Ancient Library
The Greek and Latin classics — every word parsed, every form defined

Bernard of Clairvaux, Saint: Sermones super Psalmum Qui Habitat

Library › Latin: Early Christian Writings › Sermones super Psalmum Qui Habitat

This series of seventeen sermons with a preface by Bernard of Clairvaux (1090–1153), abbot of Clairvaux, comments verse by verse on Psalm 90 (91 in modern numbering), “Qui habitat in adjutorio Altissimi,” which was sung during Lent. The preface opens with Bernard’s compassion for the labours of his monks, worn by fasts, work and vigils, and he offers them the consolation of the psalm instead of a bodily relief that would diminish their penance. Each sermon then treats one or more verses in order.

The series is Bernard’s most extended commentary on a single psalm and one of the most coherent of his sermon collections. It teaches hope and trust in God’s protection amid temptation, and one sermon, on the verse “Angelis suis mandavit de te,” contains his well-known teaching on the guardianship of angels. The sermons were widely copied in the Middle Ages and give a clear picture of the Lenten observance at Clairvaux and of Bernard’s spiritual direction of his community.

About this edition. The Latin text comes from Corpus Corporum, the Latin text repository of the University of Zurich (edition: Jacques-Paul Migne, Patrologia Latina, vol. 183, Parisiis 1854), reused with attribution for non-commercial purposes (CC BY-NC-SA). Every word has been analyzed with LatinCy, a neural language model for Latin — click or tap any word for its dictionary form, part of speech, and complete morphology, together with the full entry from Lewis & Short’s A Latin Dictionary.

Latin · Early Christian Writings
Sermones super Psalmum Qui Habitat
Bernard of Clairvaux, Saint · Praefatio · every word parsed
BookPraefatioSermo I. De versu primo, « Qui habitat in adjutorio Altissimi, in protectione…Sermo II. De versu secundo, « Dicet Domino: Susceptor meus es tu, » etcSermo III. De versu tertio, « Deus meus, sperabo in cum. Quoniam ipse…Sermo IV. De versu quarto, « Scapulis suis obumbrabit tibi, » etcSermo V. De versu quinto, « Scuto circumdabit te veritas ejus. »Sermo VI. De altera parte versus quinti, « Non timebis a timore nocturno: »…Sermo VII. De versu septimo, « Cadent a latere tuo mille, et decem millia a…Sermo VIII De versu octavo, « Verumtamen oculis tuis considerabis, et…Sermo IX. De versu nono, « Quoniam tu es, Domine, spes mea; altissimum…Sermo X. De versu decimo, « Non accedet ad te malum, et flagellum non…Sermo XI. De versu undecimo, « Quoniam angelis suis mandavit de te ut…Sermo XII. De versu undecimo. « Quoniam angelis suis mandavit de te, » etc…Sermo XIII. De versu duodecimo, « In manibus portabunt te, » etcSermo XIV. De versu decimo tertio, « Super aspidem et basiliscum ambulabis, »…Sermo XV. De versu decimo quarto, « Quoniam in me speravit, liberabo eum…Sermo XVI. De versu decimo sexto, « Clamavit ad me, et ego exaudiam eum, » etcSermo XVII. De versu decimo septimo, « Longitudine dierum replebo eum, » etc
1
Considero labores uestros, fratres, non sine magno miserationis affectu. Quaero consolationem quam exhibere possim, et corporalis occurrit; sed ea non prodest quidquam, magis et obesse plurimum potest. Siquidem modica sementis detractio, non modicum messis est detrimentum: et si poenitentia uestra minuatur miseratione crudeli, paulatim gemmis corona uestra priuatur. Quid tamen agimus? ubi prophetae farinula? Siquidem mors in olla est; et mortificamini tota die in ieiuniis multis, in laboribus frequenter, in uigiliis supra modum, praeter ea quae intrinsecus sunt contritio cordium, et multitudo tentationum. Mortificamini, sed propter eum qui mortuus est pro uobis. Quod si abundat tribulatio uestra pro eo, abundabit consolatio uestra per eum, ut in eo delectetur anima, quae in aliis renuit consolari. Apud ipsum namque ipsa quoque tribulatio magna quaedam consolatio poterit inueniri. Nonne enim certum est supra uires humanas, ultra naturam, contra consuetudinem esse quae sustinetis? Alius igitur portat ista, ille sine dubio, qui secundum Apostolum portat omnia uerbo uirtutis suae . Nonne ex hoc iam suo ipsius gladio inimicus perimitur, et magnitudo tribulationis, de qua tentare solebat, ipsa magis tentationes exsuperat, tanquam certissimum diuinae praesentiae argumentum? Quid enim timendum nobis, si adest qui portat omnia? Dominus protector uitae meae, a quo trepidabo? Nam si ambulauero in medio umbrae mortis, non timebo mala, quoniam tu mecum es . Quid est quod totam molem terrae sustinet? et uniuersus orbis cui innititur? Nam si est 828 aliquid quod sustineat caetera, ipsum a quo sustinetur? Non inuenitur nisi uirtutis uerbum omnia portans. Uerbo enim Domini coeli firmati sunt, et spiritu oris eius omnis uirtus eorum .
Propterea, ut sit uobis in uerbo Domini consolatio, maxime his diebus, quibus (sicut omnino dignum est) aliquatenus maior est labor uester; ut confido, non erit inutile tractare uobiscum aliquid de Scripturis sanctis, quod etiam aliqui uestrum rogauerunt. Unde nobis eligendus est psalmus ipse, de quo tentationis occasionem inimicus assumpsit, ut inde confringantur arma maligni, unde sibi usurpare praesumpsit. Propterea nolo uos ignorare, fratres, quoniam manifeste imitatores sunt inimici, quicunque de Scripturis sanctis aliquid non sancte usurpant, et detinent ueritatem Dei in mendacio, sicut solent quandoque nonnulli. Cauete hoc, dilectissimi, quia prorsus diabolicum est, et de parte eius se esse probant qui id faciunt, in suam ipsorum perniciem salutaria scripta peruertere molientes. Sed non modo plus immoror: sufficit, credo, breuiter tetigisse. Iam de ipso, quem elegimus, psalmo aliqua praestante Domino disserere et explanare tentemus.
Click or tap any word for its parse and dictionary entry.
Text: Perseus Digital Library, licensed CC BY-SA. Dictionary: Lewis & Short (Perseus, CC BY-SA). Morphology: LatinCy — machine parsing, corrected against the AGDT & PROIEL treebanks and Morpheus.
Scroll to Top