Library › Greek: Science & Medicine › Books to Eunapius
Books to Eunapius, also known as the Euporista, is a medical handbook in four books by Oribasius of Pergamon, physician to the emperor Julian in the fourth century AD. Written for his friend Eunapius, it offers simple remedies made from easily obtained ingredients, for use when travelling, in the countryside, or wherever a doctor cannot be found, arranged under diseases and parts of the body.
Oribasius designed this work for educated lay readers rather than physicians, and it shows how Greek medicine was adapted for self-help. It preserves much traditional pharmacology drawn from Galen and earlier writers, and it circulated widely in Latin translation in the early Middle Ages.
About this edition. The Greek text comes from the Eulogikon open corpus of public-domain editions (standard reference: Raeder, CMG VI.3 (1926)). Every word has been analyzed with odyCy, a neural language model for Ancient Greek — click or tap any word for its dictionary form, part of speech, and complete morphology, together with the full entry from the Liddell–Scott–Jones Greek–English Lexicon (LSJ) or, for later Greek, Sophocles’ Greek Lexicon of the Roman and Byzantine Periods.
Ancient Greek · Science & Medicine
Books to Eunapius
Oribasius · Book 1 · every word parsed
p.1
Ἐξ ὧν ἡμῖν διελέχθης, Εὐνάπιε κράτιστε καὶ λογιώτατε, δῆλος γέγονας ἰάσεις βουλόμενος ἐκμαθεῖν ὅσων οἷόντε νοσημάτων ἁπλᾶς καὶ εὐπορίστους, αἷς χρήσαιο ἂν ἔν τε ὁδοιπορίαις καὶ κατʼ ἀγροὺς καὶ ὁπουδήποτε μὴ παρόντος ἰατροῦ, ῥᾳδίως καὶ ὠφελίμως τοῖς ἐξαίφνης προσπίπτουσιν ἀνθιστάμενος, καὶ μάλιστα τοῖς διʼ ὀξύτητα πολλὴν μηδὲ ἀναβολὴν ἐπιδεχομένοις, μήτε ὀργάνου τινὸς μήτε σκεύους ἰατρικοῦ προσδεηθεὶς μηδενὸς δυσπορίστου. [5]
p.2
καί μοι δοκεῖς προσηκόντως ἐπὶ τοῦτο ἐληλυθέναι· γινώσκεις γάρ, οἶμαι, τῶν μὲν κατʼ ἀλήθειαν ἰατρῶν πολλήν τινα νῦν οὖσαν τὴν σπάνην, τῶν δʼ ὑποκρινομένων τὴν τέχνην καὶ ὄνομα μόνον ἰατροῦ κεκτημένων πολύ τι τὸ πλῆθος, ἐοικὸς ἐρέταις οὐκ εἰδόσι μέν, ἐπιχειροῦσι δὲ κυβερνᾶν· ὥσπερ γὰρ τῶν ναυτῶν τούτων τινές, οὐκ ἀρκούμενοι τῷ ἐρέσσειν μόνον, ἡνίκα προστάσσει ὁ κυβερνήτης, ἀλλὰ καὶ κυβερνᾶν τολμῶντες πταίουσι πολλάκις, οὕτως καί τινες φλεβοτομεῖν τε καὶ σικυάζειν καὶ ἀποσχάζειν καὶ τὰ ἄλλα τῆς ὑπηρετικῆς ἐμπειρίας μόνα μεμαθηκότες ἐπιτρέπουσιν αὑτοῖς πᾶσαν τὴν ἰατρείαν, οἵτινες οὔτε τὴν ποιότητα τῶν βοηθημάτων οὔτε τὴν ποσότητα γινώσκοντες, ἀλλʼ οὐδὲ τὸν καιρὸν οὐδὲ τὴν τάξιν αὐτῶν εὑρίσκοντες, ὅπερ ἴδιον τοῖς κατʼ ἀλήθειαν ἰατροῖς, τοὺς μὲν δυσιάτοις ἢ καὶ ἀνιάτοις πάθεσι περιβάλλουσιν, ἔστι δʼ οὓς καὶ διαφθείρουσιν. [10]
p.3
διὰ ταῦτα ἐπαινῶ σου τὴν προαίρεσιν καὶ πρὸς τούτοις, ἐπειδὴ πράγματος ἀντέχει δυνατοῦ σοι καὶ ἀναγκαίου καὶ τῆς σῆς παιδεύσεως ἀξίου· τῶν γὰρ ἐν ἰατρικῇ πραγματείᾳ ὅσα μὲν ἱκανῆς δεῖται θεωρίας καὶ τῆς ἐπὶ τῶν ἔργων ἀσκήσεως, ταῦτα ἴδια τοῦ τεχνίτου μόνου, τὰ δʼ εὐμεταχείριστα καὶ τοῖς φιλιατροῦσιν ἐφικτά. σὺ δὲ πλέον ἢ προσήκει τοῖς φιλιάτροις ἐπὶ τὴν θεωρίαν τῆς τέχνης ἐλήλυθας· τοσοῦτο ὑπάρξει σοι τὸ δύνασθαι μὴ μόνον ὠφελεῖν αὑτόν τε καὶ ἑτέρους ἔν τισι τῶν παθῶν, ἀλλὰ καὶ τὸ κρίνειν ἐπὶ τῶν μειζόνων τὴν τῶν ἰατρῶν διαφωνίαν αἱρεῖσθαί τε τὸ κρεῖττον καὶ ὠφελιμώτερον. [5]
p.5
εἰ μὲν οὖν ἐσῴζετο τὰ τῷ θαυμασίῳ Γαληνῷ γραφέντα περὶ τῶν εὐπορίστων φαρμάκων, εἶχες ἂν τὸ σπουδαζόμενον ἐξ αὐτῶν· ἐπεὶ δʼ οὔτε ταῦτα ἦλθεν εἰς ἡμᾶς, τά τε γραφέντα Διοσκορίδῃ καὶ Ἀπολλωνίῳ καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασιν εὐπόριστα παντελῶς εἰσιν ἀδιόριστα καὶ οὔτε ἀσφαλῶς οὔτε ἱκανῶς ἔχειν μοι δοκεῖ, διὰ τοῦτο ἑτοίμως ὑπήκουσά σου τῇ βουλήσει. [5]
p.6
γέγραπται δὲ καὶ Ῥούφῳ τῷ μεγάλῳ πραγματεία τις πρὸς τοὺς ἰδιώτας, ἥτις οὐδὲ αὐτὴ μέν, ὅσον γε ἐμὲ γινώσκειν, πᾶσα φέρεται, διδάσκει δὲ μόνα τὰ καὶ τοῖς ἰδιώταις δυνατὰ δρᾶν.
p.7
ἐγὼ δʼ ἐπὶ πλέον ἐκτεῖναι τὰς ἰάσεις ἔγνωκα, στοχαζόμενος τῆς τε σῆς καὶ τῆς τῶν παραπλησίως σοι φιλιατρούντων ἕξεως· εὔδηλον γὰρ ὡς καὶ συνορᾶν τὰ δέοντα καὶ πράττειν τὰ δόξαντα μᾶλλον δυνήσῃ τῶν παντάπασιν ἀπείρων ἰατρῶν· ποιήσομαι γοῦν μνήμην ὀλιγάκις καὶ φλεβοτομίας καὶ καθάρσεων ὀλίγων καὶ τῶν ἄλλων κενωτικῶν βοηθημάτων καὶ φαρμάκων τινῶν συνθέτων τῶν μάλιστα εὐδοκίμων, εἰδὼς ὡς οὐκ ἀδύνατον ἡμῖν προστάττειν τούτοις τοῖς τρίβαξι ταῦτα ἐνεργεῖν τε καὶ σκευάζειν πλείστοις οὖσιν ἁπανταχοῦ· μεσταὶ γοῦν οὐχ αἱ πόλεις μόνον αὐτῶν εἰσιν, ἀλλὰ καὶ πάντες ἀγροί. [5]
p.8
πειράσομαι οὖν κατὰ δύναμιν, ὡς ἠβουλήθης, τούς τε σκοποὺς τῶν ἰάσεων καὶ τὰς εὐπορίστους ὅλας συναγαγεῖν ἔκ τε τῶν Γαληνοῦ πραγματειῶν (περιέχεται γὰρ ἐν αὐταῖς καὶ ἡ τῶν εὐπορίστων γνῶσις) ἔκ τε τῶν Ῥούφου τοῦ Ἐφεσίου καὶ τῶν τοῖς ἄλλοις γεγραμμένων, ἐκλέγων τὰ χρήσιμα πρὸς τὰ παρόντα καὶ ὧν μάλιστα καὶ αὐτὸς ἐν πείρᾳ γέγονα. [5]
p.9
δυνατὸν δὲ ποιήσασθαι τὴν διδασκαλίαν τὴν περὶ τῶν εὐπορίστων ἰάσεων κατὰ τρεῖς τρόπους, καθʼ ἕνα μὲν ἑκάστου τῶν ἁπλῶν τάς τε καθόλου δυνάμεις καὶ τὰς κατὰ μέρος χρήσεις διελθόντα, κατὰ δεύτερον δʼ ἑκάστου πάθους τὰ ἰάματα καταλέξαντα, καὶ τρίτον, ὅταν ἅμα τῷ μορίῳ κατανοήσας τις τὸ κατʼ αὐτὸ πάθος ἐπὶ τὴν διήγησιν ἀφίκηται τῶν ἰωμένων αὐτό. [5]
p.10
καὶ διελεύσομαί γε τοὺς τρεῖς τούτους τρόπους οὕτως ὡς εὐπορώτερον ἔσεσθαί σε τῶν ἑκάστοτε πρακτέων οἰόμενος· ἐπεὶ δʼ ἐκέλευσας μνημονεῦσαί με καὶ τοῦ ὑγιεινοῦ μέρους, ἐνταῦθα τὴν ἀρχὴν ποιήσομαι. Περὶ παιδίου τροφῆς.
