Library › Latin: Satire & Fable › De Contemptu Mundi
Bernard of Cluny, also called Bernard of Morlaix, a monk of the great Burgundian abbey of Cluny, dedicated this long poem to his abbot Peter the Venerable around the middle of the twelfth century. In three books of nearly three thousand lines it contrasts the joys of the heavenly Jerusalem with the corruption of the present world, denouncing the vices of every class — clergy, monks, lawyers, rulers and women — in a dazzling metre of dactylic hexameters with internal and end rhyme in every line.
De Contemptu Mundi is one of the most celebrated satirical poems of the Latin Middle Ages, admired for its technical virtuosity and its torrential invective. Translations of its opening by J. M. Neale gave English the hymn ‘Jerusalem the Golden’, and its line on Rome surviving only in its name, ‘nomina nuda tenemus’, was adapted by Umberto Eco for the closing words of The Name of the Rose. The poem’s sustained metrical feat has few rivals in medieval Latin.
About this edition. The Latin text comes from The Latin Library, which publishes public-domain texts. Every word has been analyzed with LatinCy, a neural language model for Latin — click or tap any word for its dictionary form, part of speech, and complete morphology, together with the full entry from Lewis & Short’s A Latin Dictionary.
Latin · Satire & Fable
De Contemptu Mundi
Bernard of Cluny · Book 1 · every word parsed
1
Domino et patri suo Petro dignissimo abbati clunacensium fratrum Bernardus eius filius eorum frater inaurem auream unam. Quod ad aures publicas siue ad multorum ora profertur sapientis est correctione accusandum iudicio absoluendum. Opus quippe suum etiam atque etiam retractare auctori gloriam conparat; temere et precipitanter exponere ignominiam. Quo fit ut in alterutram partem omnis scriptor se conferat, et si quidem aliorum prudentium examine stilum suum corrigit, prudentis sibi titulum et nominem et si non querit adquirit. Si uero superbum spirans ferule manum submittere dedignatur non minus fatuitatis quam superbie arguitur, ac propterea nec a rudibus quidem nec ipse nec eius sermo accipitur. Mentior si non etiam Flaccus Oratius ad Pisones suos illos instruendos et ad nos reprimendos qui iuxta illud poetae scribimus indocti doctique poemata passim, mentior, inquam, si non et Flaccus in arte poetica idem quod ego consentit; quippe ibi precipit ut scriptum quod non multa dies et multa litura cohercuit atque perfectum decies non castigauit ad unguem, nonum prematur in annum. Ceterum imprudentes immo impudentes quique sua inuenta, sua passim scripta et efferunt et inferunt, qui "semper discentes et nunquam ad scientiam peruenientes," dum alienum iudicium reprobant contenti suo aliquid scire putant. Et quoniam ipsi sibi magistri ipsi auditores sunt, et in ingeniolis suis gloriantes confidunt, aliena quidem dicta uel nullius uel parui sua uero magni faciunt. At contra sapientis et docti sunt cum doctorum eloquiis sua conferre, in illis et cum illis et ab illis scribendi formam modumque addiscere, et tum sensuum tum uerborum ipsorum positionem emulari sequi structuram. Moris nimirum est omni erudito sua maiorum iudicio studia si diligentiori egent lima, elimare, si ornatu, expolire, si emendatione, corrigere. Si nullo horum tum demum legenda absoluere. Haec ego considerans opus subiectum quod de mundi contemptu dactilico metro paraui et peroraui uestre auctoritati, pater doctissime, preostendere non neglexi. Non neglexi, inquam, preostendere. Neque enim libera fiducia aut fida libertate promulgandum iudicaui, nisi prius lingua Petri et uere Petri esset approbatum, fauore munitum, iudicio correctum, testimonio roboratum. Quod nudo nomine tantam personam uocauerim rogo nemo mihi succenseat quod tantam laudem geminans inculcauerim nemo adulationi appingat. Scio quia sicut apud male liberas mentes gloria siue laus excidium uirtutis est, sic econtra apud egregias incitamentum. Nec falso a poeta dictum est, "Gloria calcar habet." Studet enim semper liberalis animus quotiens aliquid de se laudis dicitur, ut si non ita est sicut dicitur, sit ita quia dicitur. Nichil uero quisquam absurdum fecerit si uirum bonum et timoratum laudet, quando ei ipsa laus uirtutis materia est. Sed de his satis.
Nunc ad omissum reuertar. Uestrae igitur correctioni, doctissime pater et domine, committendum opusculum de contemptu mundi excogitaui. Scripsi, distinxi, nondum omnino absolutum edidi. Cur autem metri potius tenore quam producta oratione scribere placuerit, si uel alius quis uel etiam uosipse queritis, sic accipite. Nimirum ut poeticis uerbis utar, "aut prodesse uolunt aut delectare poetae aut utrumque, et honesta et idonea dicere uitae." Quippe quod metrico carmine digestum edicitur et libentius auditur et auidius legitur, eoque facilius altae memoriae conmendatur. Quo fit ut dum specie uersuum dum sonoritate uerborum lector allicitur, ad exhibitionem eorum quae uel legerit uel audierit accendatur et accingatur. Et dum uerborum elegantiam considerat efficaciam exerceat. Quare sicut in metro plurimum decoris est, sic in decore plurima utilitas, alterutrumque horum duorum pendet ex altero. Quod uideri perfacile est. Si enim lector in illo delectatur consequenter et in isto. Etenim qui sollicitus contemplatur uerborum speciem, sepe sollicitior amplectitur ipsarum rerum frugem. Hinc est quod poete omnia, aut pene omnia, quae scripserunt metrice scripserunt; metrica ut ita dicam cantione scripta emiserunt, scilicet id uel maxime attendentes, ut quae minus poterant plano sermone digesta, metrico depicta grata redderent. Hinc quoque accedit quod et ipsum (sicut patres perhibent) psalterium lirici conposuere pedes. Pretereo quod plurimae testamenti paginae quibus enumerandis supersedeo; ob superius datam rationem in metro emissae sunt, non in metrum transmissae. Nam in tempore reuelatae gratiae, iam fide, iam euangelio, iam crucifixo nostro Iesu ubique gentium regnante, eo processit uersificatoriae artis gratia ut quidam catholicorum non timuerunt maiestatem quoque euangelicae paginae in spondeum dactilumque transmittere. Sic igitur et ego horum quos emulor Dei emulatione stilum imitatus; et si non ualui quantam illi uel in hoc uel in aliis exercitiis scientiam assequi, sequi tamen et uolui et ualui et secutus sum. Nam quia inter contemporaneos meos fama bene uersificandi mihi licet immerito circumuolabat, et uicia perditorum uix aliquis aut nullus uiua uoce nedum litterali reprehendebat, concaluit cor meum intra me; cumque in meditatione mea non paucos dies et noctes exardesceret ignis zeli, tandem accinxi me, et locutus sum in lingua mea quod animo conceptum diu celaueram apud me. Quippe ego sepe ab sponso audieram, sed non exaudieram, "Sonet uox tua in auribus meis." Et mihi iterum a dilecto clamabatur, "Aperi mihi soror mea." Quid igitur? Surrexi ut aperirem dilecto meo, et dixi, "Domine ut cor meum cogitet ut stilus scribat ut os annuntiet laudem tuam, infunde et cordi et stilo et ori meo gratiam tuam." Et dixit mihi Dominus, "Aperi os tuum et ego adinplebo illud." Aperui igitur os meum, quod inplerit Dominus spiritu sapientiae et intellectus, ut per illam uera, per istum perspicua dicerem. Non ego arroganter sed omnino humiliter affirmauerim quia non spiritus sapientiae et intellectus mihi affuisset et affluxisset, tam difficili metro tam longum opus contexere non sustinuissem. Id enim genus metri, tum dactilum continuum exceptis finalibus trocheo uel spondeo, tum etiam sonoritatem leonicam seruans ob sui difficultatem iam pene ne dicam penitus obsoleuit. Denique Hildebertus de Lauardino, qui ob scientiae prerogatiuam prius in episcopum post in metropolitanum promotus est, et Wilchardus Lugdunensis canonicus, uersificatores praestantissimi quam pauca in hoc metrum contulerint palam est. Quorum Hildebertus dum illam beatam peccatricem Mariam (loquor Egyptiam) exametris commendaret hoc metro quattuor tantum colorauit uersus; Wilchardus uero plus minus triginta in sua illa contra quosdam satyra. Quorsum haec? Ut illud scilicet intelligatur quod non nisi Deo cooperante et sermonem confirmante tres libellos eo scripsi metro quo illi paucos immo paucissimos scripserunt uersus. Et haec pace illorum dicta sint. Iam uero uestri examinis censurae, pater doctissime, meditata nostra exhibeo, et obedientiam uobis uelut inaurem unam auream offero. Ante hos enim dies cum essetis Nogenti et aliquam opusculorum nostrorum acceptione uestra dignatus fuissetis, hoc etiam quia et de hoc apud uos mentionem induxeram uobis oblatum iri percepisti. Quod quia tunc non potui, non enim ad manum habebam, nunc tribus libellis discretum uobis exhibeo; et hic correctionem uestram, si necesse fuerit, peto. Nec ab re est succincte praelibare quam cuique libro materiam indiderim. In primo namque de contemptu mundi disputatum est. In duobus subiectis tam materiei quam intentionis una facies respondet; quia et materia est mihi uiciorum reprehensio et a uiciis reuocare intentio. Quae scribere quid utilitatis pariat, quid honesti neminem latet. Quid multa? Opus nostrum qualecumque uobis, pater, assignaui; assignatum scripsi. Scriptum Deo fautore, uel mittam absens uel offeram praesens. Accipiat ergo gratanter gratiosus pater scriptum filii, magister discipuli, dominus serui; teste enim conscientia mea fidenter audeo dicere et dico quia sum uobis filius, non adulterinus. Sum uobis discipulus, non alienus. Sum uobis seruus, non seruilis. Quid uos michi? Immo et ego uobis? Plane, uos eritis mihi in patrem et ego uobis in filium. De cetero, Deus pacis et dilectionis uos et uestros in pace in idipsum conseruet pater uenerande. Amen.
