicunt eas permisisse apostolum Paulum, quia ex parte sciebat, et ex parte prophetabat. Nondum enim uenerat quod perfectum est. Hoc autem perfectum in Montanum et in eius prophetissas quas supra diximus, uenisse delirant. Hactenus dixerim de Cataphrygis. Caetera quae dicuntur quasi incerta praetereo. De infantis sanguine eos accipere, quod ideo dicimus, ne uideamur ignorare omnia quae de eis dicuntur: hi enim qui contra eos scripserunt nihil hinc penitus memorarunt. Scripsit contra eos librum sanctus Soter papa Urbis, et Apollonius Ephesiorum antistes. Contra quos scripsit Tertullianus presbyter Carthaginiensis. Qui cum omnia bene et prime et incomparabiliter scripserit, in hoc solum se reprehensibilem fecit, quod Montanum defendit, agens contra Soterem supra dictum Urbis papam, asserens falsa esse de sanguine infantis, Trinitatem in unitate Deitatis, poenitentiam lapsis, mysteriis eisdem unum pascha nobiscum. Hoc solum discrepamus, inquit, quod secundas nuptias non recipimus, et prophetiam Montani de futuro iudicio non recusamus. Obiiciunt quidam Tertulliano, quod animam ex traduce, id est animam dixerit ita gigni ex anima, sicut ex corporibus corpus; quod catholica fides uehementer exsecratur.

Uicesima septima haeresis Pepuzianorum, qui a loco quodam nominati sunt. Quam desertam ciuitatem dicit Epiphanius: hanc autem isti diuinum aliquid esse arbitrantes, Hierusalem uocant. Tantum dantes mulieribus principatum, ut sacerdotio quoque apud eos honorentur. Dicunt enim duas ecclesias, Quintillae et Priscillae, in eadem ciuitate Pepuza. Unum sunt cum Cataphrygis. Contemptui autem eos habent, quod se isti Pepuziani caeteris aestiment meliores. Dicunt enim hanc Pepuzam uillam fuisse Montani, Priscae et Maximillae, et quia ibi coeperunt praedicare et ibi uixerunt, ideo locum appellarunt Hierusalem. Et quia habitatores loci sunt. ideo caeteris se esse meliores ascribunt. Hos Apollonius superauit Ephesiorum episcopus.

Uicesima octaua haeresis Artotyritas suos uocat, quibus hoc nomen oblatio dedit. Offerunt enim panem et caseum, dicentes a primis hominibus oblationes Deo de fructibus terrae et ouium fuisse celebratas. Hos Pepuzianis iungit Epiphanius, contra quos nullus dignatus est nec loqui.

Uicesima nona haeresis Tessarescaedecatitae dicuntur, eo quod quarta decima luna Pascha celebrant, quilibet septimanae occurrerit dies; et si dies Dominicus incurrerit, ipso die ieiunant et uigilant. Hoc tantum a nobis discrepant, nihil aliud. Hos sanctus Ioannes Constantinopolites episcopus tali ratione in multis ciuitatibus obtinuit. Abiit cum clero suo, et cum eis Pascha celebrauit dicens: Sicut nos uobiscum celebrauimus Pascha, uenite et uos nobiscum suscipite; a quibus cum hoc impetrauit, coeperunt unum sapere et nobiscum celebrare diem. Probauerunt enim totam fidei regulam sic nos sicut se tenere, sic illos sicut nos credere.

Tricesima haeresis Alogiorum. Propterea sic uocantur, quia Uerbum Dei esse Filium accipere nolunt; in tantum ut Euangelium sancti Ioannis dicant ipsius non esse; nec Apocalypsim accipiunt eiusdem Ioannis. Quid multa? Omnia nobiscum sapiunt, Dei Uerbum Dei Filium penitus quasi blasphemiam exsecrantur. Hos Philo episcopus saepe superauit.

Tricesima prima haeresis Adamianorum, qui ex Adam nomen acceperunt, cuius imitantur in paradiso nuditatem, qualis fuit ante peccatum. Unde et nuptias auersantur, quia nec prius quam dimissus esset de paradiso cognouit uxorem. Credunt ergo quod nuptiae futurae non fuissent, si nemo peccasset. Nudi itaque mares feminaeque conueniunt, nudi lectiones audiunt, nudi orant, nudi celebrant sacramenta. Et ex hoc paradisum suam arbitrantur ecclesiam. Hos sanctus presbyter Polycarpus detexit, obtinuit, eliminauit.

Tricesima et secunda haeresis Helceseorum. Hos quidam Helchi nomine pseudopropheta decepit; ex cuius genere duas mulieres tanquam deas ab eis perhibetur adoratas. Caetera Hebioneis similia tenere ab Epiphanio asseruntur. Hos Papias presbyter Achaiae obtinuit.

Tricesimum et tertium locum haeresis tenent Theodotiani, a quodam Theodoto instituti, hominem tantummodo Christum Dei Filium asserentes: quod dicitur idem Theodotus propterea docuisse, quia in persecutione lapsus isto modo se casus sui deuitare putabat opprobrium, si non Deum negasse, sed hominem uideretur. Hos obtinuit Craton episcopus Syrorum.

Tricesimam quartam haeresem Melchisedechiani inuenerunt. Melchisedech, sacerdotem Dei excelsi, non hominem fuisse, sed uirtutem Dei esse arbitrantur, illum locum sequentes Apostoli ad Hebraeos quo ait, sine patre, sine matre, sine genealogia (Hebr. UII, 3). His occurrit Dionysius Hierosolymorum episcopus, dicens hunc et patrem habuisse et matrem; et hoc ideo dixisse Apostolum, quia et genealogia ipsius, et materna paternaue prosapia, non haberetur in eo ordine in quo lex Hebraeorum ascripta est, cum Deo utique placuerit generatio Hebraeorum.