1.1
Τῷ νεογενεῖ παιδίῳ κατʼ ἀρχὰς ἡ τροφὸς διαιτάσθω, πόνοις τε καὶ σιτίοις τοῖς ἁρμόττουσιν εὐγαλακτοτάτην ἑαυτὴν παρασκευάζουσα. πονείτω μὲν οὖν εἰς τοὺς ἐναντίους τόπους βαδίζουσα καὶ ὑφαίνουσα καὶ πτίσσουσα καὶ κάδῳ ἱμῶσα· σιτείσθω δὲ πτισάνης τε χυλὸν καὶ ἔτνη πισῶν τε καὶ δολίχων καὶ ἰχθῦς τοὺς μὴ κητώδεις καὶ σκληροσάρκους μηδὲ λιμναίους καὶ ὄρνιθας καὶ ἁπαλὰ κρέη.
1.3
καὶ οἶνον γλυκὺν καὶ εὐώδη πινέτω, τυρῶν δὲ τραγημάτων καὶ τῶν ἄλλων λαχάνων ἀπεχέσθω, θριδακίνας δʼ ἐσθιέτω μόνας· ἀγαθαὶ γάρ εἰσιν εἰς εὐχυμίαν καὶ εἰς ὕπνον ἄγουσαι τὰ παιδία.
1.4
λαμβάνοι δʼ ἂν καλῶς καὶ φοινίκων· διουρητικοὶ γὰρ ὄντες καθαίρουσι τὸ αἷμα καὶ χρηστὸν τὸ γάλα παρασκευάζουσι· πονηρότατα δὲ μίνθη καὶ ὤκιμον, φθείροντα τὸ γάλα.
1.5
καὶ τῶν ἀφροδισίων δὲ παντελῶς εἰργέσθωσαν· καὶ γὰρ τοῦτο φθείρει τὸ γάλα μάλιστα πάντων.
1.6
εἰς δὲ τὸ πλῆθος τοῦ γάλακτος συντελεῖ μὲν πλέον ἁπάντων ὁ κύτισος ὠμός τε ἐσθιόμενος καὶ ἑφθὸς μετὰ πτισάνης· σὺν γὰρ τῷ πλήθει καὶ ἡδὺ τὸ γάλα ποιεῖ· συντελεῖ δὲ καὶ ἡ τοῦ ἀνήθου κόμη χλωρὰ καὶ τοῦ μαράθου αἱ ῥίζαι παραπλησίως καὶ τὰ εὔζωμα σέλινόν τε καὶ σμύρνιον καὶ ἐρέβινθοι· κατασπῶσι δὲ γάλα καὶ ἀνεμῶναι προστιθέμεναι. [5]
1.7
τὸ δʼ ἄριστον γάλα τοῦ μοχθηροῦ δύναταί τις διακρίνειν οὕτως· τὸ μὲν γὰρ ἄριστον καὶ τῇ ὀσμῇ καὶ τῇ γεύσει προσηνὲς καὶ ἡδύ που φανήσεται καὶ λευκὸν καὶ κατὰ σύστασιν ὁμαλῶς τε καὶ μέσως ἔχον παχύτητος καὶ ὑγρότητος· μοχθηρὸν δὲ τὸ τὰ ἐναντία τούτων κεκτημένον.
1.8
ταῦτα μὲν πρὸς τὴν τροφόν· τοῦ δὲ παιδίου καὶ τῶν ἄλλων τροφῶν οἵου τε ὄντος ἤδη προσφέρεσθαι, μηδαμῶς ταῖς προθυμίαις ἐμποδὼν γίνεσθαι, φυσικῶς ὁρμῶντος ἐπὶ τὰ γυμνάσια καὶ τροφάς· οὐ γὰρ ἔσται πλησμονὴ πλείονος τοῦ αἵματος εἰς τὴν αὔξησιν ἀπαναλισκομένου.
1.9
φροντίζειν μὲν τοῦ καιροῦ τῆς τροφῆς καὶ πάνυ προσήκει, κωλύειν δὲ πρὸ τῶν τρίψεων καὶ τοῦ λουτροῦ σιτεῖσθαι. Δίαιτα τῶν μεταξὺ ἡλικιῶν παιδὸς καὶ γέροντος.
2.1
Τῆς αὐξήσεως τοῦ σώματος ἱκανῶς γεγενημένης, δέος οὐ μικρὸν πληθώραν συστῆναι καὶ τὰ ἐκ ταύτης νοσήματα, μηκέτι τῆς τροφῆς ἀναλισκομένης πάσης διὰ τὸ τὴν αὔξησιν πεπαῦσθαι· δεῖ οὖν ἐνδεέστερόν τε διαιτᾶσθαι κατὰ τὰς ἡλικίας ταύτας καὶ πάντα τρόπον εὑρίσκειν κενώσεως τῶν περιττῶν· πρὸ τῶν σιτίων οὖν πονείτωσαν διά τε τῶν ἔργων τῶν εἰθισμένων αὐτοῖς· καὶ γὰρ ὠφελιμώτερον τοῦτο καὶ ἀναγκαῖον τὸ μὴ ὑπολιπεῖν τὰς οἰκείας πράξεις. [5]
2.2
ἐσθιέτω δʼ ἕκαστος τὰ εἰωθότα καὶ ὧν εὐπορεῖν οἷός τε, μόνου τοῦ βλάπτοντος ἀπεχόμενος· οἷον δʼ ἐστὶ τοῦτο, [ἐστιν] οὐδὲν ἔσται παρὰ τοῦ ἰατροῦ μαθεῖν, τῆς πείρας αὐτὸν ἱκανῶς διδασκούσης τί μὲν εὔπεπτόν ἐστι, τί δὲ δύσπεπτον, καὶ τί μὲν ἐπιτήδειον πρὸς ὑπαγωγὴν γαστρός, τί δὲ τοὐναντίον ἀποτελεῖ, καὶ τὰ ἄλλα ὁμοίως. [5]
2.3
καὶ τῷ πλήθει δὲ τῶν ἐσθιομένων αὐτὸς ἐπιθήσει μέτρον, τῇ τε προθυμίᾳ καὶ τῷ τῆς γαστρὸς ὄγκῳ τὸ αὔταρκες ἐξευρίσκων καὶ τῷ ἔθει προσέχων καὶ πόσα τὰ προεκκριθέντα λογιζόμενος διὰ γαστρὸς ἢ διʼ ἱδρώτων.
2.4
δεῖ δὲ μὴ προσεθίζειν ἑαυτὸν ἑνὶ τρόπῳ διαίτης· ἀνάγκης γάρ ποτε καταλαβούσης ἑτέρᾳ διαίτῃ χρήσασθαι, μεγάλως ἀνιάσεται τῷ ξενισμῷ· κάλλιον οὖν εὔκολον εἶναι πρὸς τὰς μεταβολάς, μὴ μονοειδῶς, ἀλλʼ ἄλλοτε ἄλλως διαιτώμενον.
