Lisiard of Tours: Historia Hierosolymitana

Cum audisset domnus Buiamundus, qui reuersus Antiochiam, toti iam urbi principabatur solus, hominibus Raimundi comitis de ea eiectis, et domnus Balduinus ducis Godefridi frater, qui et ipse iam Edessae ciuitatis totiusque confinis trans fluuium Euphraten regionis obtinuerat principatum, certis referentibus nuntiis, sanctum qui praecesserat Christi exercitum, et urbem Hierosolymam Deo se iuuante armis cepisse, et finitimam regionem, hostibus expulsis, magna ex parte sibi subiugasse, et loca sancta latius ad Christi cultum liberauisse, laetissimi cum suis hominibus effecti, debitas proinde laudes Deo reddiderunt: dignas prosperatori laborum seruorum suorum, et consummatori Christo gratiarum actiones deuotissime persoluerunt. Gaudent omnes, cuncti simul laetantur; Antiochia cum suo Boamundo exsultat: Edessa cum Balduino tripudiat; Euphratesia utrisque congratulatur: tantae uictoriae participes fiunt congratulando, qui non pugnando fuerant extremi expertes laboris. Erubescit Boamundus cum suis de reuersione; de retardatione Balduinus uerecundatur; pudore suffunditur uterque, quod gloriarum suarum titulis supremae laudis uictoria non annumeretur. Quamuis eiusdem fuerit uirtutis et cautelae ad muniendas defensandasue nouiter expugnatas regiones remansisse, cuius et ad expugnandas praecessisse. Aut nihil enim ualuisset, aut parum, de Syria seu Euphratesia eiectos in Persidam usque Persas expulisse et Turcos, si omnino Christianorum abscessu defensoribus uacuae, reinuadendae relinquerentur hostibus regiones. Quin potius extremae dementiae fuisset, tot et tantos pro reparando in regionibus illis nomine et cultu Christiano labores sudasse et agones, si terras patrias, quas Christo sanguine pepererant suo, resumendas scilicet relinquerent inimicis. Proinde et in profectione aliorum et istorum remansione diuina agnoscatur operata esse prouidentia, et ut utrobique: « Non homini, sed nomini tuo, Christe, detur haec gloria. Tua est potentia, tuum regnum. Domine. Tu Hierosolymam cultoribus tuis reddidisti; tu, Babylonios coram ipsis attriuisti: tu, nihilominus Balduinum et suos, innumeras Persarum multitudines cum parua cultorum tuorum manu saepius inuadentem in Mesopotamiae finibus, saepiusque uincentem, fugantem, proterentem, confortasti, adiuuisti, magnificasti. » Denique cum cognouissent Persae, quod et Balduinus et Boamundus Hierosolymam, ut Deo uota sua persoluerent, collegas suas subsequi coepissent, conglobati rursum Edessenae regionis partem inuadunt; quos ibi reperissent cultores Christi, tanquam oues sine pastore, lupina rabie uoraturi. Contra quos Balduinus cum parua satis, sed electa suorum turma, subito reuersus occursu, in suis eos castris securos, et nihilominus quam Balduini recursum suspicantes, improuisus repente aggreditur; castra perrumpit, hostes perturbat, expugnat inimicos: alios occidit, alios fugat: sicque deletis hostibus, et uictoria potitur, et praeda ditatus opima, cum suis ad propositum iter reuertitur; Boamundumque recursum ipsius prope oppidum, quod Ualenium dicitur, praestolantem breui assequitur. Applicuerat in portu Laodicensi archiepiscopus quidam Pisanus, nomine Daimbertus, et cum eo Itali plures atque Tusciani: aderat et quidam alius de Apulia episcopus: hii omnes simul satis amicabiliter glomerati, ad uiginti quinque millia tam equitum quam peditum poterant aestimari Qui omnes Saracenorum fines latius introgressi, impossibile dictu quanta uel de infestationibus Paganorum, uel de cibariorum penuria et homines et iumenta sustinuerint pericula: adeo ut plerique urgente inedia, equorum uel asinorum, uel et camelorum carnes compulsi fuerint manducare, ut uel ad qualemcunque cibum proficerent iumenta, quae ad iter explendum defecissent. Inueniebantur aliquando arundines quaedam, uulgo dictae cannameles, de quibus confici aiunt mel syluestre, unde et nomen ex canna et melle compositum uidentur habere: has qui poterant inuenire, dentibus ruminandas, propter melleum saporem, ingerebant: plus inde saporis capescentes, quam uigoris. Torrebantur algore hiemis uiatores; et imbrium continuatione, tam homines quam iumenta soluebantur. Plerique et nobiles uiri, deficientibus iumentis, de equitibus pedites facti, cogebantur incedere rescellulis suis sarcinati: et quas gestabant, ut earum subsidiis utcunque releuarentur, earum oneribus nonnulli deficientes, pene ad mortem fatigabantur. Sed uincit omnia sancto feruens desiderio Christi populus, nec cessauit donec perueniens Hierusalem, uota sua Domino reddidit, adorans eum in loco ubi steterunt pedes eius. Occurrunt sibi et quae praecesserant, et quae nunc successerant tribus tribus Domini, et uere testimonium Israel ad confitendum nomini Domini. Occurrit Balduino Duci, dux, idemque frater ipsius Rex Godefredus, seque inuicem in osculo sancto salutantes, de sua uel sospitate uel laboris tam diuturni, tam gloriose consummati prosperitate congratulantur. Consummant desiderium suum simul omnes milites Christi, loca sancta circumeunt. Terrae Sanctae basia deuotissima infigunt; uixque possunt auelli ab aliis, nisi quod aliorum desiderio et amore alia coguntur deserere. De Hierusalem, peruolant in Bethlehem, reuolant in Hierusalem, de Bethlehem, nunc sanctissimi sepulcri, nunc praesepii amore raptati: horrebat adhuc et sordebat aer et terra, fetore cadauerum recens occisorum, ipsaque immensitate horroris, quantam populo suo Christus praestitisset de Turcis uictoriam commendabant. Recreatis ibi a tanto uel uiae uel famis labore et hominibus et iumentis, post celebrata in Bethlehem annua Natalis Dominici cum summo gaudio solemnia: et memorato superius Daimberto archiepiscopo, Hierosolymis Patriarcha, electo: quidam quidem cum ducibus Boamundo et Balduino elegerunt Antiochiam redire, quidam uero Hierosolymis remanere, cum rege Godefredo.