Tricesima quinta haeresis sunt Bardesanitae, a quodam Bardesane peruersi. Qui Bardesan dicitur perfectus fuisse catholicus, sed postea in id per Ualentini discipulum incurrisse, ut malam diceret carnis humanae creaturam, animae bonam. Hunc in Cappadocia damnauit Theocritus episcopus, docens Deum bonum utraque fecisse, utraque copulasse, et carnis humanae non naturam, sed praeuaricationem esse culpandam.

Haeresis tricesima et sexta Noetianorum est, qui dicunt Christum eumdem ipsum esse Patrem et Spiritum sanctum: non per substantiam, sicut nos, sed per personam, ut putatiue dicatur Spiritus sanctus, non ueraciter. Hic damnatus est a Tranquillo episcopo Chalcedoniorum Syriae. Ostendit enim Patrem uerum, Filium uerum, Spiritum sanctum uerum: unum quidem Deum per unam substantiam, sed tres per distinctionem personas credi debere confirmans.

In tricesimam et septimam haeresim Ualesii incurrunt, qui infelices et seipsos castrant et hospites suos. Hoc modo dicunt illud impleri: Qui se castrauerunt propter regnum coelorum . Alia quoque haeretica docere dicuntur et turpia, sed quae illa sint nec ipse Epiphanius commemorat, nec uspiam potui reperire. Hi a synodo sunt damnati Achaiae.

Tricesima octaua haeresis est Catharorum, qui seipsos isto nomine quasi propter munditiam superbissime appellarunt. Secundas nuptias non admittunt. Poenitentiam denegant. Nouatum sectantes haereticum: unde etiam Nouatiani appellantur. Contra hunc beatus Xystus martyr et episcopus, et uenerabilis Cyprianus martyr Christi, tunc Carthaginiensis pontifex, scripsit contra Nouatum librum de Lapsis, quod possint per poenitentiam recuperare gratiam quam labendo perdiderant, quod Nouatus asserebat fieri omnino non posse.

Tricesima et nona haeresis Angelicorum est. Hi Angelicos se uocari uoluerunt. Dicunt enim angelos debere adorari et excoli animo, et ipsis preces effundi, ut ipsi quem sciunt posse plus a se, ipsi faciant uotis hominum et petitionibus subuenire. Hos Epiphanius iam omnino defecisse testatur uictos a Theophilo Apameo episcopo.

Quadragesimo loco apparuerunt Apostolici; qui se hoc nomine arroganter appellari uoluerunt, eo quod in suam communionem non recipiunt utentes coniugibus, et res proprias possidentes, quales habet catholica, et monachos et clericos plurimos. Ideo ergo isti haeretici sunt, quia se ab Ecclesia separantes, nullam spem eos putant habere qui utuntur his rebus, quibus ipsi carent. His in eo testimonio occurrit Ecclesia, in quo dicit Apostolus: Etiamsi corpus meum non solum abstinentiis macerem, sed etiam tradam eum igni ut ardeat, charitatem autem non habeam, nihil prodest .

In quadragesimam et primam haeresim Sabelliani a Sabellio incurrerunt, ipsum sibi Patrem, ipsum sibi Filium, ipsum sibi sanctum Spiritum confitentes. Hi sunt qui et Praxeani dicuntur, qui habuerunt inter initia Praxeam quemdam doctorem. Dicuntur et Hermogeniani, quia Hermogenem habuerunt in Sabellii contubernio. His occurrit Dositheus episcopus Seleuciae, docens eum totam Trinitatem negare, dum se aestimat unitatem defendere. Pater enim ingenitus, Filius genitus, Spiritus sanctus procedens ex Patre, coaequalis per omnia Patri et Filio. Deitas enim sic recipit unitatem substantiae, ut distinctionem personae non perdat.

Quadragesimam et secundam haeresim Origeniani inchoauerunt, a quodam Origene, non illo qui fere omnibus notus est, sed alio Syro quodam sceleratissimo; de quo dicit Epiphanius quod tam turpia docuerit, ut nec debeant per scripturam ad nostros posteros destinari.

Quadragesimam et tertiam haeresim alii Origeniani continuo subsecuti sunt, ut dicit Epiphanius, qui et mortuorum resurrectionem negant: Christi autem creaturam esse sanctum Spiritum dicunt; paradisum autem et coelos allegorice dicta firmantes. Hi duo Origenes praua quaeque scripserunt. Haeretici et peruersi doctores nostro Origeni catholico tractatori miscuerunt; ut adimpleretur quod dicitur a Domino in Euangeliis: Nonne bonum semen seminasti in agro tuo? unde ergo haec zizania? Qui respondens ait: Inimicus homo haec fecit . Ideo enim Origenem legentes inuenimus catholicum, et contra haereses dimicantem et uincentem: identidem legentes Origenem inuenimus haereticum et aduersa fidei astruentem. Litterae uerba tradunt et sensus: si possent et facies loquentium demonstrare, errorem nullus poterat de persona doctoris incurrere. Nam et illud cauendum est quod Ampullianus quidam haeresiarches Bithynius, qui docebat post Origenem Ecclesiam Dei. Hic incurrit talem haeresem, ut diceret omnes criminosos cum diabolo et daemoniis eousque in gehenna decoqui, usquequo puri redditi possint inde mundi et immaculati egredi; ad hoc quod antea fuerant alieni a culpa, suo iterum creatori restitui. Hic dum argueretur ab uniuersali Ecclesia, coepit proferre libros Origenis quos ipse uitiauerat, et dicere: Ecce quia Origenes ita sensit: et praecipue in quatuor Periarchon libris. Sed qui sani sensus est, et habet splendidos oculos, sic uidet addita in Origenis opusculis mala ista atque cognoscit, sicut si in stragulo coccineo pannos albos aut cuiusque alterius coloris cernat assutos. Quod ita esse sanctus martyr Pamphilus docet, qui antequam ad martyrii coronam attingeret, irreprehensibiliter cathedram episcopatus obtinuit, et sanam doctrinam Dei populis ministrauit. Hic edidit Apologeticum, et omnia quae de Origene catholici ignorantes mentiuntur exclusit: ostendens ea quae reprehensibilia inueniuntur in eius opusculis, Origenis non esse, sed eorum quos ipse superauerat; alia uero quae tota peruersa sunt, aliorum duorum haereticorum esse, qui Origenis nomen, non fidem nec conscientiam habuerunt.