2.5
εἰ δέ τις ἀμετρότερον ὀρεχθείη ἢ ἄλλως πως ὑπερπληρωθείη, ὅτι τάχος ἐξεμείτω πρὸ τῆς τῶν σιτίων διαφθορᾶς καὶ τῇ ὑστεραίᾳ διαιτηθεὶς λεπτότερον ἐπανίτω κατὰ βραχὺ πρὸς τὸ σύνηθες· εἰ γὰρ διαφθαρῆναι φθάσειε τὰ σῖτα, πολλὰ ἂν συμπέσειε δύσκολα. κωλύοντος δέ τινος ἐμεῖν, οἷον στήθους ἢ αὐχένος ἐμπαθῶν ὄντων ἢ καὶ φάρυγγος, ῥυείσης μὲν τῆς γαστρὸς προχωρήσει καλῶς· εἰ δὲ μή, κοιμηθῆναι συμφέρει πλέον καὶ θερμοῦ πιεῖν συνεχῶς ὕδατος· τάς τε γὰρ δήξεις ἀμβλύνει καὶ διακλύζει τὸ ἔντερον.
2.7
πεφθέντος δὲ τοῦ σιτίου καὶ μάλιστα τῆς γαστρὸς διαχωρησάσης, λουτρῷ χρῆσθαι καὶ προσ〈φορᾶσ〉 ἐλάττονος καὶ πόματος ὑδαροῦ λαμβάνειν.
2.8
εἰ δʼ ἡ τροφὴ πεφθείη καλῶς, καὶ ἡ γαστὴρ μὴ διαχωρήσῃ μετὰ βάρους καὶ δυσκινησίας τοῦ σώματος, ἐνυπάρχοι δὲ καὶ ὄκνος τις τῆς γνώμης καὶ ὑπνώδης εἴη, γινώσκειν χρὴ πλησμονὴν εἶναι κατὰ τὰς φλέβας· ὑπερεμπιπλάμεναι γὰρ πνευματοῦνται καὶ τείνονται καὶ ἐμφράσσονται καί ποτε καὶ ῥήγνυνται, καὶ τὰ ἄλλα τὰ μέγιστα καὶ πλεῖστα τῶν νοσημάτων ὑπὸ τῆς πληθώρας ἀποτελεῖται· διόπερ ὅταν διὰ τὴν πλησμονὴν κοπώδης καὶ ἡ αἴσθησις γίνηται, μέχρι μὲν τῆς πέψεως τῶν ἐν γαστρὶ σιτίων ἡσυχάζειν, μετὰ δὲ τοῦτο γυμνασίοις ἀπαναλίσκειν τὴν ὑποτραφεῖσαν πληθώραν· τοῦτο γάρ ἐστι τὸ παρὰ τῶν ἀρχαίων εἰρημένον, κόπῳ κόπον λύειν. Περὶ τῶν διαφθειρόντων τὰ σιτία. [10]
3.1
Ὅταν δʼ ἡ γαστὴρ διαφθείρῃ τὰ σιτία, παραχρῆμα μὲν ὑπελθόντων τῶν διαφθειρόντων οὐδὲν ἐπακολουθήσει δύσκολον· μὴ διαχωρούντων δὲ τοῖς πρᾳοτέροις ἐρεθίζειν τῷ τε Διοσπολίτῃ τῷ τὸ νίτρον ἴσον τοῖς ἄλλοις ἔχοντι καὶ τῷ διὰ τῶν ἰσχάδων καὶ τοῦ κνήκωνος καὶ τοῖς ὁμοίοις.
3.2
τοῖς δὲ συνεχῶς φθείρουσι τὰς τροφὰς συμφέρει πρὸ τροφῆς ἐμεῖν οἴνου γλυκέος πίνοντας καὶ φεύγειν μὲν τὰς κνισσώδεις καὶ βρομώδεις προσφορὰς καὶ πάσας τὰς εὐφθάρτους, αἱρεῖσθαι δὲ τὰς εὐχύμους.
3.3
καὶ τὴν γαστέρα δʼ ὑπάγειν ἐκ διαλειμμάτων συμφέρει τοῖς μετρίως κενοῦσιν, ὁποῖόν ἐστιν ἡ πικρὰ φάρμακον· συγχωρήσας γάρ τις ἀθροίζεσθαι τὴν κακοχυμίαν, δυσιάτοις ἢ ἀνιάτοις ἁλώσεται παθήμασι, ποδάγρᾳ καὶ ἀρθρίτιδι καὶ νεφρίτιδι, πολλάκις δὲ καὶ ὀξεῖ νοσήματι περιπεσεῖται. Περὶ κόπων διὰ πόνον ἄμετρον. [5]
4.1
Εἰ δὲ διά τινα πόνον ἄμετρον καὶ ἀήθη καὶ σύντονον συστῆναι συμβαίη κόπον, ἡσυχάζειν μὲν συμφέρει καὶ ἀνατρίβεσθαι δαψιλεῖ καὶ γλυκεῖ τῷ ἐλαίῳ μαλακῶς, λούεσθαι δὲ κατʼ ἀρχὰς μὲν εὐθὺς μετὰ τοὺς πόνους θερμότερον καὶ διαιτᾶσθαι λεπτότερον (λύει γὰρ κόπον ἔνδεια τροφῆς ὡς οὐδὲν ἕτερον), προσέχειν δὲ μή τις περιοδικὴ κίνησις γίνοιτο τῷ κοπωθέντι· φέρει γὰρ πυρετοὺς ἀμελησάντων ὡς τὸ πολύ· λύειν μὲν αὐτὴν λεπτοτέρᾳ διαίτῃ καὶ εὐπέπτῳ καὶ εὐχύμῳ χρώμενον μετὰ προσηνοῦς ἀναπαύσεως.
5.t
Περὶ ἐγκαύσεως διὰ πόνον ἄμετρον. Ἐγκαυθεὶς δέ τις ἐν ὥρᾳ θέρους διὰ πόνον ἄμετρον ὡς θερμότατον καὶ ξηρότατον συστῆναι κατὰ παντὸς τοῦ σώματος, μήλων κερασίων καὶ κοκκυμήλων καὶ περσικῶν καὶ σικύου ἢ πέπονος ἐσθιέτω καὶ κολοκύνθης καὶ σύκων ψυχρῶν καὶ μέλκης ψυχθείσης.
5.2
ἀλλὰ ταῦτα μὲν κακόχυμα, δυνατὸν δὲ καὶ ἄλλως τὸν αὐχμὸν ψῦξαι τε καὶ ὑγρᾶναι· μετὰ γὰρ τὸ λουτρὸν ὕδατος πιέτω πρῶτον, εἶτʼ οἴνου μετρίως ὑδαροῦς, κἄπειτα ἐμέσας θριδακίνης μὲν πρῶτον, εἶτα διʼ ὄξους καὶ γάρου πόδας ὑείους λαμβανέτω καλῶς ἡψημένους καὶ ἀλεκτορίδων ἢ χηνὸς κοιλίας καὶ πτηνῶν ἤ τινος τῶν ἁπαλοσάρκων ἰχθύος ταγηνιστοῦ. γευέσθω δʼ εἰ βούλοιτο καὶ τῶν μὴ κακοχύμων λαχάνων καὶ κολοκύνθης· μετὰ δὲ ταῦτα πινέτω πάνυ ψυχρῷ κεκραμένον οἶνον. [5]
5.4
δύναται δὲ καὶ οἰνομέλιτι χόνδρος ἢ οἴνῳ ψυχρῷ ἔγκαυσιν ἄνευ κακοχυμίας ἰάσασθαι· τισὶ δʼ ἤρκεσε καὶ πτισάνης χυλῷ ποθεὶς ἱκανῶς ψυχθείς.