Anno ab Incarnatione Domini 1100 memorati duces Boamundus atque Balduinus, cum de Hierosolymis ad sua reuerterentur cum suis, per Galilaeam uenerunt usque Paneadam: haec est quae in sanctis Euangeliis Caesarea Philippi nominatur: urbs inclita satis, a filiis Dan antiquitus ad radices montis Libani aedificata; sed temporibus Augusti seu Tyberii Caesaris reaedificata diligentius a Philippo, filio Herodis, et Caesarea est Philippi cognominata. Oriuntur ibi duo fontes, quorum quidam Ior, alter uero Dan nuncupantur: horum et fluenta et uocabula sui compositione Iordanem efficiunt fluuium, qui exinde usque in lacum, qui Alphatites, uel potius Mare Mortuum dicitur, percurrens, et nominibus perdit et flumen: hic est lacus, imo tenebrosissima quaedam et impermeabilis abyssus, illius Pentapolis uorago horribilis, quae perditionis impiorum adhuc permanet testis. Dicitur autem Mare Mortuum idcirco nominari, quod nihil uiuum nec ex se gignere possit, nec aliunde forte immissum nutrire. Ita non modo horribili uastitate terra ibi damnata est, sed aqua sterilitate. Nam et solum si qua forte fructificat, forinsecus et gratum colore, et specie solidum uidetur; intrinsecus uero, uel tactu uel gustu probatur inane: ita foris, praetendit gratiam; intus, fauillam abscondit. Terra quondam paradiso Dei, ut Moyses ipse testatur , persimilis; nunc horroris atque salsuginis effecta, etiam in ipso germine suo existit umbra mortis. Talia perditorum quondam terra, perditionis adhuc praefert signa, ut iussu ipso discant corruptionis et nequitiae sectatores, cui sint fine perditioni mancipandi: quin potius ut pertimescant et desinant ad ea libidinis opera ardere, quae eos faciant sempiterno igne ardere; caueantque eo desideriorum turpium fumo fuliginari, unde fumus tormentorum eorum, sicut Scriptura dicit , ascendat in saecula saeculorum. Sed de hoc sufficiat ista breuiter memorasse: nunc ad propositum recurramus. Igitur ducibus praefatis cum comitibus suis ad sua, prius per Tyberiadam et dehinc per Paneadam reuertentibus, occurrunt cum multitudine grandi de Damasco, nocituri si possent, qui eorum insidiantes operiebantur transitum; Saraceni, confidentes plurimum de uictoria, pro eo quod inermes et de labore uiae nimis defatigatos illos didicerant esse uiatores: et de armorum quidem inopia non omnino falsa erat eorum suspicio, quia et lanceis carebant nostri, et sagittis parum abundabant; et arcus ipsi, qui locis illis glutino compaginari solent, assiduis imbribus humectati pene omnes, laxi erant et soluti. De uictoriae tamen obtentu, fefellit hostes militum suorum Christus; et de manibus eorum qui iam sibi eos comprehendisse uidebantur, solertia ducum, eos clementer eripuit. Et Boamundus quidem in primo agmine, occursus hostium propugnabat et impetus; Balduinus uero in extrema parte uersutias et insectationes improborum quassabat. Euaserunt tandem periculum illud Christi milites, et euicerunt discrimen tam studiose sibi, tamque feraliter intentatum. Quod in tali articulo euasisse, non minus optabile fuit iam conclusis iamque captis, quam uicisse. Nam et hostibus ipsis non minus ingessit confusionis, in tanta opportunitate obtinendi uictoriam, perdidisse quam fugisse. Itaque ipsis uidentibus e regione munitionis ipsorum, quam Balaac nuncupant, castra sua locauerant nocte illa Christiani, sequenti die per Tortosam et Laodiciam transituri: ubi comitem Raimundum, quem ibi reliquerant, adhuc reperientes, sed propter uictualium caritudinem et inopiam cum eo diutius remorari non ualentes, alter ducum cum suis ad suam properauit Edessam; alter uero Antiochiam suam cum suis gaudenter ingressus, iucundissime a suis est susceptus. Ubi cum per sex menses suum, ex more, strenue ageret principatum Gabriel, urbis Meletinae primus, per legationem cum eo foedus pepigit, et sui ipsius et eius, cui praesidebat, urbis deditionem illi pactus: ad quam cum Iulio mense, cum paucis pergeret recipiendam, incertum sane cuius proditoris instinctu, Admiratus quidam, Danismam nomine, cum magna Turcorum gente, haud longe ab eadem urbe, insidias proficiscentibus tetendit: et Boamundum cum suis inconsulte prorsus et omnino incaute, quia nimis secure, uenientem, undique de insidiis irruens gens nefaria circumuallauit subito; et usque adeo repentino et improuiso incursu perturbauit, ut non dico pugnare, sed nec arma pugnaturus corripere quisquam posset. Ita disgregati omnes, et in fugam uersi, heu, proh dolor! ludibrio hostibus facti, plurimi perempti, nonnulli capti, paucissimi fuga elapsi, et arma et castra atque etiam uecturas cum omni substantia perdiderunt. Boamundus ipse comprehensus a Turcis, captiuus abductus, luctum et desolationem permaximam suis reliquit. Qui cum adhuc ante urbem Meletinam, quam Danisman obsidione cinxerat, captus teneretur, praeciso sui capitis cincigno, et Balduino per quemdam transmisso, mandat et cum omni supplicatione lamentabiliter postulat, ut sibi citato pro Christi amore succurrere festinet. Audito Balduinus tam miserabili infortunio, uehementissime tristis efficitur: deflet amicum, collegam plangit, communem casum lamentatur. Nec differt heros cordatissimus ad succursum, si posset, amici cum quanto poterat exercitu, iunctis et sibi Antiochenis, properare; seque pro liberando, si praeualet, collega omni exponere periculo. Uerum Danisman, Francorum sibi concursu praenuntiato, eorum ueritus animositatem, urbem quam obsederat relinquit; et insequenti se per triduum Balduino, nullam congregandi copiam fugitans facit. Ita quasso labore Balduinus et sui, dolentes reuertuntur: Boamundus uero captiuus, ut dictum est, abductus, diligentissime custoditur. Regredienti Balduino Gabriel occurrit, et se et urbem illis dedens: firmatis itaque cum Gabriele amicitiis, et urbis custodia sua Balduinus diligenter commendata, Antiocheni quidem orbati principe suo, Antiochiam moesti redeunt; Balduinus uero, cum Edessenis reuertitur Edessam, ubi cum sua pace gauderet, et aliquanta frueretur prosperitate, germanum suum, ducem uidelicet Godefredum, uix anno in regno Hierosolymorum expleto, cunctis deferentibus nuntiis, didicit apud Hierosolymam XU Kal. Augusti, diem extremum clausisse; seque ipsum ab omni Hierosolymorum populo regni successorem decretum esse, et electum. Dolet quidem de fratris morte dux, sed de regni decreta non minus gaudet haereditate. Itaque communicato cum amicis consilio, terram suam cuidam propinquo suo, comiti scilicet Balduino regendam committit, et custodiendam; ipse uero cum CC fere militibus, et peditibus DCC Hierosolymam tendere disponit; et mirantibus multis, et amicis horrescentibus, quod cum tam modico comitatu, tam periculosum iter aggrederetur, per tot hostium regiones transiturus, unde plerique periculis se subduxerunt, pauefacti. Uentum est Antiochiam, et inde Laodiciam, inde Gibellum, deinde Aracleam. Cumque per Tortosam et Archas castrum, Tripolim usque fuisset peruentum, Tripolitanorum rex, nondumque Christianus, sed Christianis non omnino inimicus, in castris suis Balduino et suis uictualia pro munere abundanter praeberi fecit, innotescens etiam ipsis quod Duchac rex Damasci, et Gmahadole rex Calipti, cum multis Turcorum, Arabum, et aliorum Saracenorum cateruis, angustias locorum praeoccupassent, transitum operientes Christianorum.