LIBER PRIMUS
Hora nouissima, tempora pessima sunt — uigilemus.
5
Ecce minaciter imminet arbiter ille supremus.
Imminet imminet ut mala terminet, aequa coronet,
Recta remuneret, anxia liberet, aethera donet.
Auferat aspera duraque pondera mentis onustae,
Sobria muniat, improba puniat, utraque iuste.
10
Ille piissimus, ille grauissimus ecce uenit rex.
Surgat homo reus; instat homo deus, a patre iudex.
Surgite, currite simplice tramite, quique potestis;
Rex uenit ocius ipseque conscius, ipseque testis.
Dum licet, impia, dum uacat, omnia fluxa lauentur,
15
Detur egentibus, alta parantibus ima parentur.
Imminet arbiter ille fideliter expositurus,
Quae dabit aut dedit; ad bona lux redit, ad mala durus.
Qui modo spernitur, ille uidebitur imperiosus,
Intolerabilis, irreuocabilis ac animosus.
20
Agmina sobria dextra, nefaria laeua tenebit,
Hinc reprobabilis ordo, probabilis inde manebit.
Hinc chorus impius indeque sobrius, audiet, "Ite
Ite manus rea; grex meus in mea regna uenite."
Ibit in aethera concio dextera, praeduce Christo.
25
Perdita crimine, planget in ordine turba sinistro
Crimine perdita, crimine debita, turba gehennae.
Stat modo, tunc ruet, hic stat, ibi luet acta perenne.
Tunc sacra concio sacra creatio percipietis,
Perpetualia, credite, gaudia, qui modo fletis.
30
Grex renouabitur ac remouebitur a grege latro;
A ueteri nouus, a reprobro probus, albus ab atro,
Hostis ab ausibus, agnus ab hostibus, haedus ab agnis,
Pauperioribus astra petentibus, ima tyrannis.
Cedet ad aethera, qui flet; ad infera qui male gaudet.
35
Carnea gaudia, mens luet ebria, sobria plaudet.
Denique montibus altior omnibus ultimus ignis
Surget inertibus ima tenentibus, astra benignis.
Flammaque libera surget in aera, surget ad astra,
Diruet atria, regna, suburbia, moenia, castra.
40
Excoquet omnia sorde fluentia nunc elementa
Reddet et omnia luce nitentia, iam lue dempta.
Mundus habebitur atque nouabitur ipse, sed alter,
Alter imagine, non et origine; non ibi pauper,
Non ibi debilis aut homo flebilis, aut furor aut lis,
45
Aut cibus aut cocus aut Uenus aut iocus aut tumor aut uis.
Terra nouabitur et reparabitur orbis imago,
Quam modo polluit, obtinet, obruit una uorago.
Terra patrum gerit ossa; dehinc erit ut paradisus;
Amplius, ut solet, incola non colet hanc, boue nisus.
50
Non erit amplius aeris istius ista figura,
Sed niue, nubibus igne, tonitribus, imbreque pura.
Solis et orbita lunaque concita tunc sita stabunt,
Astra, polus, mare circuitum dare non properabunt.
Omnia sidera coelica dextera clarificabit,
55
Sideribus dupla lux, tibi septupla sol radiabit.
Gens pia flens modo, tunc ita quomodo sol renitebit,
Doctaque pectora pulchraque corpora prorsus habebit,
Pulchra, citissima, fortia, libera, deliciosa,
Sana, uigentia iamque carentia morte perosa.
60
Absolon indecor esset ibi decor, et coma nec non
Pes piger Asahel et manus Israel, arida Samson.
Nullaque Caesaris inscia comparis illa facultas,
Et Salomonia nulla potentia, nulla uoluptas.
Non Moyses ibi sana daret sibi lumina, dentes,
65
Matusalas breue uiueret, haec bene quaerite mentes.
Quaerite, quaerite, quaerere surgite gaudia pura,
Gaudia stantia, non pereuntia, nec peritura.
Nonne patentia fert latro gaudia de cruce flenda,
Raptus ad afflua regna uel ardua sceptra regenda?
70
Sunt sua tristia nullaue gaudia iuncta supernis
Confer eis, ca nil fore terrea gaudia cernis.
Illa uidebimus, illa tenebimus, illa sciemus,
Gaudia coelica, qui modo lubrica singula flemus.
Omnibus omnia clausa patentia perspicientur:
75
Membraque singula quomodo lumina constituentur.
Lumina sobria, clausa per omnia sicut aperta
Aspicient ibi, quippe Deus sibi uisio certa.
Ora uidebimus et penetrabimus abdita nostra
Nilque uerbere; probra patescere flendo reposta.
80
Ille sciet tua crimina, tu sua, nilque pudebit.
Gratia gratior hinc, manus altior illa patebit.
Quo magis effera sunt tua uulnera, siue querela,
Tanto probatior et manifestior illa medela.
Clausa uel omnia tunc dbi peruia, nil erit obstans.
85
Scis bona fingere, plura lucrabere, uox mea constans,
Orbeque fortior, ibis et ocior alite uisu,
Fortis habebere secula uertere uel sine nisu.
Par superis eris, actibus hos geris, arte sequeris,
Et patris illius, O sonus hic pius! ore frueris;
90
Stans super aethera, sub nigra Tartara tuto uidebis,
Moesta, molestaque, flenda timendaque nulla timebis.
Turba nefaria perdita gaudia nunc procul ante
Iudicium uidet; hinc flet et inuidet impia sanctae.
Flet quia plurima stat sibi lacrima, gaudia sanctis.
95
Flet quia decidit illaque perdidit ora tonantis.
Ut reprobam proba sic modo reproba turba beatam
Mutuo conspicit, illaque despicit hanc sibi stratam.
Pulcrior est olor ex merula, color albus ab atro,
Ex gemitu tonus, ex pice nix, bonus ex reprobato.
100
Nec bona filia matre fit anxia, nec patre natus.
Illa stat, haec ruit, hic bona fert, luit ille reatus.
Ut placet aequore nunc tibi cernere ludere pisces,
Sic apud infera nec tua uiscera uisa gemisces.
Curre uir optime, lubrica reprime, praefer honesta,
105
Fletibus angere, flendo merebere coelica festa,
Luce replebere iam sine uespere, iam sine luna;
Lux noua, lux ea lux erit aurea, lux erit una.
Cum sapientia siue potentia patria tradet
Regna patri sua, tunc ad eum tua semita uadet,
110
Tunc noua gloria pectora sobria clarificabit,
Soluet aenigmata ueraque Sabbata continuabit.
Liber ab hostibus et dominantibus ibit Ebraeus,
Liber habebitur et celebrabitur hinc iubilaeus.
Patria luminis inscia turbinis, inscia litis,
115
Ciue replebitur, amplificabitur Israhelitis.
Patria splendida terraque florida, libera spinis,
Danda fidelibus est ibi ciuibus, hic peregrinis.
Tunc erit omnibus inspicientibus ora tonantis
Summa potentia, plena scientia, pax rata sanctis;
120
Pax erit omnibus illa fidelibus, illa beata,
Inresolubilis, inuariabilis, intemerata;
Pax sine crimine, pax sine turbine, pax sine rixa,
Meta laboribus atque tumultibus, anchora fixa.
Pax erit omnibus unica, sed quibus? immaculatis,
125
Pectore mitibus, ordine stantibus, ore sacratis.
Pax ea pax rata, pax superis data, danda modestis,
Plenaqae uocibus atque canoribus atria festis.
Hortus odoribus affluet omnibus hic paradisus,
Plenaque gratia plenaque gaudia, cantica, risus,
130
Plena redemptio, plena refectio, gloria plena,
Ui, lue, luctibus aufugientibus, exule poena.
Nil ibi debile, nil ibi flebile, nil ibi scissum;
Res ibi publica, pax erit unica, pax in idipsum.
Hic furor, hic mala scismata, scandala, pax sine pace;
135
Pax sine litibus et sine luctibus in Sion arce.
O sacra potio, sacra refectio, uisio pacis,
Mentis et unctio, non recreatio uentris edacis.
Hac homo nititur, ambulat, utitur, ergo fruetur.
Pax rata, pax ea spe modo, postea re capietur.
140
Iesus erit pius et decor illius esca beatis,
Pascua mentibus hanc sitientibus ac satiatis.
Et sitiens eris et satiaberis hac dape uitae
In neutro labor; una quies, amor unus utrinque.
Ciuibus aetheris associaberis, aduena ciuis.
145
Hic tuba, pax ibi, uita manens tibi qui bene uiuis.
Hic erit omnibus una fidelibus ultima coena.
Tunc cumulabitur atque replebitur illa sagena.
Denique piscibus integra pluribus, integra magnis
Glorificabitur, hic remouebitur anguis ab agnis,
150
Scissa ruentibus, integra stantibus integritate.