5.6
οἱ μὲν οὖν ἐν ἀσχολίαις ὄντες τοιούτοις τισὶν ἰάθησαν· οἱ δὲ κατὰ προαίρεσιν βιοῦντες, εἰ μὴ γυμνάζοιντο, σπανίως ψυχροῦ δεήσονται, γυμναζόμενοι δέ, ἡνίκα ἂν μέσου θέρους καυσωθῶσι, πηγαῖον πινέτωσαν ψυχρόν· ἡ γὰρ χιὼν κἂν ἐν τῷ παρόντι μηδὲν φαίνηται βλάπτουσα τοὺς νέους, ἀλλʼ ἀναισθήτως καὶ κατʼ ὀλίγον αὐξανομένης τῆς βλάβης· προϊόντος τοῦ χρόνου δέ, τῆς ἡλικίας παρακμαζούσης, δυσίατα καὶ ἀνίατα συνίσταται πάθη κατʼ ἄρθρα καὶ νεῦρα καὶ σπλάγχνα. Περὶ πυκνώσεως τοῦ σώματος. [5]
6.1
Πυκνωθέντος δὲ τοῦ σώματος διὰ ψῦξιν ἢ λουτρὸν στυπτηριῶδες, γνωριεῖς μὲν τὴν διάθεσιν ἐξ ἀχροίας λευκῆς καὶ σκληρότητος τοῦ δέρματος κἀκ τοῦ μὴ ῥαδίως ἐκθερμαίνεσθαι μηδὲ τοὺς ἐξ ἔθους ἱδρῶτας προχεῖσθαι.
6.2
θεραπεύσεις δὲ θερμαίνων γυμνασίοις τε καὶ λουτροῖς καὶ κυλινδεῖσθαι ποιῶν ἐπὶ λίθου τινὸς ἐν τῷ λουτρῷ, τῶν χαλαστικῶν ἐλαίων ἑνὸς ἐπιχυθέντος αὐτῷ· μηδὲ ψυχρὸν ἄγαν ἔστω τὸ ὕδωρ τὸ ἐν τῷ ψυχροδόχῳ, μηδʼ ὅλως ἐγχρονιζέτω κατʼ αὐτό.
6.3
μέλλων δʼ ἐνδύεσθαι γλυκεῖ καὶ λεπτομερεῖ καὶ παλαιῷ τῷ ἐλαίῳ χριέσθω· κάλλιστον δʼ ἐστὶ τὸ ἀνήθινον καὶ μάλιστα ἐκ χλωροῦ γεγονὸς ἀνήθου· χρησιμώτατον δὲ ταῖς πυκνώσεσι τοῦ δέρματος· ὥσπερ δὲ καὶ τοῖς ἰσχυροῖς κόποις, τὸ διὰ τῆς αἰγείρου ἄκοπον.
7.t
Περὶ τῶν ἐπὶ σιτίοις γυμνασίων καὶ λουτρῶν βλαψάντων. Ἐπὶ πλήθει σιτίων γυμναζομένοις πολλοῖς βλάβαι παρακολουθοῦσιν οὐ σμικραί, κεφαλῆς τε πληρουμένης καὶ ἐμφραττομένου τοῦ ἥπατος· εὐθὺς οὖν θεραπεύσεις τὴν μὲν κεφαλὴν διὰ τῶν περιπάτων, μετὰ τροφὴν μὲν τῶν βραδυτάτων, πρὸ τροφῆς δὲ διὰ τῶν ἐπιεικῶς συντονωτέρων, τὸ δʼ ἧπαρ διὰ τῶν ἐκφραττόντων.
7.2
κάλλιστον δʼ ἐστὶ τὸ ὀξύμελι καὶ τὸ ἁπλούστερον διὰ τριῶν πεπέρεων.
7.3
πίνειν δὲ καὶ ἀψινθίου κόμης ἀπόβρεγμα καὶ τὸ διʼ αὐτοῦ καὶ ἀνήσου καὶ τῶν πικρῶν ἀμυγδαλῶν διʼ ὀξυμέλιτος, πρὸ λουτροῦ κατειργασμένων τῶν ἐν γαστρί, καὶ τὸ διὰ καλαμίνθης δὲ λαμβάνειν ὁμοίως διʼ ὀξυμέλιτος, φυλαττόμενον αὐτοῦ τὴν συνεχῆ χρῆσιν τῶν πικροχόλων.
7.4
πάντων δʼ ἀπέχεσθαι δεῖ τῶν παχυχύμων τε καὶ γλίσχρων ἐδεσμάτων, μέχρις ἂν παύσηται τὸ σύμπτωμα, τοῖς δὲ λεπτύνουσι χρῆσθαι. Περὶ τῶν μὴ γυμναζομένων, εὐωχουμένων δὲ μόνον.
8.1
Πολλοὺς ἀγυμνάστους, εὐωχουμένους δὲ μόνον ἔστιν ἰδεῖν καί τινας αὐτῶν οὐ πολλάκις νοσοῦντας, ὅταν ὦσιν ἀραιοὶ καὶ εὐδιάπνευστοι. χρὴ οὖν μὴ μετάγειν ἐφʼ ἕτερον ἔθος τοὺς τοιούτους· τῶν δὲ συνεχῶς νοσούντων τὰς νοσοποιοὺς αἰτίας κωλυτέον.
8.2
εἰσὶ δʼ ἐκ τοῦ σώματος ὁρμώμεναι πλῆθος καὶ κακοχυμία· τῶν μὲν οὖν ταχέως ἀθροιζόντων πλῆθος ἀφαιρεῖν προσήκει τῶν τροφῶν τῆς ποσότητος μετὰ τοῦ ὀλιγότροφα μᾶλλον ἀντὶ τῶν πολυτρόφων προσφέρειν· τῶν δὲ τὴν κακοχυμίαν ἀθροιζόντων, ἐπειδὴ τοὺς μὲν ὁρῶμεν φλέγμα, τοὺς δὲ ξανθὴν χολήν, τοὺς δὲ μέλαιναν ἀθροίζοντας, ἀπέχεσθαι τῶν τροφῶν ἐκείνων ποιήσομεν, ὅσαι τὸν εἰωθότα πλεονάζειν χυμὸν γεννῶσιν. πάντων δὲ τούτων ἡ γαστὴρ εὔκολος παρασκευαζέσθω. [5]
9.t
Περὶ τῶν ἁρμοττουσῶν κενώσεων τοῖς ὑγιαίνουσιν. Τῶν δὲ παλαιῶν τισιν ἐξαρκεῖν ἐδόκει πρὸς ὑγείαν ἐφήμερα κενοῦσθαι διὰ γαστρὸς καὶ οὔρων ἀμέμπτως καὶ ἱκανῶς πρὸς τὸ πλῆθος τῶν ἐσθιομένων καὶ πινομένων, 〈καὶ γινομένων μὲν τῶν κενώσεων κατὰ λόγον ἐπῄνουν,〉 μὴ γινομένων δὲ συνήργουν τῇ μὲν οὐρήσει σκάνδικι καὶ σελίνῳ καὶ μαράθῳ καὶ ἀσπαράγῳ, τῇ δὲ κοιλίᾳ τερεβινθίνην διδόντες ἐλαίας μέγεθος καταπίνειν εἰς ὕπνον τρεπομένοις· μᾶλλον δʼ ὑπάγειν βουλόμενοι νίτρου βραχὺ κατεμίγνυον. [5]
9.2
ἐπιτήδεια δʼ ὠὰ πρὸς ὑπαγωγὴν γαστρὸς καὶ λαχάνων τεῦτλα καὶ μαλάχαι καὶ κράμβαι καὶ τῶν κογχαρίων ὁ ζωμός· καὶ ἴσως ἐξαρκεῖ ταῦτα, μηδενὸς μεγάλου κωλύοντος.
9.3
εἰσὶ μὴν οἱ καὶ τῶν σφοδροτέρων χρῄζοντες· καὶ ἔστιν οὐρητὰ μὲν ἄνευ τῶν εἰρημένων πετροσέλινον, δαῦκος, ἄνησον, καλαμίνθη καὶ ὀρίγανος καὶ ἀψίνθιον καὶ ἄγρωστις καὶ σκολύμου ῥίζα καὶ κύτισος καὶ ἀδίαντον· ἕκαστον οὖν τούτων ἐν ὕδατι ἀφεψῶντα ἐν οἴνῳ πίνειν· καθαίρει γὰρ διʼ οὔρων ταῦτα τὸ αἷμα· καὶ ἔστιν οὐ σμικρὸν ὄφελος, ὡς ἄν τις οἰηθείη· κινητικὰ δὲ τῆς γαστρὸς λινόζωστις ἐν ὕδατι μεθʼ ἁλῶν ἑψηθεῖσα καὶ ἐσθιομένη καὶ τὸ ἀφέψημα αὐτῆς πινόμενον καὶ τῆς ἀκτῆς τὰ φύλλα παραπλησίως καὶ τοῦ πολυποδίου τῆς ῥίζης ὅσον 𐅻 β ἐπιπασσόμεναι ταρίχει καὶ ἐν πτισάνῃ [ἡ] ῥοφούμεναι. [5]
9.4
τινὲς δὲ καὶ ἀλόης ἐπὶ δείπνῳ λαμβάνουσιν ὅσον ἐρεβίνθους τρεῖς, καὶ τὸ ἐφήμερα καλῶς αὐτοῖς ἡ γαστὴρ ὑπέρχεται, καθάπερ καὶ τοῖς κνήκους ἐμβάλλουσιν εἰς ὄψα.
