Library › Latin: Early Christian Writings › Sermones in Octava Paschae
These two sermons for the octave of Easter, the Sunday after Easter, are by Bernard of Clairvaux (1090–1153), abbot of Clairvaux. Both take their starting point from the epistle read that day, the First Letter of John: “Omne quod natum est ex Deo, vincit mundum.” The first treats the faith that overcomes the world and the three witnesses in heaven and on earth; the second continues with the three witnesses. Bernard begins from the adoption of believers as sons of God, made possible because the Son became a son of man.
Bernard interprets the witnesses of the spirit, the water and the blood as weapons against a threefold temptation, matching the concupiscence of the flesh, the concupiscence of the eyes and the pride of life in John’s letter: the flesh is overcome by mortification, the eyes by compunction and tears, and ambition by charity, which alone purifies intention. The sermons thus turn a difficult scriptural passage into a programme for the monastic life and show his habit of building sermons around triads.
About this edition. The Latin text comes from Corpus Corporum, the Latin text repository of the University of Zurich (edition: Jacques-Paul Migne, Patrologia Latina, vol. 183, Parisiis 1854), reused with attribution for non-commercial purposes (CC BY-NC-SA). Every word has been analyzed with LatinCy, a neural language model for Latin — click or tap any word for its dictionary form, part of speech, and complete morphology, together with the full entry from Lewis & Short’s A Latin Dictionary.
Latin · Early Christian Writings
Sermones in Octava Paschae
Bernard of Clairvaux, Saint · Sermo I. De fide vincente, et tribus testimonis in coelo et in terra · every word parsed
1
Omne quod natum est ex Deo, uincit mundum. Postquam Unigenitus Dei non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo, hominis quoque dignatus est fieri filius, et habitu inuentus ut homo, non immerito iam de coelesti generatione exiguitas humana praesumit. Neque enim indignum est Deo, eorum fieri patrem, quorum se Christus fecerit fratrem. Hinc est quod beatus Ioannes (qui saepius nobis ac studiosius hanc commendat adoptionem filiorum Dei) in ipso quoque Euangelii sui principio: Quotquot, inquit, receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri . Huic ergo uerbo simile est quod audiuimus hodie de 906 eius Epistola recitari: Omne, inquit, quod natum est ex Deo, uincit mundum. Quotquod enim sunt Christi, cum Christo eos mundus odit; sed cum Christo superatur pariter et ab ipsis. Nolite, ait, mirari si odit uos mundus: scitote quia priorem me uobis odio habuit . Et item: Confidite, inquit, quia ego uici mundum . Sic nimirum manifesta fit sermonis illius ueritas, quem ait Apostolus: Quos praesciuit, inquit (haud dubium quin Deus Pater), et praedestinauit conformes fieri imagini Filii sui . Uide conformationem. Post ipsum adoptantur, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus; post ipsum odit mundus eos; post ipsum et ab eis uincitur mundus.
Bene ergo quod natum est ex Deo, uincit mundum, ut sit testimonium coelestis generationis uictoria tentationis: et sicut is qui filius est per naturam, mundum cum suo principe triumphauit, sic et nos uictores inueniamur quotquot sumus filii adoptionis. Uictores sane, sed in ipso, qui confortat nos, in quo et possumus omnia: quia haec est uictoria quae uincit mundum, fides nostra. Fide siquidem in Dei filios adoptamur: fidem in nobis mundus in maligno positus odit atque persequitur; fide quoque et uincitur, sicut scriptum est: Sancti per fidem uicerunt regna . Quidni attribuatur fidei uictoria, cuius est etiam uita? Iustus, inquit, ex fide uiuit . Quoties ergo tentationi resistis, quoties uincis malignum, noli propriis tribuere uiribus; noli in te, sed magis in Domino gloriari. Quando enim fortis ille armatus tuae coderet infirmitati? Audi denique quid Dominici constitutus pastor ouilis admoneat: Aduersarius, inquit, uester diabolus, tanquam leo rugiens, circuit quaerens quem deuoret; cui resistite fortes in fide . Uides quemadmodum sibi ueritatis testimonia concinant. Paulus fide regna uicisse sanctos; Petrus principi mundi resistendum in fide; Ioannes quoque: Haec est, inquit, uictoria quae uincit mundum, fides nostra.