Est enim haud longe ab urbe, quam Beritum uocant, prope mare, meatus arctissimus quidem, sed ineuitabilis illac uiantibus, cuius angustias si prius occupauerint uiri centum, centum millibus transitum facillime obcludere possint, montium et maris obiectibus, caueis etiam antrorum undique muniti. Hunc itaque locum Damasceni praeoccupantes et Calipteni, cum praecurrentes Christianorum exploratores accedentes ad se statim impugnare coepissent, qui pone sequebantur ordinato per acies comitatu toto, auxilium eis de coelo praestari in tanta necessitate deuotissime precabantur. Nec defuit suis clemens ubique bonitas Saluatoris. Nam primo quidem congressu, plures hostium in insidiis suis confestim occisi, alii uero adeo perterriti sunt ut congredi formidantes, pugnam desererent, seque ipsos in caueas antrorum, uel montium angustias receptantes, de prohibendo potius transitu quam de conflictu agitando curarent. Quod cernentes Christianae uel dux uel signiferi militiae, eodem quo confligere coeperant loco castra locant sua: uidelicet ne, si ad modicum uel hospitandi gratia retrocederent, infractam hostium animositatem, quasi formidantes, rursus aduersum se concitarent. Noctem illam fere omnes tam homines quam iumenta, et incibati et sine potu, duxerunt insomnem. Simulabant contra hostes audaciam, sed parum de uita confidebant. Periculosum erat in castris manere; periculosius angustiarum fauces transeundas adire; periculosissimum retroducendo fugitare. Ita cum neque de fuga consilium, neque spes ulla patesceret de uictoria, de salute fere omnis fiducia perierat. In tanta anxietate nocte illa in castris suis languerunt Christiani: longa erat anxiis nox, prae acerbitate languoris; sed prae horrore formidatae, iamque uelut ante oculos positae mortis non minus timebatur lucis accessus; aurora, quam desirantes metuebant, illuxit. Consilium uel transeundi angustias, uel quod magis sperabatur moriendi gloriose in bello libratur a primoribus, et ab omnibus firmatur. Collectis papilionibus, seu quibuslibet aliis rebus, onerata iumenta prae se minantes, armati milites ab irruentibus undique hostibus defensant; gressum uersus angustiarum accessum tendunt Circumuallant gradientes, et de montibus et de mari concurrentes undique Saraceni, clamoribus immensis perstrepunt sagittis et missilibus appetunt, gladiis minitantur nudatis, simulque post tergum et ab utroque latere, uelut oues, ad angustiarum fauces eos minabant, ut ibi conclusis pro libitu illudere, atque pessumdare sic interceptos ualerent. Quod et facerent facillime nisi pius Christus et suis in extremo conclusis articulo, tanto mirabilius, quanto insperatius consilium inspiraret, et ministraret auxilium; et inimicis suorum utrumque mirabiliter subtraheret. Nam cum inter uociferantes undique, et gladios suos in mortes piorum impios exerentes, pii et fideles Christi planitiem quandam angustiis illis pene contiguam occupassent, tantam cordibus suorum subito praesens ubique in opportunitatibus, in tribulatione pius Iesus immisit fiduciam ut audacissimo recursu impetitores suos impeterent, conglobatorum cuneos irrumperent, dispergerent, trifariamque disgregatos fugarent; adeo ut effusi nunquam ultra uel resumere uires, uel in aciem se recolligere praeualerent: aliis ad montana fugientibus, postremi quique gladiis insequentium trucidantur; alii de praeruptis uel scopulis rupium uel montium cacuminibus, in praeceps acti colliduntur; alii lintribus uel scaphis etiam per mare, quam pernicius possunt, aufugerunt, timentes ne etiam classem sibi possent eripere Christiani. Hoc plane mirabile erat intueri, per mare fugientes se non nisi per terram insectantes: quia non satis sibi fore crederent Christianorum euadere manus, littus deserendo, nisi et fugiendo longius euasissent et uisus. Quare hoc? nisi ut manifestissimo claresceret indicio, istud non nisi opus esse uirtutis? Quare hoc? nisi ut Christiani et uere filii Israel, suum et terra et mari pro se pugnantem uidentes Dominum, gratulabundo concentu clamarent: « Si Deus pro nobis, quis contra nos . » Ecce etenim compleri etiam uisibiliter cernebant diuinum illud promissum: « Persequuntur quinque de uobis, centum alienos; et centum e uobis decem millia . » Quin potius fugiebant hostes etiam illic, ubi se neminem persequi posse non nesciebant. Tantum cordibus eorum terroris, tantum inualitudinis immiserat Omnipotens, ut plurimi paucissimos, sed pios impii, non dicam impugnare, sed nec respectare auderent. Obstupuerant adeo prae formidine et pene diriguerant, ut uelut ad quid uenissent non aduertentes, proiectis armis, inermes dexteras et nudas ceruices ferientibus obiectarent. Ecce, quo modo uicti sunt, qui se iam uicisse gloriabantur! Uincuntur uictores a uictis, a captiuis captiuatores capiuntur; et ab eis quos se iam uinctos tenere putauerant, uinciuntur, asseruantur, distribuuntur. Postquam itaque fere toto illo die hostes suos persecuti sunt, ad castra eorum reuersi, et spoliis ditati opimis, armis quoque peremptorum collectis, consultius fore uisum est duci ut in quoddam proximum sed uastum castellum secederent; ibique post tantae caedis laborem, nocte illa sub oliuis quiescerent et uirgultis. Sequenti die, primo diluculo dux, cum aliquantis de militibus suis, ad angustias iam meatus accessit, explorare per se uolens si qui adhuc ibi superessent qui transitum possent prohibere Saraceni. Sed neque in hoc minus quam in caeteris se probauit uirtus Christi, quod omnino inexpugnabilem locum hostes omnes deseruerant pauefacti. Quo solerter satis explorato, iussu ducis commilitones eius ignem accenderunt in cacumine montis: ut uiso, sicut condictum fuerat, fumo, qui in castro resederant, omnes subsequerentur. Ita prosperante Deo conuenerunt omnes, et liberam habentes uiam, cum omnibus rebus suis transierunt: hospitatis autem prope Berittum, Admiratus ipsius, timore potius quam amore permotus, uictualia scaphis gestantibus transmisit. Sidonii quoque, et Tyrii, sed et Ptolomenses, transeuntibus prope se, uictualium conuectatione fingebant amicitiam; sed non nesciebantur cor habere nequam. Oppidum, quod Caiphas nuncupant, eodem anno ab Hierosolymitis recuperatum, Tancredus quidem iam possederat: sed quia iam Balduino maliuolus esse coeperat, nolentibus ad se intrare ciues panem et uinum extra muros uendiderunt, Tancredo, prouidente Deo, tunc absente. Transeuntes autem Caesaream Palestinae, uenerunt Ioppen ciuitatem maritimam, ibi ducem Balduinum tanquam regem suum Franci gaudenter susceperunt. Properantibus exinde Hierosolymam, tota simul extra muros occurrit Ecclesia, eumque laetabundo satis processu excipiens usque in Dominici Sepulcri templum cum hymnis et laudibus deducit. Ibi firmatis cum rege, Christiano more, foederibus, et rex et qui cum eo uenerant, a labore, et Hierosolymorum populus a desolatione principis, Deo et Christo fauente, quieuerunt. Solus Patriarcha Daimbertus, cum paucis, huic tam celebri regis defuit exceptioni: eo quod et regi, et aliquantae uel cleri uel populi parti, iam coeperat de quibusdam esse exosus: unde et extra sedem, alias uersabatur priuatus. Propter quod et coronandi regem, usque ad sequentem Dominici natalis solemnitatem, solemnitas est dilata: simulque ut tunc, sicut decebat, gloria coronae regalis gloria fieret clamor ex gloria tam gloriosissimae festiuitatis: pace interim inter patriarcham et regem, inter clerum et archipraesulem tractata diligenter et reformata. Interim rex consilio cum proceribus habito commodum duxit finitimas hostium regiones intrare, et in ipso regni sui primordio Turcanae feritatis insolentiae, probitatis suae, quasi gustum propinare: commodius fore iudicans hostes in terris et urbibus suis aggredi, quam ad se aggrediendum eis ex dilatione cornua sinere erigi. Elegit itaque rex cum electa militiae Christianae manu primo omnium Ascalonitas expetere gentem uidelicet rebellem semper, et Christianae pacis aemulam, malignitatis totius aduersus seruos Christi nutriciam, in qua et de qua pullulant semper assidua bellorum omnium et laborum fomenta. Quam et urbem et gentem, sicut de antiquis scriptum est, idcirco credendum arbitror Dominum uel delere uel seruis suis tradere noluisse, ut semper in eis experiatur Hierusalem, et habeant consuetudinem praeliandi: ne uidelicet per otium peioribus inimicis deterius impugnentur et expugnentur, moribus uitiosis: ut iuxta dictum illud satirici quidem sed garriendo ueridici, Seruabat castas humilis fortuna Latinas, Et labor in noctes et proximus Annibal urbi; et nostri Hierosolymitae ex bellorum et laborum assiduitate, et in humilitate deprimantur, et constringantur in castitate. Minus quippe superbire libet, ubi uix licet uiuere: minus delectat fornicari eos, qui assidue timent etiam mori. Bella itaque exteriora, interiorum sunt saepe peremptoria bellorum. Hostes uisibiles inuisibilium sunt uel repressio uel oppressio inimicorum. Proinde contra spiritualia nequitiae in coelestibus, bella Hierosolymitis nostris necessaria semper credenda sunt ea, quae aduersus carnem et sanguinem, hoc est aduersus Ascalonitas, continua sustinent bella. Ante Ascalonem igitur cum rex Balduinus uenisset cum eo quem, Christo duce, ductabat Christianorum exercitu, egressis aduersus se hostibus tam impetuoso restitit congressu, ut statim intra moenia refugere compulsi, foras erumpere ultra non fuerint ausi.