9.5
τῶν δʼ εἰρημένων κάλλιστος ἐπίθυμος ἐν οἴνῳ πινόμενος· χρὴ δὲ τὸν πιόντα δειπνῆσαι μὲν συνήθως, ἐνδεέστερον δέ, καὶ οὕτως ἀναπαύεσθαι· κενοῖ γὰρ ἐπιεικῶς· ὁ δὲ σφοδρότερον κενοῦσθαι δεόμενος ἕωθεν ἐπιθύμου πινέτω 𐆃 ϛ ἐν ὀξυμέλιτι.
9.6
τοῦτο δὲ ποιείτω ἦρος ὥρᾳ κατʼ ἀρχάς, πρὶν ζέσαντας καὶ χυθέντας τοὺς τέως συνεστῶτας χυμοὺς τοὺς ἐν χειμῶνι πλεονάσαντας ῥυῆναι πρός τι μόριον τῶν ἐπικαίρων ἤ τι πάθος ἀνήκεστον καὶ κινδυνῶδες ἀπεργάσασθαι.
9.7
συμφέρει δέ ποτε καὶ τοῦ αἵματος κενοῦν ἐφʼ ὧν πληθύνει κατὰ τὴν τοῦ ἦρος ὥραν· ἀλλʼ ἔργον τοῦτο γεγυμνασμένου φλέβας τέμνειν· πλεῖστοι δʼ εἰσὶν ἁπανταχοῦ τοιοῦτοι καὶ οὐκ ἀπορήσεις τῶν ἐνεργούντων· εἰ δὲ μή, καὶ τὰς κνήμας ἀποσχάζων, ὡς ὁ Περγαμηνὸς Ἀπολλώνιος συνεβούλευε, ποιήσεις τὸ δέον· τοῦτο γὰρ τό τε πᾶν σῶμα κουφίζει καὶ τὴν κεφαλὴν ὀνίνησι μάλιστα καὶ περιττῆς ἀκριβείας οὐ δεῖται· γυναιξὶ δὲ καὶ καταμήνια μὴ προχωροῦντα καλῶς ἐρεθίζει. [5]
9.9
τοῖς δὲ κακοχύμοις καὶ διὰ δριμύτητα περιττωμάτων ἐξανθήματα ποιοῦσι περὶ τὸ δέρμα καὶ δακνομένοις ἡνίκα οὐροῦσί τε καὶ ἀποπατοῦσι, τὸ γάλα πίνειν συμφέρει μετὰ μέλιτος καὶ τὸν ὀρρὸν τοῦ γάλακτος, ὃν διακρινοῦμεν ἑψῶντες, ἐπειδὰν ἀναζέσῃ, καταρραίνοντες οἶνον ἢ μελίκρατον καὶ ἠθοῦντες· οὕτω γὰρ ὁ τυρὸς χωρίζεται. [5]
9.10
πίνειν δὲ τὸ πρῶτον ἁλῶν μιγνύντας· ποριμώτερον γὰρ αὐτὸν οἱ ἅλες παρασκευάζουσι· τοῦ πρώτου δʼ ὑπελθόντος πίνειν αὐτὸν ἤδη χωρὶς ἁλῶν ἐκ μικρῶν διαλειμμάτων, ἕως ἂν ἡ κάθαρσις ἱκανὴ γένηται.
9.11
τὸ δὲ πλῆθος ἀρκέσει τῷ πίνοντι τοῦ ὀρροῦ 𐆂 ο ε τὸ μέτριον.
9.12
ἁρμόττει δὲ τοῖς οὕτω διακειμένοις καὶ ὁ τῶν παλαιῶν ἀλεκτρυόνων ζωμὸς πινόμενος.
9.13
πολλοὺς δʼ ὠφελοῦσι καὶ ἔμετοι κενοῦντες τοῦ φλέγματος ἱκανῶς· ἀλλʼ οὐ χρὴ τεταγμένως οὐδὲ πάντως αὐτοὺς ἀεὶ κενοῦν, ὅπως ἂν μὴ διʼ ἀνάγκην τινὰ παραλειφθέντες βλάβην ἐνέγκωσιν· ἀναγκαῖον δὴ τοίνυν ἢ οἰνωθέντας παρὰ τὸ προσῆκον ἐμεῖν ἢ τροφῆς ὑπερπλησθέντας ἢ τῆς ἄλλης πληθώρας τῆς κατὰ τὸ σῶμα πᾶν ἀντιλαμβανομένους. [5]
9.14
σημεῖα δὲ τῆς τοιαύτης ἐστὶ πληθώρας βάρος μετʼ ὄγκου καὶ ἄση καὶ νωθρότης καὶ ὕπνος πλείων τοῦ συνήθους καὶ παλμοὶ τοῦ σώματος φλεβῶν τε ἔντασις καὶ ἄτακτοι φρῖκαι συμμιγεῖς θερμότητι· ταῦτα γὰρ μάλιστα τὰς καθʼ ὅλον τὸ σῶμα πλησμονὰς διασημαίνει.
9.15
καὶ ἐπὶ τούτοις, εἰ ἕλοιτό τις ἐμεῖν, λεπτὸν καὶ εὔρουν παρασκευαζέτω τὸ φλέγμα, ῥαφανῖδας ἐσθίων ἐν τῷ δείπνῳ καὶ πράσον καὶ κρόμμυον ἢ τάριχος ἢ ὀριγάνου ὀλίγον καί τι τῶν ἀπὸ θύμου καὶ νάπυος ἀποτριμμάτων.
9.16
ῥοφείτω δὲ πτισάνας καὶ ἔτνη κρέα τε ἐρίφων ἢ ἀρνῶν ἢ χοίρων ἐσθιέτω … τὸ μέλι καὶ πλακούντων ἀπογευέσθω· πινέτω δὲ γλυκὺν οἶνον μὴ ἄκρατον, καὶ διιστὰς ἀπὸ τοῦ δείπνου τοσοῦτον ὡς καταστῆναι μὲν τὴν τροφήν, μηδέπω δὲ τρέπεσθαι πεττομένην, ἐμεῖν ὕδατος χλιαροῦ ἀθρόου προπιόντα καὶ πάλιν ὁμοίως, ἂν δέῃ, ταῦτα ποιοῦντα. [5]
9.17
καλῶς δὲ καὶ αὐτάρκως ἐμέσας ὀξυκράτῳ προσκλυζέσθω τὸ πρόσωπον καὶ διακλυζέσθω τὸ στόμα· καὶ γὰρ ὀφθαλμοῖς τοῦτο καὶ ὀδοῦσιν ὠφέλιμον· σήπονται γὰρ οἱ ὀδόντες τοῖς ἐμοῦσι καὶ μὴ ποιοῦσιν οὕτως.
9.18
πινέτω δʼ ἐπὶ τούτοις ὕδωρ θερμότερον καὶ ἀναπαυέσθω τῶν ποδῶν ἀνατριβομένων ὑπό τινος πρᾴως.
9.19
εἰ δέ τις ἐμοίη μετὰ πλείονος δυσκολίας, παραιτεῖσθαι μὲν ἄμεινον· ἐπειγούσης δέ τινος ἀνάγκης ἐμεῖν ἐπεσθιέτω τοῖς προειρημένοις πέπονος ἢ σικύου σπέρματος μετὰ μέλιτος ἢ ῥίζαν ξηρὰν κόψας τοῦ πέπονος μετὰ μέλιτος· ταῦτα γὰρ εὔκολον ποιεῖ τὸν ἔμετον.
9.20
τὰ μὲν οὖν περὶ τὰς κενώσεις ἐπὶ τοσοῦτον ἄν τις ὡς πλέον τῶν ἰατρῶν ποιοίη. Περὶ 〈τῆσ〉 ταῖς ὥραις ἁρμοττούσης διαίτης.