Inde cremabitur, hinc solidabitur, O Deus a te,
Gens noua, grex nouus, et numerus bonus ille bonorum
Ierusalem petet; hic dat, ibi metet ordo piorum.
Grex erit inclytus hoc patre praeditus, hoc duce nixus,
155
Qui tulit omnia sanguine noxia, rex crucifixus.
Grex sacer ordine, splendidus agmine, lumine plenus,
Uiuet eo duce, qui tulit in cruce, rex Nasarenus.
Pastus odoribus interioribus, atque superno
Nectare dulcia protrahet ocia perpete uerno.
160
Per sacra lilia, perque uirentia germina florum
Exspaciabitur ac modulabitur ordo piorum,
Pectora plausibus atque canoribus ora parabit,
Dum sua crimina lapsaque pristina stans memorabit.
Quo fuit amplior error, iniquior actio mentis,
165
Laus erit amplior, hymnus et altior hanc abolentis,
Unica cantio; tunc miseratio plena tonantis.
Laus erit unica pro stipe coelica praemia dantis,
Pro stipe praemia, pro cruce gaudia, pro nece uita;
Illa tenebitur, unde replebitur Israhelita.
170
Hic breue uiuitur, hic breue plangitur, hic breue fletur.
Non breue uiuere, non breue plangere, retribuetur.
O retributio, stat breuis actio, uita perennis;
O retributio, coelica mansio stat lue plenis.
Quid datur? Et quibus? Aether egentibus et cruce dignis,
175
Sidera uermibus, optima sontibus, astra malignis.
Coelica gratia luminis omnia non modo donat,
Sed super aethera suscipe uiscera tanta coronat.
Omnibus unica coelica gratia retribuetur,
Omnibus omnibus ulcera flentibus accipietur.
180
Tunc rosa sanguine, lilia uirgine mente micabunt,
Gaudia maxima te pia lacrima te recreabunt.
Nunc tibi tristia, tunc tibi gaudia, gaudia quanta,
Uox nequit edere, lumina cernere, tangere planta.
Post nigra, post mala, post fera scandala quae caro praestat,
185
Absque nigredine lux, sine turbine pax tibi restat.
Sunt modo proelia, postmodo praemia, qualia? plena,
Plena refectio nullaque passio, nullaque poena.
Spe modo uiuitur, et Sion angitur a Babylone;
Nunc tribulatio, tunc recreatio, sceptra, coronae.
190
Ergo Rachel Lea tunc patriae uia, Martha Mariae,
Ira Saul Dauid, Assyrii Iudith, Achab Eliae
Cedet, et omnia mitibus obuia, spes speciei,
Semina fructibus et sonus actibus, umbra diei.
Qui modo creditur, ipse uidebitur atque scietur,
195
Ipse uidentibus atque scientibus attribuetur.
Plena refectio, tunc pia uisio, uisio Iesu;
Hunc speculabitur, hoc satiabitur Israel esu,
Hoc satiabitur, huic sociabitur in Sion arce.
O bone Rex, ibi nullus eget tibi dicere, "Parce."
200
Cor miserabile, corpus inutile non erit ultra,
Nulla cadauera nullaque funera, nulla sepulcra;
Quodque beatius est, mala longius omnia fient.
Ob tua crimina, iam tua lumina non madefient,
Flendaque gaudia blandaque praelia carnis abibunt.
205
Fraus, probra, iurgia, quid moror? omnia praua peribunt,
Nulla grauamina, iam cruciamina nulla timebis:
Nulla nefaria, nulla nocentia, nil graue flebis.
Quae cruce se terit, haec caro flos erit, haecque fauilla
Non erit amplius, unde sit anxius ille uel illa.
210
Nec stipe pascere, nec prece flectere, quem quis egebit,
Nec lue perditus aut nece territus aut cruce flebit.
Flendo merebere gaudia sumere, sumere uitam
Nec stipe, nec prece, nec lue, nec nece, nec cruce tritam.
Coelica copia, coelica gloria compatefiet,
215
Lux noua mentibus, et Deus omnibus omnia fiet.
Gens bene uiuida uitaque florida, fons Dauid undans
Lux erit aurea, terraque lactea, melle redundans.
Lux ea uespere, gens lue funere uita carebit.
Iesus habebitur, ipse tenebitur, ipse tenebit.
220
Lux erit illius, illius unius esca benignis,
Absque cibo cibus his proprie quibus est cor ut ignis.
Hunc speculabimur, et saturabimur hunc speculando,
Cum chorus infimus, astra replebimus agmine sancto.
Spe modo nitimur, ubere pascimur hic, ibi pane.
225
Nox mala plurima dat, dabit intima gaudia mane,
Gaudia passio, regna redemptio, crux sacra portum,
Lacrima plaudere, poena quiescere, terminus ortum,
Iesus amantibus afferet omnibus alta trophaea;
Iesus amabitur atque uidebitur in Galilaea.
230
Mane uidebitur, umbra fugabitur, ordo patebit,
Mane nitens erit, et bona qui gerit ille nitebit.
Tunc pia sentiet auris et audiet, "Ecce tuus Rex.
Ecce Deus tuus, ecce decor suus hic stat, abit lex."
Pars mea, Rex meus, in proprio Deus ipse decore
235
Uisus amabitur, atque uidebitur auctor in ore.
Tunc Iacob Israel, et Lea tunc Rachel efficietur.
Tunc Sion atria pulchraque patria perficietur.
O bona patria, lumina sobria te speculantur,
Ad tua nomina, sobria lumina collacrimantur;
240
Est tua mentio pectoris unctio, cura doloris,
Concipientibus aethera mentibus ignis amoris.
Tu locus unicus illeque coelicus es Paradisus.
Non ibi lacrima, sed placidissima gaudia, risus.
Est ibi consita laurus et insita cedrus hysopo;
245
Sunt radiantia iaspide moenia, clara pyropo.
Hinc tibi sardius, inde topazius, hinc amethystus;
Est tua fabrica concio coelica, gemmaque Christus,
Lux tua mors crucis, atque caro ducis est crucifixi.
Laus, benedictio, coniubilatio personat ipsi.
250
Dos tibi florida gemmaque lucida Rex Nasarenus,
Iesus homo–Deus, annulus aureus, hortus amoenus,
Ianua, ianitor, ipseque portitor ipseque portus.
Ipse salutifer est tibi lucifer, arrha–uir, ortus.
Tu sine littore, tu sine tempore, fons modo riuus,
255
Dulce bonis sapis, estque tibi lapis undique uiuus.
Ipse tuus Deus et lapis aureus est tibi murus,
Inuiolabilis, insuperabilis, haud ruiturus.
Est tibi laurea, dos datur aurea, sponsa decora,
Primaque principis oscula suscipis; inspicis ora,
260
Candida lilia uiua monilia sunt tibi sponsa;
Agnus adest tibi sponsus, ades sibi tu speciosa;
Pax tua praemia conditor atria, crux sacra portae,
Ars tua plaudere, munera uiuere iam sine morte.
Tota negocia cantica dulcia, dulce sonare,
265
Tam mala debita, quam bona praebita coniubilare.
Sors tua gaudia sine carentia, nil dare triste,
Lex tua psallere, "gloria" dicere, "Laus tibi Christe."
Urbs Sion urbs bona, patria consona, patria lucis,
Ad tua gaudia corda soles pia ducere dulcis.
270
Ierusalem, pia patria, non uia, pulcra platea,
Ad tua munera fit uia dextera Pythagoraea.
Urbs Sion aurea, patria lactea, ciue decora,
Omne cor obruis, omnibus obstruis et cor et ora.
Nescio, nescio quae iubilatio, lux tibi qualis,
275
Quam socialia gaudia, gloria quam specialis.
Laude studens ea tollere mens mea, uicta fatiscit.
O bona gloria, uincor in omnia laus tua uicit.
Sunt Sion atria coniubilantia, martyre plena,
Ciue micantia, principe stantia, luce serena.
280
Sunt ibi pascua mitibus afflua praestita sanctis.
Regis ibi thronus agminis et sonus est epulantis,
Gens duce splendida, concio candida uestibus albis;
Sunt sine fletibus in Sion aedibus, aedibus almis.
Sunt sine crimine, sunt sine turbine, sunt sine lite,
285
In Sion arcibus editioribus Israhelitae.
Pax ibi florida, pascua uiuida, uiua medulla;
Nulla molestia, nulla tragoedia, lacrima nulla.
O sacra potio, sacra refectio, pax animarum;
O pius, O bonus, O placidus sonus, hymnus earum.
290
Sufficiens cibus est Deus omnibus ipse redemptis,
Plena refectio propria uisio Cunctipotentis.
Eius habent satis, his tamen est sitis eius anhela,
Absque doloribus, absque laboribus, absque querela.
Huic magis, huic minus, ille patens sinus est deitatis,
295
Plurima mansio stat, retributio plurima patris.
Luna minoribus ante fit ignibus et sibi Phoebus,
Praeest ea noctibus hiique fretantibus, ille diebus.
Cernis in aethere plus renitescere sidere sidus;
Sic mediocria summaque praemia credito fidus.
300
Urbs Sion inclyta, gloria debita glorificandis,
Tu bona uisibus interioribus intima pandis,
Intima lumina, mentis acumina te speculantur,
Pectora flammea, spe modo, postea sorte lucrantur.
Urbs Sion unica, mansio mystica condita caelo,
305
Nunc tibi gaudeo, nunc mihi lugeo, tristor, anhelo.
Te, quia corpore non queo, pectore saepe penetro;
Sed caro terrea terraque carnea, mox cado retro.
Nemo retexere, nemoque promere sustinet ore,
Quo tua moenia, quo capitolia plena nitore;
310
Id queo dicere, quomodo tangere pollice coelum,
Ut mare currere, sicut in aere figere telum.
Opprimit omne cor ille tuus decor, O Sion, O Pax;
Urbs sine tempore, nulla potest fore laus tibi mendax.
O noua mansio, te pia concio, gens pia munit,
315
Prouehit, excitat, auget, identitat efficit, unit.
Te Deus expolit, angelus excolit, incolit ordo,
Cui cibus additur, et sonus editur a decachordo;
Florida uatibus, aurea patribus es duodenis,
Clara fidelibus esurientibus hic, ibi plenis;
320
Sunt tibi lilia, pura cubilia uirginitatis,
Est rosa sanguine, purpura lumine sobrietatis;
Teque patrum chorus ornat, et est torus immaculatus,
Sacraque uictima sacraque lacrima, poena reatus.
Rex tibi praesidet et tua possidet atria magnus,
325
Qui patris unicus est leo mysticus, et tamen agnus.
Rex tibi filius unicus illius ille Mariae,
Stirps sacra uirginis, auctor originis osque Sophiae.
Hic sapientia linguaque patria, patria dextra.
Continet arbiter omnia sub, super, intus et extra,
330
Astra regit Deus, astra cinis meus audet in illo,
Qui quasi propria continet omnia facta pugillo.
Cum patre filius atque paraclitus aequus utrique,
Omnia continet, omnibus eminet, omnis ubique.
Hunc bene quaerimus, ergo uidebimus, immo uidemus.
335
Hunc speculabimur, hoc satiabimur, hunc sitiemus.
Cernere iugiter atque perenniter ora tonantis
Dat lucra iugia, perpetualia, dat lucra sanctis.
O sine luxibus, O sine luctibus, O sine lite,
Splendida curia, florida patria, patria uitae,
340
Urbs Sion inclyta, patria condita littore tuto,
Te peto, te colo, te flagro, te uolo, canto, saluto.
Nec meritis peto, nam meritis meto morte perire,
Nec reticens tego, quod meritis ego filius irae;
Uita quidem mea, uita nimis rea, mortua uita,
345
Quippe reatibus exitialibus, obruta, trita.
Spe tamen ambulo, praemia postulo, speque fideque,
Illa perennia postulo praemia nocte dieque.
Me Pater optimus atque piissimus ille creauit,
In lue pertulit, ex lue sustulit, a lue lauit.
350
Spes mihi plurima, spes ualidissima stat, stet in ipso,
Qui sua lumina post tua crimina praebet abysso.
Dum sua suppleo robora, gaudeo; dum mea, ploro,
Cum sibi gaudeo, tum mihi defleo, flere laboro.
Dum sua cogito uiscera, suscito gaudia cordis;
355
Dum mea sordida, mens iacet algida, conscia sordis.
Magna potentia, maxima gratia laxet iniquo
Magna piacula, maxima uincula daemone uicto,
Gratia coelica sustinet unica totius orbis
Parcere sordibus interioribus, unctio morbis;
360
Diluit omnia, coelica gratia, fons Dauid undans
Omnia diluit, omnibus affluit, omnia mundans.
O pia gratia, celsa palatia cernere praesta,
Ut uideam bona festaque consona, coelica festa.
Non animo coquar aut sequar aut loquar omne profanum;
365
Iungar habentibus aethera ciuibus, et sequar agnum.
Sim lue pectoris intro carens, foris hoste, labore,
Frigore, grandine, carne, libidine, morte, timore.
O sine crimine uel sine turbine, patria coeli,
Te reus ardeo (plus loquar audeo mente fideli)
370
O mea spes, mea tu Sion aurea, clarior auro,
Agmine splendida, stans duce, florida perpete lauro.
O bona patria, num tua gaudia teque uidebo?
O bona patria, num tua praemia plena tenebo?
Dic mihi, flagito, uerbaque reddito, dicque, "Uidebis."
375
Spem solidam gero; remne tenens ero? Dic: "Retinebis."
Plaude, cinis meus, est tua pars Deus, eius es et sis.
Rex tuus est tua portio, tu sua; ne sibi desis.
Mens mea, mens rea, non tibi pars ea iam rapietur;
Est tibi lacrima pars erit optima, posce, feretur
380
Optima portio, plena refectio, pax rata mentis,
Uisio numinis oraque luminis omnipotentis.
Huic sitis intima sanctaque lacrima spirat, anhelat,
Flendo fit hostia, flet sua noxia, flendoque uelat,
Membra grauans grauat, acta, cor, os lauat et leuat aeque,
385
Despicit extima, pulsat ad intima nocte dieque
Se flet et improbat, angit, agit, probat, est sibi fornax;
Flendo cor excitat atque reclamitat: "O Sion, O Pax."
Est lacrimantibus, esurientibus, exanimatis,
Pneuma, refectio, uiuificatio, uisio Patris.
390
O sacer, O pius, O ter et amplius ille beatus
Cui sua pars Deus; O miser, O reus hac uiduatus.
Omnis et unica gloria coelica, conditor unus,
Muneris est dator, ipse poli sator ipseque munus.
Cor fouet illius, illius unius ora uidere,
395
Agmina cernere, praemia sumere, lumen habere.
Gens pia uocibus, impia gressibus, inuida morum,
Cur male uiuitis et bona perditis illa bonorum?
Gens adamantina, saxea germina, germina dura,
Quid bona spernitis atque requiritis interitura?
400
Gens male prouida turbaque turbida turbine mortis,
Gens foris actibus introque cordibus orba retortis,
Quid retro ceditis illaque spernitis intima dona?
Manna relinquitis atque recurritis ad Pharaona.
Cur ea quaeritis, unde peribitis, unde ruetis?
405
Cur pereuntia fine, ruentia morte tenetis?
Turba theatrica, turba phrenetica, quo properatis?
Quo rea pectora, quo rea corpora praecipitatis?
Quid, rogo, spernitis ante requiritis ire retrorsum?
Perdita gens satis, ad scelus os datis, ad bona dorsum.
410
Fluxa manentibus, obruta stantibus, ultima primis,
Cur homo praeficis altaque despicis, omnis in imis?
Surge, reuertere, tende resurgere, tende reuerti,
Pande reum reus; ultor adest Deus, ultor operti.
Detege uulnera, detege funera quatriduana,
415
Uulnera detege flendoque contege, percute sana;
Gens Babylonia surgite noxia gaudia flere,
Flendo repellere pulsaque tergere, tersa cauere.
Hora nouissima, lux uenit ultima, crimina torrens,
Grata sed effera, blanda sed aspera, clara sed horrens.
420
Imminet ultio, mors, tribulatio, qualis? amara,
Luxque iacentibus euigilantibus horrida clara.
Qui modo sustinet, arbiter imminet ille, sed ille
Uersibus editur atque retexitur ore Sibyllae.
O tremor omnibus igne ruentibus, his quoque coelis.
425
Rex uenit ocius, hunc tremet impius atque fidelis.
Hoc duce praemia, iudice gloria percipietur;
Hoc quoque uindice fraus ruet, indice culpa scietur.
Mitis atrocior, agnus acerbior, alter at idem
Ipse uidebitur et famulabitur aether eidem.
430
Aetheris agmina summaque culmina concutientur;
Aether, humus, mare tunc sonitum dare conspicientur.
Celsa cacumina sunt simul agmina celsa ruenda,
Summa uel infera, sol, mare, sidera concutienda.
Qui modo conticet, ut bene iudicet, ille tonabit;
435
In mala rugiet, in mala saeuiet, in mala stabit.
Blandus amantibus, efferus hostibus aspicietur;
Hinc reuocabilis, intolerabilis inde feretur.
Unius ipsius, his grauis, his pius (O stupor ingens)
Uultus habebitur, his miserebitur, illa refringens.
440
Longanimis, bonus, ille ferens onus hic reproborum,
Tunc mala puniet ipseque muniet acta bonorum.
Hunc meritum teret, hunc pietas feret unica patris,
Nec sibi debita, sed sibi praebita gratia gratis.
Cum uia sordeat, actio langueat una duorum,
445
Hic reprobabitur, ille merebitur alta polorum.
Cum uia lubrica, cum sit et unica causa duobus,
Alter amabitur, alter habebitur hostis et orbus.
Plurima pluribus immo uel omnibus hic fit abyssus,
Quod bene sumitur, hic bene pellitur, ille remissus,
450
Impenetrabilis, irreserabilis, hic labyrinthus.
Nos bona corporis, aspicimus foris; auctor at intus.
Corda Deus pia scit, negat impia, iustus utrisque.
Quisque tremat sibi, gaudeat et tibi, Gratia, quisque.
Quisque scelus fleat atque tremens eat, et tremebundus.
455
Cras ruit ordine, qui stat in agmine nunc quasi mundus.
Omnia qui regit, hos premit, hos legit omnipotens Rex.
Est hominis uia nunc mala, cras pia, nunc rosa, cras fex.
Mox rosa fit rubus, ipseque cras lupus haeret ouili.
Os homo, cor Deus inspicit, est reus huic, bonus illi.
460
Facta tremat sua quisque, Deus, tua uiscera fidat,
Fidat, et impia fedaque gaudia flendo relidat.
Ludite, ludite, corpore sospite, gens Babylonis,
Ludite, cordibus ad bona segnibus, ad mala pronis.
Lux uenit ultima quae procul optima uestra fugabit,
465
Uestra palatia, gazophylacia uestra cremabit.
Rex ueniet pius, et furor ipsius, absque furore,
(O tremor intimus) his rigidissimus, his pius ore.
Uirga ruentibus ordine mentibus, adueniet rex,
Stantibus ordine mitior, et sine uindice iudex.
470
Iudicium tulit esseque pertulit ante Pilatum;
Iustus id exeret, id tulit, inferet id toleratum.
Uirgine rex satus, ipse dator datus, ipse patebit.
Cur morulas paro? Carne satum caro cuncta uidebit.
Turba nefaria cernet et impia quem crucifixit,
475
Cui bene uocibus improperantibus, heu maledixit.
Fructus in horrea tendet, et area discutietur,
Sumet in omnia secula gaudia cui modo fletur.
Gens ruet impia, pars Babylonia nata perire;
Cedet ad aethera pacis, ad infera filius irae.
480
Tunc cumulabitur atque replebitur illa gehenna,
Agmine criminis atque libidinis agmine plena.
Huic ibi mitius, huic erit acrius, hinc fuga nulla.
Deinde remissio siue redemptio non erit ulla.
Hic mala plangite, caetera quaerite, uos genus Euae;
485
Hic dolor utilis, ordo parabilis hic, ibi "Uae, uae".
Fraus ibi uapulat et tumor eiulat, at sine fructu.
Flet petulantia, luget inertia perpete luctu.
Cor uariabile maeret inutile, plorat amarum,
Fit sine se, sine spe, sine nomine gens tenebrarum.
490
Quos Ueneris modo, pessima postmodo flamma gehennae,
Torret, agit, terit, his furit, hos ferit, ultio poenae.
Pectora crimine, membra libidine, torrida torret,
Falsiloquos premit, in tumidos fremit, omnibus horret.
Innouat et necat, integrat et secat, ut moriantur
495
Non morientia corpora, stantia non statuantur,
Frigus ut ardeat, ignis ut algeat, idque petatur
Hunc fugientibus, hunc repetentibus id fugiatur.
Mors ibi plurima, flamma nigerrima, lux tenebrosa,
Singula tangere, non pede paupere, non queo prosa;
500
Ut nequit edere uox, homo prodere laeta bonorum,
Sic nequit edere uox, homo prodere moesta malorum.
Cui dolus est modo, tortio postmodo dura doloris,
Tortio turpia mentis, et impia puniet oris,
Ut flagra scilicet ultio duplicet in mala gesta,
505
Pectora deuoret ossaque perforet intus et extra.
Audiat hoc pius ut stet, et impius ut cito surgat.
Stare timor creat huncque statu beat, hunc lue purgat.
Poena iacentibus inferet auribus ultima sensum,
Ueraque lacrima plectet ad ultima cor reprehensum,
510
Quos scelus alligat hic, ibi colligat ultio plectens,
Mollia mollibus, improbioribus improba nectens.
Nunc leuis actio, tunc ligat ultio sordidiores
Sordidioribus, improbioribus improbiores.
Criminis agmina quomodo sarcina stricta ligantur,
515
Et, quia sunt sine fructificamine, ligna cremantur.
Sunt sine fructibus interioribus, arida ficus,
Ramus inutilis, immo cremabilis, utpote siccus.
Sunt caro terrea terraque carnea, grex reproborum,
Praua creatio, mixta ligatio fasciculorum,
520
Postmodo fletibus, hic modo risibus excipiuntur.
Mortis in ignibus inque doloribus haud moriuntur.
Quantaque crimina sunt, cruciamina tanta malignis;
Cum mala plurima, tum duo pessima frigus et ignis,
Sed neque leuius est neque mitius illud ab isto;
525
Corpora cordaque crux premit, utraque uindice Christo.
Temporis hic focus est ad eum iocus umbraque dictus.
Est leuis ignibus iste perennibus, et quasi pictus.
Hic ita plurimus, hic ita maximus ignis habetur,
Ut neque fluctibus aequoris omnibus opprimeretur.
530
Frigora sunt ea tanta quod ignea sarcina montis
Inde gelasceret; haec mala perferet actio sontis.
Lumina, tempora, frons, labra, pectora, uiscera, mammae,
Os, gula, mentula cruraque pabula sunt ibi flammae.
Flent ibi lumina, flent sua crimina transita pridem,
535
Foetor et horridus, et graue foetidus horror ibidem.
Uisio daemonis illaque Gorgonis ora rigescunt;
Omnibus omnia foeda uel impia facta patescunt.
Gens mala uermibus haud morientibus instimulatur,
Atque draconibus igne flagrantibus excruciatur.
540
Uermis in ignibus ille realibus est ita uiuens,
Sicut in aequore piscis, et haec fore sic, lego scribens,
Crux, flagra, malleus, ignis et igneus est ibi torrens.
O caro, nox ibi densa manet tibi, lumen abhorrens.
Nox simul omnibus est habitantibus in regione
545
Mortis. Homo geme, plange, dole, treme, terrea pone.
Ignea uincula denique singula membra catenant,
Corpora lubrica membraque scaenica uincula frenant.
Stat cruce triplice gens rea, uertice mersa deorsum,
Ora tenet sua dorsa simul sua uersa retrorsum,
550
Sunt super horrida nam lue sordida, crura pedesque,
Inferius caput. Haec mala sunt apud infera certe.
Gens rea, plangite non ego, credite, talia fingo.
Haec noto paucula (non scio singula) plura relinquo.
Sermo ratus meus, ut clibanum Deus ignis iniquos
555
Ponet; id astruit, hos Dauid innuit orbis amicos.
Collige, mens mea, quam grauis est ea flamma furoris:
Hic clibani calet, haud clibanus solet esse caloris.
Uoluito pectore cur clibanus fore dicitur ignis.
Mens pigra, mens uana, disce timens flagra parta malignis.
560
Si mala suggeris hic, ibi redderis ipsa tibi fax,
Ipsa cremans eris, ipsa cremaberis ignea fornax.
Heu lacrimabile, uae miserabile, mens mea clama,
Non ibi lucida, crede, sed horrida, sed nigra flamma,
Quae tamen emicat et mala duplicat igne micante,
565
Nam patet huic tua poena, tibi sua luce nigrante.
Ultio pectora frigore, corpora concremat igne;
Utraque pars ruit in scelus, hoc luit utraque digne,
Quod grauioribus iste reatibus est cruciatus,
Dicit homo–Deus illeque Iob meus, ille probatus.
570
Qui male praeminet ultroque sustinet interiores,
Ut Deus astruit, in tenebras ruit exteriores.
Hic nisi fles, ibi fletus erit tibi denteque stridor.
Fumus ab ignibus hunc cremat editus, hunc grauis algor.
Sana probatio quod cruciatio frigoris, ignis,
575
Sit pereuntibus atque luentibus acta malignis.
Iob quoque pagina, si sacra carmina Iob bene signes,
Hos ait incitus a niue transitus urget ad ignes.
Testis et hic ratus; ergo stili latus est mihi tectum,
Rege, satellite, principe, milite, quod bene septum.
580
Quomodo praemia, sic flagra iugia, regna piorum,
Regna perennia, perpetualia flagra malorum.
His decor amplior, his dolor auctior est sine fine.
Pars habet aethera, perditur altera strata ruinae.
Corpora lubrica, corda tyrannica percruciantur;
585
Frigore grandinis haec, face fulminis illa cremantur.
Arctat, arat, terit, angit, agit, ferit illa gehenna,
Ui, cruce, pondere, frigore, uerbere, perpete poena.
Est ibi, credite, crux sine stipite, mors sine morte,
Uox sine carmine, lux sine lumine, nox sine nocte.
590
Non ibi publicus arbiter Aeacus aut Rhadamanthus;
Non ibi Cerberus aut furor inferus, ultio, planctus.
Non ibi nauita cymbaque praedita uoce Maronis;
Sed quid? adustio, nox, cruciatio, mors Babylonis.
Non tenet Orphea, lex data Typhea fortia lora,
595
Non lapis hic grauis aut lacerans auis interiora.
Poena nigerrima, poena grauissima, poena malorum,
Mens male conscia cordaque noxia, uermis eorum.
Caeditur inuida mens, caro sordida membraque lena,
Perpete uulnere, perpete sulphure, perpete poena.
600
Assur ibi tremit et sua gens gemit, esca draconis;
Post sua lilia perdita, filia flet Babylonis.
Quam male florida, quam sibi fulgida, quam stetit aucta,
Tam modo marcida, tam iacet horrida, tam labefacta.
Est meretrix ea facta sibi dea, plena uenenis;
605
Subdita sordibus extitit, omnibus est quoque poenis.
Dulce mel illius, immo fel ipsius, ore biberunt,
Qui modo lubrica siue uolatica gaudia quaerunt,
Qui pereuntia lucra, ruentia regna, perenni
Anteferunt male, qui fatuo sale sunt sibi pleni.
610
Uina cupidinis atque libidinis illius hausit
Turba nefaria cui Babylonia sidera clausit.
Uertitur alea; quam fuit antea deliciata,
Tam cruciatibus asperioribus est modo strata.
Quid modo noscitur aut fore cernitur illa fauilla?
615
Illa peraruit illaque corruit, et ruit illa.
Illaque Iezabel, illa tonans Babel ore rebelli
Iuit in infera; plaudite sidera, psallite coeli!
Quae male creuerat auctaque dixerat, "Est meus orbis!"
Se quoque perdidit, occidit, occidit in loca mortis.
620
Terra profundior ac tenebrosior est ea terra;
Gens ibi flet rea, sed nimis est ea lacrima sera.
Terra nigredine terraque turbine mortis operta;
Mors ibi plurima certaque lacrima, passio certa.
Illa tragoedia durat in omnia secula, durat,
625
Cum dolor ubera, tortio uiscera, flamma cor urat.
Clamor ibi tacet, horror ibi iacet umbraque mortis;
Fert ibi crimina, fert cruciamina fortia fortis.
Corda potentia sunt patientia flagra potenter.
Ardet edax gula linguaque garrula crapula, uenter,
630
Tortio plurima constat et intima poena malignis,
Plurima tortio, plurima passio, plurimus ignis.
Undat ibi niger ignis et impiger excruciare,
Corda nefaria luxuriantia membra cremare.
Nox mala duplicat et Stygis emicat olla uaporans,
635
Flamma nigerrima torret et intima, nil ibi rorans.
Planctibus insonat, ignibus intonat unda camini;
Non ea tristia, non querimonia subdita fini.
Ignea flumina, nigra uolumina flamma retorquet;
Brumaque torrida flammaque frigida pectora torquet.
640
Uermis edax scatet et puteus patet altus abyssi.
Sunt ibi pectore, sunt ibi corpore quique remissi.
Ludite, uiuite foenore diuite, gens aliena!
Uos caro decipit hic, ibi suscipit illa gehenna.
Non ibi uisio, non ibi mansio luce repleta,
645
Non locus ordinis aulaque luminis aruaque laeta.
O Maro falleris hic ubi conseris arua piorum;
Elysios ibi non reperis tibi, scriptor eorum.
Musa poetica, lingua scholastica, uox theatralis,
Haec quia disseris et male falleris, et male fallis.
650
Fulgurat ignibus haud radiantibus illa gehenna;
Plena nigredine plenaque turbine plenaque poena.
Plena libidinis ac uitiaminis est famulabus,
Exilientibus hinc, recidentibus huc animabus.
Quos uomit hos uorat undique perforat, undique pestes,
655
Uitaque mortibus est uenientibus una superstes.
Uritur inguinis atque libidinis ignis in igne,
Uritur, uritur; ista rependitur ultio digne.
Qui male tollitur hic, ibi plectitur actus ad imum;
Tunc loca pessima, tunc tenet infima, qui modo primum.
660
Qui laniat, capit, excruciat, rapit, hic rapietur,
Dilaniabitur, excruciabitur, arripietur.
Quos modo fictio, tunc premit ultio, quos probra moeror,
Quos Uenus ustio, quos gula tortio, quos lucra terror.
Dum licet auribus haec uigilantibus accipiatis,
665
Qui lucra conditis, in lucra curritis, ad lucra statis.
Gens cita pascere uiscera uiscere carneque carnem,
Qui tumidis satis exiguis datis heu! neque panem.
Est modo Lazarus hic, ibi Tartarus, et gula pridem
Ebria potibus, ebria pastibus ardet ibidem.
670
Diues obit sine spe, sine nomine diues, (egenus
Nomine Lazarus) unde flet inferus, est modo plenus.
Diues aquam petit, esuriens metit ubera plena;
Gratia fletibus, ebrietatibus est modo poena.
Post sua funera diues ad infera, pauper ad astra.
675
Qui flet in ulcere gaudet in aethere, flet gula pasta.
Stillula quaeritur et gula plangitur oraque sicca.
Non data stillula. Cur? quia paruula non data mica.
Qui minus haud dedit ad minimum redit ille petendum.
Ad phialas stetit et fluuium petit haud tribuendum.
680
Gratificans ape uina, dapes dape, uesteque uestes,
Fert sua crimina, fert cruciamina, fert modo pestes.
Flos ruit et decus in Stygium specus, in specus atrum.
Flos quasi flos fuit; enituit, ruit ad cruciatum.
Cui fuerat minus huic Abrahae sinus, huic paradisus;
685
Cui magis ustio, lacrima, tortio poenaque, risus.
Nunc ubi pallia? Nunc ubi prandia? Nunc ubi coena?
Pallia, prandia sunt fugientia; stat sibi poena.
Purpura transiit escaque finiit; ultio restat.
Restat et acriter, immo perenniter illa molestat.
690
Flamma, fames, sitis, ultio diuitis extat egentis,
Pro grue, pro sue, pro dape, pro lue, pro face uentris.
Grus, lepus, ostrea uel caro taurea, iuncta suillae,
Faxque cupidinis, alea criminis et iocus ille,
Maneque prandia, sero cibaria praeterierunt;
695
Luce tyrannica nocteque lubrica facta ruerunt.
Ille uir affluus, ille uir efferus illeque multus
Est apud infera, fert ita littera sacra, sepultus.
Aure capescite, mente recondite talia, dites:
Tollite saucia, ferte iacentia, pascite mites,
700
Hos stipe pascite qui prece diuite uos bene pascant,
Ne uel egentia uel sitientia membra labascant.
Condite mentibus, edite moribus, edite factis,
Quaeque fides pia clamat, amat uia sobrietatis.
Mente reponite, uocibus edite, re date rectum:
705
Sitis egentibus esca, uiantibus atria, tectum.
Uos date uestraque; uult Deus utraque, gaudet utrisque;
Se domino sua pauperibus lucra det bene quisque.
Multa quid astruo? Iam simul instruo uos ego mecum.
Demus egentibus ima gerentibus optima secum.
710
Qui dedit omnia Christus ad ostia nostra gemiscit;
Indiget, eiulat, ultima postulat, "huc date" dicit.
Nemo dat, indiget. Ergo quid? Exiget ipse negatum.
Tollimus ebria gens, modo gaudia, post cruciatum.
Ecce peculia lucraque grandia condis, Auare,
715
Nec numerum geris hic, quia pauperis est numerare.
Impia bestia, cernis ad ostia plangere Christum,
Esurientibus et sitientibus hic modo mixtum.
Hinc tibi Lazarus indeque Tartarus, hic fugis illum.
Pasce, fer, aspice, ne reus abiice corde pusillum.
720
Terrea tu sibi, pauper homo tibi coelica praestat.
Pane Deum dabit; hic obit, hic abit, hic tibi restat.
Terrea gloria, terrea copia plena fauillae.
Gloria corruit et status aruit illius ille.
Audiat auribus interioribus, audiat orbis.
725
Orbis ut orbita uertitur incita turbine mortis;
Praeterit et perit et nebulam gerit orbis amoenum.
Tollitur ocius ipse uel ipsius omne serenum.
Orbis honor leuis est, atomus breuis, et breue festum;
Nil dat amabile, nil amat utile, ridet honestum.
730
Hosteque pectoris hosteque corporis intus et extra,
Horruit aridus, aruit horridus et sua festa.
Orbis amor perit atque suos terit orbis amantes,
Et sua gaudia, gaudia tristia uera putantes.
Euigilabimus an remanebimus in lue mundi,
735
Quem patet ignibus, alluuionibus, hoste retundi?
Quid uaga, quid rea corda colunt ea quae nihil extant,
Quae breue plaudere, non breue plangere, post breue praestant?
Cur caro proximus ignis et intimus hostis amatur?
Carnis amor perit; est rosa, fex erit; ergo spuatur.
740
O caro candida, post breue foetida plenaque fecis,
Flos modo, mox fimus, et fimus infimus, unde tumescis?
O caro carnea iam, modo glarea, postmodo uermis;
Nunc homo, cras humus, istud enim sumus. Unde superbis?
O caro debilis, O cito labilis, O male mollis,
745
Quid petis ardua, quid tibi cornua ferrea tollis?
Quid tibi crapula milleque fercula milleque pastus?
Res lue proflua uiuaque mortua, cur tibi fastus?
Unde superbia? Fex tua gloria; morte remissa.
Fex tua prandia, fex tua gaudia, fex es et ipsa.
750
Quid tibi balnea uestis et aurea? Quid tibi uenter?
Culta licet caro, semper eris caro, nec caro semper.
Post hominem cinis es, caro desinis esse, putrescis.
Uis tibi quantula sit docet urnula massaque fecis.
O caro lactea, nunc rosa, postea sarcina uilis,
755
Flos tibi corruet et rosa defluet haec iuuenilis.
Quae modo florida, cras erit horrida plus loquor, horror,
Horror amantibus horror et hostibus, omnibus horror.
Cras eris horrida, cras eris arida, uilis, amara,
Tu modo candida, tu modo florida, tu caro cara.
760
Tristia replico, defluet illico forma decoris,
Illico defluet, illico corruet, hic nitor oris.
Plurima quid sequor? Illa caro, decor ille peribit,
Haec Uenus, hic calor, ars ea seu ualor ibit, obibit.
Quid caro labilis aut quid inutilis est homo? Coenum.
765
Quid, rogo, carnea gloria? Glarea. Quid rosa? Foenum.
Carnea gloria carnis et omnia, carne uigente,
Sunt quasi stantia, deficientia deficiente.
Cur homo nascitur aut puer editur? Ut moriatur.
Exit in aera, sustinet aspera, migrat, humatur.
770
Glarea labilis, aura uolatilis est homo natus.
Mane stat aggere, nec mora, uespere fertur humatus.
Qui modo flos fuit, in spacio ruit unius horae.
Mox rapitur, licet ingenio micet atque decore.
Fit cinis infimus, ille probissimus et preciosus,
775
Irreparabilis, irreuocabilis, officiosus.
Gleba reconditur atque recluditur hospite tumba.
Laus stat imaginis umbraque nominis, immo nec umbra.
Uir subit Aethera, si bene; Tartara, si male gessit.
Corpus humi iacet, ars perit, os tacet, aura recessit.
780
Fex fit, homo fuit, hunc et amans spuit, horret amatus,
Nosseque denegat, instat ut obtegat ocius artus,
Instat ut efferat, et flet et imperat et parat urnam,
Nec triduum gemit; heu! lacrimam premit ungue diurnam.
Mox feretrum uehit aut feretrum praeit aut subit orans;
785
Denique planctibus exequialibus it quasi plorans.
Flens it, ouans redit; ut tumulo dedit ossa, recessit;
Cessit amor pius, ut manus illius afflua cessit.
Occidit, occidit hic ubi perdidit aes et amicum
Qui sibi riserat; aeris amans erat, O cor iniquum!
790
Ille probissimus, ille potissimus, ille uir, ille,
Ille quid est, precor, illius et decor? urna fauillae.
Pulcher, amabilis, irreparabilis, unicus, aptus
Instar aquae fluit, e medio fugit illico raptus.
Occidit ut pecus et decor et decus omne repente,
795
Et calor et color alget, abit dolor inde iuuentae.
Cur morulas paro? Cara iacens caro, fex es, humaris,
Esse quod es sinis; in cineres cinis extenuaris.
Quid fluitat cibus et gula potibus undat et escis?
Pasta cibis cibus es caro, uermibus, atque putrescis.
800
Est tua cernere pallida funere membra uel ora
Funere pallida, sensibus algida, seque minora.
Flaua uel aurea, quam per eburnea colla rotabas,
Caesaries iacet, et cor et os tacet, unde tonabas.
Lumina uisibus auris et auribus, os caret ore,
805
Nasus odoribus et cor amoribus, ossa calore.
Ad mala pes citus ac oculus situs in muliere
Collaque lactea, brachia cerea computruere.
Cerea brachia tam specialia quam speciosa,
Membraque lubrica continet unica paruaque fossa.
810
Candidus antea dens, labra flammea, flos faciei
Et gena lucida sunt modo putrida, pars saniei.
Nunc ubi pocula, nunc ubi fercula, fercula mille?
Flos ubi primulus et rubicundulus est color ille?
Uox ubi fractior, illecebrosior est ubi risus,
815
Sermoque lubricus atque phreneticus in probra uisus?
Nunc ubi baltheus, annulus aureus, aurea uitta?
Patria nomina nunc ubi culmina sunt proauita?
Rege caro sata uermibus est data factaque uermis;
Regibus edita rebus et obsita, nunc es inermis.
820
Corpus amabile nunc es inutile corpus, et atrum;
Morte resolueris atque cadaueris es simulacrum.
Terrea gloria nunc quasi lilia, cras quasi uentus:
Pulchra fugit modo tempore postmodo morte iuuentus.
Splendida pectora, splendida corpora corpus habentur,
825
Utque senilia sic iuuenilia busta uidentur.
Mox puer interit ut rosa deperit edita uere,
A ualido uigor, eripitur nitor a muliere.
Lyncea lumina mentis acumina si quis haberet,
Fellea dulcia pulchraque turpia, credo, uideret;
830
Corpora candida, pectora uiuida, membra uenusta
Ossaque regia sint modo qualia, consule, busta.
Uociferantia seque minantia busta loquuntur:
"Primus et ultimus, altus et infimus, hic capiuntur."
Est homo res leuis, est homo res breuis, est homo non ens;
835
Est homo glarea terraque terrea mente reponens.
Est homo flosculus atque statunculus est animatus.
Hunc uegetat, fouet, implet, agit, mouet, ad breue flatus.
Hic ubi descrit ossa uir interit, est caro sordens;
Est caro carnibus una uel omnibus amplius horrens;
840
Mortua uilior, aegra remissior, est caro nostra,
Quam caro caetera, sicque cadauera nulla reposta.
Uerme cito scatet atque (satis patet) aegra dehiscit,
Moxque per aspera, per flagra, per fera quaeque fatiscit.
Quod cito morbida, quod cito sordida fiat, omitto;
845
Quod cito putrida, quod cito tabida, dicere uito.
Adde quod horrida morte quod hispida quod fera plus est,
Foetida plus olet, aegra magis dolet, illico pus est.
Non tibi funere siue cadauere de pecuali;
Uel metus ingruit aut febris irruit, ex sociali.
850
Caesus iter secus, inde uir, hinc pecus efflat uterque;
Eius an istius est timor amplius? Eius, aperte.
Non tibi fit metus exanimum pecus aequore prati;
Amplius effera sunt tibi funera fratris humati.
Ossa reuisere uel prope pergere nocte timebis,
855
Cum minime secus exanimum pecus ire pauebis.
Nostra cadauera nostraque funera foetidiora,
Esse relinquitur esseque noscitur, horridiora.
Flatus homo leuis atque uapor breuis, ad breue paret;
Paret et enitet; illico delitet, herba fit, aret.
860
Flens homo nascitur et cito tollitur; efflat, humatur.
Stat breue, mox cadit; est modo, cras abit, hic breue statur.
Turbo leuissimus atque breuissimus est homo flatus.
Ipse laboribus, ipse doloribus est generatus.
Hic caput exerit, emicat, interit, est quasi bulla;
865
Bulla citacius, aura fugacius haud perit ulla.
Est caro terrea terraque carnea, fumus, imago,
Massa putredinis, unda uoraginis, immo uorago.
Dum sibi coelitus influit halitus est rosa, floret;
Cum uapor abfuit, illico corruit, est fimus, horret.
870
Hic homo gignitur ex lue, nascitur ex muliere;
Nuper homo satus est lacrimis datus, hic sibi flere.
Uagit ad ubera, uiuit ad aspera, mors uocat, itur.
Qui modo floruit illico corruit et sepelitur.
Illico labitur, illico tollitur, illico transit.
875
Transit, abit, ruit; hic modicum fuit, hic breue mansit.
Huc cito prodiit, hinc cito transiit, et quasi nunquam
Exstiterit, perit; hic tribulos serit, hic saliuncam.
Hic tribulos petit, hic tribulos metit, hic tribulatur.
Laetitiae fauet et flet, amat, pauet, inde grauatur.
880
Donec homo uiget, affluit, indiget, ut rota currit;
Dat, rapit, it, fremit, opprimitur, premit, uritur, urit.
Urit et uritur, angit et angitur; ad mala crescit.
Gaudet honoribus inque laboribus his requiescit.
Crux sibi plurima qui petit infima summa petendo.
885
Ergo tumultuat, obstrepit, aestuat, haec satagendo.
Ut rota uertitur, ut rosa cernitur, et quasi daret.
Diues eget, tremit, altus ouans gemit, affluus aret.
Denique mortibus undique pluribus excruciatum
Urna furens capit, opprimit et rapit, O graue fatum!
890
Laude superstite, nomine diuite, diues habetur;
Urna putredine, patria nomine tota repletur.
Fama fit, est sonus; hic probus, hic bonus, hic fuit ille
Clarus origine, fortis imagine, plenus Achille.
Fama uirum dabat ipsaque mox labat aret et ipsa,
895
Ad breue florida, post breue marcida, scissa, remissa.
Mox ubi transiit, hic homo desiit esse, uocari.
Haud anima calet, haud animal ualet ergo probari.
Truncus iners iacet, ille modo tacet; ante tonabat.
Fex iacet horrida, qui rosa florida culmine stabat.
900
Uita uolubilis, immo uolatilis est quasi punctum,
Quod geometrica dat tibi fabrica, quam cito sumptum!
Mors uia maxima, mors patet ultima linea rerum,
Quo pede testea calcat et aurea; nil sibi serum.
Imminet omnibus, hinc famulantibus, inde tyrannis.
905
Irruit ocius, unica totius est uia carnis.
Socrate doctior, Hercule fortior, a triduana
Febre resoluitur, indeque noscitur omnia uana.
Uanaque uiuere uanaque currere, sole sub isto.
Omnia perspice, denique codice scito magistro.
910
Ecce patentibus ad mala uisibus, ad bona caecis,
Igniculus febris est tibi funebris; unde tumescis?
Quid tibi roboris? illius Hectoris, illius ossa,
Quae minus eminet, unica continet arctaque fossa.
Quid tibi grammatis? arida Socratis ossa tenentur.
915
Uox animae Plato, iusticiae Cato, puluis habentur.
Quid tibi faminis? illa Demosthenis et Ciceronis
Lingua peraruit, aura superfluit artis et oris.
Quid tibi sanguinis est uel originis? et Fabiorum
Stirps ruit ardua turbaque mortua fluxit eorum.
920
Te decor extulit, Absalon; abstulit ultio duplex.
Fex caro lactea, redditur aurea caesaries fex.
Quae tibi culmina? quae tibi nomina? quid tibi laudis?
Culmina, nomina, laus quoque pristina quod ruit, audis.
Quae tibi gloria, quae tibi gratia, quid tibi doni?
925
Non tibi gloria nec tibi gratia quae Salomoni.
Est tibi regia magnificentia; prole Philippi
Non eris altior at meritis minor hoc quoque scribi.