Quadragesima et quarta haeresis, a Paulo Samosateo inuenta, Paulianum sibi populum fecit. Christum non semper fuisse, sed a Maria coepisse, nec amplius eum aliud quam hominem dicunt. Haec haeresis antea fuit Artemonis; quae cum defecisset, ab isto Paulo Samosateo restaurata est. Item contra hunc suscipiens Ecclesia, licet post multos annos, dum defecisset cum assertoribus praua defensio, a Photino nostro episcopo renouata iterum, Photinianum populum pullulauit. Siue ergo Artemonianos audias, siue Paulianos, siue Photinianos, unum scias: sicut Donatistas, et Monteses, et Parmenianos uocamus, Donatistas a Donato, Monteses a montis latebra, Parmenianos a Parmeniano; qui per totam Africam libros contra nos conficiens, et nouos psalmos faciens circumibat, contra quem noster scripsit Optatus. Sed redeamus ad Paulianos. Omnibus notum est nos haereticos uenientes non rebaptizare, sed manum reconciliationis accedere, et ita diuino populo tradere sociandos. De Paulianis autem sancta synodus Nicaena hoc constituit, ut prorsus baptizentur, et ita demum catholico populo socientur. Unde ego credo regulam eos baptismatis integram non tenere, et ideo hoc decretum a Christi pontificibus constitutum.

Quadragesima et quinta haeresis Photinianorum est a Photino, quem sic dixi nostrum episcopum fuisse, sicut fuit noster Iudas Scariotes apostolus. Hic suum populum fecit. Hominem quidem purum fuisse Christum docebat, et a Maria coepisse cum Paulo Samosateo sentiebat, sed Spiritum sanctum semper fuisse memorabat: hoc solum quadragesimae quartae haeresi dissimilis, quod populum a se peruersum suo nomine nuncupauit.

