Library › Latin: Early Christian Writings › Sermones in Vigilia Nativitatis Domini
These six sermons for Christmas Eve are by Bernard of Clairvaux (1090–1153), the Cistercian abbot of Clairvaux. The first comments on the announcement of the Nativity read from the martyrology in chapter on that day, “Jesus Christus, Filius Dei, nascitur in Bethlehem Judae,” which Bernard repeats as a word of joy that should melt any heart of stone. The following sermons take texts from the liturgy of the vigil, among them “O Juda et Jerusalem, nolite timere,” “Hodie scietis quia veniet Dominus,” and “Sanctificamini hodie, et estote parati,” and one treats the medicine of God’s left hand and the delights of his right.
The first sermon is among the best known of Bernard’s liturgical sermons, a meditation on each word of the martyrology notice that develops his theme of the “abbreviated Word.” The series shows how the chants and readings of the monastic office shaped his preaching. It also contains reflections on Christ’s pure conception as the remedy for the impurity of human conception, and on the familiar miracles of nature that have lost their power to astonish through habit.
About this edition. The Latin text comes from Corpus Corporum, the Latin text repository of the University of Zurich (edition: Jacques-Paul Migne, Patrologia Latina, vol. 183, Parisiis 1854), reused with attribution for non-commercial purposes (CC BY-NC-SA). Every word has been analyzed with LatinCy, a neural language model for Latin — click or tap any word for its dictionary form, part of speech, and complete morphology, together with the full entry from Lewis & Short’s A Latin Dictionary.
Latin · Early Christian Writings
Sermones in Vigilia Nativitatis Domini
Bernard of Clairvaux, Saint · Sermo I. De pronuntiatione Martyrologii, « Jesus Christus, Filius Dei… · every word parsed
1
Sonuit uox laetitiae in terra nostra, uox exsultationis et salutis in tabernaculis peccatorum. Auditum est uerbum bonum, uerbum consolatorium, sermo iucunditate plenus, dignus omni acceptione. Iubilate, montes, laudem; et omnia ligna siluarum, plaudite manibus ante faciem Domini, quia uenit. Audite, coeli; et auribus percipe, terra; obstupesce et lauda, uniuersitas creaturae, sed tu magis, o homo; « Iesus Christus, Filius Dei, nascitur in Bethlehem Iudae. » Quis tam lapidei cordis, cuius anima non liquefacta sit in hoc uerbo? Quid annuntiari dulcius poterat? quid delectabilius commendari? Quid tale unquam auditum est, aut quid simile aliquando mundus accepit? « Iesus Christus, Filius Dei, nascitur in Bethlehem Iudae. » O breue uerbum de Uerbo abbreuiato, sed coelesti suauitate refertum! Laborat affectio mellifluae dulcedinis copiam latius effundere gestiens, nec inueniens uerba. Tanta siquidem est gratia sermonis huius, ut continuo incipiat minus sapere, si unum iota mutauero. « Iesus Christus, Filius Dei, nascitur in Bethlehem Iudae. » O natiuitas illibata sanctitate, honorabilis mundo, amabilis hominibus collati magnitudine beneficii, inuestigabilis etiam angelis sacri profunditate mysterii, et in his omnibus admirabilis singulari excellentia nouitatis! utpote quae nec primam similem uisa est, nec habere sequentem. O partus solus sine dolore, solus nescius pudoris, corruptionis ignarus; non reserans, sed consecrans uirginalis uteri templum! O natiuitas supra naturam, sed pro natura; miraculi excellentia superans, sed reparans uirtute mysterii! Fratres, generationem istam quis enarrabit? Angelus nuntiat, uirtus obumbrat Altissimi, superuenit Spiritus: Uirgo credit, fide concipit uirgo, parturit uirgo, manet uirgo: quis non miretur? Nascitur Altissimi Filius, Deus de Deo genitus ante saecula; nascitur Uerbum infans: quis uel satis miretur?