Proinde uidentes Christiani nullam sibi tunc fieri copiam congrediendi, uicinas regiones perambulare maluerunt, quam ibi frustra diutius immorari. Ob quorum metum, locorum incolae, et se et sua et animalia intra latebras occultabant cauernarum: e quibus cum fumo speluncarum ingressibus admoto, cogerentur exire, comperto quod plurimi eorum soliti essent exercere latrocinia in Christianos, et uiantibus insidiari, sine dilatione aliqua statim sunt omnes iugulati. Syris tamen, qui inueniebantur inter eos, ob nomen Christi, quod utcunque retinent, parcebatur. Peragrata itaque, et armis atque incendiis tota fere illa depopulata regione, consultum etiam est in Arabiam transire, terrorem ubique spargere, parcere subiectis, et debellare superbos. Transeuntes itaque per montana, prope ea loca quae sepulturis patriarcharum habentur insignia, uentum est in uallem antiquitus, ut Scriptura dicit , Paradiso Dei similem; nunc autem, imo satis olim, umbram mortis et perditionis: uallem scilicet Sodomorum atque Gomorrhaeorum, ciuitatum igne et sulphure perditarum; et in locis quibus absorptae sunt, lacum habentem, imo abyssum, sicut supra memoratum est, impermeabilem. Quam etiam Mare Mortuum, seu salsissimum Scriptura nominare est solita , tam pro eo quod nihil gignere uiuum possit, uel nutrire; quam etiam quod gustum et tactum probetur, super omnia amara, amarum. Hoc nullum undique, nisi forte in subterraneis, habet exitum; nullum in se flumen recipit nisi ab Aquilone Iordanem, unde etiam lacus congrue nuncupatur: cuius longitudo in meridiem stadiis porrigitur fere septingentis, latitudo uero CL stadiis patet. Unde et conuenientius creditur scelestae quondam gentis habitaculum fuisse: cuius impuritatem gentis, cum diuina non ferendam ultra iudicasset seueritas, terra hiatu uastissimo dehiscente, et gentem nefariam tortis coelitus sulphureis ignibus conflagratam absorbente, credendum uoraginem illam abysso, occupante salsugine, illo fuisse repletam. Hunc itaque lacum rex, et qui cum eo erat exercitus girantes, a parte Australi Arabiae montana sunt ingressi: ac deinde in uallem quamdam cunctis terrae frugibus satis uberrimam, in qua inuenerunt et eum fontem, quem sanctus Moyses, iubente Domino, elicuisse fertur de petra uirga bis percussa, perenni cursu uiuaciter manantem, adeo ut et molendinos satis uolubiles habere possit eius riuus, nulla unquam siccitate arescens. Inuenerunt ibi et Oratorium, quod Sancti Aaron hodieque dicitur, in montis uertice situm, in quo et ipsum et fratrem eius sanctum Moysen diuinum fertur frequentare solere colloquium. Utrum autem uerum sit quod Dei et sanctorum germanorum ibi adhuc manere, uideri, et intrari posse dicitur collocutorium, uiderint hi qui primum talem inde uulgauerunt opinionem. Nam nos, quod suum est historiae, facimus, uel res, uel quae de rebus habentur opiniones, simpliciter referentes. In ualle memorata uictualibus cunctis satis opulenta nullum lere incolarum inuenire praeualens exercitus Christianorum, cum eos ultra procedere non sineret latissime patens, uasta nimis solitudo et horrida, redire Hierosolymam disponunt. Quo cum redissent, de pacificando cum rege, et canonicis Sancti Sepulcri, Patriarcha Daimberto, tractatum diligenter et efficaciter Deo fauente expletum est, et de coronando rege apud Bethlehem, instante Dominici Natalis die. et tandem ab omnibus differri non oportere, collaudatum. Causabantur enim quidam non debere ibi coronari regem hominem, ubi constat spinis coronatum esse coelorum regem: nec debere ab homine praesumi ad insigne honoris coronam quam Christus Dominus sustinere dignatus sit ad dedecus illusionis. Sed quid, quaeso, quid refert ista causatio? quasi uero non totum nobis cedat ad honorem, quidquid uel opprobrii Christus sustinuit uel laboris. Sicut enim mors Christi, uitae nostrae est causa; sic et irrisio Christi, nostri est insigne honoris. An non omnis Christianus, ex illa Christi corona, « genus electum, regale sacerdotium , » est factus. Nempe ad honorandum potius, quam ad quassandum honorem regium, ualere censendum est quod Christus Dominus spinis est coronari dignatus. Proinde, quamuis laudandae humilitatis fuerit quod rex, Dux Godefridus hac consideratione dicitur coronari noluisse; non est tamen improbandae rationis fratrem eius ducem Balduinum et inunctum more Christiano a Christianis fuisse, et coronatum.

Annus itaque ab incarnatione Domini M. C. I. regis Hierosolymorum secundi, uidelicet ducis Balduini, primus est. Quem licet in primordio regni sui paucarum urbium possessorem, non numerosa adhuc militia abundantem, finitimae tamen gentes aggredi uerebantur omnino, et metuebant, bellatorem eum strenuissimum esse non nescientes. Qui hoc potissimum dolebat, quod quam uellet copiosam congregare militiam non ualeret. Adhuc enim proficiscentibus Hierusalem peregrinis, uia satis erat impedita, hostibus portus omnes praeter Ioppensem obtinentibus. Unde quoque de Occidentalibus partibus difficillimus erat ad Orientales transitus: non dicam defensoribus, sed et habitatoribus adhuc magna ex parte uacua erat regio Hierosolymitana: Eorum quos, ad uisenda et ueneranda loca sancta, deuotio Christiana de transmarinis partibus per tot et tanta pericula perducebat, pauci inibi diutius uolebant remorari: equi, quos remanentes uel emere possent, uel dono regis accipere, uix poterant inueniri: unde uix ultra trecentos milites regia poterat habere militia, quos et ipsos de assignatis sibi custodiis adunare, periculosissimum erat: tum, ne ipsi uiatim ab hostibus intercepti; tum, ne uel urbes uel castra reinuaderent hostes, absente, praeter mulierculas, omni fere defensore. Nam pedites, uix ad Hierusalem, Ramulam, Ioppen, et castrum Cayphas muniendum custodiendumue, abundabant. Haec idcirco memorauerim ut aduertant qui legerint ista, uel audierint, quot et quantos labores, timores, angores sustinuerint pro Christo primitiui illi terrae uel regionis Hierosolymitanae possessores: simulque ut intelligatur, non minus miraculi esse regionem tam amplam, a tam raro uel possessore uel defensore retentari potuisse postmodum, quam primitus expugnari. Liquet itaque Christi Domini in omnibus his operatam dignationem intueri, admirari uirtutem, clementiam contemplari. Quis enim audiat patriam tantam a trecentis militibus retentari, defensari inter innumeras hostium populosissimasque nationes, Syriam scilicet, Arabiam, Aegyptum, Persidam, Mesopotamiam; et facile credit? uere incredibile hoc fit, si sola uirtus humana pensetur. At uero si Omnipotens, omnia quaecunque uoluerit in coelo et in terra faciens, cogitetur fideliter et pie agnoscatur, desistit quidem hoc impossibile uideri; magisque incipit esse mirabile: mirabile quidem, sed non miserabile. Nam pro Christo Domino laborare tanto gloriosius est, quanto beatius: « Labores manuum tuarum, quia manducabis, beatus es, ait Scriptura, et bene tibi erit ; » et beatissimus Apostolus: « Si quid patimur, inquit, propter iustitiam, beati . » Proinde et nos cum eodem Apostolo, conuenienter audemus beatificare eos, quos scimus in uia et in terra sancta innumeros et immensos labores sudasse et agones. Nec Antiocheni eorumdem fuerunt expertes laborum, imoque nec praemiorum exortes, quos ea potissimum desolatio tunc angebat, quod capto, ut et superius memoratum est, Boamundo, sine principe uel duce, extra muros uix audebant exire suos, hostium insuper frequentissimos et excursus tolerantes, et assultus. Quamobrem destitutioni suae consulentes, Tancredum Boamundi propinquum, eodem anno euocauerunt per legatos; et ei tam urbis quam regionis assignauerunt principatum: eo tenore, ut si quando, Deo miserante, Boamundus rediret, nihil ei recuperandum ducatum suum praeiudicatum fuisset. Quo cum Tancredus, uel propinqui amore, uel maioris principatus cupidine, migrare disposuisset, pacificatur regi Balduino, et castri sui Cayphas, et urbis Tyberiadis eius fidei tradidit dominatum. Eodem anno Ianuenses Itali cum numerosa satis classe Laodiciae hyemantes, uerno tempore subsequente, Ioppen usque nauigauerunt: ibique nauium in portu firmata statione