Quadragesima et sexta haeresis a Mane inchoata Manichaeorum contubernium fecit. Hic Manes, cum esset ciuis Persa, et in Perside docens se apostolum Dei diceret, etiam ad Graeciam deuolutus est. Quem Graeci discipuli eius, deuitantes nomen insaniae, Manichaeum uocari decreuerunt, id est quasi manna fundentem. Iste duo principia inter se diuersa et aduersa, eademque aeterna et coaeterna, hoc est semper fuisse, composuit: duasque naturas atque substantias, boni scilicet et mali, sequens alios antiquos haereticos, opinatus est. Quorum inter se pugnam et commixtionem, et boni a malo purgationem, et boni quod purgari non potuit cum malo in aeternum damnationem, secundum sua dogmata asseuerantes, multa fabulantur, quae cuncta intexere nimis longum est. Dicunt animas bonas, et eiusdem cuius est Deus esse naturae. Proinde mundum a natura boni, hoc est a natura Dei factum confitentur quidem, sed de commixtione boni et mali, quae facta est quando inter se utraque natura pugnauit. Ipsam uero boni a malo purgationem ac liberationem, non solum per totum mundum, et de omnibus eius elementis, uirtutem Dei facere dicunt, uerum etiam electos suos per alimenta quae sumunt. Et eis quippe alimentis, sicut uniuerso mundo, Dei substantiam perhibent esse commixtam: quam purgari putant in electis suis eo genere uitae quo uiuunt electi Manichaeorum, uelut sanctius et excellentius auditoribus suis. Nam his duabus professionibus, hoc est electorum et auditorum, ecclesiam suam constare uoluerunt. In caeteris autem hominibus, etiam in ipsis auditoribus suis, hanc partem bonae diuinaeque substantiae, quae mixta et colligata in escis et potibus detinetur, maximeque in eis qui generant filios, arctius et inquinatius colligari putant. Quidquid uero undique purgatur luminis, per quasdam naues, quas esse lunam et solem uolunt, regno Dei tanquam propriis sedibus reddi. Quas naues de substantia Dei pura perhibent fabricatas: lucemque istam corpoream, animantium mortalium oculis adiacentem, Dei dicunt esse naturam. Quinque enim elementa quae genuerunt principes proprios, genti tribuunt tenebrarum: eaque elementa his nominibus nuncupant, fumum, tenebras, ignem, aquam, uentum. In fumo nata animalia bipedia, unde homines ducere originem censent; in tenebris repentia, in igni quadrupedia, in aquis natatilia, in uento uolatilia. His quinque elementis malis debellandis alia quinque elementa de regno et substantia Dei missa esse dicunt; et in illa pugna fuisse permixta, fumo aerem, tenebris lucem; igni malo ignem bonum, aquae malae aquam bonam, uento malo uentum bonum. Naues autem illas, id est duo coeli luminaria, ita distinguunt, ut lunam dicant factam ex bona aqua, solem uero ex bono igni. Esse autem in eis nauibus sanctas uirtutes, quae se in masculos transfigurant, ut illiciant feminas gentis aduersae: et per hanc illecebram commota eorum concupiscentia, fugiat de illis lumen quod membris suis permixtum tenebant, et purgandum suscipiatur ab angelis lucis, purgatumque in illis nauibus imponatur ad regna propria reportandum. Qua occasione coguntur electi eorum uelut eucharistiam conspersam cum semine humano sumere, ut etiam inde, sicut de aliis cibis quos accipiunt, substantia illa diuina purgetur. Sed hoc se dum facere negant, detecti sunt. Nam et apud ecclesiam Carthaginiensem ita sunt manifestati. Denique in conuentu episcoporum coram omni populo confessa est puella nondum annorum duodecim istam nefariam turpitudinem; et multa prodidit, seipsam asserens ob hoc scelestum sacramentum eorum uim esse perpessam. Cui cum primo non crederetur uni puellae et soli, plurimas nominauit huius facinoris conscias: quas solatio Ursi tribuni qui tunc domui regiae praefuit, de diuersis domibus ubi latebra fouebantur, eiectas a clericis ad ecclesiam Restitutam adductas, id ipsum propter hoc ipsum passas, uix et compulsas constat esse confessas. Tunc totum illud turpissimum scelus, ubi ad excipiendum et commiscendum concumbentium semen farina substernitur, profertur in medium, et quod cum infinito rubore dicitur et auditur, recenti tempore nonnulli eorum ad ecclesiam adducti sunt, sicut gesta episcopalia ibidem confecta testantur. Tria ergo genera eorum sunt Catharistae, Macharii et Manichaei. Omnes tamen has tres formas ab uno magistro, ipso scelerato Mane, constat esse conscriptas. Omnes denique Manichaeum legunt, et omnes libri eius sunt eis sine dubitatione communes. In quibus libris agitur ut per concupiscentiam dissoluatur utriusque sexus princeps tenebrarum, et fugiat ab eis liberata diuina substantia, quam in hominis semine teneri existimant inquinatam, unde etiam Catharistae appellantur, quasi purgatores. Qui cum carnes non comedant, tam polluti sunt, ut cum omnibus suis etiam humanum semen assumant, cum nec oua insa accipiant; aiunt enim, et ipsa dum franguntur exspirant. Sed nec alimonia lactis utuntur; non quia putent diuinae substantiae nihil ibi esse permixtum, sed quia sibi error ipse non constat. Nam et uinum non bibunt, dicentes fel esse principis tenebrarum: et tamen uuas comedunt, cum de musto nec digitum intinctum assumant. Animas auditorum suorum in electos reuolui arbitrantur; caeteras autem animas quae eorum non sunt auditorum, in pecora redire asserunt, et in omnia quae radicibus fixa sunt atque aluntur in terra. Herhas enim et arbores, ita in eis uitam esse putant, ut sentire ea cum laeduntur aestiment et dolere. Unde et agriculturam, quae omnium artium est innocentior, tanquam plurimorum homicidiorum ream, dementes accusant, et praecipue cum agrum a spinis uiderint repurgari; suisque auditoribus ideo arbitrantur ignosci, quia praebent inde alimenta electis suis: ut diuina illa substantia, in eorum uentre purgata, impetret eis ueniam, quorum traditur oblatione purganda. Itaque ipsi electi nihil in agris operantes, nec poma carpentes, nec folia ulla uellentes, exspectant haec afferri usibus suis ab auditoribus suis, uiuentes tot et tantis secundum suam uanitatem homicidiis alienis. Monent etiam eosdem auditores suos, ut si uescuntur carnibus, animalia non occidant, ne offendant principes tenebrarum in coelestibus colligatos; a quibus omnem carnem dicunt originem ducere. Et sic utuntur coniugibus, ut conceptum generationemque deuitent; ne diuina substantia quae in eos per alimenta ingreditur, uinculis carneis ligetur in prole. Sic quippe in omnem carnem, id est per escas et potus, uenire animas credunt. Unde et nuptias sine dubitatione condemnant et quantum in ipsis est prohibent, quando generare prohibent, propter quod sunt copulanda coniugia. Adam et Euam ex principibus fumi asserunt natos, quorum pater, aiunt, nomine Saclas: quem sociorum suorum fetus omnium asserunt deuorasse, et quidquid inde commixtum diuinae substantiae ceperat, cum uxore concumbens in carne prolis, tanquam tenacissimo uinculo colligasse. Christum autem fuisse affirmant quem dicit nostra Scriptura serpentem: a quo illuminatos asserunt eorum aspectus, ut bonum malumque dignoscerent; eumque Christum nouissimis temporibus aduenisse, ad animas non ad corpora liberanda. Nec fuisse in carne uera, sed simulatam speciem carnis ludificandis humanis sensibus praebuisse, ubi non solum mortem, uerum etiam resurrectionem similiter mentiretur. Deum qui legem per Moysen dedit, et in Hebraeis prophetis locutus est, non esse Deum uerum, sed unum ex principibus tenebrarum affirmant. Ipsiusque Testamenti noui Scripturas tanquam falsatas ita legunt, ut quod uolunt inde accipiant, quod nolunt reiiciant: eisque tanquam totum uerum habentes nonnullas apocryphas anteponunt. Promissionem Domini nostri Iesu Christi de Paracleto in suo haeresiarche Manichaeo dicunt esse completam. Unde se ipse in suis litteris Iesu Christi apostolum dicit, eo quod Iesus Christus se eum missurum esse promiserit; et ideo eius apostolus, quia in eo missus sit Spiritus sanctus. Propter quod etiam ipse Manichaeus duodecim discipulos habuit, instar apostolici numeri, quem numerum Manichaei hodieque custodiunt. Nam et ex electis suis habent duodecim quos appellant magistros, et tertium decimum principem ipsorum. Episcopos autem 72 qui ordinantur a magistris, et presbyteros qui ordinantur ab episcopis, numeri indefiniti. Habent etiam episcopi diaconos. Iam caeteri tantummodo electi uocantur. Sed mittuntur etiam ipsi qui uidentur idonei, ad hunc errorem, uel ubi est augmentandum, uel ubi non est seminandum. Baptismum in aqua nihil cuiquam perhibent salutis afferre, nec quemquam eorum quos decipiunt baptizandos putant. Orationes faciunt ad solem per diem, quaquauersum circuit: ad lunam per noctem si apparet; si autem non apparet, ad aquiloniam partem, qua sol cum occiderit ad Orientem reuertitur. Stant orantes. Peccatorum autem originem non libero arbitrio uoluntatis, sed substantiae tribuunt gentis aduersae, quam dogmatizant esse hominibus mixtam. Omnem uero carnem non Diuinitatis, sed malae mentis asserunt esse opificium, quae contrario Deo coaeterna est. Carnalem concupiscentiam qua caro concupiscit aduersus spiritum, substantiam, uolunt esse contrariam, sic nobis adhaerentem, ut quando liberamur atque purgamur, iterum reparetur, et in sua natura etiam ipsa immortaliter uiuat. In uno homine duas dicunt animas esse et duas mentes, easque per naturam contrarias, bonas et malas; easque dicunt inter se habere conflictum. Finito autem isto saeculo, post conflagrationem mundi, istam substantiam mali in globo quodam dicunt tanquam in carcere esse uicturam. Cui globo affirmant accessurum et semper adhaesurum, et quasi coopertorium atque tectorium, ex animabus natura quidem bonis, sed tamen quae non potuerint a naturae malae contagione mundari.