10.1
Καλῶς δʼ ἂν ἔχοι καὶ πρὸς τὰς ὥρας ἀφορῶντα διαιτᾶσθαι καὶ χειμῶνος μὲν πλείοσι τοῖς πόνοις χρῆσθαι καὶ ἐσθίειν πλείονα, μάλιστα ὅταν ἡ κατάστασις ᾖ βορεία· νοτίας γὰρ οὔσης, πονεῖν μὲν ὁμοίως, ἐλάττονα 〈δὲ〉 σῖτα καὶ ποτὰ προσφέρεσθαι καὶ ὅλον τὸ σῶμα ξηρὸν ποιεῖν ἐν ὑγρᾷ τῇ ὥρᾳ παντοίως, ὥσπερ ἐν τῇ ψυχρᾷ θερμότερον διὰ τοῦ πόνου καὶ ἐδωδῆς κρεῶν θερμῶν ἐσθιομένων καὶ λαχάνων δριμυτέρων καὶ οἴνου πλείονος. [5]
10.2
εἰσβάλλοντος δὲ τοῦ ἦρος, ὃς μέν τις διʼ ἐμέτων, ὃς δὲ διὰ γαστρὸς κενούσθω, καὶ ἄλλος φλέβα τεμὼν ἀφαιρείτω τοῦ αἵματος, ὅπως ἂν ἕκαστος ἔθους καὶ προθυμίας ἔχων τυγχάνῃ· καὶ γὰρ ἰδεῖν ἔστι τοὺς πολλοὺς σύνεσιν ἔχοντας ἐνίοτε τοῦ συμφέροντος κελεύοντάς τε τοῖς ἰατροῖς φλεβοτομεῖν ἤ τι ἄλλο ποιεῖν τῶν συμφερόντων αὐτοῖς· οὕτως ἡ φύσις καὶ πρὸς ταῦτα ὁρμὰς ἐντίθησι προσηκούσας τοῖς ἀνθρώποις. [5]
10.3
δίαιτα δʼ ἡ ἄλλη κατʼ ἔαρ εἴη, καὶ τῶν πόνων τι 〈καὶ〉 τῶν τροφῶν ὑφαιροῦσα, τοῖς πόμασι δὲ προστιθεῖσα, διότι καὶ ἡ ὥρα θερμοτέρα τοῦ χειμῶνος.
10.4
κατὰ δὲ τὸ θέρος ἀνάπαυσις συμφέρει καὶ τῶν πόνων καὶ τῶν τροφῶν ἐλάττωσις καὶ εἴδους εἶναι ψυχροτέρου τὰς τροφὰς τῷ τε ποτῷ δαψιλεῖ χρῆσθαι καὶ πάντα ποιεῖν τὰ εἰς ἀνάψυξίν τε καὶ ὑγρότητα συντελοῦντα.
10.5
κατὰ 〈δὲ〉 τὸ φθινόπωρον, ἐπειδὴ παντοίως ἐστὶν ἀνώμαλον καὶ ἄτακτον καὶ παντοδαπὰς ἐπιφέρον νόσους, πάνυ πεφυλαγμένως χρὴ διαιτᾶσθαι, μήτε περὶ τὰς πέψεις ἐξαμαρτάνοντα καὶ ἀφροδισίων καὶ ψυχροῦ πόματος ἐγκρατέστερον γενόμενον καὶ τὸ μὲν κατὰ τὴν ἕω ψυχρὸν τοῦ ἀέρος, κατὰ δὲ τὴν μεσημβρίαν τὸ καυσῶδες ἐκκλίνοντα, καὶ ὀπωρῶν δὲ μὴ ὑπερεμπιπλᾶσθαι· λυπηρὰ γὰρ οὐ τῷ πλήθει μόνον, ἀλλὰ καὶ τῇ κακοχυμίᾳ καὶ τῷ φύσσαν ἐμποιεῖν· καὶ γὰρ οὖν καὶ αἱ κράτισται τῶν ὀπωρῶν, σῦκα καὶ βότρυες, πνεῦμα τίκτουσιν, εἰ μή τις αὐτῶν λαμβάνει πρὸ τῶν ἄλλων σιτίων, καὶ φθείρουσι τὰς τροφάς· προλαμβανόμεναι δʼ οὔτε ἐμφυσῶσιν [καὶ] οὔτε συνδιαφθείρουσιν. [10]
10.6
ψυχροτέρου δὲ γενομένου τοῦ ἀέρος, ἀνὰ λόγον τὸ σῶμα θερμαίνειν καὶ πάντα ποιεῖν ὡς προσάγοντος τοῦ χειμῶνος.
10.7
καλῶς δʼ ἂν ἔχοι μετὰ τὴν ἰσημερίαν καὶ κενώσει τινὶ χρῆσθαι τῶν εἰρημένων, ὅπως ἂν μηδὲν περιττὸν κατασχεθὲν 〈ἐν〉 τῷ χειμῶνι γένηται λυπηρόν.
10.8
οὕτω μὲν καὶ πρὸς τὰς ὥρας ἀφορῶν διαιτῷτο ἄν τις καλῶς. Γερόντων δίαιτα.
11.1
Καὶ οἱ γέροντες, ἐπειδὴ ψυχρᾶς καὶ ξηρᾶς κράσεώς ἐστι θερμαίνεσθαι καὶ 〈ὑγραίνεσθαι, δέονται τῶν θερμαίνειν καὶ〉 ὑγραίνειν δυναμένων.
11.2
καὶ ἀνατριβέσθωσαν δὲ μετὰ τοὺς ὕπνους οἱ γέροντες σὺν ἐλαίῳ· ταῦτα γὰρ αὐτῶν ἐπεγείρει τὸν ζωτικὸν τόνον.
11.3
μετὰ δὲ ταῦτα καὶ περιπάτοις ἀκόποις καὶ αἰώραις χρήσθωσαν κατὰ τὴν ἑαυτῶν δύναμιν, οἱ μὲν ἀσθενέστεροι ταῖς αἰωρήσεσιν ἀρκούμενοι μόναις, οἱ δʼ ἰσχυρότεροι καὶ ἀμφοτέροις χρώμενοι· θᾶττον δʼ ὁ ἀσθενέστερος ταῦτα δράτω.
11.4
κάλλιον γοῦν τὸν τοιοῦτον καὶ τρίτον ἐσθίειν κατʼ ὀλίγα· περὶ μὲν τρίτην ὥραν μετὰ μέλιτος καλλίστου 〈ἄρτον〉 ἢ χόνδρον ἐν ὕδατι ἡψημένον, μιγνυμένου μέλιτος, περὶ δʼ ἑβδόμην λουσάμενον ἀριστᾶν, καὶ πρῶτον μὲν τὰ λαπάττοντα τὴν γαστέρα προσφερόμενα, ἐφεξῆς δὲ ταῦτα ἃ τοῦ τῶν εὐχύμων ἐστὶ γένους, καὶ τρίτον ἐπὶ τῷ δείπνῳ διάβροχον ἄρτον οἴνῳ κεκραμένῳ λαμβάνειν ἤ τι ἄλλο τῶν εὐχυμοτάτων καὶ δυσφθάρτων. [5]
11.5
οὔτε δʼ οἴνου παχυχύμου προσφέρεσθαι χρὴ τὸν πρεσβύτην οὔτε ἐδέσματα τοιούτου πού τινος 〈γένουσ〉· καὶ γὰρ ὕδερον ἢ λιθίασιν ἐπάγουσι τοῖς ἐπὶ πλέον αὐτοῖς χρησαμένοις γέρουσιν, ἐμφραχθέντος καὶ τοῦ ἥπατος ἢ καὶ τῆς σπληνὸς ἢ νεφρῶν. προπόμασι δʼ εἰ βούλοιντο χρήσασθαι τοῖς διὰ μέλιτος κατασκευαζομένοις χρήσθωσαν, καὶ μάλιστα εἰ λιθιάσει νεφρῶν ἢ ποδάγρᾳ καὶ ἀρθρίτιδι καταπονοῖντο.
11.7
μιγνύειν δʼ ἐπὶ μὲν τῶν ἀρθριτικῶν τῷ οἰνομέλιτι πετροσέλινον ἀρκέσει μόνον, ἐπὶ 〈δὲ〉 τῶν λιθιώντων καὶ τῆς βεττονίκης ἐπεμβάλλειν, ἥτις σαρξίφαγος καλεῖται.
11.8
χρήσιμον δὲ καὶ τὸ ἁπλοῦν συντιθέμενον πόμα διʼ οἰνομέλιτος καὶ ὀλίγου πεπέρεως καὶ πηγάνου.