cum Rege, qui eis occurrerat iucundissime excipiendis, Hierusalem usque profecti sunt. Ubi cum Paschalem celebrassent sollempnitatem, reuersi Ioppen cum rege foedus inierunt huiusmodi: « Ut simul ad expugnandas hostium uel urbes uel castra procedentes, pecuniae quidem primam et secundam partem rex, et sui haberent; Ianuenses uero tertiam, cum uno in castro uel urbe capta uico semper obtinerent. » Taliter utique foederati, primo omnium oppidum Peregrinis Sanctae uiae infestissimum Assurt uidelicet obsederunt, a Godefrido rege obsessum nec captum. Quin potius centum ferme de Francis, ibi rex praefatus amiserat, de turre lignea muro iam admota quidem; sed prae ascendentium nimietate confracta frustatim, in terram elisos. Quorum alios, uidentibus et dolentibus Christianis, crucifixerunt statim Saraceni; alios sagittis, alios aliis patibulis interfecerunt. Huius tam crudelis in collegas parati piaculi non immemores qui rege Godefredo fuerant christiani, tam ardenter ad expugnationem conuenerunt impiorum, ut eos ad resistendi desperationem compulerint, totis licet uiribus se defensantes. Scientes itaque se nec resistere diu posse, nec si caperentur meritas et poenas et mortes euadere, de dedendo regi castro, si sibi uita concederetur cum pecunia, coeperunt per legatos tractare. Librato itaque rex cum Ianuensium consulibus consilio, uisum est bonum omnibus, si sine discrimine obsidentium, peregrinorum quoque Christianorum tam grande remoueretur periculum. Itaque indulgetur oppidanis uita cum rebus: castrum receptum diligenter munitur, impiis eiectis inde, et Ascalonam usque cum suis omnibus deductis. Inde ad Caesaream urbem Palaestinae munitissimam obsidio transfertur. Caesarienses obsessi, obsessores irrident; conuitiis lacessunt et maledictis, de muris et propugnaculis suis plurimum confidentes. Iussu regis machinae parantur, muris admouendae scalae plures deferuntur; fabricatur et turris lignea de malis nauium, satis excelsa, murorum altitudinem uiginti cubitis transcendens. Praegrandes muro annisu lapides torquentur in arces; turrium solida crebris ictibus quassantur; nihilque, quod ad expugnandos impios credatur ualere, intentatum relinquitur. Nec minor obsessis inerat se defensandi solertia: non die, non nocte quiescunt, semper inueniuntur resistere parati: quindecim diebus impugnatur assidue ciuitas, nec capitur. Pertaesus tam longae obsidionis Christianorum exercitus, erubescit sibi et indignatur, quod ad obsidendum fortiores sunt impii et blasphemi, quam ipsi ad insistendum. Cohortantes itaque se inuicem, et alterutrum et uerbo et exemplo prouocantes, correptis armis, ausu et impetu mirifico conuolant ad murum, scalas suberigunt, scutis capita tecti conscendunt, gladiis et lanceis obuios hostes in ipsis murorum propugnaculis aggrediuntur, alios trucidant ibi, alios praecipitant: scandendi post se et uiam liberam faciunt sociis, et iam ex aequo cum hostibus decertant. Fit iam Christianorum murus, qui modo erat Saracenorum. Deturbati e muro, ad munitiora fugiunt illi perniciter; sed ipsi pernicius insequuntur. Densantur fugientes; et dum alius alium praecurrere ad latebras gestit, se ipsi praepediunt, ut latebra quae posset alicuius esse, sit nullius. Conglobantur super corruentium aceruos cateruae percussorum; simulque tanquam triturantes in area triticum, indiscreta omnes caede trucidat; nec sexui parcitur, nec aetati, ut ira Dei in blasphemos compleretur. Admiratus urbis et Archadius, sic enim suum Saraceni uocant episcopum, comprehensi, et ante regem adducti, uiui et uincti iubentur asseruari, pecuniae credo spe potius quam miserationis affectu. Qui uiui comprehendebantur prius pugnis colla percussi, Bizanteos intra ora in gingiuis occultatos, euomere cogebantur. Quos qui non euomebant, trucidati congregabantur in aceruum, et comburebantur, ne uel aurum ab improbis glutitum perderetur, uel corrumperetur aer fetore de cadaueribus exhalante peremptorum. Consueuerunt enim pessimi, cum se iamiamque morituros praeuident aurum sic transglutire suum, aut intra ora abscondere, uictoribus eo modo et in ipsa morte inuidentes. Feminae quoque, impudentius et turpius quam eloqui deceat, intra se celatos nudare aureos moriturae cogebantur. Ita deditis morti Caesariensibus fere cunctis, perpauci de utroque sexu, siue ad efferenda congerendaue peremptorum cadauera, seu ad seruitutem, uenales futuri, reseruati sunt. Iam uero capta urbe, quanta pecuniae copia, quanta uictualium omnium abundantia, quot et quanta et forma et materia pretiosa utensilia reperta sunt ibi et congesta, aestimari non facile, necdum enarrari potest. Quod ex eo satis pensare licet, quod plures prius pauperes, exinde facti sunt satis locupletes.

Expugnata urbe Caesarea, et custodienda prudentibus et strenuis uiris commendata, auditum est, et cunctis referentibus nuntiis approbatum, Babylonios apud Ascalonam congregatos bellum Christianis parare. Propter quod et rex et exercitus Christianorum, Ramulam ciuitatem Lidae proximam adire festinauerunt; et se, ad excipiendum quod sibi parabatur bellum, praeparare. Quod scientes Babylonii distulerunt callide paratos adire; se potius adiri prope moenia sua, et intra aggeres suos praestolantes: ut uel uincere facilius possent, uel uicti in munitiones suas sese receptare. Quorum calliditate comperta, Christiani calliditatem calliditate simili deludere maluerunt, quam innumeros pauci, munitos immuniti expetere. Tandem, uidentes Ismaelites suam sibi calliditatem nil ualere; et morae et inediae pertaesi, alii alibi sunt dispersi. Quod rex et sui cognoscentes laeti et alacres Ioppen redeunt, Christum Dominum super omnibus quae sibi praestitisset bonis, collaudantes. Uerum post duos menses cum intimatum fuisset regi, aduersarios suos iterata contra se animositate, Ascalonae esse congregatos, congregat et ipse Ioppen quantum praeualet exercitum: ducentos scilicet et sexaginta milites, et pedites nongentos; cum his contra undecim millia militum et uiginti peditum millia pugnaturus. Quis audiat hoc, et non horrescat? audacia est ista, an fiducia? temeritati hoc ascribendum, an fortitudini? hoc etenim uideri possit, non pugnare uelle, sed mori. Ita plane est; parati erant mori: sed pro eo, qui pro ipsis mortem dignatus est pati. Non ergo audacia erat ista, sed fides; non temeritas, sed charitas; Christo etenim, ut Apostolus dicit, passo in carne , et ipsi simili cogitatione armabantur. Unde et ipsum, in quo passus est in carne Christus, secum detulerunt salutis lignum; singulare, imo totum de eo habentes solatium. Proruunt illi de Ascalona; isti de Ioppe procedunt. Cumque sese iam inuicem contuerentur, ordinatum rex per sex acies exercitum suum, his eos affatur alloquiis: « Eia, milites Christi, uidetis quod de tam longinquis regionibus per tot et tanta maris et terrae pericula quaesistis; uenistis sponte offerre animas uestras pro Christo discrimini: inuenistis, ad quod uenistis. Non respuat ignauia, quod deuotio sancta quaesiuit, et tandem inuenit. Pro Domino pugnaturi, confortamini in Domino, et in potentia uirtutis eius. Potens est uos saluare Omnipotens: dulcissima eius promissa recolite semper et menti infigite, quibus et paucitatem uestram et paupertatem benignissime consolatur, dicens: Nolite timere, pusillus grex, quia complacuit Patri uestro dare uobis regnum . Si sola regis terreni, uel stipendia cogitaretis uel donatiua, merito trepidaretis, uel uinci uel et mori formidantes. Optatius debet uideri pugnaturo, mori, qui sciat ab aeterno rege regnum paratum esse aeternum morienti. Siue moriamur in bello isto, siue euadamus, de uictoria dubitare non possumus. Si uinci uidemur impiis et insipientibus, coram eis moriendo, ad Christum, gaudium nostrum, uenientes, de diabolo et mundo melius triumphamus. Si uero, quod saepe fecit Christus noster, et hic corpora nostra seruare uoluerit, et de inimicis his uictoriam praestare, minus quidem interim gloriosi erimus quam si moriamur: sed tamen magnum nomen, ultra nomen magnorum qui sunt in terris, nobis, Christo Domino donante, comparabimus. De fuga, nullus cogitet unquam: quia