Quadragesimus septimus haereticus Hieracha Hieracitas instituit. Hi resurrectionem carnis negant. Monachos tantum et monachas, et eos qui coniugia non habent, in communionem recipiunt. Ad regnum coelorum non pertinere paruulos dicunt, quia non sunt eis merita ulla certaminis quo uitia superantur. Contra hunc suscepit sanctus Aphrodisius Hellesponti episcopus, asserens resurrectionem carnis et nouo et ueteri Testamento esse firmatam. Infantes autem iam homines esse: et sicut si quis eos occidat, homicidae suscipit crimen; sic qui eos baptismate consecrauerit, mercedem sibi de hominis salute acquirit. Communionem nulli negandam, nisi his qui praetermissis coniugibus propriis alienas requirunt.

Quadragesima octaua haeresis est Meletianorum, a Meletio quodam, Nolentes orare cum his qui in persecutione ceciderant, schisma fecerunt. Quibus restitit sanctus Basilius episcopus Cappadociae, dicens maiorem spei et fidei charitatem quae omnia tolerat, et manum lapsis magis porrigendam. Hortatur etiam desperantes recuperatione prouocandos ut redeant: siquidem etiam angelis in coelo gaudium maius faciat unus poenitens, quam nonaginta nouem qui non peccauerunt .

Quadragesimus et nonus haeresiarches Arius ortus est. Hic populos Arianos instituit, qui Patrem et Filium et Spiritum sanctum nolunt esse unius eiusdemque substantiae, sed esse Filium creaturam, Spiritum uero sanctum creaturam creaturae, hoc est ab ipso Filio creatum uolunt. In eo autem quod Christum sine anima carnem suscepisse arbitratur, Epiphanius prodidit, Et ideo Patrem maiorem Filio sic dicit, quasi creatorem: et Filium maiorem Spiritu sancto, quasi creatorem eius. Nostros, id est catholicos, ad se uenientes rebaptizant: utrum hoc etiam aliis, id est non catholicis, faciant, nusquam legitur. Primus contra hos suscepit sanctus Hesiodus episcopus Corinthiorum, uir qui etiam mortuos suscitasse asseritur. Unde factum est ut plus sanctitatem quam disputationem attendentes homines Arium exsecrarentur. Siquidem eius orationibus asseritur ipse Arius in secessum sedens uniuersa simul interanea cum stercoribus profudisse. Iam contra sectam eius tam Orientales quam etiam Occidentales episcopi scripserunt. Quibus eum per singula capita dogmatum suorum asserunt blasphemantem.

Quinquagesimos Audianos memorat Epiphanius, non quidem haereticos, sed schismaticos: quos alii Anthropomorphitas uocant, quoniam Deum sibi fingunt cogitatione carnali, in similitudine imaginis corruptibilis hominis, dicentes: Oculi Domini super iustos ; Coelos opera digitorum Dei ; et: Deus sedet super sedem sanctam suam ; et: Deus stetit in synagoga deorum , et caetera, quae possunt de uisibili cogitari. Quia ergo in nullo alio errant, mitius eos agens Epiphanius noluit haereticos nominare, dans ueniam rusticitati. Quod autem nobis non communicant, diuitias habere nostros episcopos clamant, quas Christus etiam laicos contemnere iubet. Pascha cum Iudaeis celebrant. Egit contra hos Zenon Syrorum episcopus.

Quinquagesima prima haeresis Eunomianorum, ab Eunomio. Hi serpentis antiqui spiritu pleni, non solum minorem Filium, sed nec similis essentiae esse Filium asseuerant. Egit contra hos Ammonius presbyter.