11.9
δεῖ μὲν οὖν, ὡς ἔφην, φεύγειν ἀεὶ καὶ τὸν γέροντα τὴν τῶν ἐμφραττόντων προσφοράν· κατά τινα δὲ περίστασιν εἰ προσενέγκοιτο ἐμφραχθέντα, λαμβάνειν εὐθὺς καὶ μάλιστα μὲν τοῦ διὰ καλαμίνθου· εἰ δὲ μή, τοῦ διὰ τριῶν πεπερέων· μηδετέρου δὲ τούτων παρόντος, καὶ πεπέρεως λευκοῦ χνοώδους ἐσθίειν σὺν τοῖς ὄψοις 〈καὶ〉 ἐπιπάττειν τῷ πώματι. [5]
11.10
συμφέρει δὲ κατὰ τὸν καιρὸν τοῦτον καὶ κρομμύου καὶ σκορόδου γεύεσθαι· τῆς γαστρὸς δʼ ὑποκινηθείσης, ἐνίοτε τῆς θηριακῆς λαμβάνειν.
11.11
καὶ ἐπειδὴ ἀθροίζει συνεχῶς ὁ γέρων φλεγματώδη περιττώματα διὰ τὸ τῆς φύσεως ἀσθενές, χρεία τῶν τεμνόντων καὶ τῆς λεπτυνούσης διαίτης· μὴ χρονίζειν δʼ ἐν τούτοις, ἀλλʼ εὐθὺς ἰέναι μᾶλλον καὶ ἐπὶ τὴν ὑγραίνουσαν δίαιταν.
11.12
πρὸ πάσης δʼ ὀπώρας αἱρείσθω τὰ πέπειρα σῦκα, τὰς δʼ ἰσχάδας ἐν χειμῶνι· καὶ γάλα δέ, εἰ πέττειν αὐτὸ καλῶς δύναιτο, καὶ μηδὲ ἡτισοῦν ᾖ περὶ τὸ ἧπαρ διάθεσις, προσφέρεσθαι μὴ κωλυέσθωσαν.
11.13
διὰ δὲ τὰ ὀρρώδη καὶ φλεγματώδη περιττώματα σελίνῳ καὶ μέλιτι καὶ τῷ οἴνῳ τῷ λεπτῷ τὴν οὔρησιν ἐφʼ ἡμέρας προτρεπέτω.
11.14
τὴν γαστέρα δʼ ἐπεχομένῳ ὑπάγειν ἔλαιον διδόντας πρὸ τῶν σιτίων καταρροφᾶν καί ποτε καὶ κάτωθεν ἐνιέντας· μαλάττει τε γὰρ τὰ περιττώματα καὶ ὄλισθον ἐμποιεῖ· φεύγειν δὲ τοὺς δριμεῖς κλυστῆρας ὡς ξηραίνοντας τὸ ἔντερον.
11.15
ὑπάγει δὲ καὶ τὰ λάχανα πρὸ τῶν ἄλλων σιτίων ἐσθιόμενα γαρελαίῳ καὶ σῦκα καὶ κοκκύμηλα καὶ τὰ ὅμοια τούτοις προεσθιόμενα· χειμῶνος δʼ ἰσχάδες καὶ ἐλαῖαι ἁλμώδεις καὶ ἡψημένα ἢ διαβεβρεγμένα Δαμάσκηνα ξηρὰ μελικράτῳ καλὸν ἔχοντι τὸ μέλι καὶ δαψιλές.
11.16
οὐ μήν, ὥσπερ εἰώθασί τινες, συμβουλεύσαιμι ἂν ἀλόης αὐτῆς λαμβάνειν ἢ τῆς πικρᾶς ἄνευ τινὸς ἀνάγκης μεγάλης· κἂν γὰρ παρὰ μίαν ἡμέραν ἡ γαστὴρ ἐπʼ αὐτῶν ποιοίη, μηδὲν φαρμακῶδες προσφέρειν· ἐπὶ πλέον δʼ ἐπεχομένης, ἀρκέσει τῇ τρίτῃ διδόναι τῆς λινοζώστεως καὶ τοῦ κνήκου σὺν πτισάνῃ καὶ τερεβινθίνης καρύου Ποντικοῦ μέγεθος, πολλάκις δὲ καὶ δύο καὶ τρία· μετὰ γὰρ τοῦ λαπάττειν καλῶς τόν τε πνεύμονα καὶ τοὺς νεφροὺς καὶ τὰ ἄλλα σπλάγχνα διακαθαίρει. [5]
11.17
καλὸν δὲ καὶ τὸ διὰ τῶν ἰσχάδων τῶν λιπαρῶν καὶ τοῦ κνήκου· ἀφαιρείσθω δʼ ἀμφοτέρων τὰ ἔξωθεν περικείμενα καὶ ὁμοῦ κοπτέσθω· πολλαπλασίων δʼ ἔσται ἡ ἰσχὰς τῷ σταθμῷ τοῦ κνήκου, καὶ διδόσθω δύο ἢ τριῶν ἰσχάδων μέγεθος.
11.18
ἀμείβειν δὲ δεῖ τὴν χρῆσιν τούτων· τοῦ γὰρ ἑνὸς ἡ φύσις ἐν συνηθείᾳ γινομένη καταφρονεῖν εἴωθεν.
11.19
χρόνον δὲ πλείονα τῶν νέων ἐπιμενέτωσαν οἱ γέροντες ταῖς κλίναις, ὅπως ἂν πεφθείη καλῶς ὑπὸ τῆς ἀλέας τὰ περιττώματα αὐτῶν. Περὶ οἴνου δυνάμεως.
12.1
Χρὴ δὲ γινώσκειν τὸν πεφροντικότα τῆς ὑγείας καὶ περὶ οἴνου δυνάμεως καὶ ἀφροδισίων ὁμοίως· ὁ τοίνυν οἶνος ἀναζωπυρεῖ μὲν τὸ ἐν ἡμῖν θερμόν, καὶ διὰ τοῦτο αἱ πέψεις ἀμείνους γίνονται καὶ τὸ αἷμα χρηστόν, τήν τε τροφὴν διάγει πανταχοῦ πόριμος ὤν· διὸ καὶ τοὺς ἐκ νόσων ἰσχνωθέντας εὐτροφεῖς ἀπεργάζεται· ποιεῖ γὰρ καὶ ὀρεκτικοὺς τροφῶν καὶ τὸ μὲν φλέγμα λεπτύνει, τὴν δὲ χολὴν διʼ οὔρων ἐκκαθαίρει, καὶ τῇ ψυχῇ δʼ εὐφροσύνην καὶ ἡδονὴν ἐμποιεῖ καὶ ῥώμην παρέχει· τούτων μὲν οὖν τῶν ἀγαθῶν ὁ μέτρῳ πινόμενος αἴτιος γίνεται· τῶν δʼ ἐναντίων ὁ ἄμετρος. [5]
12.2
διὰ τοῦτο οἱ μεθυσθέντες παρίενταί τε καὶ παρανοοῦσι καὶ καταφορικοὶ γίνονται· διὸ φεύγειν χρὴ τὴν εἰς τοσοῦτον ἀμετρίαν τῆς τοῦ οἴνου πόσεως.
12.3
διὰ χρόνου δὲ πλείονος ἐπιεικῶς συμφέρει πίνειν· τήν τε γὰρ διʼ οὔρων κάθαρσιν δαψιλῆ κινεῖ καὶ ἱδρῶτας προχεῖ· κάλλιον δʼ ἐπὶ τούτοις καὶ ἐμεῖν μελικράτου προσλαβόντας, ὡς μηδὲ μικρὸν ὑπʼ αὐτοῦ βλαβῆναι.
12.4
κωθωνιζόμενος δέ τις τῆς μὲν ἄλλης τροφῆς μὴ ἄγαν ἐμπιπλάσθω, πίνων δʼ ἐν τῷ μεταξὺ κράμβην ἑφθὴν ἐσθιέτω καὶ τραγημάτων γευέσθω, καὶ μᾶλλον τῶν ἀμυγδαλῶν· ταῦτα γὰρ καὶ τὰς κεφαλαλγίας κουφίζει καὶ τοῖς ἐμοῦσιν οὐδαμῶς ἐστι λυπηρά.
12.5
κάλλιστον δὲ καὶ τοῦ ἀψινθίου τὸ ἀπόβρεγμα πρὸ τῶν ποτῶν λαμβάνειν· πάνυ γάρ ἐστιν ἀκραιπάλωτον.