Sequitur: Quis enim est qui uincit mundum, nisi qui credit quoniam Iesus est Filius Dei? Certum id quidem, fratres, omnem qui non credit in Filium Dei, ex hoc ipso iam non modo uictum esse, sed etiam iudicatum. Sine fide enim impossibile est placere Deo . Uerumtamen potest forte mouere, quod tam multos uidemus credentes Iesum Filium Dei esse, adhuc tamen mundi nihilominus cupiditatibus irretitos. Quid ergo ait: Quis est qui uincit mundum, nisi qui credit quia Iesus est Filius Dei, cum et ipse iam mundus id credat? An non ipsi quoque daemones et credunt, et contremiscunt? Sed dico: Putasne, Filium Dei reputat Iesum, quisquis ille est homo qui ipsius nec terretur comminationibus, nec attrahitur promissionibus, nec praeceptis obtemperat, nec consiliis acquiescit? Nonne is, etiamsi fateatur se nosse Deum, factis tamen negat? Porro fides sine operibus mortua est in semetipsa . Nec sane mirum uideri potest si nequaquam uincit, qui nec uiuit quidem.
Quaeris quaenam sit uiuida et uictoriosa fides? Illa sine dubio per quam Christus habitat in cordibus nostris. Christus enim et uirtus est, et uita nostra. Cum Christus apparuerit uita uestra, ait Apostolus, tunc et uos apparebitis cum ipso in gloria . Unde gloria, nisi de uictoria? aut quare cum ipso apparebimus, nisi quia in ipso et uincimus? Denique, si his tantum data est potestas filios Dei fieri qui suscipiunt Christum, de his quoque solis intelligendum est quod dicitur: Omnis qui natus est ex Deo, uincit mundum. Inde est quod hic quoque cum dixisset: Quis est qui uincit mundum, nisi qui credit quia Iesus est Filius Dei? ut planius faceret eam commendari fidem per quam, ut dictum est, Christus in cordibus nostris habitat, addidit continuo de ipsius aduentu, dicens: Hic est qui uenit per aquam et sanguinem, Iesus Christus. Adhuc autem supereminentiorem uiam ostendens: Et Spiritus est, inquit, qui testificatur quoniam Iesus est Filius Dei. Sane quod interponit, signanter repetens: Non in aqua solum, sed in aqua et sanguine, ad Moysi differentiam 907 arbitror accipiendum. Moyses siquidem in aqua uenit, a qua et nomen accepit ut Moyses uocaretur.
5
Recolant quibus nota est historia Ueteris Testamenti, quemadmodum in Aegypto, dum paruuli omnes Israelitici germinis necarentur, expositum in aquis Moysen tulerit filia Pharaonis . Et uide si non manifeste Christi et in hoc ipso uidetur praecessisse figura Simili nempe cum Pharaone etiam Herodes suspicione laborans, ad eadem conuersus est crudelitatis argumenta, sed eodem modo est ipse delusus . Utrobique pro unius suspecta persona trucidatur numerositas puerorum: utrobique qui quaerebatur euadit. Et quomodo Moysen filia Pharaonis, ita Christum quoque Aegyptus (quae non immerito Pharaonis intelligitur filia) suscepit conseruandum. Manifeste tamen plus quam Moyses hic, utpote qui uenerit non in aqua tantum, sed in aqua et sanguine. Aquae enim multae, populi multi . Uenit ergo in aqua tantum, qui congregauit quidem populum, sed populum non redemit. Nam et ipsa quoque de seruitude Aegyptia liberatio, non Moysi, sed Agni sanguine facta est, liberandos nos praefigurans a uana nostra conuersatione huius saeculi, sanguine Agni immaculati Christi Iesu. Hic est uerus legifer noster, apud quem copiosa est redemptio. Mortuus est enim non tantum pro gente, sed ut filios Dei, qui dispersi erant, congregaret in unum. Memento sane hunc esse Ioannem, qui uidit, et testimonium perhibuit (et scimus quia uerum est testimonium eius), exiisse de latere Domini dormientis in cruce sanguinem simul et aquam: quo uidelicet dormienti nouo Adae noua de latere suo proferretur pariter et redimeretur Ecclesia.
Sic ergo hodie quoque ad nos per aquam et sanguinem uenit, ut sit aqua et sanguis testimonium aduentus eius, fideique uictricis. Non solum autem, sed testimonium est maius his, quod perhibet Spiritus ueritatis. Horum trium testimonium uerum certumque est, et felix anima quae meretur illud accipere. Tres enim sunt qui testimonium dant in terra; Spiritus, aqua, et sanguis. In aqua quidem baptismum intellige, in sanguine martyrium, in Spiritu charitatem. Spiritus enim est qui uiuificat; et fidei uita, dilectio. Denique, si quaeris quid Spiritui et charitati, respondeat Paulus: Quia charitas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum, qui datus est nobis . Necessario quoque Spiritus additur aquae et sanguini, cum, eodem Apostolo teste, sine charitate quidquid habeas, nihil prosit .
Iam uero quia baptismum aqua, martyrium diximus sanguine designari; memento et unicum et quotidianum esse baptismum, similiter et martyrium. Est enim martyrii genus et quaedam effusio sanguinis in quotidiana corporis afflictione. Est et baptismus aliquis in compunctione cordis et lacrymarum assiduitate. Sic quippe infirmis et pusillis corde necesse est, ut quem semel pro Christo ponere non sufficiunt, saltem mitiori quodam, sed diuturniori martyrio sanguinem fundant. Sic et baptismi sacramentum, quoniam iterari non licet, his qui saepius in multis offendunt, frequenti oportet ablutione suppleri. Unde et Propheta: Lauabo, inquit, per singulas noctes lectum meum; lacrymis meis stratum meum rigabo . Uis ergo nosse quis est qui uincit mundum? Quae in eo uincenda sunt diligentius intuere. Siquidem et hoc ipsum beatus iste Ioannes indicat, dicens: Charissimi, nolite diligere mundum; neque ea quae in mundo sunt. Omne enim quod in mundo est, concupiscentia carnis est, concupiscentia oculorum, et ambitio saeculi . Hae sunt tres turmae quas fecerunt Chaldaei . Sed memini quoque sanctum Iacob fecisse tres turmas, cum timeret a facie Esau, rediens de Mesopotamia . Et uobis ergo aduersus triplex genus tentationis triplici opus est munimento: ut carnis quidem concupiscentia ipsius mortificatione uincatur, quam, si meministis, in sanguinis testimonio diximus intelligendam; oculorum uero concupiscentiam superet studium compunctionis et assiduitas lacrymarum; 908 porro ambitionis uanitatem uirtus charitatis excludat, quae sola castificat animam, sola purgat intentionem. Certum quippe triumphati mundi testimonium est, si corpus castiges et subiicias seruituti, ne perniciosa libertate seruiat uoluptati; si fletui praebeas oculos magis, quam petulantiae uel curiositati; si denique, spirituali dilectione flagrans, nulli animum dederis uanitati.
Merito sane unus est qui in terra pariter et in coelo testimonium perhibet Spiritus; quia siue corporis afflictio cessabit, siue lacrymarum fons exsiccabitur; sed charitas nunquam excidit. Praelibatio quaedam est in praesenti, consummatio et plenitudo in futuro manet. Uerumtamen licet maneat post aquam et sanguinem Spiritus (aqua quippe et sanguis regnum Dei non possidebunt), interim tamen aut uix aut nullo modo inuenire est Spiritum sine illis, quoniam hi tres, inquit, unum sunt: ut, quolibet ex his tribus deficiente, adesse caetera non praesumas. Simul uero iuncta testimonia ista credibilia facta sunt nimis, nec poterit cui in terris suppetunt haec, carere testimonio uel in coelis. Confitetur Dei Filium coram hominibus non uerbo, neque lingua, sed opere et ueritate: et Filius quoque confitebitur eum coram angelis Dei. An uero ei deesse poterit in testimonio Pater, cui Filium uideat attestantem? Sine dubio confitebitur et ipse quod uiderit in abscondito. Sed neque Spiritus quidem a Patre Filioque dissentiet; quippe qui Patris Filiique sit Spiritus. Denique quonam modo careat testimonio eius in coelo, qui habere illud meruit et in terra? Tres ergo sunt qui testimonium dant in coelo, Pater, et Filius, et Spiritus sanctus. Et ne quam forte dissonantiam suspiceris, hi tres unum sunt. Magnum profecto habituri sunt testimonium, quos in coelo Pater susceperit tanquam filios et haeredes, Filius asciuerit tanquam fratres et cohaeredes, Spiritus sanctus adhaerentes Deo unum spiritum faciat esse cum eo. Est enim Spiritus ipse indissolubile uinculum Trinitatis, per quem sicut Pater et Filius unum sunt, sic et nos unum simus in ipsis, eo miserante, qui pro discipulis hoc ipsum orare dignatus est, Iesu Christo Domino nostro.
Click or tap any word for its parse and dictionary entry.
Text: Perseus Digital Library, licensed CC BY-SA. Dictionary: Lewis & Short (Perseus, CC BY-SA). Morphology: LatinCy — machine parsing, corrected against the AGDT & PROIEL treebanks and Morpheus.