Nec sine otiosa natiuitas, aut infructuosa dignatio 756 maiestatis. « Iesus Christus, Filius Dei, nascitur in Bethlehem Iudae. » Uos qui in puluere estis, expergiscimini et laudate. Ecce Dominus uenit cum salute, uenit cum unguentis, uenit cum gloria Neque enim sine salute Iesus, neque sine unctione Christus, nec sine gloria uenit Dei Filius: siquidem ipse salus, ipse unctio, ipse gloria, sicut scriptum est, Gloria patris, filius sapiens . Felix anima, quae gustato salutis fructu trahitur et currit in odore unguentorum, ut uideat gloriam eius, gloriam quasi unigeniti a Patre. Respirate, perditi; uenit Iesus quaerere et saluum facere quod perierat. Morbidi, conualescite; uenit Christus, qui contritos corde sanat unctione misericordiae suae. Exsultate, quicumque estis grandia concupiscentes; descendit ad uos Filius Dei, ut regni sui faciat cohaeredes. Ita, obsecro, sana me, Domine, et sanabor: saluum me fac, et saluus ero: glorifica, et ero gloriosus. Sic nempe benedicet anima mea Domino, et omnia quae intra me sunt, nomini sancto eius, cum propitiatus fueris omnibus iniquitatibus meis, sanaueris omnes infirmitates meas, repleueris in bonis desiderium meum . Haec tria, dilectissimi, sapit mihi quod audio nasci Iesum Christum Filium Dei. Quare enim uocamus nomen eius Iesum, nisi quia ipse saluum faciet populum suum a peccatis eorum? aut quare Christus nominari uoluit, nisi quia computrescere faciet iugum a facie olei? Quare Filius Dei factus est homo, nisi ut homines faciat filios Dei? Uoluntati autem eius quis resistit? Iesus qui iustificat, quis est qui condemnet? Christus qui sanat, quis est qui uulneret? Filius Dei qui exaltat, quis est qui humiliet?
Nascitur ergo Iesus; gaudeat quisquis ille est, quem perpetuae damnationis reum adiudicabat conscientia peccatorum. Excedit quippe pietas Iesu omnem criminum quantitatem seu numerositatem. Nascitur Christus; laetetur quicumque uitiis impugnabatur antiquis. Siquidem ante faciem unctionis Christi nullus omnino stare poterit morbus animae, quamlibet inueteratus. Nascitur Filius Dei; exsultet qui magna solet desiderare, quia magnus munerator aduenit. Fratres, hic est haeres; deuote suscipiamus eum, sic enim et haereditas nostra erit. Qui enim proprium Filium dedit, quomodo non omnia nobis simul cum Filio donauit? Nemo discredat, nemo haesitet; habemus testimonium credibile nimis: Uerbum caro factum est, et habitauit in nobis . Fratres habere uoluit Unigenitus Dei, ut esset in multis fratribus primogenitus ipse. Utque nihil haesitet ipsa pusillanimitas fragilitatis humanae, prius ipse factus est hominum frater, factus est hominis filius, factus est homo. Si et hoc homo iudicat incredibile, fidem astruunt oculi.
« Iesus Christus natus est in Bethlehem Iudae. » Et uide dignationem. Non in Ierusalem, ciuitate regia; sed in Bethlehem, quae minima est in millibus Iuda. O Bethlehem parua, sed iam magnificata a Domino! magnificauit te qui factus est in te paruus ex magno. Laetare, Bethlehem, et per omnes uicos tuos festiuum hodie Alleluia cantetur. Quae tibi ciuitas, si audiat, non inuideat pretiosissimum illud stabulum, et illius praesepii gloriam? In uniuersa siquidem terra iam celebre est nomen tuum, et beatam te dicunt omnes generationes. Ubique gloriosa dicuntur de te, ciuitas Dei: ubique psallitur, quia homo natus est in ea, et ipse fundarit eam Altissimus . Ubique, inquam, praedicatur, ubique clamatur, quia « Iesus Christus, Filius Dei, nascitur in Bethlehem Iudae. » Nec otiosum quod additur « Iudae, » siquidem admonet nos eius quae ad patres facta est repromissio. Non auferetur, inquit, sceptrum de Iuda, et dux de femore eius, donec ueniat qui mittendus est; et ipse erit exspectatio gentium. Salus quippe ex Iudaeis, sed salus usque ad fines terrae Iuda, ait, te laudabunt fratres tui. Manus tuae in ceruicibus inimicorum tuorum, et caetera quae de Iuda illo nusquam legimus, sed in Christo uidemus impleta. Ipse est enim Leo de tribu Iuda, de quo et additur: Catulus leonis Iuda; ad praedam, inquit, fili mi, ascendisti . 757 Magnus praedator Christus, qui priusquam sciat uocare patrem aut matrem, Samariae spolia diripit . Magnus praedator Christus, qui ascendens in altum, captiuam duxit captiuitatem: nec tamen abstulit quidquam, sed magis ipse dedit dona hominibus. Has itaque et caeteras similes prophetias impletas in Christo (de eo siquidem et praedictas) ad mentem reuocat, quod dicitur, « Bethlehem Iudae: » nec omnino quaerere est, utrum a Bethlehem possit aliquid boni esse.
5
Sane quod ad nos spectat, discimus etiam ex hoc quemadmodum suscipi uelit, qui in Bethlehem uoluit nasci. Erat enim qui forte ei sublimia quaerenda arbitraretur esse palatia, ubi cum gloria Rex gloriae susciperetur: sed non propter hoc a regalibus illis sedibus uenit. In sinistra eius diuitiae et gloria, in dextera longiturnitas uitae . Horum omnium aeterna in coelis affluentia suppetebat, sed paupertas non inueniebatur in eis. Porro in terris abundabat et superabundabat haec species, et nesciebat homo pretium eius. Hanc itaque Dei Filius concupiscens descendit, ut eam eligat sibi, et nobis quoque sua aestimatione faciat pretiosam. Adorna thalamum tuum, Sion; sed humilitate, sed paupertate. In his enim pannis complacet sibi, et Maria testimonium perhibente, his sericis delectatur inuolui. Abominationes Aegyptiorum immola Deo tuo.
Considera denique quod in Bethlehem Iudae nascitur, et sollicitus esto quomodo Bethlehem Iudae inueniaris; et iam ne in te quidem suscipi dedignatur. Bethlehem quippe domum panis, Iuda sonat confessionem. Tu ergo si diuini uerbi pabulo repleas animam tuam, fideliterque, etsi non digna, certe quanta potes deuotione suscipias panem illum qui de coelo descendit, et dat uitam mundo, Dominicum uidelicet corpus Iesu, ut ueterem utrem corporis tui noua illa resurrectionis caro reficiat et sustineat, quatenus nouum quod intus est uinum, hoc solidatus glutino, ualeat continere: si denique ex fide uiuas, et nequaquam gemere oporteat, quia oblitus sis comedere panem tuum: Bethlehem factus es, dignus plane susceptione Dominica, si tamen confessio non defuerit. Sit proinde Iudaea sanctificatio tua: confessionem et decorem induere, quam maxime stolam in ministris suis Christus acceptat. Denique breuiter tibi utrumque commendat Apostolus: Corde, inquiens, creditur ad iustitiam, ore autem confessio fit ad salutem : Iustitia siquidem in corde, panis in domo. Est enim iustitia panis. Et, Beati qui esuriunt et sitiunt iustitiam, quoniam ipsi saturabuntur . Sit ergo in corde iustitia, et iustitia quae ex fide est. Haec enim sola habet gloriam apud Deum. Sit etiam in ore confessio ad salutem: et securus iam suscipe eum qui in Bethlehem Iudae nascitur, Iesum Christum Filium Dei.
Click or tap any word for its parse and dictionary entry.
Text: Perseus Digital Library, licensed CC BY-SA. Dictionary: Lewis & Short (Perseus, CC BY-SA). Morphology: LatinCy — machine parsing, corrected against the AGDT & PROIEL treebanks and Morpheus.