longe nimis nostra nobis Francia abest. » His et talibus a rege dictis, accensi omnes ad pugnam procedunt, congressum ultra differre non ferentes, reboant tubis, et simul omnes, Eia, Deus, adiuua nos! conclamant; immergunt se latissimis confertissimisque hostium turmis; obuios quosque sternunt: nec imbelles omnino inueniunt hostes; imo uero, totis sibi uiribus obsistentes. Nam duas quae praecesserunt acies obtegunt, multitudine nimia et pene funditus consumunt. Corruunt multi de Christianis, uulnerantur plures: impetus sustinent improborum; uicissimque eos impetentes, uiriliter retrocedere compellunt. Rex qui in postrema parte cum sua acie substiterat, ubi densiores uidit hostium cohortes, accurrit; totumque se de rege in militem transferens, alios lancea in terram deturbat de caballis; alios ense dimidiat in sellis. Conuocat suos, instantes confortat; et eis animatis in aduersarios excurrit. Crucem Dominicam praeferri semper, et in ora impiorum inferri facit, ut eius praesentia et roborentur serui crucis, et inimici confunderentur. Cuius uirtutem, sicut daemones, ita et daemonum satellites, diutius non sustinentes, pauore subito coelitus sibi immisso, in fugam uersi, se ipsi impellere coeperunt, et alii super alios corruere; insistunt fugientibus insequentes, et quos consequi praeualent, omnes prosternunt. Qui cum rege erant, omnes in ferrum ruunt, ipso prae omnibus fortissime, et fugante fugientes et prosternente. Uociferantur omnes, et confusis clamoribus ipsum pulsatur coelum: fragor nimius uel de collisionibus armorum, uel de illisionibus cassidum resonat et gladiorum: plangores et ululatus undique, uel morientium audiuntur uel uulneratorum. Ita quidem ex ea parte, qua salutiferum crucis Dominicae lignum delatum contra hostes fuerat et illatum; et uicti et usque Ascalonem fugati sunt inimici, rege cum suis uel potius cruce Christi insequente, adeo ut dux ipse Babyloniorum inuentus postmodum ibi sit mortuus in medio quinque millium mortuorum. At uero ex alia parte, unde crux Christi remotius abfuerat, peremptis magna ex parte quos obuios habuerant Christianis, Saraceni Ioppen usque procurrerunt; et nescientes uel fugam suorum, uel nostrorum uictoriam ignorantes, iactitabant se et regem et Christianos omnes in bello occidisse, in argumentum mendacii sui arma peremptorum Ioppitis, de muro cernentibus, ostentantes. Dolent illi uehementer; nec tamen insultantibus urbem, sicut frustra sperauerant, illico reddunt: exspectantes si forte tristius aliquid uel laetius de bello possent audire. At uero rex cum suis a persequentibus hostibus regrediens, quia Ioppen peruenire non posset, eadem nocte in ipsis hostium tentoriis, quae fugientes cunctis uictualibus plena reliquerant, cum requieuisset, sequente die Missa de natiuitate gloriosae Uirginis Mariae ibidem celebrata, Ioppen reuertebatur, iumentis de rerum in tabernaculis eisdem inuentarum multiplici copia onustatis. Occurrunt reuertentibus Ioppen, ab Ioppe reuertentes quingenti Arabes: illi qui illuc pridie praecurrerant quasi uictores, ornati satis pompatice armis Christianorum in campo pugnae collectis, minantes et aliquantam quam circa Ioppen rapuerant praedam. Suspicabantur Saracenos potius quibus obuiarent, Ioppen, sicut et ipsi fecerant, adire uolentes inuadendam: unde non solum securi, sed et gratulabundi occursabant. Uerum Christiani prius eos cognoscentes in securos celerrime irruunt; prosternunt alios, alios in fugam uersos insequuntur. Nam resistendi nec ad momentum constantiam habuerunt inimici: ita dispersi, citissime quod quisque potuit diffugerunt: Christo ita uidelicet disponente, ne qui partem suorum uicissent, non nisi uicti redirent; utque tanta uictoria non nisi Dominicae Crucis uirtuti uideretur assignanda. Non tamen diutius fugitantes insecuti sunt Christiani, uel pridiano labore uel uulneribus fatigati. Interim nocturna fuga elapsi, Ioppen per diuerticula uenerant de bello Christiani: nuntiantes, quod et ipsi uerum putabant, regem cum reliquis omnibus Christianis in bello interisse. Dolent Ioppitae omnes, et praecipue regina usque ad mortem contristatur. Scribunt ad Tancredum, per quemdam cursorem marinum: et cum supplicatione omni lamentabiliter implorant, ut commendato alteri Antiocheno principatu, populo succurreret Hierosolymitano periclitanti; iam iamque rege, cum suis, in bello ab Ascalonitis Babyloniisque interfecto. Dolet Tancredus commune infortunium; et de ferendo, quod petebatur, populo Dei satis anxie tractat auxilio. Cursor quidem talia deferens abcesserat. Superuenit eodem die rex cum exercitu residuo; et falsis rumoribus asperam Ioppitis, tristitiae et doloris nebulam, praesentia sua detergit. Scribitur et Tancredo per alium de prosperitate legatum; ut anxietas priore nuntio delata, posteriore superueniente pelleretur. Inde Hierosolymam, cum laetitia magna reditum est; et crux sancta in loco Sancto, et honorifice suscepta est, et locata. Hostibus, Deo fauente, ita repulsis et repressis, secuti sunt octo menses bellorum turbinibus immunes.

Anno 1102 auditum est Hierosolymis rursum Babylonios, ad uiginti millia equitum, et peditum decem millia, apud Ascalonam conuenisse, a rege Babylonis missos, exceptis clitellariis, qui camelos, asinosque uictualibus onustos minantes, clauas simul et missilia manibus ad pugnam gestarent. Hi omnes de Ascalona simul egressi, primo Ramulam adeuntes, messes quidem iam maturas uastant omnes, castris suis prope urbem locatis. Episcopium quoque urbis munitissimum, iuxta S. Georgii ecclesiam situm, expugnare aggressi, cum non praeualerent, ad expugnandos arcis Ramulanae custodes, quindecim uidelicet milites recurrunt: idcirco maxime eos habentes exosos, quod praedones Ascalonitae, eorum occursibus crebris, non sinerentur libere quo uellent procurrere. Episcopus itaque et sibi et urbi consulere uolens liberandae, rem regi, Ioppe moranti, legato currente innotescit, succursum celerem anxie satis implorans. Erant tunc cum rege ibidem quam plures clari et nobiles uiri, Stephanus comes Blesensis, Stephanus quoque comes Burgundiae, Gaudifridus Uindocinensis et Hugo Liziniacensis Ramundi comitis frater. De quibus, licet hic nimis longa retro series sit, non incongrue tamen repetendum uidetur, quod hi omnes et cum eis Hugo magnus et Guillermus Pictauiensium comes, prima quidem profectione Hierusalem cum aliis, tendentes, Antiochiam usque uenerant: sed inde alius alia occasione, uia nondum expleta, in terras suas redire uolentes, usque in extremas Romaniae partes deuenissent quam plurimis peregrinantium copiis comitata. Ubi obsistente Solimano Turco, Niceae sibi per eos ablatae non oblito; uel potius iusto iudice Deo, ignauiam eorum puniente, qui bonum et sanctum non implessent peregrinationis sanctae propositum, cum centum millia tam equitum quam peditum ex eis uariis mortibus disperissent, qui potuerunt euadere rursus Antiochiam post multa et maxima dispendia redire compulsi sunt: Hugone Magno Tarso Ciliciae prius defuncto. Cumque Tortosam usque uenissent, qui terrestri itinere Hierusalem tendebant, parte non minima per mare eunte, Tortosam quidem terra marique expugnare aggressi, urbem captam Raimundo comiti, ibi malenti remanere quam Hierusalem, cui capiendae probe satis interfuerat, dimittentes, alii Hierusalem primo tunc uenerunt quae Domino uouerant, ipso disponente, tali ordine completuri. Quorum rex Balduinus aduentum audiens, ad angustias Beriti, de quibus supra satis dictum est, eis occurrit: septemdecim diebus ibi eos praestolans: ne, praeoccupato a Saracenis calle augusto, non possent transire. Exceptis ergo ibi secundae illius profectionis peregrinis, et Hierusalem ad loca sancta cum gaudio et laetitia deductis, Ioppen cum rege plures eorum redierunt, uentum opportunum ad nauigandum in Gallias plurimi praestolantes. Cum itaque ibi essent cum rege, quando ei de succursu Ramulanis ferendo episcopi delatio delata est; correptis rex armis, inconsulte satis, et nimis intemperanter equum ascendit, nemini quidquam, nisi ut sequerentur, locutus. Reboant buccinae, litui concrepant; regem, qui possunt uel