Quinquagesima secunda haeresis Macedonianorum, a Macedonio. Hos Pneumatomachos appellant per Orientem nostri, eo quod de Spiritu sancto litigent. Nam de Patre et Filio recte sentiunt, Spiritum uero sanctum nolunt credere Deum, creaturam eum dicentes. Philaster scribit Macedonium Spiritum sanctum Deitatem Patris et Filii dicere: quo dicto uidetur proprietatem suam sancto Spiritui denegare.

Quinquagesima tertia haeresis Aerianorum, ab Aerio quodam: qui cum esset presbyter, doluisse fertur quod non esset episcopus ordinatus. Coepit docere non debere pro dormientibus offerri, nec statuta celebranda esse ieiunia; sed cum quisque uoluerit, ieiunandum, ne uideatur esse sub lege. Presbyterum ab episcopo nulla differentia debere discerni; et non admitti ad communionem suam, nisi a coniugio abstinentes.

Quinquagesima et quarta haeresis Aetiana, ab Aetio uocata. Hi cum Eunomio dissimilem per omnia Patri Filium confitentur; et dicunt: quicunque nostrae fidei consentiunt, sciant sibi nulla obesse peccata quaecunque ab eis fuerint perpetrata. Contra hos synodus 20 episcoporum egit in Achaia.

Quinquagesima et quinta haeresis Apollinaristarum est, ab Apollinare inchoata. Negant hominem perfectum in Christo, sed assumptionem carnis ita factam, ut intus in homine pro anima diuinitas esset. Carnem autem et Uerbum unius eiusdemque uoluit docere substantiae. Contentiosissime afferentes: Uerbum caro factum est , uolunt docere aliquid de Uerbo in carnem conuersum. Insuper etiam de Mariae carne nihil esse susceptum in incarnatione Domini nostri Iesu Christi confirmant. Egit contra hunc synodus in Antiochia.

In quinquagesima sexta haeresi Antidicomaritae appellati sunt haeretici, qui Mariae uirginitati usque adeo contradicunt, ut affirment eam post Christum natum uiro fuisse commixtam. Egit contra hos Theodotus Cyprius episcopus.

Quinquagesimam et septimam haeresim Messalianorum inuenimus: quod nomen ex lingua Syra est; Graece autem dicuntur Euchitae, ab orando sic appellati. Non psallunt, iugiter orant. Sed quia hoc solum faciunt, non habentes charitatem nec alloquii nec humanitatis, inter haereticos sunt a sancta synodo confutati. Condemnant etiam eos monachos qui aliud, praeter legendi orandique opera aliquid fuerint operati, uel artis, uel agriculturae. Usque ad istos Epiphanius peruenit, et siluit. Credo eum usque ad id temporis uixisse. Praeterita enim et praesentia indicare humana curiositas potest, Deus autem solus potest futura praedicere. Uerum quia Philaster in suis et ipse libris quibus diuersorum retexit historias, etiam haereses quae ortae fuerint caeteris quibusque temporibus, ex eius nunc libris discerpendo solas haereses in medium exhibemus. Egit contra hos Ephrem presbyter Syrorum.

Quinquagesimam et octauam haeresim Metangismonitae inchoauerunt. Αγγειον Graeco sermone uas dicatur, μεταγγισμος autem uas intra uas aduertitur. Ex isto ergo articulo hoc sibi nomen assumunt, dicentes: Sic est Filius in Patre quomodo uas minus intra uas maius. Quos ideo repudiat Ecclesia: quia de incorporeo carnaliter sentiunt, et de incomprehensibili liniatis agunt, et de aequalitate Diuinitatis gradus statuunt. Egit contra hos Diodorus episcopus Nicomediae.

In quinquagesima et nona haeresi Seleuciani sunt, orti a Seleuco: qui elementorum materiam de qua factus est mundus, non a Deo factam dicunt, sed Deo coaeternam: nec animam Deo tribuunt creatori, sed creatores esse animarum angelos uolunt de igni et de spiritu. Malum autem asserunt esse aliquando a Deo, aliquando a materia. Negant Saluatorem in carne sedere ad dexteram Patris, sed ea se exuisse perhibent, eamque in sole posuisse, accipientes occasionem de psalmo ubi legitur: In sole posuit tabernaculum suum . Negant uisibilem paradisum, baptismum in aqua non accipiunt, resurrectionem non credunt futuram, sed quotidie asserunt in generatione filiorum. Hos non admittit disciplina fidei nostrae nobiscum disceptationem assumere, sed pro definitionibus suis eos praecepit anathemati mancipari.

Sexagesimam haeresim Proclinianistae a Proclino fecerunt. Dicunt isti Dei Filium sic paruisse in terris, sicut Raphaelem angelum, aut Gabrielem, non carne assumpta, sed uisa. Sic se miscent populo Dei, ut non intelligantur. Denique quia nullum alium errorem patiuntur, communicant nobiscum: et hoc est quod peius est, quia quoscunque simplices inuenerint, ita eos faciunt sentire et credere. Hoc scelus ualde inimicum salutis nostrae ita astruunt: Ergo Deus illas sordes habuit sustinere, quas naturalis conceptio partus et parientis infligit; habuitque Dei Filius habere aluum degesta sua abluentem, humorem de naribus, saliuam ex ore, sordem in aure, in uentre stercora, putorem in exhalatione? et his similia, quae insania mentis excogitat. His Tertullianus uehementer occurrit, ostendens Dei Filium impassibilem esse, et ista Diuinitati non iniuriam sed laudem afferre. Sicut rex, qui uolens annulum aureum cum gemma de cloaca leuare, induit se seruilem tunicam, et sic descendit ad cloacam, ut stercoreas iniurias tunica illa suscipiat, et mittens manum, et annulum aureum cum gemma eripiens, aqua abluit, et digito suo regali induit, posteaquam inde ascenderit. Ita procul dubio Dei Filius formam serui suscipiens, uenit non solum ad inferos coelorum, ubi nos sumus qui uidemur uiuere in mundo, sed etiam ad inferos inferiores, qui tanto a nobis sunt profundius quanto nos sumus coelo; et ut inde humanum genus eriperet, cunctarum sordium, non suarum, sed nostrarum, est squalorem perpessus. Pro uiuentibus sic uixit sicut nos qui uiuimus, nihil aliud distans, nisi hoc quod immaculatam uitam exercuit, habens intra se Deum; pro mortuis sic mortuus, nihil distans, nisi hoc quod tertia die resurrexit a mortuis; et quod propterea sic descendit, ut sanctos inde erueret et mortis principem religaret. Quod autem annulum aureum cum gemma posuit, hoc in sequenti lectione edocuit, quod annulum corpus posuerit, gemmam uero inclusam esse animam declarauit. Hunc ergo annulum de stercoribus antiquis et de cloaca huius mundi Christus eleuans ac baptismatis unda perfundens, ab omni squalore abluens, in suis fecit sanctis manibus radiare. Siquidem ita legitur: Iustorum autem animae in manu Dei sunt . Et iterum: Pone me sicut annulum in manu tua . Et: In manus tuas commendo spirirum meum ; et infinita sunt his similia in sacris apicibus, quae nos causa breuitatis omittentes, ad sexagesimam et primam haeresem accedamus.

Sexagesimam et primam haeresim Patriciani fecerunt, a Patricio sumentes exordium. Hi substantiam carnis humanae non a Deo, sed a diabolo conditam dicunt; eamque sic detestantur, ut hunc dicant esse perfectum qui se potuerit constanter occidere. Ex his sunt aliquanti qui etiam rogant eos quos inuenerint ignotos, ut ab eis occidantur. Haec insania in partibus Numidiae superioris et Mauritaniae coepit olim. Hos miseri Donatistae postea secuti, coeperunt se montis praecipitio quasi futuri martyres tradere: ut qui uitam aeternam catholicae fidei derelinquunt, uiothanati aeternam mortem inueniant. Contra hos Optatus legitur egisse.

Sexagesima secunda haeresis Ascitarum est. Ascitae ergo ab utre appellantur. Ασκος enim Graece uter dicitur. Isti cum in Trinitate nihil mali habeant, utrem tamen ingentem iuxta altare ponunt, eumque uacuum inflant, et linteaminibus uelant et adorant, quia confectum cruoris Domini ibi adiiciunt, illud dicentes euangelicum: Uinum nouum in utres nouos adiiciunt, et utraque conseruantur .

Sexagesima tertia haeresis est Passalorynchitae. Omnes quando ad Ecclesiam suam conueniunt, tanto silentio student, ut et naribus et labiis suis digitum apponant, ne uel ipsam taciturnitatem flatibus laedant. Cur autem per palum digitum significare maluerint, a quibus hoc nomen compositum est nescio, cum Graece πασσαλος palus dicatur, et digitus δακτυλος, et ρυγχος nasus. Melius autem mihi uidetur si Dactylorynchitae uocitentur. Inuenit sibi diabolus in lege Dei quos faceret Pythagoras, illud obseruantes Apostoli: Orabo spiritu, orabo et mente; psalmum dicam spiritu, psalmum dicam et mente . Docent ergo homines foras ecclesiam quid dicant in cordibus suis intra ecclesiam positi. Quasi non idem Apostolus dixerit: Corde creditur ad iustitiam, ore autem confessio fit ad salutem . Uanum dico ego eum laborem arripere, qui dignatur talibus respondendo tempus consumere, iustumque iudico ut tacentes tacendo uincamus.

Sexagesima quarta haeresis Aquariorum, qui ex hoc appellati sunt Aquarii, quod aquam offerunt in poculo sacramenti. Dicunt enim uinum ebrietatis esse rem, per quam homicidia et fornicationes et caetera scelera perpetrantur, cum constet omnia excedentia modum crimen facere, et uitium procreare. Non ergo uini haustu, sed nimietate, crimina committuntur. Quid est enim quod nimis sumptum non culpam incurrat? Bibatur nimis aqua, uideamus si non laedat; comedatur nimis panis, uideamus si non crapulam faciat. Optimum ergo in rebus omnibus modum tenentes, etiam hos anathematizamus, cur cruorem Christi a fonte separantes, praeiudicio fornicatorum et homicidarum, regulam a Christo fundatam audacter infringant.

Sexagesima quinta haeresis Coluthianorum a quodam Colutho emersit. Hi dicunt Deum creasse mala et bona: secundum litteram sentientes quod dicitur: Ego Deus creans mala et faciens bona . Cum Deus hoc per prophetam promiserit, quod faceret eos sine gladio hostium uiuere, et faceret terram dare germen suum abundantiamque omnium frugum, si eius mandata seruassent; si uero praeuaricatores essent, gladium et famem paterentur. Et his dictis adiunxerit: Ego Deus creans mala et faciens bona. Illi hoc ad substantiam a specie transferentes, malorum Deum asserunt creatorem. Cum creatura nulla sit mala, possunt, ut uideo, Deum blasphemare peruersum quia dicit ad populum: Si ambulaueritis recti, et ego uobiscum ambulabo rectus; si autem ambulaueritis peruersi, et ego incedam uobiscum peruersus .