Huic pudor, ocia, sessio regia, colla fuere,
Ludere, proelia, cunctaque moenia sponte patere.
930
Orbis et extima uidit et ultima, uir fore natus,
Gentibus, urbibus et dominantibus est dominatus.
Uicerat omnia; uincitur obuia fata secutus.
Post hominem cinis est, quasi turbinis aura solutus.
Flos erat, est fimus, ille potissimus illeque fortis;
935
Uix modo sportula parua uel urnula quo prius orbis.
Est ubi gloria nunc Babylonia, nunc ubi dirus
Nabuchodonosor et Darii uigor illeque Cyrus?
Qualiter orbita uiribus incita praeterierunt.
Fama relinquitur illaque figitur; hi putruerunt.
940
Nunc ubi curia pompaque Iulia? Caesar, obisti.
Te truculentior, orbe potentior ipse fuisti.
Orbis ut extera sanguine, sidera laude subires,
Mota furentia sunt tibi brachia, proelia, uires.
Cum genero sene brachia non bene conseruisti,
945
Nec socer illius aut socius pius esse tulisti.
Qui cinis es modo, tantus eras homo, quantus et orbis.
Ui tibi subditus extitit ambitus urbis et orbis.
Ecce resolueris area pulueris, urna fauillae;
Caesar et nudus es et prope nullus es; O ferus ille!
950
Nunc ubi Marius atque Fabricius, inscius auri?
Mors ubi nobilis et memorabilis actio Pauli?
Diua Philippica uox ubi coelica nunc Ciceronis?
Pax ubi ciuibus atque rebellibus ira Catonis?
Nunc ubi Regulus aut ubi Romulus aut ubi Remus?
955
Stat Roma pristina nomine, nomina nuda tenemus.
Quam cito labilis atque uolubilis orbita sphaerae;
Corda ualentia, corpora fortia praeteriere.
Et breue floruit et cito corruit unda priorum,
Gloria finiit, area transiit omnis eorum.
960
Nos quoque tollimur, et proficiscimur ad quod et ipsi?
Imus ad infera, perdimus aethera, mente remissi.
Mors uocat; ibimus, haud retinebimus orbis honores.
Mors animantibus imminet omnibus, ibimus omnes.
Ibimus, ibimus atque redibimus. Ad quid? ad imum.
965
Ima petentia sunt profitentia corpora limum;
Est uia libera mentis ad aethera, carnis ad ima.
Haec bene suscipit, haec male despicit ad sua prima.
Stat caro, mens gemit, Eua uirum premit, inde reatus;
Mens leuat et lauat, at caro cor grauat, inquinat actus.
970
Dulcia iurgia dum feret obuia cornua luna;
Haec aget illaque desinet, utraque facta quod una.
Cur caro carnea terraque terrea ferre laboras?
Carnea, terrea, temporis alea uersat in horas.
Tempus et omnia temporis inscia stare rotantur;
975
Singula currere, nulla recurrere fluxa probantur.
Corporis optima cerne simillima currere uento;
Currere singula, currere saecula caeca memento.
Est resolubilis, immo uolubilis orbis ut orbis,
Illius omnia peste ruentia, tabida morbis.
980
Lux sua claruit; ecce peraruit eius amoenum;
Lux sua floruit et cito corruit; est modo coenum.
Quomodo flumina cerne uolumina currere rerum.
Orbis honos ruit et fugit et fluit orbe dierum.
Ut rota uoluitur indeque pingitur ut rota mundus,
985
Quippe uolubilis et uariabilis ac ruibundus.
Irritus est ratus, instabilis status est status eius.
It, redit, ut mare, denique nunc male, cras ibi peius.
Gloria terrea, quomodo glarea stat labefacta;
Glarea flumine, gloria turbine labitur acta.
990
Cuncta fluentia, nulla manentia sunt bona mundo.
Ridet honoribus exterioribus intus arundo.
Gloria terrea, gloria uitrea, uitrea plane,
Illico tollitur atque resoluitur eius inane.
Si bene sentio, fit uariatio quaque dierum.
995
Et bene sentio, fit uariatio, fit fuga rerum.
Mundus et omnia quomodo somnia uana recedunt,
Signaque plurima tempora proxima iudicis edunt.
Sidera flammea lunaque ferrea uisa refertur,
Sol sine lumine, terra uoragine subruta fertur.
1000
Terra locis tremit, Eumenidum fremit umbra proterua;
Bellica currere fertur in aere uisa caterua.
Agmina mortua currere conflua uisa feruntur.
Signa grauissima monstraque plurima conspiciuntur.
Gratia corruit, ordo refriguit, undat iniquum,
1005
Quisque dolo studet; esse probum pudet, esse pudicum.
Ius premitur cruce, grex grege, dux duce rexque regente,
Agmen et agmine, culmina culmine, gens quoque gente.
Omnia lubrica sunt modo publica, nulla teguntur,
Ingenialia uel furialia probra coluntur.
1010
Ah! petulantia militat ebria nocte dieque.
Uox sacra displicet; illicitum licet et libet aeque.
Qui fore uult bonus est miser, est onus, est onerosus;
Qui mala postulat ille deambulat imperiosus.
Iustitiae uia nulla manet quia uirgo recessit,
1015
Cumque sororibus introeuntibus aethera cessit.
Ius ruit, officit; ars mala proficit, ars mala prodest.
Fraus stat, amor iacet, ordo flet, ars placet, et gula frons est:
Haec praeeuntia certaque nuntia credite finis.
Finis enim uenit, orbis honor perit hoste, ruinis,
1020
Seditionibus, illuuionibus, igne, procellis,
Lite, libidine, fraude, grauedine, sanguine, bellis.
Surgite, surgite spemque resumite, spe tremebundi;
Cernite currere regna, labascere culmina mundi.
Ultima tempora, ni sacra littera fallit, aguntur.
1025
Dicta prophetica uerbaque coelica perficiuntur.
Fertur ut alea gloria carnea, plena fauillae.
Ille minaciter imminet arbiter, arbiter ille.
Censor adest Deus, euigilet reus, est prope Christus.
Quid modo detinet? en ferus imminet Antichristus.
1030
Stirps uenit impia, stirps mala, bestia perditionis.
Quo duce sidera coget in infera cauda Draconis.
Imminet impius, est prope filius impietatis,
Imminet imminet et caput obtinet in sibi stratis.
Multiplicabitur et dominabitur hoc dominante,
1035
Mors, tribulatio tantaque passio quanta nec ante.
Iam tuba septima, plaga nouissima iam properatur.
Ecce recessio quam tua lectio, Paule, profatur;
Regna labascere, retro recedere Roma uidetur,
Nec thronus ipsius aut status ut prius altus habetur.
1040
Actio lubrica fit modo publica, de medio fit.
Roma, prior tua gloria mortua, Rex tibi defit.
His praeeuntibus, immo sequentibus ordine signis,
Imminet impius ille, uel illius horror et ignis.
Suntque patentia signa, minantia, signa furoris,
1045
Prorsus ut ultima iam fore proxima tempora noris.
Flammiuomus, niger, hispidus, aliger est draco uisus
Nuper in aere — Nil ego dicere nunc paro risus —
Claruit omnibus hic equitantibus atque colonis.
Fugit, inhorruit, et fuga terruit illa draconis.
1050
Pestis et horrida transiit oppida transque uolauit;
Et loca plurima, fert ita maxima fama, meauit.
In geminum caput egrediens apud Anglica rura,
Femina prodiit ipsaque finiit in duo crura.
Crura quidem duo, sed sibi bis duo brachia stabant.
1055
Hanc duo pectora, quatuor ubera mirificabant.
Uos uolo credere me rata dicere, scribere uerum.
Par erat actio, par uia, sessio, par mulierum.
Ex mulieribus, immo sororibus, O stupor, istis,
Altera transiit atque superfuit altera tristis.
1060
Post breue denique pars ruit utraque morte soluta,
Utraque pars ruit, hanc obitu fuit illa secuta.
Uir magus actibus in regionibus iuit Iberis,
(Quae noto uersibus, haec ego testibus assero ueris)
Is sine semine, simplice uirgine se fore natum;
1065
(Proh furor!) edidit, et sibi credidit area fratrum.
Dixit ad ultima uipera pessima se fore Christum;
Hoc prope praedicat esse uel indicat Antichristum.
Non minor artibus in regionibus est orientis
Notus et editus ipseque perditus ordine mentis.
1070
Dixit et impius hic quia maximus esset Helias;
Hinc fore proxima certior ultima tempora scias.
Gens temeraria, dum licet, impia facta fleamus.
Ille minaciter aduenit arbiter — expaueamus.
Nemo capescere ius, mala plangere nemo relinquat;
1075
Gaudia flentibus, irreuerentibus ira propinquat.
Iam tuba septima, plaga nouissima, lux pia, dira,
Intonat, ingruit, emicat, irruit et uenit ira.
Gens male conscia, lubrica gaudia flendo tegamus;
Gens male conscia, quae fugientia sunt, fugiamus.
1080
Stare refugimus, ad mala fluximus; ad bona stemus.
Hora nouissima, tempora pessima sunt — uigilemus!
Click or tap any word for its parse and dictionary entry.
Text: Perseus Digital Library, licensed CC BY-SA. Dictionary: Lewis & Short (Perseus, CC BY-SA). Morphology: LatinCy — machine parsing, corrected against the AGDT & PROIEL treebanks and Morpheus.