uolunt, subsequuntur, quo nesciret praecurrentem. Confidebat siquidem nimis de probitate sua, et qui de Deo solo in talibus deberet, de se ipso omnino temere praesumebat. Punita est grauiter eius temeritas, Deo qui superbis resistit ei resistente, in eo qui non, ut solebat, exstiterit uictor; sed uictus uix euaserit: et primo quidem rapidis cursibus usque ad alienarum castra currere non cessans, cum ea sicut erant, latissima consertissimaque prospexisset, pauore perterritus nimio, totus infremuit, dolens uehementissime, et sero temeritatis suae poenitens: in eum detrusus necessitatis articulum, ut nec redire Ioppen posset, ab hostibus uisus et pene iam circunseptus; nec pene solus contra tot hostium millia pugnare. Respiciens tamen ad suos qui uix ducenti milites eum consequi potuerant properantem: « Age, inquit, o fortissimi milites Christi: quia in hoc deuenimus ut pugnam uitare nullo modo possimus, pugnemus uiriliter; nec, ut solent mori ignaui, moriamur: scientes quia siue uiuimus siue morimur Domini sumus. » His dictis in hostes se, audaci satis impetu, omnes ingerunt; sed undique girantibus Turcis obtecti, parum proficiunt. Corruunt plures, plurimis tamen hostium prius peremptis: tandem qui supererant, morituros iamiamque se non dubitantes, nisi sibi consulere fugiendo possint, pondus belli interim declinantes, cursu rapido se in Ramulam intruserunt. Rex autem, et qui latus eius nobiles atque fortissimi pugnatores ambiebant, cum similiter posset, Ramulam ingredi noluit: mori malens, quam ibi con cludi. Adiunctis itaque sibi uix quinque militibus, ad montana cum uno eorum contendit, consecutis caeteris ab hostibus trecentis. Ita, Deo se protegen te, rex interim euasit, nocte illa uel oberrans per montana uel delitescens. Interim hostes arcis Ramulanae custodes impugnant; et heu, proh dolor! expugnant. Episcopus ipse, munitione episcopii sui relicta, Ioppen confugit. Ceciderunt in isto bello plures, satis clari et nobiles uiri: inter quos praecipui, Stephanus Blesensium; et Stephanus Burgundionum consules illustrissimi. Rex die tertia prae fame et labore iam pene deficiens, uix tandem intra oppidum suum Arsut, cum uno tantum milite et armigero suo se recepit. Susceptus gaudenter a suis, cibo, potu et somno recreatus, conualuit. Ita plane corripuit eum Dominus iuste, sed benigne correxit. Elisit elatum, sed elisum erexit, ut posset ei cantare illud Prophetae: « Castigans castigauit me Dominus, et morti non tradidit me (Psal. CXUII, 18). » Ipso enim namque die, quo in Arsut rex euaserat, ecce unus ex optimatibus eius, Hugo de Tyberiade, legatione ab Hierosolymis habita ut Ioppitis succurrere festinaret, cum octoginta militibus ibidem regi occurrit: desolationemque ipsius et confusionem, quantulacunque recuperatione militiae, magnifice exhilarauit. Nec sic tamen terrestri itinere cum eis Ioppen rex ausus commeare, cimba potius per mare euectus, gradientes per terram Ioppen praecessit. Suscipitur a suis gaudenter, collaetantibus cunctis et prae gaudio flentibus, quod recepissent saluum quem planxissent mortuum: Mortuus fuerat, inquiunt, rex, et reuixit: perierat, et inuentus est . Qui assumptis quos ibi reperit militibus, aduentanti, sicut condictum fuerat, Hugoni occurrit, et sic cum eis Ioppen regressus est. Omnes insuper de Hierusalem, et de Sancto Abraham conuocat Christianos; bellumque rursus contra Arabas, etiam Ioppen obsidere parantes, instaurat. Passi sunt tamen et ipsi, cum Ioppen fere CI milites uel equites conuenirent, periculosissimas ab hostibus in itinere insidias; euadentes tamen, Deo miserante, et Ioppen tandem, fugantibus se usque ad portas hostibus, peruenientes, gaudenter a rege recepti sunt: idcirco maxime quod secum singularem omnium Christianorum spem atque uirtutem detulissent, signum uidelicet gloriosae Crucis, lignum salutis: cuius praesentia exhilarati omnes, et uelut de graui languore conualuissent admodum uegetati, sequenti mane, cateruatim per acies ordinati, procedunt in hostes, tribus fere ab urbe milliariis castra metatos; ibique machinas suas ad expugnandam Ioppen praeparantes. Qui cum contra spem Christianos aduersum se in bello uiderent procedentes, praeparati et ipsi, obuiantibus occurrunt audacter, fortiterque pugnantes obsistunt. Circumuallant innumeri paucos, et de solo diuino auxilio sperare compellunt. Quod cum sibi adesse Christiani deuotissime precarentur, non diu defuit clamantibus ad se pius exauditor Christus, et suis uirtutem protectionemque tribuens misericorditer, et mirabiliter terrens hostes atque in fugam uertens. Nam milites quidem et equites circumfusa sibi hostium agmina impetu constantissimo penetrantes; rursumque uersus pedites suos, defendentes se fortissime, iterato impetu recurrentes, prosternunt obuios, confertos dissipant; tandemque in fugam actos, insequuntur. Ita qui de capiendis, ut frustra putauerant, in urbe, tanquam de iam captis paulo ante tractabant; nunc uicti turpiter, de sola fuga contendunt. Deserunt castra, de tentoriis nihil capessentes; et stipendia et arma uictoribus relinquunt, gaudentes uel nuda corpora eripuisse discrimini. Denique nonnulli, dum fugiunt, sitis nimietate moriuntur. Euasissent pauci mortem, nisi et paucitas sua uictores, et labor enecandi quos consequebantur, praegrauasset fatigatos. Ita posteriore bello, uicti sunt hostes ab his quos ipsi priore uicerunt: excepto quod in illo, de se praesumentium est confusa temeritas; isto, de Dominicae crucis uirtute confidentium, fides est et humilitas uictoriae suae glorificata triumpho: « Equus enim paratus ad diem belli, ait Scriptura; Dominus autem salutem tribuet : » tribuit plane Dominus salutem, sed opportune: populum uidelicet humilem, saluum faciendo, et humiliando oculos superborum: ut non glorietur omnis caro coram ipso, edocta non sperare in arcu et gladio suo, et cantare toto corde Saluatori suo, « Saluasti enim nos de affligentibus nos, et odientes nos confudisti . » Non itaque, cum pro peruersitate sua corripitur superbia, causetur Deum in corde suo stultitia: ne si de iusto murmuret flagello proteruia, uel uinciri aeterno carcere, uel supplicio sempiterno cruciari mereatur insania. Non itaque fortunae spectet euentus stultus; sed modestus, rerum merita penset: ut intelligat, quia rebus quidem rectus semper ordo est, quamuis opinioni peruersae sua semper haereat confusio. Expleto bello, et tabernaculis hostium cum omnibus spoliis, camelis quoque et asinis quam plurimis, uel collectis a uictoribus uel direptis, rex et sui Ioppen sunt cum magna laetitia reuersi, totum sequens uel autumni uel hyemis tempus Deo et Christo miserante, a bellis ducentes quietum.

Anno ab Incarnatione Domini 1103 ab Urbe autem capta uel potius recepta quarto, cum Sanctum Pascha celebrassent in Hierusalem, ex more, Christiani; rex cum quanto potuit exercitu urbem munitissimam obsedit, antiquo quidem uocabulo prius ut putatur Acaron, deinde Ptolomaidam; sed nunc uel Acram uel rursus Acaron nuncupatam. Obsessa quidem a Christianis Acra tunc est, sed minime capta: tum, quia muro uel antemurali ualidissimo cincta est; tum, quia defensores et multos haberet et fortes. Proinde obsidio urbis huius interim omissa est, et expugnatio dilata: et attritis segetibus eorum, hortisque uastatis uel uirgultis, rex cum suis Ioppen rediit. Ubi cum esset, desiderabili satis et utili nuntio laetificatus est, dominum Boamundum, miserante Deo, de captiuitate redisse cognoscens liberum; et suum Antiochiae principatum recepisse. Nam et Laodiciam, quam Tancredus postea coeperat, hominibus Constantinopolitani imperatoris ablatam, idem Boamundus simul recepit; eumdemque Tancredum conuenienter pacificauit, sibi principatus sui consortem factum. Quo tempore, rege Balduino contra Saracenos, more solito, strenue satis pugnante, contigit eum, dum fugitantes insequitur hostes, ab Aethiope quodam, post rupem delitescente, missili fortiter torto, dolosum a dorso sub scapula uulnus excipere; uixque post aliquantum tempus, Deo miserante, reparari: cicatrice tamen, conceptum futurae longe post mortis eius effectum, latenter retinente.