12.6
εἰ δὲ καὶ δάκνοιντό τινες ὑπὸ τοῦ οἴνου, ψυχρὸν ὕδωρ ἐπιρροφεῖν, τῇ δʼ ὑστεραίᾳ πάλιν τοῦ ἀψινθίου πίνειν περιπάτοις τε καὶ ἀνατρίψεσι καὶ λουτρῷ καὶ ἐλάττονι τροφῇ χρησάμενον ἀνακομισθῆναι. Περὶ ἀφροδισίων.
13.1
Τὰ δʼ ἀφροδίσια βλαβερὰ μὲν στήθει καὶ πνεύμονι καὶ κεφαλῇ καὶ νεύροις, τρέπει δὲ τὴν γνώμην ἐπὶ τὸ ἥμερον, ὡς μελαγχολίας καὶ μανίας καθιστᾶν καὶ τῶν ἐρώντων τὴν προθυμίαν ἐλαττοῦν, κἂν ἑταίρᾳ μιγῶσιν.
13.2
τοῖς δὲ χρωμένοις μίξεσι φυλάττεσθαι προσήκει πλησμονὰς καὶ μᾶλλον τὰς ἀπὸ τοῦ οἴνου καὶ ἔνδειαν τὴν ἐπί τε ἐμέτοις καὶ ταῖς κάτω καθάρσεσι γινομένην, καὶ εἴ τινι γαστὴρ αὐτομάτως ῥυῇ· φυλάττεσθαι δὲ καὶ ἀπεψίας καὶ κόπους, καὶ εἴ τι ἄλλο πρὸς μέλλουσαν νόσον ὕποπτον.
13.3
ἥκιστα δὲ καὶ ἐν φθινοπώρῳ μίγνυσθαι καὶ ἐν ἄλλῃ τινὶ ὥρᾳ νοσήματα ἐπιδήμια φερούσῃ.
13.4
καιρὸς δʼ ἐπιτήδειος μίξεως ὁ μετὰ τροφὴν πρὸ τῶν ὕπνων· καθυπνοῦντι γὰρ εὐθὺς καθίσταται ὁ κόπος· οὗτος δὲ καιρὸς καὶ εἰς παιδοποιίαν διά τε τὰ ἄλλα καὶ ὅτι ἡ γυνὴ κατακοιμηθεῖσα μᾶλλον κατέχει τὴν γονήν.
13.5
ἐπεὶ δʼ ἐξ ἀφροδισίων ἀραιότερόν τε καὶ ψυχρότερον καὶ ξηρότερον καὶ ἀσθενέστερον γίνεται τὸ σῶμα, τὰ πυκνοῦντα δηλονότι καὶ θερμαίνοντα καὶ ὑγραίνοντα καὶ ῥωννύντα δεῖ προσάγεσθαι.
13.6
τινὲς δὲ σπέρμα πολὺ θερμὸν ἀθροίζοντες, εἶτʼ ἐπιγενόμενοι πρὸς ἀφροδίσια καὶ ἀποκρίναντες αὐτό, τό τε σῶμα ἀσθενὲς ἔχουσι καὶ τὸν στόμαχον ἔκλυτον καὶ λεπτύνονταί τε καὶ ὑγραίνονται καὶ ξηραίνονται καὶ κοιλοφθαλμιῶσιν· ἀποσχόμενοι δʼ αὖθις διὰ ταῦτα ἀφροδισίων κεφαλήν τε βαροῦνται καὶ ἀσώδεις γίνονται· κἄπειτα εὐθὺς ὀνειρώξαντες πάσχουσι τὰ αὐτά· δεῖ τοίνυν τῶν μὲν πολυσπέρμων μηδὲν προσφέρεσθαι, τῶν δὲ φθειρόντων αὐτὸ καὶ τροφῶν καὶ φαρμάκων λαμβάνειν καὶ μετὰ λουτρὸν ἀλείφεσθαι τὴν ὀσφὺν ῥοδίνῳ τε ἐλαίῳ καὶ μηλίνῳ καὶ ὀμφακίνῳ· βέλτιον δʼ αὐτὸ παχύτερον ποιοῦντας χρίειν ὡς ἂν μὴ ἀπορρυῇ, κηροῦ μιγνύντας καὶ χυλοῦ τινος τῶν ψυχόντων. [10]
13.7
ποίει δʼ οὕτω κηρέλαιον· ἐν θυίᾳ ταῖς χερσὶν ἐπὶ πολὺ μαλάξας, τὸν ψύχοντα χυλὸν ἐπεγχέας, ἀκριβῶς ἕνωσον ἀναφυράσας ὡς ὅτι πλεῖστον χρόνον.
13.8
ἔστι δὲ ψύχων χυλὸς ὅ τε [ὁ] τοῦ ἀειζῴου καὶ ὁ τοῦ στρύχνου κοτυληδόνος τε καὶ ψυλλίου· κατὰ μὲν οὖν τὸ θέρος οὗτοι, κατὰ δὲ τὰς ἄλλας ὥρας ἄλλοι τε πολλοὶ καὶ ὁ τῆς θριδακίνης χυλὸς καὶ τὸ λινόσπερμον ἑψηθὲν ἐν ὕδατι ψύχοντα ποιεῖ χυλόν.
13.9
καὶ λεπὶς δὲ μολυβδίνη ταῖς ψόαις ὑποτιθεμένη κωλύει τοὺς ὀνειρωγμούς· καὶ βοτάναι δʼ ὑποστρωννύμεναι τῶν ψυχουσῶν μετὰ πηγάνου καὶ τῶν ἄκρων τοῦ ἄγνου τῶν ἁπαλῶν τὸ αὐτὸ ποιοῦσι· καὶ σπέρμα τοῦ ἄγνου καὶ τοῦ πηγάνου ἐσθιόμενα.
13.10
φυλάττεσθαι δὲ δεῖ πάνυ σφοδρῶς ψύχειν τὰς ψόας, ὅπως μὴ βλαβεῖεν οἱ νεφροί. Περὶ ὑδάτων.
14.1
Δεῖ δὲ καὶ τῆς τῶν ὑδάτων ἀρετῆς τε καὶ κακίας ἐμπείρους εἶναι· πολύχρηστα γὰρ τὰ ὕδατα σχεδὸν ἁπάντων μᾶλλόν ἐστιν εἰς ἅπασαν τὴν δίαιταν.
14.2
εἰδέναι χρὴ τοίνυν τὸ ἄριστον ὕδωρ ἀποιότατον εἶναι καὶ κατὰ γεῦσιν καὶ κατʼ ὀσμήν· εὐθὺς δὲ τοῦτο καὶ ἥδιστον ὑπάρχει τοῖς πίνουσι καὶ ὀφθῆναι καθαρόν.
14.3
ὅταν δὲ καὶ ὑποχωρῇ τῶν ὑποχονδρίων ταχέως, μηδὲ ζητεῖν ἕτερον ἄμεινον· τὰ γὰρ ἐν τοῖς ὑποχονδρίοις χρονίζοντα καὶ τὴν γαστέρα πλήττοντα καὶ ἐμφυσῶντα καὶ βαρύνοντα, τῶν προειρημένων ἀγαθῶν ὑπαρχόντων, ἡμιμόχθηρα νομιστέον· οὔτε δὲ θερμαίνεται ταχέως οὔτε ψύχεται τὰ τοιαῦτα τῶν ὑδάτων, ἀλλὰ καὶ τὰ ἐν αὐτοῖς ἑψόμενα βραδύτατα καὶ κάκιον ἕψεται. βέλτιον μὲν οὖν τῇ πείρᾳ κρίνειν τὸ τοιοῦτον ὕδωρ· ὁ δὲ βουλόμενος καὶ διὰ γνωρισμάτων διαγινώσκειν τοῖς ῥηθησομένοις κρινέτω· τὰ μὲν γὰρ πρὸς ἄρκτους ἐστραμμένα καὶ τὸν ἥλιον ἀπεστραμμένα βραδύπορά τέ ἐστι καὶ ἀτέραμνα καὶ θερμαίνεται καὶ ψύχεται βραδέως· τὰ δὲ πρὸς τὰς ἀνατολὰς καὶ διὰ πώρου τινὸς ἢ γῆς ἠθούμενα τάχιστα θερμαίνεται καὶ ψύχεται· ταῦτα ἐλπίζειν εