Library › Latin: Science & Medicine › De Medicina
Cassius Felix, a physician of Cirta in Numidia, wrote De Medicina in 447. Addressing his son, he explains that he has gathered the doctrines of the Greek authors of the Logical or Rationalist school and set them out in brief in Latin. The work treats diseases in a sequence running from head to foot, describing symptoms and causes and prescribing remedies for each condition. It is cited from the edition of Anne Fraisse.
De Medicina is one of the few medical treatises surviving from Roman Africa and an important witness to the transmission of Greek medicine, especially Galenic doctrine, into Latin. Its date, given precisely in the manuscripts, places it in the years of the Vandal conquest. Its vocabulary, which includes Greek technical terms and features of late spoken Latin, is of great interest to historians of the language. The work stands in the tradition of Latin medical compilations that also includes Caelius Aurelianus and Theodorus Priscianus.
About this edition. The Latin text comes from digilibLT, the Digital Library of Late-Antique Latin Texts (edition: Cassius Felix, De la médicine, texte établi, traduit et annoté par Anne Fraisse, Les Belles Lettres, Paris 2002), licensed CC BY-NC. Every word has been analyzed with LatinCy, a neural language model for Latin — click or tap any word for its dictionary form, part of speech, and complete morphology, together with the full entry from Lewis & Short’s A Latin Dictionary.
Latin · Science & Medicine
De Medicina
Cassius Felix · Part 1 · every word parsed
pr
Cum diuturno tempore sedulus mecum uoluendo, carissime fili, de medicina tractassem, omnipotentis Dei nutu monitus placuit mihi ut ex Graecis logicae sectae auctoribus omnium causarum dogmata in breuiloquio latino sermone conscriberem. Quae cum perlegeris et usus fueris, ad curam omnium corporum humanorum cuncta experta reperies. Unde admoneo, fili dulcissime, ne quid forte huic scripturae addendum uel minuendum existimes. Et ideo a principio passionis capitis inchoantes scripsimus, quoniam summa ciuitas corporis a ueteribus dicitur caput, et honorabile et necessarium sensus hominis domicilium.
1.1
I. Ad tardum siue inueteratum capitis dolorem quem Graeci cephalaeam appellant, et ad eius medietatis partem quam emicranion uocant, et ad uertiginosos quos ilingiontas appellant, et ad tenebrosos quos scotomaticos dicunt.
1.2
Uniuersa haec in capite efficiuntur. Et est cephalaea ex omni parte capitis inueterata passio, quam Graeci chronias diathesis uocant, uel totius membranae quae ossa capitis desuper circumuestit superposita ossibus subposita cuti, et appellatur a Graecis pericranios, aut ipsius membranae partis, quam consuete emicranion dicunt. Si uero cum consensu radicum oculorum bulborum ipsorum fuerit dolor, manifestius in cerebro fieri ostenditur.
1.3
Contingit frequentius ex perfrictione aut contrario adustione aut uinolentia aut percussu aut uentositatis causatione neruositatis membranae pericraniou supra dictae. Solet etiam et austrinus aer iniurias capitis nutrire, cum supra dictam membranam uel cerebrum aquoso et frigido flegmate infuderit. Nam Hippocrates senior dogmatum princeps in aforismis sic ait: Austri graues auditui, caliginosi, capiti grauabiles et dissoluti.
1.4
Curationis autem tempore oportet aegrotum ex brachio flebotomare, si tamen aetate iuuenis fuerit et secundum naturam corpus ostenderit siue multitudine suci plenum quod Graeci plethoricum uocant. Et si uenter abstinuerit, clystere deducendus erit ex decoctione coloquintidae et tenui centauria addito modico melle et oleo anetino. Dandum etiam ieiunis tribus diebus inter diem antidotum Galeni quod picra appellatur.
1.5
Et si adiutoria localia, quae topica appellant, oportuerit adhibere, turgentes materias uenarum media in fronte incides, aut certe si minime apparuerint, sanguisugis totam operies frontem aut cucurbitam occipitio conglutinabis, addita scilicet scarifatione.
1.6
Et si forte ex plena habitudine totius corporis caput impleri senseris, quod quidem ex frequenti tinnitu aurium aut uertigine aut ante oculos subiecta tenebratione magis agnoscitur, Galeni cathartico dia tes aloes appellato humores per uentrem erogabis, si tamen senilis aetas minime impedierit. Quod catharticum conficies sic: aloes dr. II, diagrydii dr. II, coloquintidae interioris carnis dr. II, absinthii pontici dr. I. Cum coliculi suco colliges et catapotia in modum ciceris informabis. Ex quibus ad uesperam cubaturis dormitum euntibus in oua sorbilia competenter dabis, aut certe illud purgatorium quod conficitur ex diagrydio: obolos III cum aloes duplo conteres et cum mulsa calida ieiunis sereno aere dabis.
1.7
Transacto autem purgationis tempore si ex encauseos fuerit dolor id est ex ustione aeris, maxime tempore aestatis, oxyrodino id est aceto et rosaceo frigido caput embrocabis. Quod si ad praesens non fuerit rosaceum, omfacinum oleum mittes. Etiam et frontem cum temporibus cataplasmabis pane ex posca frigida et modico oleo rosaceo, admixto et folio plantaginis.
1.8
Si uero ex frigido fuerit dolor, anetino oleo aut amygdalino aut rutaceo calefacto uteris siue illo quod recipit herpillum, peucedanum, castoreum, cyperum, samsucum, hederae corymbos. His in uno simul cum aceto et rosaceo oleo aut spano concoctis caput embrocabis et post fomentationem tenui lana cooperies et ligabis. Post haec et frontem cataplasmabis amygdalis amaris tritis aut molli rosa siue arida infusa et puleio admixto. Aliquando ex pane et aceto mentae foliis aut persici admixto. Haec omnia erunt frequenter mutanda.
1.9
Item aliud quod adhibendum probatur dispari temporum dolori, nam Graeci eterocraniam uocant, ut est: erucae semen et nucleum desuper aequali modo conteres, ex aceto oblinies. Aliud. Aloen et ammoniacum et masticen cum aceto teres et illines.
1.10
Ad emicranion uero aloes et crocomagmatis partes binas euforbii partem unam cum aceto teres, tempus oblinies. Sed si nimius fuerit dolor, sacculo calida aqua infuso et expresso, tunc torrido sale repleto, primo uaporabis et post uaporationem sudorem deterges et sic medicamentum supra dictum appones. Etiam et per nares apoflegmatizabis hoc modo. Cyclaminis herbae radicis sucum et radicis betae sucum in unum commisces et tepidum sedenti resupinato capite naribus infundes. Sed oportet primum calidam mulsam in ore inferre uel gargarizare, ne descensu medicamenti ad inferiores partes per nares accepti plurimum fauces adurant. Tunc inclinato capite per os aut nares humorem decurrere dimittes.
1.11
Si uero totum caput doluerit, cauendum a cataplasmate uel diuersarum rerum uaporationibus, maxime in his qui ex plenitudine capitis laborant. Obseruandum etiam et a comestione lactis uel ab eis quae similiter implere caput noscuntur et omni neruositati contraria probantur, ut sunt nuces palmulae, lenticula, oriza, carduus, oliuae nigellae et his similia.
1.12
Si uero dolor minime fuerit exclusus, cyclica curatione erit depellendus hoc modo. In primis capillaturam capitis detondes et rades, et si ieiunium minime ferre potuerint, a solito minus cibos accipiant, inhibito uino aqua calida potabis. Tunc secunda uel tertia die anagargarismatis confectione dia ysopu appellata per palatum purgabis, quod Graeci dia tes yperoas dicunt, hoc est ysopi dr. X, thymi dr. UI, origani et staphisagriae dr. quaternas, passi optimi eminam I, aceti dimidiam partem: herbas ante diem infundes et diligenter feruere facies, liquabis et dabis gargarizandum potione una tribus diebus, in sole ita ut orario uelato capite dorsum ad solem ponat, et per singulos dies postquam purgauerit tepefacto oleo caput tangat, et refectionem accipiat simplicem, ut sunt oua sorbilia et holera, malua, beta, atriplex, cucurbita, blitum ex iure pullino paruoque sale et aneto cocta, et piscem tenerum ut est turdus, gobio aut asellus uel scorpius aut scarus, uel pullos gallinaceos aut columbinos uel cerebrum haedinum assum aut certe porcinum, et uinum aquatissimum potet.
1.13
Transactis uero tribus purgationis diebus propungentes capillos medicinali psilotro in balneo facies, id est auripigmenti laminae unc. IS, sandaracae S, pumicis tusi et in nouo cacabo assati et cimoliae cretae torrefactae, ambarum specierum scripulos senos, calcis uiuae unc. UIII. Tundes supra dictas species et cernes, et primo calcem cum aqua competenti coques in nouo cacabo testeo ut non durius sed liquidum uideatur, et sic supra dictas species superasperges, et leuiter coques et penna gallinacea probabis quae non fuerit oleo polluta.
1.14
Tunc paululum tepescere sines et sic caput contra capillaturam lines cautius ne oculos contingat, et cum sufficienter cutem stringi senserint in uaporem mittes, et cum sudare coeperint oculis clausis uel supra linteolo ligatis totum caput catafricabis et adiecta aqua calida lauabis, et postquam laueris, asperso cantabro manibus moderate fricabis et iterum lauabis.
1.15
Tunc oleo perungues et solio descendere dimittes et post unum diem in sole totum caput usque ad scapulas per dies numero quinque dropace induces. Cuius dropacis confectio talis est. Cerae, picis siccae, resinae pituinae, nitri libras singulas, resinae frixae unc. UI, pyretri, bituminis iudaici, sulphuris uiui, ellebori albi, adarces, staphisagriae, omnium specierum UI uncias binas, piperis et olei sicyonii uncias quaternas.
1.16
Peractis uero dropacis quinque diebus in lauacro sympasmate uteris quod conficies sic: nitri libram I, salis torrefacti unc. UI, feclae, bacarum lauri, cyperi, stafisagriae uncias singulas, samsuci et squinuanthi scripulos UI tundes in uno et tenuissime cernes et uteris diebus tribus.
1.17
Post haec uomitu ex radicibus uteris, quem Graeci dia rafanidon uocant, hoc est radices purgatas et lotas libra una concisas et pridie in oxymelle infusas ex duabus mellis partibus et una aceti comedendas dabis. Et cum mordicationem stomachi uel thoracis senserit, calidam aquam superbibendam dabis et immissis pennis ori uel faucibus uomitum prouocabis et uario cibo nutries ex diuersis uolatilibus uel quadrupedibus siluestribus, ut sunt capreae, lepores, perdices, fassae et his similibus. Et etiam conditum ex melle uel passo dare permittes.
1.18
Post haec et sinapismo uteris hoc modo. Sinapis libras II et S, caricas numero XU, panis ex aceto infusi unc. UIII, haec omnia singillatim trita et in uno simul commixta panno induces et totum corpus illines, si omne corpus curare uolueris; uel si ipsum caput solum curare uolueris, panno ut supra dixi induces et totum caput operies. Et dimittes ut operetur usque ad ruborem cutis quem Graeci finigmon uocant. Tunc in balneum mittes, et cum sudauerit, caput in solio ut mergat imperabis, et omnem cycli curationem terminabis.
2.1
Tineas capitis Graeci achoras uocauerunt. Emergunt frequenter in corio capitis ex uiscoso quodam ac tenacissimo humore melli simili, ut etiam et ulcera corticosa ostendat.
2.2
In curationibus autem ob nimietatem humoris oportet in principio purgatorium dare, ut sunt catapotia Galeni quae superius in passione capitis scripta sunt.
2.3
Sin uero fuerit parua hoc est modica ulceratio, sufficiant topica adiutoria adhibere quae nos localia dicimus, ut est psoricon medicamentum ad scabiem totius corporis inferius scriptum: per dies quinque praetonso pressius capite in sole bis in die fricabis, et cum uideris loca nimium humectari, ptygmate fouebis id est calida aqua in qua decocta sunt rosa, murta sicca, cupressus, rubi uiridis turiones, siliquae graecae aridi rami.
2.4
Et postquam fomentaueris, cataplasmate uteris, hoc est lenticulam et cortices de malo granato coques simul in aqua et teres separatim, tunc commisces ex aequali modo et addito melle et aceto linteolo inductum appones.
2.5
Et cum uideris loca bene fuisse desiccata, cerotario uteris quod conficies sic: sulphur uiuum, bacas lauri, herbam perdicion id est parietariam, omnia singillatim teres ita ut sulphuris plurimum mittas. Tunc ceram cum oleo myrtino sufficienti resolues et cum infrigidauerit rades et supra dictas species admisces et inductum appones. Etiam et in lauacro caput ex sapone fricabis in quo prius fuerit sulphur admixtum. Et si forte canosi capilli fuerint nati, frequenter psilotro emendabis caput.
3.1
In cachecticis corporibus id est mala habitudine affectis pediculosa passio generatur quam Graeci pthiriasin uocant.
3.2
Curationis autem tempore tali medicamento uteris, hoc est staphisagriae partes duas, sandaracae et nitri partes singulas cum aceto et oleo diligenter teres et caput perungues, sed oportet antea aqua calida salsa lauare et detergere et sic unguere.
4.1
Defluxio capillorum contingit ex debilitate corporis aut macronosia laborantibus id est longa aegritudine, aut laborioso in feminis partu.
4.2
Ob diligentiam uero curationis ladanum cum uino nigello conteres donec mellis sumat crassitudinem et illines. Aliud. Adiantou herbae, rosmarini, myrtae nigellae uiridis, omnium trium manipulos singulos, aluminis lipari dr. III, olei spani et aquae et uini nigelli, omnium trium eminas singulas, coques ut ad oleum redeant, ita ut remaneat modicum humoris ne oleum ardeat. Tunc liquabis et caput perungues.
5.1
Omnibus capillosis in locis ueluti rotundo schemate desertio efficitur capillorum. Sed nomen alopiciae accepit, siquidem postquam fuerint curati tenues canosos et ueluti flauos capillos ostendant, sicut animalis uulpeculae quam Graeci alopeca uocant.
5.2
Curatio autem eiusdem passionis talis est. Minutas uel densas scarifationis laceraturas dabis quas Graeci amychas uocant, et super acriorem cepam quassatam fricabis, aut nasturcii semen cum sinape et aceto teres et illines, aut catti stercoris partes duas sinapis partem unam cum aceto teres et illines.
5.3
Aliud. Auellanas combustas conteres cum axungia aut adipe ursino et oleo de lucerna et illines, ante uero ipsam alopiciam nitro trito cum panno fricabis et illines. Aliud. Adipem ursinum euforbio mixtum cum oleo de lucerna illines. Aliud. Stercus muris cum aceto tritum et illinitum capillos educit.
6.1
Cantabriem Graeci pityriasin uocant. Emergit frequenter ex humore acri uel intemperantia corporis quam Graeci acrasian uocant. Nascitur quidem pruritus in superficie cutis capillosis in locis, ut etiam tenuissimas squamillas albi coloris emittant cantabro similes, unde nomen pityriasin accepit.
6.2
In curationibus uero lac ouillum seu bubulum uel caprinum cum melle potui dabis pro comparatione pruritus. Etenim acredinem humoris addulcat uel obtundit et non curiose sed simplici inductione uentrem depurgat. Nec non etiam flebotomia ex brachio erit adhibenda, maxime si aetate iuuenes fuerint patientes et secundum naturam plurimo sanguine abundauerint, quos Graeci polyemos uocant. Aliud. Betam, cantabrum, nitrum, faenum graecum in uno simul decoques, ex ipsa decoctione caput lauabis. Etiam et sympasmate tali uti oportet. Murra, aloe, afronitrum, sulphur uiuum, elleborum album, ptisana sicca pari pondere contusa atque cribellata in balneo aspergenda.