Anno 1104 rex, et Christianorum exercitus, sancto Pascha Hierosolymis, ex more, celebrato, intermissam praecedente anno Ptolomaidae seu Acrae obsidionem repetunt, Ianuensibus cum classe, LXX rostratas naues habente, sibi ad urbis expugnationem sociatis. Quam cum terra marique, machinis et peruasionibus crebris, ualidissime diutius coangustassent, tandem, post uiginti dies, ad deditionem et sui et urbis compulerunt obsessos; eisque eiectis urbem liberam obtinuerunt, pro eo maxime Christianis necessariam et omnino utilissimam, quod intra moenia sua portum habeat peroptimum: refundente se usque ad medium urbis mari gratissimoque refluxu ibidem nauium stationem continente. Res hostium omnes Christianis in praedam cesserunt, de ipsis hostibus occisis pluribus, quibusdam etiam uiuere permissis. Eodem anno, aestiuo iam tempore transacto, Boamundus Antiochiae principatum Tancredo collegae ex integro committens, ipse cum paucis Apuliam petit, raro satis euectus nauigio, ut quantamcunque posset de transmarinis sibi partibus militiam contrahens, secum reduceret. Transfretauit cum eo et Hierosolymorum Patriarcha uenerabilis Daimbertus; Romamque petens, cum ad sedem suam cum autoritate Romani Pontificis reuerteretur, in itinere obiit Peregrinus. In cuius loco rex et populus Hierosolymorum domnum Arnulfum, longe ante electum, sibi praesulem tunc confirmauerunt. Sequente anno, hoc est, ab incarnatione Domini 1105, Raimundo comite in oppido suo, haud longe a Tripoli, defuncto, nepos ipsius Guillelmus, cognomento Iordanus, comitatum defuncti suscepit regendum. Tancredo quoque principatum ministrante Antiochenum, rex Calipti, Rodoan nomine, cum copioso nimis exercitu bellum ei intulit; eumque cum Antiochenis, paucis quidem, sed Christi uirtute robustis, in praelium contra se conuenire coegit. Denique pugna commissa Calipteni uicti, uictores fuerunt Antiocheni: Christo Domino pugnante pro fidelibus suis, suosque et ipsorum hostes tam mirabiliter propugnante, ut quamuis paruissimus esset Christianorum exercitus, interemptorum tamen ab eo non fuerit numerus perfidorum. Ita quos ad praeliandum contra Christum et sua multitudo, et raritas inuitauerat Christianorum, Christi uirtutem dum nolunt cognoscere fide, non ignorare coguntur in sua blasphemi confusione. Glorificatus ita Christus in Antiochenis, quam mirabiliter et in Hierosolymitis glorificari dignatus sit, eodem anno, prosequamur. Admiralius namque Babylonis, Christianorum in terra Sancta raritate comperta, Semelmuch militiae suae principem, Ascalonam cum quindecim millibus transmisit armatorum: hoc eis in praeceptis dans, ut exterminata penitus de terris illis et gente Christiana et nomine, etiam sacratissimum illud Christi Domini Sepulcrum effoderent impiis manibus, et minutatim dispergerent: « ne ultra, inquit, amore sepulcri conueniant illuc de Occidentalibus regnis cultores Sepulti. » Unde et coniurare fecit eos quos ad exsequendum tantae impietatis satellitium direxit: « nec terga eos unquam uertere in bello; nec nisi patrata Christianorum euersione ultra redire. » Audita rex et Christiani tam obstinata hostium malignitate, omnes de toto regno suo arma ferre ualentes apud Ioppen conueniunt, paucissimis ad murorum custodiam per loca singula relictis. Diutius tamen et illi Ascalonae, et isti Ioppe congregati callebant, nec illi istos, nec illos isti expetentes. Prorupit tandem aduersus piorum populum proteruia saeuiens impiorum; et Babylonii de Ascalona, de Ioppe Christiani apud Ramulam conuenerunt. Ibi rex et sui in extrema anxietate positi, misso ad Patriarcham et reliquos qui Hierosolymis remanserant legato, obnoxius flagitant, ut sibi diuinum in necessitate non cessent auxilium implorare, scientes crastina die bellum sine dubio futurum. Quo cognito Patriarcha clerum totum et omnem conuocans plebem, praelii diem et commune periculum insinuat, de flagitanda Christi misericordia commonet; hortatur ea die et sequenti ieiuniis, precibus et eleemosinis deuotius insistendum, ut rege et suis pugnantibus gladiis, ipsi orationum et eleemosynarum melioribus compugnarent armis: « maxime, inquit, uisitationibus aegrotorum, pauperum misericordiis, Deum nobis facere satagamus propitum: talibus enim hostiis promeretur Deus: » et sicut Scriptura dicit alibi: « Benedictionem post se num relinquit? » « Et ego, ait patriarcha, nocte proxima Ramulam, si potero, Deo uolente, proficiscar, istis quos uidetis fere et fratribus comitatus, singularem Christiani populi spem et uirtutem nobiscum illuc deferentes, pretiosissimae crucis Christi tropaeum. » Primo diluculo peruenerunt Ramulam nocturni uiatores, patriarcha et sui, Hierosolymitis Ecclesias tota nocte et sequenti Dominica die frequentantibus, incedentibusque nudis pedibus, et ante Deum plorantibus; nihilque prorsus omittentibus unde sibi diuinam conciliari posse sperarent misericordiam. Rex et sui, patriarchae et gloriosae crucis praesentia exhilarati admodum et roborati, concurrunt ad presbyteros, et omnes singuli confitentes peccata sua, et se ad excipiendam fideliter mortem praeparantes, Dominici corporis et sanguinis perceptione muniti. Quibus sollicite praemissis, ordinantur ad pugnam; et procedunt per acies uix quingenti milites et pedites duo millia, aduersus quindecim millia Saracenorum, uix quatuor a Ramula milliariis castra metatos; parantesque cum minore exercitus parte Ramulam adire, maiorem uero mittere Ioppen, quam uacuam defensoribus sperabant, se posse praeoccupare. Uerum cum regem et Christianorum exercitum tam audacter contra se, tam mane uiderent procedere, dissipata quam frustra machinabantur uersutia reglobati, potius de committendo praelio statim coacti sunt tractare. Ordinatis ergo et ipsi agminibus suis, aduersus procedentes procedunt audacter, de multitudine confisi: Christiani, de Christo potius confidentes, quam de numero: more suo exclamantes, « Christus uincit, Christus regnat, Christus imperat, » certamen ineunt animosi; acclamantes Saracenos, et totis uiribus oppugnantes impetunt; ualidissimosque, alii in alios excursus faciunt. Conantur circumuallare paucissimos plurimi; et maxime Turci a tergo girantes, concludere et sagittis sternere, in antepositos oppugnatores intentos, nituntur Christianos. Quod cernens rex cum acie sua, totum se periculo exponit, Turcis se cordatissime opponit, eosque recto* Ecclesiae Deo iuuante compellit fortissimo impetu dissipatos. Inde se in maiores confertioresque Arabum et Aethiopum phalanges immergit, creberrimisque atque ualidissimis incursibus densissimos tandem, Deo miserante, hostium cuneos perrumpit, peremptis* alios in fugam uertit. Fugiunt usque Ascalonam, qui euadere potuerunt: insequuntur fugitantes conglobati post eos Christiani, atque ipsum Ascalonae Ammiratum Gemelmuch in primis occidunt. Cuius morte comperta, Semelmuch princeps militiae regis Babylonis, consuluit uitae suae fuga, amissa penitus spe uictoriae de pugna, malens uiuere periurus, quam exsecrandi sacramenti fide perire. Sequuntur ducis exemplum qui possunt; et sacramentum, uitae postponunt, sicut dictum est, qua uel quo quisque poterat fugitantes. Ammiratus olim Acaronita captus et reseruatus a rege, postmodum uiginti millibus aureis est redemptus. Aethiopes, quoniam nequiuerant fugere, in campo fere omnes trucidati perierunt. Denique quatuor millia caesorum numerata sunt, cum de Christianis uix ceciderunt homines sexaginta. Reuersi ab insequendis hostibus Christiani, castra uictorum uictores diripiunt, plurimisque spoliis onusti, Ioppen summo cum gaudio reuertuntur: propitium sibi factum totis cordibus collaudantes Deum; glorificantesque protectorem et adiutorem suum Christum, in quo uirtutem magnam fecissent, inimicis suis ad nihilum deductis.