Sexagesima sexta haeresis Florianorum a Floriano, qui dicit malas animas et bonas a Deo creari. Ideo, inquit, qui malitiosi sunt, mali sunt, et non mutantur; et boni simpliciter uiuentes non in audaciam iniquorum hominum protrahuntur. Quod dictum a Theodoro breuiter uincitur ita: Iudas bonus fuit, et factus est traditor. Ipso tempore quo meretrix pessima lacrymis rigabat pedes eius, misericordiam quaerens, si animam malam habuit mulier, quare in meretricio crimine non eo tempore perdurauit? Constat ergo animas bonas a Deo conditas: quibus per naturam hoc inesse creator indulsit, ut cum sint bonae, non solum actu suo meliorentur, sed etiam in ipsa possint malignitate conuerti, dum illud diligentia inuenit, hoc incurrit negligentia.

Sexagesima et septima haeresis est Satannianorum, a Satannio. Hi dicunt, post resurrectionem mortuorum, in eodem statu in quo nunc sumus non esse mansuros; neque ita esse mutandos, ut sit coelum nouum et terra noua, sicut sancta Scriptura promittit . Contra hos utriusque Testamenti scripta luctantur.

Sexagesima et octaua haeresis est Gymnopodarum. Hi nudis pedibus semper ambulant, eo quod dixerit Dominus ad Moysen: Solue calceamentum de pedibus tuis ; et quod sanctus Isaias legitur nudis pedibus ambulasse . Ideo hi schisma faciunt, quoniam calceatos condemnant.

In sexagesimam et nonam haeresem Donatistae a Donato exorti sunt: qui propter ordinatum contra suam uoluntatem Caecilianum, Ecclesiae Carthaginiensis episcopum, schisma fecerunt, obiicientes ei crimina non probata, et maxime quod a traditoribus diuinarum Scripturarum fuerit ordinatus. At ubi hinc mentiri conuicti sunt, schisma in haeresim conuerterunt. Quasi etiam si uera fuissent crimina in Caeciliano, statum suum de toto orbe terrarum Ecclesia amittere potuisset propter unius hominis culpam; seu ueram, seu, quod magis apparuit iudicibus, falsam; et in parte Africana solus Donatus potuerit statum Ecclesiae conseruare, de toto autem orbe terrarum sit deletus sanctorum apostolorum labor et passio martyrum. Immo ipse Saluatoris nostri cruor ad conseruandum coetum catholicae fidei defecit, quem solus Donatus cum aliquantis asellionibus Byzacenis obtinuit. Et ideo ausi sunt rebaptizare catholicos. In quo opere et praesumptores se et damnabiles comprobarunt, cum Ecclesiae uniuersali sciant placuisse, nec in ipsis haereticis baptismatis uiolare uirtutem. Huius haeresis principem legimus Donatum: qui de Numidia ueniens Carthaginem, et contra Caecilianum Christi diuidens plebem, adiungens sibi eiusdem factionis episcopos, Maiorinum nomine in sua parte apud Carthaginem ordinauit episcopum. Cui Maiorino Donatus alius in eadem diuisione successit: qui eloquentia sua sic confirmauit hanc haeresim, ut multi existiment de ipso potius Donatistas initium haereseos assumpsisse. Exstant hodie scripta eius, ubi probatur in Trinitate contra fidem catholicam suscepisse. Et quamuis unius substantiae dicat in Trinitate Deum Patrem, tamen maiorem Filio, Filium maiorem Spiritu sancto confirmare tentauit. Sed in hunc errorem ideo nullus de populo eius attendit, quia alia erat intentio inter partes. Hi haeretici in partibus Italiae Monteses appellantur, in interiore Africa Parmeniani, in Carthaginiensi Donatistae. In utriusque Numidiae partibus habent ueluti monachos, quos Circumcelliones uocamus, agrestes et audacissimos daemonum famulos: qui non solum in alios acriter saeuiunt, uerum etiam sibi ipsis miseri omnino non parcunt. Nam per mortes uarias, maximeque praecipitiorum, et aquarum, et ignium, sese interficere consuerunt, et ad hunc exitum ex utroque sexu quantos potuerint seducunt. Aliquando etiam quos inuenerint rogant ut ab eis occidantur, mortem nisi fecerint comminantes. Quod uerum est, multis Donatistarum displicent tales: sed hoc uerbo, non opere. Nam si uere displicerent, utique talibus non communicarent, qui per totum orbem Ecclesiis unius Caeciliani crimen impingunt. Nam et inter se frequenter habuere dissidia. Denique apud Carthaginem, temporibus Heracliani comitis, cum Maximianus contra Primianum, ab eiusdem erroris centum ferme episcopis ordinatus, a reliquis trecentis decem episcopis qui ordinationi eius crimina impingebant, fuisset damnatus, docuit populum qui eum sequebatur, etiam extra Ecclesiam dari posse baptismum Christi. Denique, quicunque aut a Primiano ad Maximianum abiit, aut a Maximiano ad Primianum, non est iterum baptizatus ab eo qui contra uoluntatem eorum ordinatus est, comprobantur ab eo quem utique damnauerunt: non abiiciunt, non renuunt, non mutant baptismatis sacramentum; et seu a Primiano, siue a Maximiano quis aut baptizetur, aut clericus ordinetur, quasi ab uno factum sit, non a duobus contrariis; in ea dignitate qua ab uno uenerit quis ad alterum, perseuerat: non mutatur baptisma, nec dignitas tollitur; quia non de baptismatis altercatione, sed de ordinationis contentione facta diuisio comprobatur. De Caeciliani enim ordinatione dissentire coeperunt, non de baptismatis aut fidei transgressione sese ab Ecclesia absciderunt.