7.1
Tempore pubertatis et mediae aetatis ionthi saepius in uultu nascuntur paruulas extantias ostendentes, per quas cum cortex unguibus fuerit abstractus, humor sequitur tractuosus uel mucilentus. Aliquibus uero longo tempore fundati solidantur et occallati indecentem faciunt uultum.
7.2
Curationis uero tempore accipies dragantum aqua infusum et cum molybdaena trita commisces et simul teres donec mellis sumat crassitudinem, et ad uesperam illines uultum et dimittes tota nocte. Tunc lucescente die cantabro lacte consperso faciem fricabis et tepida aqua lauabis, etiam et sympasmate blando in balneo uteris. Sed oportet primo unguibus leuiter cortices abstrahere et humorem exprimere, et sic medicamentum supra dictum linire.
8.1
Maculas albas Graeci alphus leucas uocauerunt. Nascuntur aliquando in uultu aliquando in toto corpore ex flegmatico nimis acri uel salso humore.
8.2
Quas quidem sic probabis si ex parte curari poterunt aut certe omnino incurabiles ostendit superficies cutis; id est maculam candidam acu uel acuto flebotomo modicum punges ut non nimis penetres, et si lacteus humor fuerit exclusus, omnino incurabilis demonstratur. Si uero pro humore sanguis exierit, ex parte curari ostenditur.
8.3
Propterea oportet flegmagogum purgatorium dare quod dicitur elaterium. Conficitur sic. Accipies cucumeres amaros agrestes maturos excitalos et in uas aeneum mittes. Alia die manu exprimes et ipsum sucum sub feruenti sole siccabis, et postquam siccatus fuerit, addes iterum ex ipso suco modicum ut bene crassescat. Et fac trociscos drachmarum singularum, ex quibus dabis unum cum mulsa ieiunis. Hoc purgabis humorem frigidum id est flegmaticum, maxime a capite uel a fundo cerebri, unde omnis neruositas infunditur.
8.4
Et post purgationem factam biduo uel triduo lacte caprino nutries, et post haec adhibebis adiutoria metasyncritica id est quae renouare ualeant temperiem corporis naturalem, ut sunt desiccatoria sympasmata uel cetera quae de cyclo superius in passione capitis scripsimus.
9.1
Maculas nigras Graeci alphus melaenas uocant. Nascuntur aliquando in uultu aliquando in brachiis aliquando in toto corpore, aliquando fuscae aliquando nigrae aliquando asperae ueluti zernosae, quas Graeci lichenodes appellant. Ex melancholico humore efficiuntur id est ex nigri fellis redundantia.
9.2
Propterea in principio curationis cathartico melancholicum non solum semel sed frequenter purgabis. Quod catharticum conficies sic. Epithymum optimum id est non uetustissimum et ex locis maritimis sumptum quantitate semunciae I decoques in aquae calices latiores numero III usque ad tertiam partem, tunc diligenter liquabis et in ipsa decoctione misces oxymellis coclearia III et ieiunis dabis.
9.3
Et post dies purgationis alio medicamento uteris ad maculas nigras et zernosas et ad maculas nigras in uultu in feminis ex abortione praecedenti factas uel ad ustiones solis quas Graeci ephelidas uocant. Etiam et cicatrices nigras ubicumque uenerint haec confectio ad unitatem coloris cogit, et conficitur sic. Cumini drachmam I, guttae ammoniaci et amygdalarum amararum decoriatarum drachmas senas, ellebori nigri drachmam I, nitri drachmas II, cucumeris agrestis suci ex radicibus expressi unc. II, mellis unc. UIII conficies et maculas supra dictas fricabis.
9.4
Etiam et in lauacro sympasmate uteris quod conficies sic. Sulphur uiuum et nitrum et herbae draconteae radices et ibisci radices siccas, omnium quattuor unc. singulas, myrtae nigellae siccae unc. II, ellebori nigri et cameleontae nigrae radicis id est sefra nigra, ambarum specierum unc. quaternas. Quae tundenda sunt tunduntur et quae terenda sunt teruntur, et simul commixta iterum in uno usque ad ultimam tenuitatem teruntur.
10.1
Latini perniones a pernicie patientium locorum partium nomen accepisse dixerunt. Graeci uero chimetla dicunt ab hiemis tempore quod chimona uocant, siquidem ipso in tempore supra dicta passio nascatur, cum tenera corpora glaciali frigore fuerint adusta. Sequitur patientes circa articulorum loca pruritus quidam et inflatio digitorum.
10.2
Oportet in ipso initio ex decoctione rutae et murtae admixto modico aceto et sale loca quae patiuntur fouere et diligenter detergere. Tunc alumen liparum cum oleo conteres usque ad crassitudinem mellis, oblinies. Aliud. Adipem uitulinam liquefacies et admisces turis mannae, et similiter ut supra oblinies. Aliud. Coques in oleo scillam citrinam et perungues.
10.3
Aliud medicamentum ulceratis pernionibus conueniens. Aluminis lipari et murrae et calcis uiuae et turis masculi, omnium quattuor unc. ternas, picis durae dr. IU, cerae unc. II, olei unc. III. Quae sunt sicca cum uino modico teruntur, et sic crassum cerotarium miscetur. Facit et ad uniuersa ulcera uel uulnera.
11.1
Impetigines quas Graeci lichenas uocant, Latini uulgo zernas appellant. Nascuntur ex melancholico humore, rotundo schemate, in superficie cutis, cum ingenti pruritu et asperitate, et curantur similiter ut maculae nigrae superius scriptae.
11.2
Aliud. Trociscus appellatus a Graecis lichenicos medens impetigines. Recipit aluminis scissi et rotundi, chalciteos, melanteriae qua sutores utuntur, chalchanti, lepidae aeraminis, omnium specierum sex drachmas quaternas, sulphuris uiui dr. II, alcyonii dr. XIU, cantharidarum dr. I, aeruginis dr. UIII, foliorum caprifici dr. UI, cumini dr. IU, aceti quod sufficit. Conficies et in usu aceto mulso salito resolues et inlines. Ante uero panno laneo aspero zernam fricabis et sic medicamentum illines.
12.1
Secundum Graecos tres differentias habere uerrucae ostenduntur. Nam dicuntur acrochordones, quae sunt fundatae et immobiles uel callosae sine dolore. Aliae uero mobiles et radice debiles et modicum circa radicem haerentes. In infantibus saepius nascuntur et aliquando sua sponte cadunt. Quae cum digito fuerint impressae, dolorem faciunt similem morsibus formicarum, unde graecum nomen myrmeciae acceperunt. Sunt aliae asperae et crepulae in similitudinem summitatis thymi, unde a Graecis thymoe appellantur.
12.2
Sed omnibus supra dictis una est curatio. Hoc est tithymali lacrima, quae est in similitudinem lactis, frequenter ipsas uerrucas illines, et putrefactae cadunt radicitus. Aliud. Ad myrmecias infantum coriandri uiridis folia cum sale trita apponuntur.
13.1
Stigmata dicuntur characteres nominati, quos militantium manus uel feminarum maurarum uultus ostendit.
13.2
Tolluntur uero periculose medicamento discoriatorio quod Graeci ecdorion uocant. Est enim causticae et septicae uirtutis id est incensoriae et putrificatoriae. Cuius medicamenti confectio talis est. Cantharidarum, sulphuris uiui, alei bacarum purgatarum, chalcanthi dr. quaternas, picis liquidae dr. II conficies et uteris. Facit et ad alia multa et ad rizonychias id est radices unguibus excludendas.
Labia hiantia siue crepula Graeci chile caterrogota uocant. Et curantur hoc modo. Oui interiorem membranam appones, aut adipis anserini, cerae, resinae terebintinae omnium trium paria pondera in uino lento uapore commisces et in membrana de canna illinitum appones. Membrana de canna dicitur illud rotundum quod intra cannam inuenitur. Aliud ad ragadia et ad ulcera in labiis. Gallam et masticen ex aequali modo conteres ⟨et⟩ cum suco ysopi attici aut adipe anserino uteris.
15.1
Scabies a ueteribus duae esse probantur. Una est squamea fusci coloris, quam scabiem squamosam dicimus, siquidem corticosas squamulas in cute ostendunt quas Graeci lepidas uocant. Unde nomen a Graecis lepra accepit. Creatur ex melancholico humore et est curationis difficilis.
15.2
Alia uero nascitur simplex ueniens ex humore acri uel salso. Et curatur medicamento scabioso quod psoricon dicitur, et conficitur sic. Sulphuris uiui unc. I et S, picis siccae unc. II, cerae unc. III, squillae medii unc. II et olei libram I: minutatim incides squillam et friges in oleo et liquabis oleum et supermittes, et resolues quae soluenda sunt, et postquam fuerint resoluta ab igne tolles et sulphur ad ultimam tenuitatem tritum superasperges et moues donec coaguletur.
15.3
Aliud psoricon emplastrum faciens ad scabiem et lepram. Salicis corticis combusti et olei rosei unc. binas, cerae et aeruginis rasae unc. singulas: solues ceram cum oleo roseo, cerotarium siccis praeteritis admisces et induces in linteolum et appones, et post tertium diem resolues et medicamentum auferes et appones polentam ex aceto coctam et diligenter tritam, et ipsa uteris diebus tribus, et iterum post polentam supradictum inductum appones. Et haec facies usque ad perfectam sanitatem.
16.1
Pruriginem omnem Graeci cnesmonen uocant. Nascitur ex acredine humorum. Propterea lac asininum seu ouillum ieiuno potabis cum melle. Etiam et sapone in balneo uteris, cuius confectio talis est. Nitri, sulphuris uiui, nucum aridarum, adipis porcini, saponis gallici, apii uiridis foliorum paria pondera: facies saponem et uteris in lauacro feruenti.
16.2
Aliud ad pruritum totius corporis. Terrae Sardae, terrae Cimoliae, faecum uini exustarum, myrobalani piesmatos id est expressionis, omnium specierum quattuor paria pondera commisces et uteris.
16.3
Aliud ad uniuersos pruritus. Si uero feruentes papulae prorumpunt, fabae pollinis et ptisanae siccae et moltae pollinis, polygoni herbae radicis siccae et tusae et cretae, terrae Cimoliae torrefactae, omnium specierum IU unc. binas, afronitri turis masculi singulas unc. conficies et uteris in balneo. Accipies ex ipso puluere sufficientem modum et ex oui albore conspersum corpori lines. Post haec cum sudare coeperit confricabis, et post balneum rosaceo et myrtino perungues.
17.1
Nascuntur parotidae circa aurium partes, unde nomine graeco sic uocitantur. Et eueniunt frequenter in aegritudinibus malignis — a Graecis cacoethes appellatae sunt. Maxime illis fieri solent qui ab aegritudinibus frigidam potionem praesumpserint. Et sunt bonae quae subito inchoantes cum extantia in superficie cutis apparuerint et cum competenti dolore et rubore competenti, et neque transuorandi officium negent neque somnos impediant. Sunt aliae malignae quae contrarietate supra dictarum intelleguntur. Contingunt iterum parotidae mox apparentes mox recedentes: nullis praecedentibus adiutoriis, salutis periculum referunt, ad altiores pulmonum partes fugientes.
17.2
Curationis tempore ad inchoantes parotidas medicamentum diaforeticum sic facies. Cretae argentalis partes duas, cimoliae et sulphuris uiui partes singulas, salis modicum cum aceto simul teres et illines. Aliud. Butyrum cum sale tritum illines et super lanam sucidam impones et ligabis. Aliud. Plantaginis folia ante solis ortum collecta cum pane in posca salsa infuso et cataplasmata: sanat et disrumpit.
17.3
Aliud cataplasma ad maturandas parotidas. In aqua mulsa adipem porcinum mittes et resinam terebintinam sufficienti modo, et in uno consolues, et cum coeperit bullire mittes pollines tritici superaspergendo, et inductum praeuaporatis partibus ex spongia sic appones. Et cum bene maturauerint, in schemate foliorum lauri aut myrtae chirurgia uteris et post sectionem communiter ut cetera apostemata curabis, etiam et super tiltario tali emplastro uteris, hoc est diaquilon unc. II, cerae unc. III, olei spani quod suffecerit. Sed si forte cerotarium supra scriptum ad praesens minime fuerit inuentum, psittacio emplastro uteris.
18.1
Collectiones Graeci apostemata uocant. Nascuntur in toto corpore. Et illae magis quae proxime cuti fuerint natae, facile et uisu et tactu cognoscuntur, cum se extantia et durities ueluti circumscripta cum rubore et dolore ostenderint, et cum coeperit supra dicta durities in saniolam conuerti. His signis cognoscitur maxime si maius fuerit apostema. Dolor quidem per membra discurrit, tensio etiam eiusdem loci patientis efficitur cum grauedine, dolores increscunt et febres nocturnae oriuntur, et dimissionis tempore circa collum uel thoracis partes modica humectatio sudoris sentitur.
18.2
Et propterea curationis tempore in ipso initio erit festinandum, et si fieri potuerit spargantur frigidis et diaforeticis cataplasmatibus feruorem extinguentes curemus. Hoc est coriandrum tritum cum pane posca infuso cataplasmabis, et frequenter mutabis. Aut uuae lupinae folia aut plantaginis folia cum infuso pane, nec non etiam et scarifationis competentes laceraturas dabis quas Graeci amychas uocant.
18.3
Aliud. Si forte musculosis in locis aut glandulosis uel in mammis fuerit tumor aut durities, pulicinum semen quod Graeci psyllion uocant calida infundes, et cum infrigidauerit et inuiscauerit induces et appones.
18.4
Si uero uideris minime posse spargi, sed magis ad nutriendam saniem declinare, cataplasmate uteris ex triticeo polline et resina terebintina, quod superius ad maturandas parotidas memorauimus. Et postquam uideris collectionem bene fuisse maturatam et sicut Hippocrates in prognostico dicit in acutam deductam, chirurgia uteris hoc modo. Pridie chirurgia curandum a cena et uino abstinebis, et lucescente die simplici correctione diuisuram dabis: nam Graeci aplen dieresin uocant. Et cum saniolam effuderis, ex utraque sectionis parte sufficientes particulas auferes, ut in similitudinem folii lauri aut myrtae artificio manus designes sectionem.
18.5
Ubi uero membra complicari uideris, ut exempli causa post aurem uel sub ala, incisuram facies, hoc est rotundam quam Graeci strongylotomian uocant. Tunc siccis et tenuissimis lemniscis et tiltario locum calcabis, et desuper duplici ptygmate aqua frigida uel posca infuso cooperies et addita spongia humectata ligabis.
18.6
Sed si forte causa aliqua uena sectioni incurrerit et sanguis abstineri minime potuerit, chalciten crudum et tritum appones et tilto locum calcabis et ligabis et tertia die solues et mixto calido uino locum fomentabis. Aestate uero secunda die solues et linteolis in mulsa calida infusis diligenter curabis, quinotetarum scilicet regulam intuens, id est ut si uideris ulcus siue uulnus putre uel sordidum, contrariis medicamentis depurges, si concauum, suppleas, ac si supercarnosum, deprimas, si aequale, in cicatricem inducas.
19.1
Pendigines siue sinus Graeci colpus uocauerunt. Contingunt frequenter quotiens uulnera uel apostemata inerti chirurgia fuerint secta uel mala positione nata. Et cum sua sponte rursum eruperint minimeque per inferiores partes humorem uel saniolam excluserint, pendigines uel sinus faciunt.
19.2
Propterea curationis tempore diacartum uino mulso admixtum per auliscum fysarium siue aeneum siue osseum uesicae porcinae aptatum inicies, et postquam inieceris molli tilto uel strictorio ori uulneris immisso ligabis, ita ut ligatura a fundo pendiginis incipiat, ut orificium libere habeat quo possit humor decurrere. Etiam et schema iacendi patientibus tale esse oportet, ut semper orificium pendiginis iusum meatum habeat, quod Graeci cata yporrysin uocant.
19.3
Tunc alia die solues et mulsa calida delauabis, et iterum medicamentum supra scriptum diacartum inicies aut certe chloran emmoton appellatam ex ueteri oleo liquidius solutam.
19.4
Et postquam uideris pendiginem a sordibus purgatam fuisse, cephalico medicamento melli despumato admixto et e moto tilto apposito, siue collyriis factis ex eodem cephalico cum melle pastillato sub hora formatis competenter carnificabis. Etiam et diaiteon emplastrum superimpones, latius inductum ut etiam uicinas partes colpi ipsius cooperiat, ita ut ad os uulneris forpice emplastrum aperias et sic superimponas. Etiam et super emplastrum plenarium ex linteolis duplicatis appones et ligabis.
19.5
Et cum coeperit pendigo saniem candidam et crassam emittere et secundum quantitatem minus a solito excludere, collesin futuram significat id est glutinationem. Tunc ea quae iniciebas paulatim deducendo ad os uulneris tantum apponas, ne conglutinationem factam dissipes. Et iterum cum uideris saniolam tractuosam uel uiscosam exire, tiltum ex linteolo tenui appones et super emplastro uteris et sanabis.
20.1
Fistulas Graeci syringas appellant. Et sunt ulcera pendiginosa et intrinsecus callosa neque in cicatricem uenientia. Et si uenerint iterum resoluuntur et in orificio aliquando cortizones ostendunt quos Graeci efelcidas uocant.
20.2
In curationibus uero si membri uel loci qualitas exegerit, melius est fistulam ferro nudare, id est ex flebotomo uel syringotomo appellato, et omnem callositatem occultam artificio manus uisibus pendere et secundum rationem curare, quod Graeci cata logon appellant.
20.3
Si uero loci uel membri ipsius qualitas usum chirurgiae prohibuerit, hoc modo curabis. In primis angustas cauernulas de aprina uel porcina saeta inspicies et papyro patefacies. Quod papyrum sic praeparabis. Papyrum uitriariorum eliges carnosum, id est quod non fuerit fragile uel flacidum, et pridie in aceto salso infundes, quod Graeci oxalmen uocant. Tunc alia die spatha tenui circulatim densissime constringes quod attenuari possit, et cum diligenter siccauerit solues et eius asperitatem scalpello rades, et ad modum foraminis fistulae siue longitudinis siue roboris incides et inicies, et super emplastrum tenacissimum appones et ligabis, et sines die et nocte. Et iterum alium papyrum paulo robustiorem mutabis, quod papyrum ante medicamento ectylotico id est excallatorio infra scripto cum modico aceto et ad horam trito lines, et sic inicies.
20.4
Sed si forte tumor fuerit excitatus, cataplasma superimpones ex aqua mulsa et modico rosaceo confectum. Et quomodo accedit patefactio, subinde per singulos dies robora crassiora papyri innouabis, donec sufficienter fistula patefiat et callositate interiecta careat.
20.5
Sed si forte callositas minime fuerit secuta, etiam et xantou medicamenti partes duas mittes et ammoniaci partem unam cum aceto teres, donec mellis crassitudinem sumat. Tunc illitum scisso linteolo lemniscum inicies et eum calcabis, donec repleas fistulae cauernam. Et postquam uideris bene fuisse purgatam, collyriis ad horam factis ex melle pastillato admixto cephalico medicamento diligentissime carnificabis.
20.6
Sed si forte nuditate ossi uel ex putredine ipsius ossi superinducta lepida, quam nos squamulam dicimus, curam impediri senseris, ex melotida ferrea leuiter radendo purgabis et sic supra dicto collyrio carnificabis.
20.7
Confectio collyrii syringiaci ectylotici: chalcanthi partes duas, guttae ammoniaci partem unam cum aceto modico simul teres et facies collyria longitudine ac robore differentia ut est ipsa fistularum cauerna.
20.8
Aliud ad uniuersas fistulas breuissimas: corii granatae siccae, tunsae et cretae dr. I, lenticulae alexandrinae pollinis dr. I. Mittes in fistula ex puluere granatae modicum, ex polline lenticulae modicum. Hoc facies diebus tribus aut quinque. Cottidie curabis ter in die, hora tertia, hora sexta et nona.
20.9
Aliud ad uniuersas fistulas uel ante oculum aegilopas. Herbam putidam quam punice aturbis dicunt, et lac herbae tithymali et lac caprifici et piperis grana XU, sucum de lana, lenticula dura, haec omnia tundes in se et appones ad locum cautius ne oculum contingat, propter uirtutem quam continet causticam.
21.1
Empyemata dicuntur collectiones siue apostemata occulta atque uisu carentia uel absconsa et in altioribus uiscerum partibus nata: nam Graeci en catacalypsi uocant.
21.2
Quae autem cum nasci coeperint his signis cognoscuntur. In primis dolores sentiunt aegrotantes cum obripilatione, et post aliquot dies ueluti lentores anomali iterum efficiuntur cum dolore et obripilatione. Et cum coeperint saniem nutrire, etiam febres inordinatae secuntur cum fastidio ciborum. Et cum supra uentrem iacuerint laborantes uel in alterum se uerterint latus id est sanum quod fuerit patienti lateri contrarium, ueluti grauedinem pendentem in interioribus sentiunt, et aliquando ipsius loci patientis exaltatio efficitur. Tunc cum nimie creuerint apostemata eruptionisque appropinquauerint dies, uomitus fellis flaui efficitur. Aliquando in similitudinem coloris foliorum uiridium porri choleram uomunt quam prasoiden appellant, cum ingenti animi defectu quem lipothymian uocant, cum leui sudore in capite et circa superiores partes thoracis.
21.3
Et si sursum aut in lateris summa regione eruperint et per uomitum depurgentur et post ruptionem si febribus minime caruerint aegrotantes, mortem futuram denuntiat, maxime si grande fuerit apostema. Si uero in renibus eruperit, urina purulenta siue saniosa excluditur et ulceratio periculosa in renibus significatur. Si uero in inferiori parte eruperit in uentre uel intestinis et cum egestione uentris sanies fuerit exclusa, ex parte curari ostenditur, si tamen febrium discesserit molestia post eruptionem factam.
21.4
Propterea curationis tempore in ipso initio si in uno loco fuerit confixus dolor, erit festinandum ut ante quam saniet apostema diaforeticis adiutoriis de altitudine leuatum ad superficiem cutis spargatur. Id est in primis patienti loco sanguisugas appones hoc modo. Intra cucurbitam medicinalem latum linteolum mittes usque ad scapulas cucurbitae, ita ut labia ipsius cucurbitae operias. In quo linteolo sanguisugas quam plures proicies, et loco dolenti cucurbitam superuertes, et leuiter ac sufficienter in circuitu linteolum trahes, quo possint sanguisugae conio uel cuti applicari. Hoc uero moderate facies, ne iterum nimia angustia opprimantur. Et cum morsibus adhaeserint, cucurbitam cum linteolo auferes, et sines donec supra dicta animalia sanguine repleantur. Tunc asperso sale trito sanguisugas remoues et locum perungues et in eodem loco cucurbitam adiecta fiamma figes, et sanguinem detrahes tantum quantum causae sufficere fueris arbitratus. Et post detractionem sanguinis butyrum tritum cum nitro inlines et lana sucida cooperies et ligabis.
21.5
Sed si forte temporis ratio uel loci qualitas fecerint ut inueniri minime sanguisugae possint, leuibus plagis scarifabis, et duobus uel tribus interpositis diebus diaforetico cataplasmate uteris id est hordei pollinis partes duas lini seminis partem I et faeni graeci dimidiam partem adiecto modico oleo coques in aqua salsa et cataplasmabis, praeuaporatis partibus spongiis ex aqua calida salsa expressis et cottidie aliquantis diebus inmutabis. Nec non etiam et dialon emplastrum inferius suo loco conscriptum post cataplasma impones. Cauendae praeter ea inter ipsa initia uehementes saccellorum uaporationes. Etenim nimietas uaporis locum dolentem et tumentem in saniolam conuerti cogit. Obseruare autem oportet aegrotum a uino et ab omnibus carnibus, quadrupedibus et uolatilibus. Holera tantum accipiat quae sint digestioni aptissima. Sed si a uino non potuerit abstineri, propter imbecillitatem stomachi nimie aquatissimum concedes.
21.6
Sin uero loci patientis dolor minime quieuerit et ad nutriendam saniem apostema declinauerit, tunc empyoticis adiutoriis uti oportet id est quae saniolam nutrire ualeant, ut est cataplasma ex resina terebintina et polline triticeo superius ad maturandas parotidas conscriptum. Sed melius fit cum decoctione caricarum pinguium. Coque etiam et psittacium emplastrum uti oportet. Aliud certe meline Uespasiani appellatum: nouit enim non solum in conio uerum etiam in altitudine occultas soluere collectiones.
21.7
Sed si forte tardius rumpere senseris apostema, oportet eius adiuuare celeritatem electuario metasyncritico id est quod ualeat occultam collectionem rumpere, ne sanies inclusa plurimo tempore tardando interiora membra corrumpat quae Graeci moria uocant. Conficitur sic. Ficis pinguis, origani, marrubii, rutae, thymi, absinthii, centauriae radicum et seminis, sinapis, cardamomi, squillae medii paria pondera: omnes herbas decoques in aqua, et mittes ex ipsa decoctione partes II et mellis partem I, et coques donec mellis sumat crassitudinem, et dabis ieiunis secundum uires aliquibus coclearium I aliquibus coclearia II.
21.8
Aliud. Si forte in pulmone fuerit collectio, suffumigatorius trociscus quem Graeci ypocapniston uocant ordine qui ad tussim humidam conscriptus est adhibitus eruptionem accelerat.
21.9
Et postquam eruptio fuerit facta, oportet adhibere quae ualeant ulcera sordida purgare, hoc est sucum ptisanae aut alicae cum modico melle despumato ieiunos potabis, aut lac caprinum tepefactum cum sufficienti melle dabis, aut butyri recentis partes II mellis despumati partem I in uno commisces et exinde ieiunis coclearium unum dabis, aut erui rubri pollinis coclearium I cum mulsa calida ieiunis dabis, et uario cibo nutries.
21.10
Si uero in epate uel renibus fuerit ruptio facta, diureticas saepe memoratas potiones dabis id est quae per urinam purgare nouerunt. Et postquam bene fuerint ulcera depurgata, trigono trocisco in cicatricem duces. Si uero in renibus uel in uesica fuerit ulcerationis causatio, diafysalidon trociscum dabis quem inferius in nefretica passione conscripsimus.
22.1
Carbunculi quos Graeci anthraces uocant efficiuntur ex influxione sanguinis calidissimi et nigri et crassioris substantiae. Etenim membrum in quo ualidus talis influxerit sanguis, inuritur et ulceratum scaram facit. Nascuntur in toto corpore, frequenter tamen musculosis in locis et membranosis.
22.2
Aliquando et appellatur a Graecis anthracion singulari genere nominatum, si quidem in ipso initio suae natiuitatis ueluti ex genere exanthematum in superficie cutis feratur. Et in medio suae regionis nigri ut carbones efficiuntur, unde ipso nomine carbunculi uocantur. Et cum augmento dierum creuerint, quemadmodum intra formam suam basis, tamquam ex similitudine cauteris acuti calidi uariolati, scaram ostendunt, et cum putredine ut saepe dixi efficiuntur.
22.3
Curatio autem optima ab initio cibi abstinentia sine ieiunio et requie corporis uel silentio incipere debet. Et si grandes fuerint carbunculi, erunt aegroti in brachio flebotomandi, si tamen aetas aut tempus uel uirium qualitas permiserit. Et si uentrem non fecerit, clystere acriore euacuandus erit.
22.4
Ipsis uero carbunculis paruo sale diacartum medicamentum melli admixtum e moto tilto appones aut certe chloran quam appellant emmoton, et super lenticula cum ramis murtae siccae elixata et diligenter trita cum modico melle et pane infuso cataplasmabis, quod Graeci artofacion appellant.
22.5
Sin uero erysipelatodes fuerint carbunculi id est cum rubore ut in uicinas partes sibi ueluti ignis sacer ostendatur, plantagine aut coriandro aut intibo cum pane cataplasmabis bis in die et semel in nocte. Tunc cum bene ulcus uideris depurgatum, Musa trocisco uteris in uino mulso resoluto.
23.1
Intellegitur reuma quotiens ualida influxione humoris nullis praecedentibus causis subito intumuerit membrum. Et appellatur a Graecis reumatice diathesis id est reumatica passio. Contingit frequenter, maxime tamen in articulosis locis, ut exempli causa in genu aut in cubito aut iugulo aut maxilla cum aure usque ad tempora, aliquando etiam simul et faciem, ut etiam ingenti tumore subito oculi claudantur. Aliquando usque ad guttur supra dictus tumor dilatatur, ut etiam thoracis partes inuadat.
23.2
In curationibus uero abstinentia cibi uel ieiunio et a uino abstinentia et sanguinis detractione per flebotomiam et uentris purgatione cathartico dato siue clystere euacuatione facta curabis, considerata primo ipsius laborantis aetate et tempore et regione, et ipsius reumatismi qualitate uel quantitate. Ipsa uero loca quae patiuntur pane posca infuso et trito cataplasmabis et sanabis.
24.1
Ignis sacer ab inuadendo a Graecis erysipelas appellatur, si quidem uicina sibi loca inuadendo possideat. Et efficitur sub ingenti calore sanguinis et commixtione fellis flaui, quam Graeci xanthen cholen uocant. Et est rubor flammeus in superficie cutis cum dolore et tumore. Sin uero circa gulae partes fuerit natus, praefocationis periculum affert, cum in toto uultu inflauerit et a ceruice usque ad thoracis partes fuerit dilatatus.
24.2
In curationibus autem si grandis fuerit erysipelas, flebotomare oportet et secundam detractionem facere quam epafaeresin uocant, et si uires aegrotantis patiuntur ieiunium diurnis diebus imperare et a uino et omnibus carnibus abstinere. Si autem flebotomiam minime adhibere potueris, acriore clystere uentrem euacuabis, aut catharticum quod flauum fel deponat dabis, ut sunt catapotia Galeni superius in passione capitis scripta.
24.3
Post haec et loca patientia plantaginis aut uuae lupinae suco inlines, aut lenticulatam herbam de stagnis uirentibus colliges et cum modico aceto tritam impones, aut glaucium cum aqua solutum inlines, aut coriandro aut plantagine trito cum pane posca infuso bis in die et semel in nocte cataplasmabis: in hiberno autem uiridi apio aut coliculi foliis similiter cum pane uteris, maxime si in articulosis locis fuerit erysipelas. Nouit enim tale cataplasma imminentem putredinem prohibere.
24.4
Aliud ad ignem sacrum. Cimoliae dr. III, glaucium dr. II, spumae argenti dr. I, croci dr. III, turis masculi dr. I cicutae suco colliges et trociscum informabis et in usum in posca frigida teres et inlines. Aliquando etiam, ut loci qualitas uel ipsius membri postulauerit, aqua calida primo fomentabis et diligenter deterges, tunc paulo sursum a patiente loco carpodesmo ligabis et ubi nimius rubor fuerit, scarifationis leuissimas laceraturas dabis, quas Graeci amychas uocant. Et postquam uideris cutem bene fuisse purgatam, spongia frigida posca expressa deterges et trociscum supra scriptum lines.
24.5
Alia uero die emplastrum diastrichnum appellatum impones: et conficitur sic. Cerae dr. UI, spumae argenti dr. IU, cerussae dr. II, olei rosei lib. I, uuae lupinae dr. IX. Hoc medicamentum facit et ad herpetas id est serpusculos.
25.1
Araneas Graeci a serpendo quod herpin dicunt herpetas dicunt, nos uero similiter latino sermone sicut supra diximus a serpendo serpusculos nominamus. Et efficitur sub ingenti acredine ac calore fellis cum pustularum superinsurrectione. Est et aliud genus herpetis, quem Graeci cenchrias uocant, si quidem in superficie cutis pustulas minutas milio similes ostendit: quam Latini uulgo araneam uerrinam uocant.
25.2
In curationibus autem similiter ut erysipelata superius curabis.
26.1
Scrofas Graeci chiriadas uocant duritias rotundo schemate natas et neruis atque arteriis uenis et musculosis membris connaturatione infixas, quod Graeci catasynfysin uocant. Et cum glandulosis in locis in utraque gutturis parte fuerint natae, sicuti sues feminae turgida colla cum dolore ostendunt, unde ipso nomine scrofae uocantur. Et sunt curatione difficiles. Nascuntur in cacochymis corporibus id est mala humore possessis.
26.2
Est iterum aliud genus scrofarum minime adhaerentes sed magis sub cute natantes et plurima natione pullulantes sicut genus porcorum, unde iterum scrofae nomen acceperunt. Nascuntur ut supra dictum est glandulosis in locis, ut in gutture uel sub ala aut in inguine, et sunt siue chirurgia siue medicamentis curatione faciles.
26.3
Propter ea curationis tempore dialon medicamentum inferius suo loco conscriptum appones. Nouit enim scrofas soluere et in humore purulento conuersas per poros cutis desiccare. Aut certe meline Uespasiani appellatum appones, et cum uideris supra dictas scrofas in saniolam conuerti, chirurgia uteris et secundum rationem curabis, quod Graeci cata logon uocant.
Steatomata dicuntur durities in similitudinem scrofarum emergentes paulo potiores et molliores, quae cum digito fuerint impressae cedunt et resurgunt, adipis callosi qualitatem intra se continentes. Unde ipso nomine steatomata uocantur. Nam Graeci adipem stear dicunt. Nascuntur frequenter in articulosis et neruosis locis uel musculosis et cartilaginosis. Et similiter ut scrofae curantur.
28.1
Aurium dolores efficiuntur ex antecedenti perfrictione ex frigido uento flante aut ex lauacris frigidis aut aqua in ipsa cauerna auditoria irruenti. Aut ex tumore membranae supra dictae auditoriae cauernae aut saniola fluenti aut uentositate inclusa tumorem faciente aut sordiculae uel purgamentorum obtrusione facta, cum exitum minime habuerit supra dicta uentositas, dolores efficiuntur.
28.2
Curationis autem tempore in ipso initio doloris aliqua ex praedictis ad dolorem capitis superius scripta extrinsecus adhiberi sumenda mandamus, ea uero quae proprie in ipsis cauernis instillantur nunc dicemus.
28.3
Ad dolorem aurium. Gesentera id est uermiculos de arrugia aut araneas aut asellos quos Graeci oniscos dicunt — nascuntur in humectis locis hominum tactum fugientes ita ut se in spaerulas plicando conuertant — in oleo coques et auribus infundes, et super uaporabis marsupio id est sacculo torrido sale repleto, et iterum tepefactum medicamentum infundes, et lana munda ac molli ipsas cauernas blande obtrudes.
28.4
Aliud tumoribus conueniens. Adipis anserini aut gallinacei partes II, olei amygdalini ex amaris amygdalis expressi partem I in uno commisces et tepefactum instillabis, praeuaporatis partibus spongiis calidissimis ex aqua calida expressis atque alterna mutatione appositis. Et postquam stillaueris, iterum super competenter uaporabis et molli lana sicuti supra diximus patientia loca tutabis. Oportet aegrotum inani masticatione os commouere et sic medicamentum in auribus accipere.
28.5
Item aliud diatessaron appellatum faciens ad tumores aurium, quos Graeci flegmones uocant: mel optimum, ysopi attici sucum, nardinum unguentum et amygdalinum pari pondere. Uteris sicut supra. Si uero incendiosus fuerit doloris sensus, et magis tempore aestatis et in aetate feruenti, acetum rosaceo admixtum infundes.
28.6
Aliud ad tinnitus et ad obtrusiones, quas Graeci enfraxis uocant, et ad difficiles auditus et ad initia surditatis. Nitrum et afronitrum aequali modo commisces et cum aceto acri et oleo ueteri tepefactis infundes.
28.7
⟨Item⟩ ad uermiculos aurium forinsecus educendos. Centauriae uiridis aut marrubii aut absinthii uiridis sucus infusus excludit uermiculos.
28.8
Ad sordes aurium. Nitrum aceto resolutum cum calida aqua per auliscum oticum inicies et deterges et sic iterum instillabis.
28.9
Ad aures saniola fluentes et humecta quoque uniuersa trociscus Herae appellatus. Recipit autem murrae, croci dr. singulas, aluminis scissi dr. XII. Colliges et uteris aliquando ex aceto aliquando ex uino austero.
28.10
Ad tinnitus aurium et difficiles auditus. Oleum rafaninum cum aceto et nitro in uno commisces et feruefactis uteris.
28.11
Aliud ad difficiles auditus et surditati conueniens. Ellebori albi dr. I, afronitri dr. IS, castorei scrip. IS, aceti acrioris quod suffecerit.
28.12
Ad difficiles auditus ex aegritudine natos. Leporis fel et lac mulieris et mel optimum, omnia tria in uno consolues et tepefacta instillabis.
28.13
Aliud diatessaron appellatum, id est de quattuor, aduersus tumores et dolores et ulcerationi conueniens. Resinae terebintinae, butyri, adipis gallinacei, olei amygdalini, omnium quattuor paria pondera in uno consolues et uteris.
28.14
Alia auricularis siue ut Graeci otice aduersus dolores et ulcera et ueteres aurium passiones. Recipit opii, castorei, aloes dr. singulas, croci dr. II, murrae, lycii indici dr. singulas semis. Bene conteres et melle colliges, et in usum accipies ex ipso medicamento modicum resolutum passo. Ex oleo roseo stillabis et lana marina aut purpura loca tutabis. Aliqui lacte resoluunt muliebri. Ad difficiles uero auditus et tinnitus multi temporis cum aceto salito infundes, quod Graeci oxalmen uocant. Et cum oleo rafanino et aceto uteris.
29.1
Hippocrates in aforismis sic ait: oculorum dolores meracae potiones aut lauacrum aut uaporatio aut flebotomia aut catharticum datum quod farmacian appellant soluit. Sed omnia haec quinque secundum expositionem Magni iatrosophistae supra memoratus senior Hippocrates cum discretione adhibere praecipit, et si fuerit dolor ex plenitudine sanguinis, flebotomia aut cathartico detractione facta curare, sin uero ex siccitate fuerit dolor, lauacro et uaporatione humectatos sanare, sin uero ex perfrictione et humectatione fuerit dolor, meraca potione calefactos mederi. Uinum namque calefacit et desiccat. Secundum uaria tempora passionum omnia adhiberi praecepta sunt. In ipsis initiis abstinentiam cibi uel ieiunium oportet imperare, in augmento uero tertia uel quarta die flebotomia uel cathartico operari, declinatione uero facta, lauacro uti. Haec sunt quae secundum aforismos id est definitionis eloquentiam oculorum doloribus posita esse noscuntur.
29.2
Nunc uero qualiter proprie ipsis oculis passiones contingant scribamus. Aliquando cum ingenti feruore dolores efficiuntur, aliquando cum perfrictione et torpore sensus, quem Graeci narcen tes esteseos uocant, aliquando cum tumore et aliquando sine tumore, aliquando cum largo reumatismi cursu et aliquando cum grauedine et dolore, aliquando autem praeter ipsa.
29.3
In curationibus uero si modica et feruida fuerit oculorum perturbatio, posca tepida fomentabis. Si uero ex perfrictione fuerit perturbatio, penicillis prius calidis ex uino mixto albo alterna mutatione uaporabis. Sin uero maior fuerit dolor cum ingenti tumore et grauedine, et si in fronte plenae ac distentae apparuerint uenae, detractio sanguinis per flebotomiam fieri oportet, si tamen alii humores non impedierint augmento facto per aliquam obtrusionem interioris membri. Quod si hoc contigerit, cathartico dato uentrem purgabis.
29.4
Utendum etiam in ipsis oculis liquidis infusionibus ex faeni graeci suco lenius confectis. Bene autem fit si faenum graecum aqua dulci primo lauetur, ut terrosa careat qualitate. Et postquam fuerit lotum modicum coques, ut omnem acredinem ex se demittat, et secunda aqua iterum coques defusa priori. Et cum uideris sucum uenire in similitudinem uini, liquabis et uteris. Etenim tumores digerit et sordida quaeque depurgat et humorem asperum lenificat.
29.5
Utile est etiam et oui album et tenue tepefactum iugiter infundere, et lac muliebre. Est namque bonus humor lac quod Graeci euchymon uocant, et ualet e contrario acredinem mali humoris obdulcare: sic enim omnia contraria contrariis sibi rebus curantur. Sed oportet primo sine ulla oppressione egestiones siue pituitas oculorum, quas Graeci lemas uocant, molli penicillo detrahere ex aqua calida expresso et diligenter uaporare. Et si cum omnibus fuerit capitis grauedo, cucurbitam occipitio praeraso figens addita scarifatione competentem sanguinem detrahes.
29.6
Cataplasma faciens ad tumorem oculorum et chemosis et proptosis. Appellatur autem chemosis quotiens in ipsa ceratoide tunica apparuerit rubicundus et carnosus tumor, proptosis uero est oculorum ex nimio tumore prominens casus, ut etiam difficile palpebris contegantur. Recipit autem castorei et croci dr. singulas, opii obolum unum aut II, ouorum assorum uitella U, panis mundi micarum dr. III. Cum dulcore et modico rosaceo colliges et cataplasmabis.
29.7
Utendum etiam et fomento ex decoctione meliloti et rosae siccae: partes singulas mittes et faeni graeci dimidiam partem, decoques in aqua et fomentabis. Facit ad reumatismum et ad minorem lippitudinem. Aliquando ex ipsa calida penicillo expresso uaporabis.
29.8
Nec non etiam et collyrio libiano uteris. Facit ad tumorem oculorum et chemosis et proptosis, et minutis uesiculis, et sordida ulcera depurgat et concaua supplet aquatius infusum. Conuenit et doloribus et superadustionibus et diruptionibus et stafylomatibus. Bothria etiam ulcera id est fossulas et hypopyos oculos sanat. Ulcera etiam difficile in cicatricem uenientia, quae dysapulota uocant, optime in cicatricem ducit, et minores cicatrices cum aqua inunctum detergit. Et facit aliquando cum ouo et lacte, aliquando cum ouo et faeni graeci suco, aliquando cum aqua ut supra diximus inunguitur. Recipit autem cadmiae combustae et lotae, cerussae tritae et in testa noua assatae et diligenter lotae dr. octonas, amyli recentis, stibeos combusti dr. senas, plumbi combusti et loti, pomfolygis lotae, draganti, ges asteros tritae assatae et lotae, cummi candidi omnium specierum quinque dr. quaternas, murrae bonae, opii dr. singulas. Aqua imbrili id est caelesti colligitur.
29.9
Collyrium apocrusticum Hermolaou staticon appellatum faciens inter initia ad reumata repellenda et desiccanda et ad alia multa. Cadmiae crudae et lotae, murrae, aloes, croci, omnium IU dr. octonas, aeris usti et opii dr. quaternas, acaciae rufae et cummi dr. uicenas, aquae caelestis quod suffecerit.
29.10
Collyrium dia rodon de septuaginta duabus, quod Graeci diebdomecontadyo appellant, si quidem in ponderibus ut supra dictum est siue in rosa seu in aliis speciebus LXX et II drachmis concludatur. Facit ad xeropthalmiam id est siccam lippitudinem et ad pruritum maiorum angulorum, etiam et cicatrices blande detergit. Recipit autem cadmiae crudae et cummi dr. quaternas, croci dr. UI, murrae et spicae indicae dr. quaternas, stibeos et opii dr. quaternas, rosae uiridis foliorum dr. LXXII. Aqua imbrili colligitur.
29.11
Collyrium dialibanum faciens ad supplenda in oculis ulcera concaua. Recipit turis masculi et cadmiae lotae dr. quaternas, opii dr. UI, draganti dr. II, cummi dr. otto, aquae imbrilis quod sufficit.
29.12
Aliqui uero in hac collyrii confectione colorem album affectantes cerussam minime comburunt, ignorantes quia si igne caruerit, lanuginositatem quam in se detinet habens, sordidat ulcera potius quam depurget.
29.13
Collyrium Zoili nardinum a Graecis appellatur, conueniens uetustissimis oculorum passionibus. Facit ad reuma tenue diuturni temporis et debilitatem oculorum mirifice confortat. Recipit cadmiae botryitidis lotae et aeris usti loti dr. denas senas, cummi albi, acaciae, stibeos dr. quadragenas, murrae, croci, castorii, folii, opii, chalciteos semiassae dr. binas, aloes et spicae indicae dr. singulas, cerussae torrefactae et lotae dr. UIII, aquae imbrilis quod suffecerit.
29.14
Cataplasma conueniens oculis ulceratis et tumentibus et proptosi periclitantibus et iugiter dolentibus. Melilotum atticum tunsum et in passo coctum teres diligenter et supermittes oui assi uitellum I et acaciae nigellae modicum, et cataplasmabis leuiter. Aliqui et opium.
29.15
Anacollema ad reuma. Crocomagma, opium, rosam siccam, acaciam ex aequali modo acri aceto teres. Cum inpinguauerit, inlines frontem.
29.16
Collyrium cycnos a Graecis appellatum. Facit ad ulcera uniuersa et bothrion dolores etiam mitigat et hypopya sanat. Recipit cadmiae combustae et lotae dr. XXXII, cerussae combustae et lotae dr. XUI, amyli recentis, opii, draganti, omnium trium dr. octonas, acaciae suci et cummi dr. quaternas, aquae imbrilis quod sufficit.
29.17
Ad trachomata id est asperitates palpebrarum et ad sycosin, quam nos ficitatem dicimus, siquidem similis granis fici in palpebris uersatis asperitas reperiatur. In curationibus uero pumice aut osso sepiae molli hoc est detracto cortice, et diligenter formato uersatoque palpebro, easdem asperitates sufficienter fricabis donec sanguinentur, tunc penicillo posca frigida expresso diligenter deterges uel desiccabis. Post haec et collyrio trachomatico uteris, quod appellant paedicon id est puerile, siquidem et infantibus conueniat. Ad reuma et trachomata bene facit, si cum aqua resolues et crassius sub palpebro inungues siue sub ciliis, quod Graeci ex hypoboles uocant. Miraberis hoc factum. Recipit autem cadmiae purgatae dr. XXIII, chalciteos combustae donec rubea efficiatur dr. XXII, opii et aeris usti dr. IU, cummi dr. X, aquae caelestis quod suffecerit.
29.18
Ad eos quibus calx uiua in oculis ceciderit. Quoniam si aqua foueas magis incenduntur, ideoque oleum rosaceum cum oui albo et tenui commisces et oculis iugiter infundes. Dehinc post unum uel duos dies libiano collyrio, si forte aliquid laesum erit, in cicatricem duces, et miraberis hoc factum.
29.19
Collyrium dia leucoiu appellatum, id est de uiola, confectione facillima facit ad albores et cicatrices extenuandas. Recipit uiolae hortinae floris uiridis, cummi albi dr. octonas, ammoniaci dr. IU. Teres cummi et ammoniacum prae manibus habebis, tunc flores uirides pensabis et teres diligenter, et supermittes supra dictas species, et iterum simul teres ut sibi bene counentur, et facies collyria. In usu autem ad minores cicatrices admixto libiano inungues.
29.20
Collyrium dia ceratos elafiu appellatum, id est de cornu ceruino, ad albores et cicatrices extenuandas. Recipit cornu ceruini combusti et loti dr. I, aeruginis dr. I, ammoniaci dr. I, sepiarum testae mollis detracto cortice dr. II, plumbi mundissimi dr. UI, opii dr. III, murrae dr. IIII, cummi dr. IIII. Uino ueteri optimo colligitur.
29.21
Xerocollyrium acuens uisum, quod Graeci oxydercicon uocant. Facit et ad amblyopiam id est obtusionem uisus et ad xerophtalmiam id est siccam lippitudinem, et oculis lacrimosis, et pterygia mitiora et rubicunda attenuat. Cadmiae crudae et lotae dr. XX, salis ammoniaci dr. X, aloes dr. II S, piperis albi, faecis uini dr. quinas, sandaracae dr. II, folii scrip. IS, nitri siliquas quattuor semis. Tundes, cernes et diligenter teres usque ad ultimam lenitatem.
29.22
Hygrocollyrium acuens obtusum uisum. Conuenit maxime illis quibus suffusio imminere monstratur praeter dolorem capitis. Sin uero ex antecedenti dolore totius capitis uel emicranii nata fuerit suffusio, omnino incurabilis nuntiatur. Et nominatur talis suffusio platycoriasis id est dilatatio papulae. Ergo confectio medicamenti talis est. Mellis attici, fellis beluae, radicum feniculi corticis suci, olei ueteris paria pondera. Si uero mel atticum non inueneris, stillaticium mittes et uteris.
29.23
Fomentum oculis acuens uisum, quod Graeci oxydercicon uocant. Feniculi hortini radicis et centauriae partes binas, faeni graeci et meliloti partes singulas decoques et uteris.
29.24
Anacollema ad reuma. Acaciam nigellam teres et cernes, dehinc in usum cum oui albo et tenui conteres et cum acri aceto temporibus oblinies. Hieme uero addes murrae et mannae turis modicum et uteris sicut supra.
29.25
Tricocollema capillis oculorum ligandis. Picis siccae, cerae, mastices, resinae frixae, omnium IU paria pondera in uno consolues ad uaporem et facies collyria oblonga.
29.26
Ad hyposfagmata id est suffusionem sanguinis ex antecedenti percussu in oculis factam. Conuenit inter ipsa initia aqua salsa diligenter confecta ex infusione salis candidi. Tenui linteolo subiecta lana et molli ligabis. Nouit enim talis infusio sanguinem ex percussu spargere.
29.27
Aliud ad tumores et dolores et spargendum sanguinem. Oui album et tenue in ampulla minore adicies et super stillabis columbinum sufficientem sanguinem ex uena sub ala incisa, et commixtis ac leuiter tepefactis infundes. Similiter facit singulariter et oui columbini album et tenue in oculis infusum.
29.28
Collyrium superinunctorium quod Graeci yperenchriston uocant. Facit ad hypopya id est liuores palpebrarum. Cicutae herbae suci dr. UII, acaciae dr. UI, croci dr. II, absinthii suci et murrae dr. singulas, opii scrip. II, cummi dr. IU, aquae quod sufficit.
30.1
Sanguinis uero fluor parua destillatione per nares factus si forte in aegritudine acuta id est celeri motu nata contigerit III uel IIII die, pessimam aegritudinem et prolixam ostendit, quam Graeci macronosian uocant, aliquando uero freneticam passionem denuntiat. Si uero in ipso initio aegritudinis supradictus sanguinis fluor fuerit factus in iuuenibus uel plurimo sanguine naturaliter abundantibus, quos polyemos uocant, et cum largo cursu frequenter bonam discussionem ostendit.
30.2
Curationis uero tempore si ex proximis narium locis et non de altitudine fuerit sanguinis fluxus, oportet in principio simpliciter molli penicillo frigida aqua madefacto circa maiores angulos oculorum exprimere. Si uero de altitudine manauerit sanguis, erit infrigidanda facies ex aqua nimis frigida aut posca frigida. Etiam et penicillos frigidos posca leuiter expressos fronti et naribus superproicies, et manuum ac pedum acra, id est summitates, ligabis et narium cauernas molli linteolo diligenter obtrudes.
30.3
Quod si minime abstinuerit sanguis, cubiculum in quo immobiliter iaceant frigidum et planipedum et obscurum procurabis. Etiam manus et pedes frigida aqua uel posca fomentabis et in ore similiter ut contineant dabis. Et si fuerit tempus uerni uel aestatis, et ipsius patientis aetas fuerit iuuenilis et febricula modicissima, etiam et caput frigida fomentabis, et lines frontem et nares et sub oculis gypso posca resoluto aut luto figulino, aut cocleas minutas cum sua testa et aloen aridam aut gluten taurinum aut ges entera id est uermiculos de arrugia admixta turis manna cum oui albo et tenui conteres et fronti et naribus superinduces.
30.4
Si uero permanserit sanguinis fluor, cucurbitam praeraso capite conglutinandam occipitio appones cum ingenti flamma et plurimo horarum tempore immorandam. Quod si nec sic abstinuerit, etiam et scarifabis. Sic enim patientis sanguinis detractione facta narium fluxum mederis.
30.5
Aliud quod appellatur a Graecis dia sfongon ischemon id est ex spongia confectio retinens sanguinem, et conficitur sic. Spongiam nouam liquida pice infusam cacabo nouo in furno combures addito cooperculo ex argilla. Dehinc diligenter teres et naribus calamo insufflabis. Sed oportet primo glebulas sanguinis, quas Graeci thrombos appellant, per os depurgare ex melotida molli lana inuoluta et posca infusa, et sic medicamentum insufflare.
30.6
Aliud optimum. Ipsum sanguinem accipe et combure et facto puluere nescienti naribus inice, si de dextra dextrae si de sinistra manet sinistrae.
30.7
Aliud quod Galenus in sua therapeutice hoc est libris curationum fieri praecepit. Si de sinistra nare sanguis decurrerit, cucurbitam tenacissimam multa cum flamma spleni conglutinabis. Si de dextra, epati similiter appones.
30.8
Aliud si chronia fuerit passio id est longi temporis et nimis aquosum et tenuem uideris fieri sanguinem, si tamen solutio spontanea uentris minime obstiterit, catapotia Galeni superius in passione capitis scripta dabis, et humorem per uentrem purgabis, et sanabitur.
31.1
Utrasque passiones, id est polypum et ozaenas quas nos fetores narium dicimus, communiter medicamentis desiccatoriis capiti praeraso impositis curabis, ut est diaiteon emplastrum, aut barbara, aut illud quod appellant diacoclion id est ex cocleis et conficitur sic. Murrae et turis masculi uncias singulas, cocleas integras cum sua testa numero U, ouorum albugines II: in girba contusis et diligenter simul commixtis capiti ut supra dixi raso inlines et super linteolum impones, et sines medicamentum manere diebus nouem.
31.2
Et sic topicis medicamentis id est localibus proprie ipsis in locis uteris. Hoc est quod a Graecis ozaenicon dicitur: recipit aluminis scissi, murrae, sandaracae, omnium trium dr. quaternas, aeris usti et gallae dr. singulas: diligenter tritis per calamum insufflabis, praelotis uino bono naribus.
32.1
Efficiuntur dentium dolores sub aquoso et frigido flegmate reumatizantibus gingiuis, ut etiam ipsi dentes cauernentur, maxime illi maiores uel molares qui quattuor radicibus fixi esse noscuntur, quos Graeci tetrarizus uocant, et putrefacti liuidi et nigri et in parua frusta comminuti relictis radicibus expuantur aut certe ex ipsis gingiuis quibus continentur laxatis radicibus cadant.
32.2
In curationibus uero si nimius fuerit dolor praeter putredinem gingiuarum, oportet sacculis salis torrefacti loca quae dolores patiuntur extrinsecus uaporare. Etiam et apoflegmatismum masticatorium oportet adhibere, quem Graeci masomenon uocant, et conficitur sic: stafisagriae et mastices et pyretri, omnium trium paria pondera; cerae modicum admisces et in uino diligenter contusis rotulas finges, quas Graeci trociscos uocant. Ex quibus masticandum dabis, et inclinato capite humorem decurrere dimittes.
32.3
Aliud ad dentis dolores, enchyma id est infusio in naribus: betae, et melius agrestis, radicis sucum in naribus ipsius partis dolentis infusum; dolores dentium soluet. Obseruandum praeterea ab omnibus frigidis. Nam Hippocrates in aforismis sic ait, omne frigidum dentium esse hostile siue inimicum, quod autem calidum amicum et delectabile.
32.4
Fysicum ad dolores molae, de Uindiciani Afri. Salis grana mediocria numero III matutino tempore ante solis ortum dabis laboranti in ore continenda in ipsa parte in qua dolore pulsatur, donec paulatim defluant et cum defluxerint humorem proiciant. Etenim hoc adiuuamenti genus si frequenter fiat limositatem excludit et humores superfluos qui dolorem praestant depurgat.
32.5
Aliud fysicum ad dolorem molae. Caricam et sinapi teres et induces in panno et cubito alterius partis superimpones, id est si forte sinistra fuerit mola dextro, si dextra impones sinistro.
32.6
Collutio, quam Graeci diaclysma uocant, faciens ad dentium dolorem. Gallas quassatas, taedae pinguis astellas minutatim incisas, iusquiami semen, alumen liparum simul decoques in uino ueteri. Iugiter dabis ut colluant, cautius uero ne quid ex isto liquore transuorandum existiment. Hoc autem non solum dolorem mitigat uerum etiam agitantes dentes statuit uel confirmat. Si uero taedam non inueneris, picis siccae modicum mittes et uteris.
32.7
Aliud ad dentes agitantes ut statuas uel confirmes. Oleum myrtinum dabis colluendum et postquam dederis alumen scissum cum limatura corali tritum appones.
32.8
Aliud ad dentes agitantes stringendum et gingiuas implendum. Gallae et acanthae aegyptiae unc. singulas, corali dr. II in uno diligenter tundes et tenuissime tritis uteris.
32.9
Aliud ad dentes ex percussu agitantes. Lac asininum aut caprinum collutione oris datum dentes agitantes statuit uel solidat, et ulceratas gingiuas et oris uitia ex acredine humoris nata medetur.
32.10
Dentifricium quod Graeci odontotrimma uocant. Gingiuas turgidas siue sanguinolentas sine ulla uexatione desiccat, nigros dentes incandidat et ori fetido bonum odorem facit et dentes mobiles uel agitantes confirmat. Recipit cornu ceruini combusti et specularis assi uncias binas, salis ammoniaci dr. I, mastices dr. I, aluminis lipari sicci et folii dr. quaternas. Tundes et cernes, et uteris.
32.11
Si uero cancerosa ulceratio fuerit gingiuarum, quam Graeci carcinoden uocant, dentium nigredo uel liuor ostenditur cum ulceratione putrida gingiuarum ex supradictorum dentium agitatione et oris putore, adiuncta corporis mala habitudine quam Graeci cachexian uocant.
32.12
Ob diligentiam uero curationis oportet leptospathio ferramento licinio inuoluto et melle tincto blande desecta detergere, et postquam deterseris, uinum calefactum colluendum dabis, in quo ante fuerit decocta myrta sicca, lenticula, rosa, rubi turiones uirides; et in ipsa decoctione modicum mellis despumati admisces, quod possit putredinem plurimum inuadere non solum tenere uerum etiam purgare.
32.13
Et post collutionem adhibitam diacartum siccum medicamentum appones diebus aliquantis, donec putredo gingiuarum purgetur. Et cum se humor in ore collegerit, blande erit despuendus. Et cum uideris gingiuas bene purgatas, cephalico medicamento ad carnositatem uteris si forte minutam inueneris. Dehinc etiam nouissimo in cicatricem duces sicco medicamento diostreon appellato.
32.14
Est item aliud cancri dentis genus aetatibus breuissimis eueniens. Emergit autem inter ipsa initia tumor quidam totius maxillae cum ingenti pallore ictericum morbum simulante, nam Graeci icteroden uocant, qui etiam et ueluti uenarum liuorem in cute ostendat et ipsam buccam perforet, quod Graeci teredona uocant. Et est omnino curatione difficilis. Sed oportet ea adhibere quae saepissime curandae putredini gingiuarum superius scripsimus, id est diacartum medicamentum admixto modico pipere. Uel illud medicamentum appones ex fimo canis combusto inferius ad oris putredines et scaras suo loco conscriptum, et extrinsecus cataplasma ex lenticula et pane adiecto modico melle confectum, quod artofacion uocant, et cetera simili uirtute medentia.
33.1
Humida intellegitur tussis, quam Graeci ygrobecha uocant, quotiens cum plurimo flegmate apparuerit, id est cum abundanti excreatione aut humectatione et narium pruritu et sternutatione. Et aliquando iacentibus quodam modo resonum sibilatum ostendit. Haec passio est communis reumatismus arteriae et thoracis. Quae si multo tempore permanserit ut dies numero XL excedat, efficitur et pulmonis et in pthisicam uergit passionem.
33.2
Curationis uero tempore oportet in ipso initio duobus uel tribus diebus si uires permiserint ieiunium laborantibus imperare, ita ut se circa horam decimam reficiant et a solito minus potum accipiant. Interea ciborum ipsorum qualitas semper oportet esse sicca uel solida aut corpulenta, quam Graeci sterean uocant. Sic enim omnia quaeque humida desiccantur, cum e contrario contrariis sanatio adhibetur. Et si uenter minime fecerit, acriore clystere deducendus erit.
33.3
Dehinc iugulos et thoracem et a tergo inter scapulas usque ad ceruicem oxyrodino id est aceto et rosaceo oleo ex lanis sucidis embrocabis, in hieme calide aestate frigide, et oportuno tempore loca scilicet supradicta ex palmulis et murtae siccae tenuissimis pollinibus et hordei polline cum sufficiente melle et aceto concoctis cataplasmabis. Nec non etiam cucurbitas stalticas id est constrictorias thoraci et dorso multa cum flamma conglutinabis. Etiam et gutturis partem sub mento, quam Graeci antereona uocant, nouacula rades, et carnibus palmarum et amomo et hypoquistidis suco et mastice adiuncto modico melle concocto pyriama confectum appones, et herpyllo herba admixta aloen similiter appones. Aut diaiteon medicamentum linteolo densum inductum appones. Aut certe dielectrum trociscum aut trigonum admixtum palmulis calcatis, patetoe a Graecis appellantur, similiter appones. Dandum etiam et diacodyon singulariter aut suco polentae aut orizae admixtum. Uel catapotia tussicularia quae Graeci bechica uocant uespertino tempore cubaturis id est euntibus dormitum dabis. Aut trigonum trociscum similiter uespertino tempore cum calida aqua dabis, si tamen uentris constrictio aut infantilis aetas minime impedierit. Oportet etiam calenti gargarismate uti ex decoctione palmularum et lenticulae et rosae uel ficorum siccarum; aut siliquas graecas dulciores mittes et uteris.
33.4
Trociscus a Graecis ypocapnistus appellatus id est suffumigatorius, conueniens maxime hiberno tussientibus ad desiccationem humorum, maxime ad longi temporis tussiculas, quas Graeci chronias bechas uocant. Recipit autem sandaracae et turis partes binas, medullae ceruinae et murrae partes singulas. Tundes sandaracam et cernes, murram uero et tus separatim teres et cernes. Dehinc simul omnia cum ceruina medulla in girba mittes et in unitatem ut sibi bene misceantur tundendo coges, et exinde in magnitudinem lupini trociscos finges.
33.5
Et prima die cacabo nouo septem trociscos carbonibus superimpones et operies ita ut operculum modicum foramen habeat quod minorem calamum habeat, et per eum fumum in ore is qui curabitur excipiat, tam diu quam diu talem colorem habeat flegma qualis est medicaminis. Et obserua ne ex aliqua parte cacabi fumus exeat nisi in os. Hoc facies per septem dies, et post fumum exceptum dabis conditi tepefacti potionem unam, ita ut his diebus holera, oliuas, caseum, inpensas recentes, legumen et balneas non tangant. Carbones etiam et de gufione uitis facies.
33.6
Sed si forte raucedo aut asperitas fuerit arteriae, uespertino tempore arteriacam euntibus dormitum sub lingua continendam dabis, et cum defluxerit paulatim subinde ipsam esucationem transuorandam mandabis, et sanabis. Cuius uero arteriacae confectio talis est. Croci scr. UI, gliquiritiae scr. XUIII, draganti scr. XII, piperis scr. IIII, spicae indicae scr. II, coliculi suco colliges et facies collyria in modum fabae aegyptiae et in sole siccabis.
34.1
Tussis arida a Graecis xerobeches appellatur, et agnoscitur quotiens cum paruo flegmate et faucium tensione et grauedine et nimia thoracis constrictione ex uiscosi flegmatis infusione nata quam Graeci catarrian siue catarrun uocant. Aliquando et a tergo dolorem inter scapulas sentiunt, quod metafrenon dicunt. Contingit frequenter ex antecedenti perfrictione aut e contrario adustione. Etenim omnis frigor cerebro humorem flegmaticum nutrit, identidem nimius calor ex calefacto cerebro humorem supradictum ad inferiores partes liquefactum dimittit.
34.2
In curationibus uero oportet in ipso initio penicillis calidis id est calida aqua expressis sub mento gutturis partes, quas Graeci antereona uocant, alterna uaporatione mutare. Etiam et ori patenti et naribus penicillos supradictos calidos congruit laborantibus applicare, et eos admonere ut ad semet ipsos spiritum uaporis rapiant, quo possint interiora corporis membra, quae Graeci moria uocant, relaxationis indulgentia releuari. Post haec et anagargarismata erunt offerenda ex aqua mulsa calida et decoctione fici et ysopi aut ex decoctione origani et thymi et gliquiritiae et his similia.
34.3
Sin uero glutinosum flegma, quod Graeci collodes uocant, ingenti conatu de thoracis ferri senseris, oxymel ieiunis dabis. Et conficitur sic. Mellis optimi duas partes, aceti acrioris albi partem unam cum puleio et radicibus apii uiridis pridie infusis lento igne simul coques, donec mellis crassitudinem mediocrem sumat. Tunc ab igne tolles et per linteolum mundum expressum liquabis et exinde coclearium unum aut duo singulariter uel cum apiata calida dabis.
34.4
Sin uero aspero uel mordaci humore cum strictura tussis fuerit commota, faeni graeci sucum dari oportet. Est enim lenificae uirtutis, qui ualeat humoris asperrimi lenire qualitatem et stricturae querelam relaxando mitigare. Et conficitur hoc modo. Accipies faenum graecum purgatum et aqua dulci lauabis ut terrosa careat qualitate. Tunc supra tenuissimos carbones leuiter coques, ut omnem acredinem deponat, et secunda aqua mutabis defusa priori, et iterum coques ita ut ipsa decoctio glutinosa in similitudinem coloris uini redigatur. Tunc ab igne tolles et per linteolum mundum liquabis, et dabis ieiunis ex ipso suco calicem unum mediocrem admixto mellis despumati cocleario uno.
34.5
Et si forte adhuc minime fuerit soluta thoracis constrictio, inter scapulas circa spondyli locum praeuaporatis partibus scarifabis et per cucurbitae raptum competentem sanguinem quod relaxationi faciendae sufficiat detrahes. Etiam et uentris egestionem si non fuerit blando clystere prouocabis. Dehinc transactis tribus post scarifationem diebus si forte aliqua praecordiorum tensio digitis palpantibus occurrerit, tribus seminibus cataplasmabis, nam Graeci trispermon uocant, id est ex lini semine contuso partes duas et hordei et faeni graeci pollinibus partes singulas, mellis et olei dulcis et aquae quod suffecerit in uno coques, et cataplasmabis. Et postquam tuleris cataplasma, maxime hiemis tempore molli lana loca tutabis et fasciabis. Post haec omnia et postquam cataplasmatis dies expleueris, epithima dia spermaton appones, aestate uero diameliloto epithimate uteris.
34.6
Aliud ad siccam tussim. Irin illyricam decoques in aqua dulci usque ad tertiam partem, et in ipsa decoctione ad modum unius calicis minoris addes mellis despumati quod suffecerit, et ieiunis potui dabis.
34.7
Confectio electuarii tussiculis aridis et ad raucedinem conueniens. Recipit autem lini seminis torrefacti et amygdalae amarae desquamatae et leuiter torrefactae et gliquiritiae suci omnium quattuor paria pondera. Singillatim teres et sic in uno commisces et addito melle cocto in unitatem coges, et exinde in modum unius auellanae dabis ut in ore contineant aegrotantes et paulatim exucando transuorent. Sin uero gliquiritiae sucum non inueneris, ipsam gliquiritiam mittes et uteris.
35.1
Secundum ueteres medicos quattuor distantias cum suis uocabulis habere uua ostenditur. Nam si fuerit rotunda in similitudinem acinae, stafyle a Graecis appellatur, quam nos uuam dicimus. Item si fuerit longa et tenuis et in folliculi sui summitate plurimum humoris habuerit, cionis appellatur. Identidem si grossa uel uastior fuerit ut robustitate sua faucium impleat partes, gargareon appellatur. Nam Hippocrates senior in suo pronostico sic ait: «gargareones periculosae ad incidendum uel exsecandum, quanto magis fuerint rubriores et grandes. Etenim tumor eisdem locis nascitur et sanguinis incessabilis fluxus efficitur. Sed oportet in eodem tempore non solum ipsam uuam appositione medicamenti attenuare, uerum etiam quibuslibet modis subinanire uentrem. Sic enim innoxie chirurgia adhibetur et metus praefocationis praeteritus est». Item alia dicephalos appellata uel bicapita, quae rarius nascitur et innoxia esse probatur, si quidem humorem ex se dimittens in utrasque partes faucium spargat et non per medium destillando pulmonis altitudinem laedat, sicut ceterae uuae faciunt. Propter ea chirurgia prohibetur.
35.2
Curationis uero tempore in ipso initio ad uuas tumentes et summissas, quas Graeci cechalasmenas uocant, et tumentibus faucibus uti oportet dia pityrou gargarismate, id est ex cantabro. Et conficitur sic. Cantabrum non nimis calcatius tenui linteolo illigatum mittes in cacabo fictili et nouo aut certe aeneo stagnato et adiecta dulci aqua addes siccam rosam et palmulas pingues, lenticulam et myxas, sales alexandrinos. Omnia ad modum mittes, et coques donec lenticula coquatur. Post haec ipsum sucum liquabis. Bene temperatum et non uiscosum nec iterum nimis aquatum efficias, et addito modico melle despumato gargarizandum patientibus dabis non nimis calidum neque iterum frigidum. Etenim si frigidum fuerit, tumentibus partibus manifestatur esse contrarium. Iterum si nimis calidum fuerit, loca feruore accensa inurit. Sed sufficit tantum ut secundum tactum teporem habeat lactis, quod Graeci galactodes uocant.
35.3
Diachrisma stomaticon id est inlinimentum ori conueniens. Et appellatur e dia ton carion, faciens ad digerendos tumores et praefocationes antiadum. Et recipit nucum uiridium corticis sucum per linteolum mundum liquatum. Quem molli igne coques usque ad tertiam partem et tolles ab igne et dimittes ut infrigidet. Dehinc in mortarium marmoreum refundes et admisces mellis leuiter despumati similem quantitatem, et addes croci et murrae et hypoquistidis suci quod suffecerit, ita ut murrae et croci singulas partes mittas et hypoquistidis suci dimidiam partem, et uteris.
35.4
Confectio crocati faciens ad faucium feruidos siue rubicundos tumores. Accipit autem rosae floris et croci scripulos binos, nucleos pini septem, uuae passae enucleatae numero nouem. Teres cum melle despumato et modico passo, et inlines.
35.5
Confectio anthera a Graecis appellata, optima ad uuam desiccandam et ad omnia quae in ore nascuntur. Recipit croci, murrae, crocomagmatis, aluminis scissi, gallarum, rosae floris, omnium specierum sex drachmas singulas, sandaracae, iris illyricae, cyperi, omnium trium drachmas binas. Tundes, cernes et teres diligenter, et uteris aliquando sicco aliquando admixto melle.
36.1
Ulceratio faucium si cum febre acuta in aegritudine contigerit, pessima et exitialis ostenditur, maxime si grandis et scara fuerit nata. Est iterum alia ulceratio praeter febrem acutam, quae inter acra oris spatia efficitur alba uel nigra aut certe cinericio colore fuscata, quam tefroden uocant. Et appellatur a Graecis consuete aptha, quam nos oris coctionem dicimus. Et est deterior uel mortifera in infantibus breuissimis lactantibus ob teneritudinem aetatis illa quae fuerit alba in similitudinem granorum minutorum siliginis, maxime si et caput linguae obtinuerit.
36.2
In curationibus uero si grandis fuerit ut supra diximus faucium ulceratio cum scara, ut etiam cum rubore sub mento in gutturis partes ostenditur, quas Graeci antereona uocant, et si fuerit is qui curabitur aetate perfectus, flebotomiam adhibere oportet ita ut secundam detractionem facias, quam epaferesin uocant. Et si uentrem non fecerit, acriori clystere deducendus erit, in infantibus uero balano uteris. Dehinc ipsis locis patientibus diacartum medicamentum admixto modico melle inlines. Et sinendum ut sibi saniando scarae cadant, ne abstractione uiolenti emeatus emorroidis sequatur.
36.3
Alia confectio oralis, quam Graeci stomaticen uocant, faciens ad putredines et scaras. Caninum fimum album colliges et siccabis. Fit autem hoc, si ossa bubula sola ante diem uel biduum canes manducantes custodias. Ipsum uero fimum combures et exinde mittes dr. II, croci et costi dr. singulas, mellis quod suffecerit.
36.4
Leuissimae autem ulcerationi sufficit, si et antheran cum melle inlinies. Sin uero aptha fuerit in ore id est oris coctio, lac asininum singulariter aut certe caprinum admixto modico passo frequenter dabis colluendum, et magis si nigra fuerit aptha. Sed si forte nimis sordida cum putredine apparuerit, erui pollinibus tenuissimis admixto melle deterges ex leptospathio ferramento licinio inuoluto, et postquam deterseris, uinum tepefactum colluendum dabis, in quo ante fuerit decocta rosa sicca et murta sicca et oliuae folia uiridia.
36.5
Post haec medicamentum siccum appones, cuius medicamenti confectio talis est. Facit enim ad uniuersas apthas nigras et albas et ad uniuersa quae in ore nascuntur. Accipit autem balaustii et corticis de granata sicca dr. octonas, gallarum et folii optimi dr. quaternas, aluminis scissi et mastices dr. singulas. Quae sunt tundenda tundes et quae terenda teruntur, et sic tenuissime creta et in uno commixta usui reseruantur.
37.1
Synanchica igitur passio nomen accepit ab eo quod nimio tumore summitatis gulae uel faucium siue locorum quibus nutrimenta transuorantur, interius atque exterius, cum difficultate transuorandi praefocationem faciat acutam et iugiter spirationem patientibus neget — nam Graeci continuam uel iugem syneci appellant — et similiter ut laqueo strangulatos interficiat laborantes, cuius laquei suspendia Graeci anchonas uocant, unde iterum synanchica passio nominatur. Et sunt differentiae passionis duae. Una est quae cum ingenti tumore supra dictorum locorum uisibus manifestatur, alia uero quae sine ullo tumore efficitur, sensibus cognoscitur tantum cum minime et difficulter transuorare coeperint aegrotantes. Ipsam denique ueteres passionem peiorem atque noxiam adseuerant, siquidem ad pulmonem faciat decursum et tertia uel quarta die praefocationis ingerat necem. Contingit autem medio aetatis tempore corporibus frequenti catarro temptatis, item ex uinolentia uel niuatis potionibus aut si quis post perfrictionem conceptam derepente calidis nimis usus fuerit lauacris.
37.2
Curationis autem tempore oportet in principio, si una pars faucium tumuerit, ex ipsa parte, quam Graeci catixin uocant, in brachio flebotomare et sufficientem sanguinem detrahere. Sin uero in utrasque partes faucium uberior se tumor infuderit cum rubore igni sacro simulante, quod Graeci erysipelatodes uocant, in ambobus brachiis uenas incides, et sanguinem detrahes tantum quantum aetas et uirium qualitas et regio et tempus et ipsius causae magnitudo postulauerit. Etiam et sub lingua praedictae passionis periculo uenas incides, si nimis plenae apparuerint, quo possit proximis locis sanguinis detractione facta relaxatio tumentibus ministrari partibus.
37.3
Sin uero senilis aetas aut infantilis aetas, quod equidem rarius in ipsa infantili aetate contingit, flebotomi usum prohibuerit, a tergo inter scapulas circa spondyli locum cucurbitam conglutinabis et addita scarifatione competentem sanguinem detrahes. Et si uentrem non fecerit, acriori clystere deducendus erit. Dabis etiam et mulsam gargarizandum ex decoctione puleii confectam uel illud quod dia pityrou uocant id est ex cantabro, cuius confectionem superius ad tumores faucium scripsimus.
37.4
Diachrisma id est inlinimentum, quod appellant dia ton chelidonon, id est ex hirundinibus, faciens ad synanchen et ad uniuersos tumores faucium, et sordida ulcera in ore bene depurgat. Recipit autem hirundinum agrestium exustarum dr. I, croci dr. II, spicae indicae et murrae dr. singulas, mellis despumati partes duas, passi cretici partem unam. Oportet autem pullos hirundinum paruo sale aspergere et in olla fictili crudos mittere et sic opertos exurere.
37.5
Etiam et penicillos calida aqua expressos ori patientis et naribus alterna mutatione oportet iugiter applicare, cum admonitione ut ad semet ipsum aegrotus spiritum uaporis rapiat, quo possint interiora membra a Graecis moria appellata relaxationis medelam percipere. Et sub mento gutturis partes, quas Graeci antereona uocant, tribus seminibus in aqua mulsa concoctis cataplasmabis, id est ex faeni graeci polline et tritici et lini seminis. Dehinc et cerotarium confectum uisceribus uel uentri appones. Recipit autem ceram et butyrum et adipem taurinum, uel porcinum si taurinum non inueneris, omnium trium paria pondera, et galbani quod sufficit. Conficies et uteris.
38.1
1 Tetanica passio tres distantias cum uocabulis suis habere manifestum est. Ex quibus una dicitur tetanos, alia emprosthotonos, tertia uero opisthotonos. Et est tetanos, quam primam diximus, secundum ceruicem rectam atque inflexibilem neruorum et musculorum tensio cum ingenti dolore. Emprosthotonos autem in anteriore parte musculorum ceruicis et neruorum efficitur contractio, ut etiam mentum fixum pectori uideatur, cum ingenti dolore. Opisthotonos autem ad posteriorem partem musculorum et neruorum ceruicis, quos tenontas uocant, efficitur contractio cum uehementi dolore. Contingit frequenter ex antecedenti nimia perfrictione, quotiens plus frigoris quam possit natura corporis ferre, sustinuerint laborantes, et dorsalis medulla perfrixerit, quam Graeci noticon myelon uocant. Nam Hippocrates in aforismis sic ait, omne frigidum dorsali medullae et neruis esse hostile siue inimicum, quod autem calidum amicum.
38.2
In curationibus uero oportet omnes in brachio flebotomare ob nimietatem doloris uel relaxationis faciendae causa, maxime si et plethoricum corpus habuerint aegrotantes, quod nos latino sermone abundabile dicimus siue multitudine suci plenum. Post haec chalastico lysiponio uteris. Et conficitur sic. Resinae terebintinae, ysopi attici suci, cerae albae, omnium trium uncias quaternas, galbani et opopanacis uncias singulas, olei ueteris dr. III. Diligenter conficies. Si forte durior fuerit, cyprino oleo molli pruna resolues et moues donec coaguletur. Tunc manu calefacta perungues, et post perunctionem molli lana tutabis loca et fasciabis.
38.3
Sed oportet primo loca dolentia simul cum spina sacculo calido uaporare ex cantabro uel tritici farina confecto et sudorem excitatum tenui et calefacto linteolo detergere, et sic supra dicto medicamento perunguere. Dandum etiam in potione et castoreum rutae foliis admixtum aut opopanacis obolis duobus id est scripulo uno, uel ceteris potionibus ex castoreo confectis diurnis diebus uti oportet.
38.4
Declinationis tempore etiam et cerotarium ex diaquilon confectum appones. Et conficitur sic. Cerae, adipis porcini sine sale, diaquilon medicamenti, omnium trium paria pondera in uno consolues lento uapore, et ab igne tolles et moues donec coaguletur. Dehinc rades et uteris.
39.1
Emoptyicos Latini sanguinem spuentes appellant. Quos autem in passione constitutos, si forte ex respiratorio interaneorum membro, quod Graeci anapneusticon morion uocant, sanguinis fuerit fluor, sequitur tussicula uehemens, aliquando parua, cum sanguinis supernae educationis reiactatione, quam Graeci ematos anagogen uocant. Sin uero ex faucibus et uua contigerit, praeter tussiculam simpliciter sicut ex ore cum excreatione despuitur.
39.2
Et secundum colorem uel substantiam supra dictus sanguis ostenditur locis ex quibus feratur. Quod si fuerit nigellus cum mediocri quantitate, ex minutis uenis significatur. Si uero flauus fuerit et cum ingenti impetu et abundans fuerit, exclusus ex arteriis uenis esse manifestatur. Si uero nigellus fuerit et ueluti glebosus, quem Graeci thrombumenon uocant, cum modico dolore, de thoracis parte ferri ostenditur. Si autem sine ullo dolore cum ingenti tussicula et anhelitu rubens et tenuis scatens et spumosus sanguis fuerit emissus, manifestissime de pulmone ferri cognoscitur. Aliquibus uero, si forte aetate iuuenes fuerint patientes, etiam malarum modicus rubor in uultu ostenditur. Et sicut Galenus in diagnostice ait, ex stomacho et uentre si fuerit, euomitur, si ex renibus et uesica, mingitur, si ex intestinis, egeritur.
39.3
Et sunt differentiae fluoris sanguinis numero quattuor quibus fieri solet. Aliquando secundum disruptionem uenarum efficitur, aliquando secundum esudationem ipsarum uenarum, aliquando secundum osculationem, quam Graeci anastomosin uocant, siquidem perforatione facta ueluti ex orificio sanguinem emittant, aliquando secundum putredinem. Et contingit frequentius ex percussu aut nimia exclamatione aut ingentis altitudinis casu aut ulceratione facta aut colligatione gutturis uiolenter ingesta aut nimia plenitudine sanguinis.
39.4
Curationis uero tempore si ex plenitudine sanguinis uena fuerit rupta, et ipse qui patitur naturam siue temperantiam corporis, quam Graeci crasin appellant, calidam habuerit, quam Galenus libris peri craseon appellatis, in quibus de temperantia corporis scribit, hoc modo intellegi docuit. Ait enim ex Hippocratis sententia corpora quae uastiores uenas habuerint calidioris esse naturae et quae angustiores frigidioris. Ergo calidum corpus si signis supra memoratis aegrotus ostenderit, in brachio flebotomandus erit. Sic enim poterit uena extrinsecus releuata adhibitis potionibus colleticis intrinsecus conglutinari. Apponendum etiam et diaiteon emplastrum aut finicine Galeni quam dia chalciteos dicit, aut certe illa quae a Graecis e barbaros appellatur in duabus alutis inducta, una in pectore et lateribus et altera a tergo inter scapulas, quod metafrenon dicunt. Dehinc refectionem dabis panem posca frigida infusum. Aut orizam elixatam cum modico aceto dabis frigidam. Hieme uero tepidam cum uino styptico dabis, et cetera quae similiter constringere uel conglutinare possint.
39.5
Etiam et potiones aptissimas dabis quae ualeant uenas conglutinare, ut est polygoni herbae radicis: decoques in aqua usque ad tertiam partem et addes cummi diligenter tritum sufficienti modo, et potui dabis hieme tepidum aestate frigidum. Aliud. Pumicem leuiorem aut ros syriacum in uino austero decoques in cacabo nouo et exinde ieiunis potionem unam et alteram ad uesperam dabis, similiter aestate frigidam hieme tepidam. Aliud. Gesaster et amylum cum posca propinantur. Aliud. Ptisana cum adipe caprino recente, et symfyti herbae radices concoctas, comedenda datur. Aliud. Symfyti herbae radicis siccae partes duas, gesasteros et amyli partes singulas: dabis coclearium unum cum aqua frigida, hieme tepida. Aliud. Picis siccae partes duas, specularis assati partem unam teres et exinde ieiuno dabis coclearium unum siue hieme siue aestate cum posca frigida. Aliud. Diasfongon ad narium sanguinis fluxum superius scriptum similiter dabis. Aliud. Cummi in ore retentum et cum paulatim defluxerit transuoratum sanguinem abstinet. Aliud. Bulbos aut cocleas elixas cum modico aceto comestas; mirifice operantur. Habent enim colleticam uirtutem id est glutinatoriam.
39.6
Aliud. Emoptyicis trociscos dielectrum ex succino cum decoctione myrtae aut rosae siccae aut plantaginis suco admixta posca potui dabis. Sin uero cum ingenti tussicula fuerit sanguinis emissio, uespertino tempore trociscum trigonum cum posca dabis, et sanabis.
39.7
Trociscus diasymphytum faciens ad sanguinis supernae educationis reiactationem, quam Graeci ematos anagogen uocant. Recipit autem gesasteros, balaustii, cummi, hypoquistidis suci dr. quaternas, turis masculi dr. octo, lemnias sfragitidos et symphyti herbae radicis siccae dr. duodenas. Plantaginis suco colligitur, et trocisci informantur drachmarum singularum. Ex quibus unum dabis cum decoctione rosae ac myrtae siccae aut plantaginis suco cum posca.
39.8
Aliud. Anagargarisma ischemon appellatum id est retinens sanguinem, si forte de faucibus aut uua contigerit. Rosam siccam, senticem uiridem, myrtam nigellam siccam, gallas omfacitidas leuiter quassatas, simul omnia decoques in posca et dabis gargarizandum, aestate frigidum hiberno tepidum.
40.1
Est autem pthisica passio ulceratio pulmonis et thoracis cum defluxione corporis. Sed illam ueterem peiorem atque insanabilem ueteres dicunt quae fuerit pulmonis et secundum aetatem iuuenibus magis quam senibus creata, siquidem iuuenilis aetas sui feruorem erigens in tumorem putrefaciat et sordidet ulcera supra dicta. Efficitur ex antecedenti sanguinis reiactatione, quam Graeci ematos anagogen dicunt, aut per longam tussiculam reumatizato pulmone aut thorace, aut interna collectione quam empyema dicunt, cum forte sursum eruperit et minime per inferiores partes fuerit desiccata.
40.2
Sequitur autem laborantes totius corporis defluxio uel cum nimia macie uirium consumptio, febricula tenuis aliquando iugis aliquando intercapedinata, quam Graeci dialiponta uocant, tussicula etiam et flegmatis reiactatio. Dehinc peiorante passione putidum et purulentum supra dictum flegma excluditur. Capilli etiam capitis defluunt et si in pulmone fuerit ulceratio malarum rubor in uultu ostenditur, et digitorum capita robusta efficiuntur cum obuncatione unguium, quam Graeci gryposin uocant.
40.3
In curationibus uero oportet in principio adhibere quae ualeant ulcera sordida depurgare et ipsorum locorum patientium tumorem mitigare. Hoc est faenum graecum coques eodem modo quo superius ad tussiculam aridam conscripsimus, et cum modico melle despumato dabis ieiunis et ad uesperam. Sed si plus eundem sucum operari uolueris, in secunda aqua addes irin illyricam et ysopi comam sufficiente modo, et admixto modico melle similiter dabis. Aliqui uero pro melle caricas pingues supra dictis speciebus adiungunt et in uno coquunt.
40.4
Alia potio diorobum appellata id est de eruo. Et conficitur sic. Eruum rubrum pridie aqua infundes, alia uero die testa ignita torrefacies moderate ut non ardeat et diligenter siccabis et moles manuali mola, nam Graeci chiromylon uocant, et ipsum pollinem tenui cribello traicies, et ex ipso puluere dabis coclearium unum cum mulsa calida ieiunis et ad uesperam. Aliquando uero in tribus partibus pollinis adduntur ysopi et iris illyricae partes singulae, et similiter ut supra datur.
40.5
Aliud diorobum electuarium. Murrae, croci dr. singulas, amygdali amari unc. I, erui rubri pollinis unc. U, mellis despumati quod suffecerit.
40.6
Aliud pthisicis et maxime de thorace. Butyri recentis partes duas, mellis despumati partem unam in uno commisces et exinde dabis coclearium unum ieiunis.
40.7
Aliud pthisicis conueniens. Lac asininum seu caprinum uel ouillum tepefactum cum modico melle ieiunos potabis. Et cum simila liquidius coctum in pulmento dabis. Aut ptisanam cum capitibus porrorum uel butyrum concoctum similiter dabis. Aliquando admisces et modicum mellis et sic dabis.
40.8
Aliud. Agnina uel haedina capita, uel pedes quos appellant cephalopodas et ipsa corda concocta et comesta mirifice operantur. Uires enim depositas plurimum erigunt.
40.9
Aliud ad tussiculam medicamentum quod appellant diaprassium, id est ex marrubio, pthisicis conueniens. Et conficitur sic. Marrubii herbae uiridis et ysopi et puleii sicci, omnium trium unc. binas, iris illyricae unc. I, strobilos uirides II, aquae sextarios sex, mellis sextarium I, passi dimidium sextarium, caricas pingues numero quindecim, omnia praeter irin illyricam ante biduum infundes in aqua et tertia die coques usque ad tertiam partem et post haec ab igne tolles. Herbas expressas proicies et sucum diligenter liquabis et exinde accipies sextarios II et ei adiunges mel et passum et lento igne coques et electuarium facies in similitudinem mellis mediocriter crassioris et tunc tolles ab igne et superasperges irin illyricam contusam et tenuissime cretam et moues donec infrigidet et repones in uitreo uase et exinde laborantibus dabis ieiunis et ad uesperam coclearia singula.
40.10
Et postquam ex sputis limpidioribus uel certe non male redolentibus agnoueris ulcera fuisse purgata, trigono trocisco uel alio quolibet simillimae uirtutis in potione dato cicatricem induces. Etiam extrinsecus medicamentum epuloticon appones, id est quod ualeat in cicatricem ducere, ut est finicine, duabus alutis inductum. Unam in pectore et lateribus et alteram a tergo inter scapulas, ut supra dixi, appones et sanabis.
41.1
Asthmatici dicuntur latino sermone anhelosi uel suspiriosi. Nam et dyspnia a Graecis dicitur id est difficultas respirationis, et orthopnia aliter dicitur, si quidem recto schemate iacentes praefocentur aegroti. Et est passio reumatismus ab arteria defluens in pulmonem, unde subito ad digestionem ciborum laborantes grauati malfiunt ut etiam nimia thoracis oppressione frigidum aerem haurire cupiant. Et fit uel nascitur ex antecedenti profunda perfrictione et ex multo cibo accepto et indigestione frequenti et plurimo concubitu.
41.2
Curationis tempore si grandis impetus fuerit passionis et plethoricum corpus aegrotus ostenderit id est multitudine suci plenum, in brachio flebotomabis. Sed si forte uirium imbecillitas uel aetatis aut temporis qualitas flebotomi usum prohibuerit, inter scapulas circa spondyli locum scarifabis et per cucurbitae raptum sufficientem sanguinem detrahes.
41.3
Et si ex nimio frigore contigerit hiemis tempore faciente, sacculo calefacto ex tritici farina et erui in decoctione marrubi concocta diligentissime uaporabis circa stomachum, et totum pectus subter perungues chalastico superius in passione tetanica memorato cyprino oleo resoluto, et post uaporationem lanis mundis operies et fasciabis.
41.4
Electuarium dia tu silfiu a Graecis appellatum dyspnoicis conueniens. Recipit autem squillae medii et ysopi unc. binas, urticae seminis et polii cretici unc. singulas, silfii seminis dr. I, caricas pingues decem, strobilos uirides II, aquae sextarios sex, mellis despumati sextarium unum. Conficies sicut diaprassium superius in pthisica passione conscriptum et exinde dabis mane ieiunis coclearium unum et alium ad uesperam.
41.5
Aliud dyspnoicis. Abrotanum, uuam passam, rutam simul in aqua decoques, liquabis et potui dabis.
41.6
Aliud. Si forte nimietas redundantis humoris fuerit, trocisco hypocapnisto uteris id est suffumigatorio, quem superius ad desiccationem humorum ad tussim humidam scripsimus.
41.7
Antidotum Antipatri ex catatopon, quo usus est Galenus ad uniuersas tusses et dyspnias. Recipit autem storacis isaurici dr. UI, resinae terebintinae dr. IIII, opopanacis et galbani et iris illyricae dr. quaternas, murrae dr. II S, iusquiami seminis albi obolos quattuor. Melle despumato colligitur et post sex menses exinde datur in potione fabae aegyptiae magnitudo uel quantitas. Alii uero pro resina sulphuris uiui mittunt dr. I diligenter facientes, quia non solum plus operatur cum sulphure, uerum etiam et cum in aqua resoluitur ut detur, resina faciente glutinosum efficitur ut minime soluatur.
41.8
Si uero in capite originem passionis senseris, certo tempore cyclico modo, sicuti superius in cephalaea passione scripsimus, ipsum caput cum uicina sibi subiecta membrana curabis et sanabis.
42.1
Stomachicam passionem ueteres reumatismum stomachi dicunt siue humectationem, quam pladarosin uocant. Sequitur autem in passione constitutos iugis saliuarum sputus, fastidium et nausia uel reiectatio, uomitus etiam frequenter aliquando felliti aliquando flegmatici, articulorum perfrictio, pulsus paruitas, quam microsfyxian uocant, et circa superiores thoracis partes sudoris emissio.
42.2
In curationibus autem oportet adhibere cataplasma quod appellant dia tu absinthiu ad debilitatem et humectationem et fastidium stomachi. Recipit autem carnes tunsas palmarum numero XXXUI, id est in una die XII, aloes epatites, absinthii pontici, mastices, omnium trium unc. singulas semis, pollinis polentae partes tres et lini seminis partem unam. Concoques cum calida et modico oleo nardino, aut certe melino si aestas fuerit, et cataplasmabis. Et post cataplasma, si forte hiemis fuerit tempus, lanis mundis operies et fasciabis.
42.3
Dehinc postquam dies cataplasmatis expleueris, epithimate diameliloto uteris. Est namque tonoticon et sympepticon medicamentum, id est confortatorium et condigestorium. Facit et ad debilitatem et ad tensionem stomachi passiones, et hepaticis et spleneticis. Est autem et podagricis optimum. Et conficitur sic. Fascis gallici, cyperi, murrae, ammoniaci, iris illyricae, omnium specierum quinque dr. octonas, croci, aloes, dr. quaternas, meliloti unc. III, resinae colophoniae unc. UI, cerae et olei cyprini libras singulas, aceti quod suffecerit. Crocum uero et murram et aloen et ammoniacum cum aceto conteres et sic conficies.
42.4
Alia cura stomachi ad causas supra scriptas, ut embrocismo curentur id est olei infusione foueantur. Primo facies duas embrocas laneas a quactiliario in modum spaerae formatas, aut certe si ad praesens non fuerit, simpliciter ad horam de lana facies, etiam et unum quactile tenue, quod stomachum et praecordia simul et uentrem operiat. Sed si forsitan et ipsum minime occurrerit, dibafos purpureos diligenter consutos similiter facies. Et ipsum oleum de quo foueas conficies sic. Absinthii pontici unc. I S aut multum duas, aloes, styracis, mastices, omnium trium scr. quaternas, uini ueteris et olei spani ex aequali modo quantum suffecerit. Omnes species pridie infusas coques lento igne in cacabo aeneo stagnato donec uinum consumatur, non tamen nimis ne oleum ardeat.
42.5
Et ipsum oleum liquatum mittes in gillone, et quando curare uolueris, ipsum primo laborantem supino schemate aequalem super laneo stramine iacere facies cruribus competenter collectis, tunc praecordia et stomachum quactili operies, et sic ipsum gillonem in olla feruenti calidae summittes ut oleum ferueat tantum quantum digitus hominis sufferre potuerit, et sic blande stomachum embrocabis. Et cum ex parte oleum tepuerit quod stomacho infuderis, iubebis de embrocis laneis suprascriptis ambobus ministris ex utroque laterum astantibus celeriter rapi, et in singula uasa munda exprimes, et iterum plus calidius oleum infundes. Hoc tam diu facies quam diu stomachus diligenter ipsa infusione foueatur. Et postquam foueris diligenter deterges et purpura sicca operies et fasciabis. Hoc autem per dies numero tres facies. Per singulos dies ipsum oleum recalefacies.
42.6
Illud praeterea admonendum, si forte mulier fuerit quae curatur, ut storacem prohibeas, ne iocundo odore matrix inuitata ad stomachum leuetur. Solet enim haec passio frequenter fieri, stomacho per nausiam uerso, secundo uel tertio mense praegnantibus rudibus ad conceptum aut certe post longum temporis partum concipientibus. Et similiter ut reumatismum stomachi inferius scriptum curabis.
42.7
Si uero duritia fuerit stomachi et praecordiorum tensio, in primis erit cataplasmandum ex faeni graeci polline et pane sicco et lini semine et maluae semine. Coquuntur in uno cum aqua et oleo modico et melle, et apponitur.
42.8
Item uero addes adipes porcinos sufficiente modo, et post dies cataplasmatis expletos malagma Amythaonis a Graecis appellatum appones, id est Amythaonis patris Melampi. Facit ad praecordiorum distensiones, dissoluit omnem duritiam, facit et ad difficilem motum articulorum. Est etiam et spleneticis diaforeticum medicamentum, et conficitur sic. Ammoniaci unc. II, bdellii, resinae terebintinae, galbani, omnium trium specierum unc. singulas, cerae unc. IIII S, turis masculi et murrae dr. quaternas, olei cyprini dr. IIII S. Conficies et uteris.
42.9
Aliud quod appellatur a Graecis picra Galeni, id est amara, faciens ad duritiam et ad debilitatem et oppressionem stomachi, quam dyspepsian uocant, et ad fastidium et ad humoris malignitatem, quam cacochymian uocant, et illis qui obtunsionem uisus ab stomacho patiuntur. Et conficitur sic. Accipit aloes epatites dr. I et scr. I, cassiae fistulae, xylobalsami, mastices, asari, croci, spicae indicae, cinnamomo, omnium septem specierum scr. singulos semis. Tundes et tenuissime cernes et dabis coclearium unum cum calida aqua ieiunis.
42.10
Sin uero reumatismus fuerit stomachi, quem incontinentia cibi uel frequenti uomitu plurimi humoris cognosces, omfacion in potione datum abstinet uomitum.
42.11
Aliud ad stomachum confortandum et uomitum abstinendum. Rosam siccam, absinthii pontici comam, aloen, alumen scissum, crocum, masticen, omnia ad modum mittes, et quae tundenda sunt tundes et quae terenda sunt teres, et tenuissime cernes. Tunc albore oui tenui stomachum tanges et super asperges et purpura operies et fasciabis.
42.12
Quod si minus ualuerit, cataplasmate uteris ex palmulis et malis cydoniis et inanthi et alumine liparo id est liquido et polentae polline et modico rosaceo adiuncto et seminis lini modico, cum aqua coques et cataplasmabis, et post dies cataplasmatis expletos epithimate tonotico uteris id est confortatorio. Croci scr. UI, absinthii pontici comae scr. II, dactylos nicolaos numero quinque, cerae dr. III, olei nardini dr. UI, uini spatitus quod sufficit.
42.13
Ad stomachi dolorem mitigandum medicamentum appellatum a Graecis anodinon. Recipit seminis apii partem unam, feniculi seminis et cumini torrefacti partes binas. Hieme uero addes et piperis modicum. Tundes et tenuissime cernes, et exinde dabis in potione uini ascalonii mixti calidi coclearii unius quantitatem.
42.14
Sin uero paresis fuerit stomachi id est paralysis — agnoscitur autem haec passio quotiens aegroti plurimo fastidio laborauerint tempore prolixo, cessante corporis nutrimento, quam Graeci atrofian uocant — ob diligentiam uero curationis oleo rutaceo admixto butyro tepefacto in anteriori et posteriori parte stomachum diurnis diebus perungues et lanis mundis loca tutabis et fasciabis. Etiam et per inferiores podicis partes iniectum magnifice facit.
42.15
Ad stomachi defectum. Uinum nigellum et fortissimum et carnosum calefacies in uase nouo testeo aut certe aeneo stagnato, et exinde spongiis duabus latioribus ac rudibus et concauatis alterna mutatione ipsum stomachum diebus tribus aut quinque ieiunis uaporabis. Aliquando uero si plus uirtutis ipsum uinum habere uolueris, quo possit uires laborantis depositas erigere, species tonoticas admisces, id est mastices grana sufficientia, absinthium ponticum, aloen, squinanthum, storacem, omnia ad modum mittes et coques in uino et sic uaporabis. Hieme uero postquam uaporaueris, et nardino oleo calido summisso et diligenter calefacto perungues et sic purpura operies et ut dixi fasciabis.
42.16
Trociscus faciens ad stomachi atoniam et ad uentris reumatismum infantibus. Masuca confecti de uitibus nondum mustariis, maciros corticis robusti quem profert India terra, balaustii, mannae turis, erices carpu, absinthii pontici suci dr. senas, acaciae, hypoquistidos suci, lapathii seminis, myrtae nigrae granatorum siccorum, ros syriaci, omnium quinque dr. quaternas uino myrtino colliges et in usum ad nausiam pueris minoribus teres cum aceto et oleo melino, hieme nardino, et lines stomachum hieme tepido, aestate frigido, et super purpura operies et fasciabis. Ad reumatismum uero uentris cum oleo lentiscino et aceto, et similiter purpura operies et fasciabis.
42.17
Ad stomachi perfrictionem et singultum. Dia trion pipereon antidotum inferius scriptum in modum fabae cum calida aqua ieiunis dabis. Aut filonium antidotum cum frigida apiata dabis, hieme cum tepida. Sin uero ex calido humore circa digestionis tempus cum morsu et flaccore stomachi singultus fuerit natus, aqua tepida plurima patientes potabis, et postquam dederis immissis in ore pennis uomitum prouocabis. Etiam et sternutationem similiter prouocabis. Sin uero ex plenitudine humorum fuerit singultus praeter febrem acutam, purgatorium dabis, si tamen uirium qualitas fuerit suffragata, sin minus acriori clystere uentrem deduces.
42.18
Ad stomachi uentositatem siue inflationem et tensionem polii cretici manipulum unum in aqua decoques et ipsam decoctionem ieiunum potabis. Aut nepetae aut mentae decoctionem admixto modico melle et piperis grana triginta potui dabis. Et post haec epithima dia spermaton Filagrii appones. Et conficitur sic: cardamomi, cyperi, herbae sabinae, nitri, bacarum lauri, cassiae fistulae, meliloti, faeni graeci pollinis, fascis gallici, seminis apii, samsuci, anesi, panacis radicis, omnium tredecim uncias ternas, ammoniaci guttae et resinae terebintinae uncias senas, mellis, olei nardini, adipis taurini, cerae, omnium quattuor libras singulas.
42.19
Aliqui uero pro oleo nardino cyprinum mittunt et pro radice panacis opopanacem. Et si ad praesens terebintina non fuerit, colofoniam mittunt. Addunt olei dr. III, aceti quod suffecerit ad conterendum. Ammoniaci gutta sola siue cum opopanace facit ad uniuersas inflationes stomachi uel uentositates et epatis et splenis, et ad omnia magnum est medicamentum.
42.20
Aliud epithima diasamsucum appellatum similia medens. Recipit samsuci et bacarum lauri siccarum et faeni graeci moliti omnium trium libras singulas, nitri dr. II S, storacis calamitae optimi dr. III, cerae olei cyprini libras singulas semis, resinae terebintinae libras duas. Quae sunt sicca diligenter tundes et cernes et sic solubilibus resolutis superasperges, et moues donec coagulentur.
42.21
Ad uomitum constringendum de Uindiciani Afri. Mastices et uuae passae enucleatae uncias singulas, cumini leuiter torrefacti scr. III, omnia in uno contundes, et panno inductum sicut emplastrum stomacho impones.
43.1
Est autem splenetica passio causatio in splene quae contingit cum insurrectione. Sequitur patientes extantia et dolor circa sinistram praecordiorum partem et fastidium et corporis totius mala habitudo, quam Graeci cachexian uocant.
43.2
Curationis uero tempore flebotomia in manu sinistra adhibita circa medium digitum minorem desinit splenis extantia.
43.3
Trociscus ex Filagrio conueniens spleneticis et orthopnoicis id est is qui ab splene anhelitum patiuntur uel recto schemate iacentes praefocantur. Traditur enim quod per urinam splenem attenuet et extantiam ipsius deducat. Accipit autem struthii herbae radicis siccae et capparis radicis siccae corticis et chamaedryos et panacis radicis et tamaricis seminis, omnium quinque paria pondera: cum aceto squillitico colliguntur et trocisci singularum drachmarum informantur et in umbra exsiccantur. Ex quibus unum ieiunis cum oxymelle et apiata calida dabis.
43.4
Aliud ad splenem. Filonium antidotum cum frigida aqua apiata ieiunis dabis, hieme uero cum tepida, et postquam dederis, supra eandem partem aegrotum iacere iubebis ita ut manus ipsius iacentis post dorsum habeat positionem.
43.5
Potio ad splenem quae per urinam longi temporis splenem attenuando deducit. Betonicae herbae tritae dr. III cum uini nigri cyatis III et calidae tantumdem potui dabis per dies III aut U in mense.
43.6
Item alia potio ad splenem et ad initia hydropis quae per uentrem soluendo humorem deducit. Ebuli herbae uiridis radices eximito de terra et excutiens lauare noli. Quod duobus digitis comprehendis, uel tribus si plurimum humoris deducere uolueris, conterito ex uino ueteri et potui dato: mirifice sanabis.
43.7
Item alia potio ad splenem. Hederae radicem et capparis radicis corticem uiridem uel siccam decoques competenter in uino styptico usque ad tertiam partem et ex ipso liquore ieiunis dabis calicem I minorem.
43.8
Aliud. Hederae folia uiridia et nepetam uiridem, quam calaminthen uocant, et puleium et squillae medium decoques competenter in aceto acri. Post haec proicies herbas et in ipsam decoctionem mittes hordei pollinem et erui et faeni graeci, et his sacculo inclusis splenem uaporabis, et post uaporationem cyprinum oleum cum aceto et nitro aut sale trito ex aequali modo simul feruefacies et in lanis redactum patienti loco appones, et fasciabis.
43.9
Aliud spleneticum medicamentum desiccatorium et confortatorium ad splenis debilitatem et infusionem humoris, a Graecis citrinon appellatum. Recipit cerae, ammoniaci guttae uncias senas, resinae frixae libram I, auripigmenti, aluminis scissi, olei ueteris, omnium trium uncias singulas et semis, aceti acrioris quod sufficit.
43.10
Aliud ad uentositatem splenis. Epithimate dia spermaton aut diasamsuco uteris superius ad uentositatem siue inflationem stomachi scriptis.
43.11
Aliud ad duritiam splenis uel saxietatem, quam scirrosin dicunt. Malagma Amythaonis appones quod superius ad duritiam stomachi scripsimus.
43.12
Aliud ad duritiam splenis. Tus masculum et ammoniaci guttae aequali pondere teres diligenter, et frequenter sucum supermittes coliculi ex foliis uiridioribus expressum ut efficiatur in similitudinem emplastri, et inductum in charta uel aluta spleni appones.
43.13
Si uero in aegritudine cum febre acuta fuerit splenis causatio, tribus diebus cataplasmabis ex faeni graeci polline et hordei partibus singulis et lini seminis partibus duabus cum aqua et rosaceo et modico melle concoctis. Et oxymel ieiunis cum apiata dabis, et post dies cataplasmatis expletos Nileos splenicon lexipyreton appones. Et conficitur sic. Cerae, ammoniaci guttae, olei rosacei unc. III, croci dr. IX, aloes dr. UI. Aliqui tamen croci dr. UI mittunt. Aceti quod sufficit ad conterendum crocum et guttam ammoniaci.
44.1
Est autem epatica passio causatio in epate, quae contingit cum tumore uiscerum. Haec signa laborantes secuntur. Est dolor dextrae partis et extantia uiscerum et tumor. Dehinc cum passio creuerit, indigestio frequenter nascitur.
44.2
In curationibus uero flebotomia in brachio dextro in uena caua media secundum uires patientis adhibita utilis comprobatur.
Click or tap any word for its parse and dictionary entry.
Text: Perseus Digital Library, licensed CC BY-SA. Dictionary: Lewis & Short (Perseus, CC BY-SA). Morphology: LatinCy — machine parsing, corrected against the AGDT & PROIEL treebanks and Morpheus.