Library › Latin: Early Christian Writings › Homiliae in Diversos Locos Scripturae
These homilies on various passages of Scripture, printed under the name of Godfrey, abbot of Admont (d. 1165), take their texts from the Old Testament, including Genesis, Numbers, Joshua, Judges, Kings, Tobit and Proverbs. The first treats the story of Abraham’s servant sent to find a wife for Isaac. Godfrey says the history of Rebecca is full of mystical and moral meaning, and that even if it contained nothing beyond the letter it should still be loved, since Rebecca belonged to the line from which Christ took human nature.
The homilies use the narratives of the Old Testament as material for spiritual and moral teaching for monks. In the sample the slaughters carried out by Jehu and Elisha are read as stages of the spiritual life, in which a person who has died to sin through long practice of continence may be called to a position of rule. The collection shows the range of monastic exegesis at Admont beyond the liturgical cycle.
About this edition. The Latin text comes from Corpus Corporum, the Latin text repository of the University of Zurich (edition: Jacques-Paul Migne, Patrologia Latina, vol. 174, Parisiis 1854), reused with attribution for non-commercial purposes (CC BY-NC-SA). Every word has been analyzed with LatinCy, a neural language model for Latin — click or tap any word for its dictionary form, part of speech, and complete morphology, together with the full entry from Lewis & Short’s A Latin Dictionary.
Latin · Early Christian Writings
Homiliae in Diversos Locos Scripturae
Godfrey of Admont · Homilia Prima. in Caput XXIV Genesis Prima · every word parsed
1
Dixit autem Abraham ad seruum seniorem domus suae, qui praeerat omnibus quae habebat: Pone manum tuam subter femur meum, ut adiurem te, etc. .
Praesens historia, quae nobis in sacra Scriptura de Rebecca contexitur, si subtili intellectu indagari posset, mystico moralitatis sensu inueniretur plena. Si autem in hac historia nihil aliud posset inueniri quam quod nuda sonat littera, diligenda tamen nobis, et intimo amore esset amplectenda, quia nimirum haec eadem Rebecca, de qua narrat historia, quaedam, ut ita dicamus, linea uel materia fuit beati illius seminis, de quo Dominus Iesus naturam uoluit assumere nostrae mortalitatis. Unde ipse Dominus in Euangelio dicit: Quia salus ex Iudaeis est . Psalmista quoque de eadem re pronuntiat, dicens: Ex Sion species decoris eius .
De hac ergo gente carnem assumens Dei Filius, operatus est salutem in medio terrae; et idcirco generatio haec ueneranda et diligenda, quia de ipsis carnem uoluit assumere, inter illos conuersari, 618 in eorum terra nasci, mori et sepeliri, et demum ad coelos ascendere disposuit. Sed uideamus quid mysterii haec ipsa lectio contineat, et si non possumus omnia mystico intellectu comprehendere, studeamus saltem aliqua in usum nobis aedificationis conuertere, attendentes illud Domini praeceptum, sic in lege dicentis: Si ingressus fueris segetem amici tui, franges spicas, et manu teres, falce uero non metes . Amicus noster Deus omnipotens est, cuius seges sacra est Scriptura, quam ipse uerbum aeterni Patris per se excoluit et seminauit, Hanc segetem, hanc sacram Scripturam ingressi spicas huius segetis debemus manu terere, hoc est sensum, qui in ea latet absconditus, mystico intellectu elicere. Sed, ubi sacrum intellectum littera coopertum non possumus manu terere, ibi quoque prohibemur a Domino falce metere, sed Spiritui sancto coopertum dimittere. Falce autem metere est sacram Scripturam, diuinitus promulgatam, uilem temerarie diiudicare 619 reputando, carnaliterque eam sapere, quae omnia lege Domini prohibemur facere. Nos igitur iuxta praeceptum segetem amici nostri introeuntes, hanc uidelicet lectionem, frangamus nobis ad terendum spicas, quas possumus, caetera uero quae restant, ad quae intellectus non sufficit, non diiudicemus, nec uilia reputemus. Ait ergo sacra Scriptura:
Dixit ergo Abraham ad seruum seniorem domus suae, qui praeerat omnibus quae habebat. In figura Abrahae patriarchae Deus Pater potest designari, cuius domus sancta est Ecclesia. Seruus uero senior eiusdem domus est quilibet praelatus ad arcem regiminis Deo disponente uocatus, ut est praecipue papa in supremo loco positus, cui astipulantur alii, episcopi, archiepiscopi, et caeteri doctores eximii, a Deo sanctae Ecclesiae praepositi. Sed in hoc seruo conuenientius accipitur fidelis praelatus sanctae et spiritualis cuiusque congregationis, qui bene dicitur praeesse omnibus quae habet Dominus eius, cum bonis et beatis praeest hominibus. Huic fideli seruo, super omnia, quae possidet Dominus eius, constituto, dicit uerus Abraham Pater omnipotens:
5
Pone manum tuam subter femur meum, ut adiurem te per Deum coeli et terrae, ut non accipias uxorem filio meo Isaac de filiabus Chananaeorum, inter quos habito. In femore Abrahae intelligendus est Dominus Iesus Christus, quia sicut de femore uiri semen progreditur generationis, unde nascuntur liberi, sic de corde Dei Patris Dei Filius est genitus, quemadmodum ipse dicit per Psalmistam. Ex utero ante luciferum genui te . Quod dicit ex utero genui te, idem est ac si dixisset, de femore genui te. Nam sicut dixit, ex utero genui te, ita profecto si uoluisset dicere, utique conuenienter potuisset, ex femore meo genui te. Per manum autem, quae subter femur Abrahae ponitur, boni praelati operatio exprimitur, quae subter Christum poni a Deo Patre praecipitur. Quare hoc? Ut adiurem te, inquit, per Deum coeli et terrae. Qualis est haec adiuratio, qua fidelis seruus a Deo adiuratur, qui 620 super omnia, quae habet Dominus eius, constituitur, nisi ipsa, ad quam assumitur praelatio? Quae ei magna est adiuratio, in qua praelatione sic uiuere praecipitur, ut hoc, quod docet uerbis, uitae suae non destruat exemplis. Sequitur:
Ut non accipias uxorem filio meo Isaac de filiabus Chananaeorum, inter quos habito. Quia in hoc mundo pariter sunt boni, et mali, bene in filiabus Chanaan peruersi accipiendi sunt Christiani; inter quos se habitare Dominus dicit, non in eis, ob hoc reuera quia fidem et nomen Christianum susceperunt, quamuis moribus, et operibus contradicant. In bonis et beatis ad uitam aeternam praedestinatis Dominus se dicit inhabitare. Inter illos, id est inter peruersos habitat quidem quasi inuitus; in istis autem, in beatis scilicet animabus inhabitans delectabiliter pascitur et iucundatur. Bono igitur praelato a Deo Patre se adiurante praecipitur ut Filio suo Domino nostro Iesu Christo uxorem legitimam de filiabus Chananaeorum, id est de peruersis et popularibus hominibus non accipiat. Potest quidem concubina siue ancilla de talibus assumi, sed uxor legitima, quae ad legitimum connubium Filii Dei transeat, non est in talibus quaerenda. Sed uideamus nunc ubi beata illa anima, quae indissolubilem Filii Dei copulam mereatur, sit quaerenda, quonam loco inuenienda
Sed ad terram et cognationem meam proficiscaris, et inde accipias uxorem filio meo Isaac. Terra et cognatio Domini sunt illi beati, qui in spiritali uita conuersantes quotidie, aut certis quibusque diebus corpore et sanguine pascuntur crucifixi Domini in cuius corpus ipsi communicando transeuntes Christi efficiuntur consanguinei. Ad istos, qui ita sunt terra et cognatio Domini, boni praelati debent proficisci, ut inde beatas inuitent animas ad coniugium ueri Isaac Filii Dei. Et bene per Isaac, qui risus interpretatur, Dei Filius intelligitur, quia ipse est uerus et aeternus risus, qui plenum et perfectum gaudium beatis praestat animabus tam nunc in aeternitate consistentibus, quam adhuc in exsilio commorantibus. Sequitur:
621 Respondit seruus: Si noluerit mulier uenire mecum in terram hanc, num reducere debeo filium suum ad locum de quo tu egressus es? Per locum, de quo egressus est Abraham, signantur corda peccatorum, corda malorum, de quibus egressus est Dominus. Ac si bonus praelatus Deum pro his quae audiuit, cousulens dicat: Si noluerint hi, ad quorum salutem me misisti, per uerbum exhortationis meae uenire ad coniugium Filii tui, num debeo Filium tuum, dulcedinem utique Uerbi tui, ad corda illorum reducere, qui te contempserunt, de quibus tu egressus es, qui te non sequuntur, qui uerbum Dei non recipiunt? Haec est interrogatio praelati, cui Dominus consequenter, iuxta quod sequitur, respondet.
Cui respondit Abraham: Caue ne quando reducas filium meum illuc. Quod idem est ac si dicat: Caue diligenter ne quando ad eos qui illuc sunt, qui longe a salute et amore meo sunt, ut ad eos Filium meum, dulcedinem uerbi mei, aliquando reducas. At si semel duxeris illuc, quod etiam plerumque ex consuetudine solet accidere, ut dulcedinem uerbi mei sermonibus tuis interseras, caue ne iterum atque iterum eum illuc uelis reducere. Nam spiritum amoris, spiritum libertatis in eis non inuenies, quia ego egressus sum de illis. Sequitur:
10
Tulit ergo decem camelos de grege domini sui et abiit, ex omnibus bonis eius portans secum. Per decem camelos decem sensus hominis interiores et exteriores possunt accipi, quos tunc praelatus de grege Domini sui tollit, dum omnes sensus suos interiores et exteriores ad se colligit. Tollit quoque secum decem legis praecepta, et abiit ex omnibus bonis Domini sui portans secum. Quaenam, rogo, sunt omnia bona Domini sui? Omnia bona Domini sui est tota Scriptura, quam, quia secum totam portare non poterit (ad hoc enim intellectus humanus non sufficit) portat saltem ex his omnibus bonis aliqua, ad profectum fortassis illorum ad quos pergit profutura.
Et uenit Mesopotamiam ad urbem Nachor. Mesopotamia interpretatur eleuata uocatio. Quid per hanc urbem, quae eleuata uocatio dicitur, nisi 622 spiritalis uitae conuersatio figuratur, quae satis congrue eleuata uocatio dicitur, quia hi qui a Deo uocati, in ea conuersantur, a terrenis ad coelestia subleuati a communi saecularium uita sequestrantur.
Cumque camelos fecisset accumbere extra oppidum, iuxta puteum aquae, uespere, eo tempore quo solent mulieres ad hauriendam aquam egredi. Per camelos, ut praediximus, sensus hominis sunt accipiendi; per puteum aquae sacra Scriptura uel uis compunctionis intimae ualet intelligi. Cum ergo fidelis seruus, bonus quisque praelatus ordine, quo praediximus; ire coeperit Mesopotamiam, id est ut ad coetum fidelium, qui ad aeternam uitam uocati sunt, perueniat, necesse est ut camelos suos, sensus uidelicet interiores et exteriores iuxta puteum sacrae Scripturae, siue iuxta puteum compunctionis intimae faciat requiescere. Sed hic accubitus extra oppidum debet fieri uespere, quia profecto, si uoluerit utilitati proximorum consulere, ut ea quae ad profectum subditorum ueniant ualeat proferre, extra oppidum, id est extra commodum carnis suae oportet eum fieri. Et hoc uespere, in profunda cordis humilitate. Eo, inquit, tempore quo solent mulieres ad hauriendam aquam egredi. Tempus, in quo solent mulieris ad hauriendam aquam egredi, est illud tempus, quando emollitae animae per gratiam, ad hoc cor suum coeperint praeparare, ut uerbum Dei suscipiant cum dulcedine, et ex aqua uerbi Dei hauriant, unde refocillentur et recreentur. De hoc tempore Salomon ait: Tempus tacendi, et tempus loquendi . Tempus tacendi nimirum tunc est, quando praelatus deprehenderit, et inutile fore iudicauerit, ut per uerba exhortationis egrediatur ad subditos. Sed rursus tempus loquendi redit, cum animo eius insederit et fructuosum iudicauerit, ut doctrinae fluenta ministret subditis. Tempore isto sciens magister se exspectari a discipulis, nimis sollicitatur, et anxie meditatur, ut, recreatis quiete intima sensibus suis, a Deo aliquid percipiat, unde se desiderantes et praestolantes dulciter et fructuose reficiat. In tali sollicitudine positus plerumque in oratione sua in uerba huius serui prorumpit, dicens:
623 Domine Deus domini mei Abraham, occurre, obsecro, mihi hodie, et fac misericordiam cum domino meo Abraham. Ac si dicat: Domine Deus meus, occurre, obsecro, mihi hodie, quia pro te tua iam fungor legatione; occurre mihi, ut in dispensatione uerbi tui, quod creditum est mihi, aliquem fructum salutis offerre ualeam tibi. Fac etiam misericordiam mecum praeueniens me in benedictionibus dulcedinis, corda eorum tibi et sermonibus tuis praeparando.
Ecce sto prope fontem aquae, et filiae habitatorum huius ciuitatis egredientur ad hauriendam aquam; Stat bonus praelatus prope fontem aquae, cum doctrinae fluenta suis propinat auditoribus. Egrediuntur autem filiae habitatorum ciuitatis illius ad hauriendam aquam, quando beatae animae, illius congregationis filiae, auido et desiderantissimo corde suscipiunt monita salutis suae.
15
Igitur puella, cui dixero: Inclina hydriam tuam, ut bibam; et illa responderit: Bibe, quin et camelis tuis dabo potum, ipsa est enim quam praeparasti seruo tuo Isaac, ac per hoc intelligam quod feceris misericordiam cum domino meo. Hoc in loco breuiter secundum litteram est notandum quam benigne Rebecca seruo huic respondit, cum ab ea dari sibi potum petiit. Ille quidem solummodo orauit, ut tale responsum audiret, bibe. Sed illa gratanter cum additamento respondit: bibe, domine mi. Igitur in puella ista intelligi ualet beata anima, de qua tunc bonus praelatus dari sibi potum postulat, cum eam tempore praedicationis coelestibus alloquitur uerbis. Sed, quaenam, rogo, est sitis, quam habent praelati, 624 ut sibi potum postulent dari? Talis reuera est sitis illorum, qualis fuit sitis nostri Redemptoris, in cruce pro nostra salute pendentis, dum iam morte imminente diceret in cruce: Sitio. An putamus, quod sitis illa corporalis fuerit? Non, sed in mortis articulo positus salutem humani generis sitiebat. Sic et boni praelati salutem subditorum sitiunt, quos tunc subditi potu salubri reficiunt, dum spiritum amoris in eis inueniunt.
Et camelis tuis potum dabo. In camelis, ut praediximus, sensus hominis ualent intelligi. Est ergo, quasi beata anima, corde beneuolo doctori et magistro suo in secreto cordis sui gratias agens, in haec respondeat uerba: Quia te docente monita suscepi salutis perpetuae, iam ex hoc camelis tuis potum tribuam, id est sensibus tuis potum laetitiae tribuam, ut uerbis et operibus meis intelligere te faciam, qualem animae meae fructum de doctrinae tuae perceperim sermonibus.
Sed et si ad Christum haec uerba conuertere uolumus, ut beata anima his utatur uerbis ad Dominum, ita sane possumus dicere: Camelos istos, sensus uidelicet meos, aliquando per peccata deformes et retortos, iam tuos, o Domine, faciam hoc modo, ut peccata praeterita per lacrymarum et poenitentiae diluam lamenta. Quaecunque ergo anima tali ordine in uita sua Deo adiuuante processerit, ipsa, inquam, est, de qua ad Deum dici poterit: Ipsa est enim, quam praeparasti seruo tuo Isaac, quam sic, Domine, per uitae meritum adornasti et praeparasti, quo digna foret coniugio Filii tui perenniter copulari.
Click or tap any word for its parse and dictionary entry.
Text: Perseus Digital Library, licensed CC BY-SA. Dictionary: Lewis & Short (Perseus, CC BY-SA). Morphology: LatinCy — machine parsing, corrected against the AGDT & PROIEL treebanks and Morpheus.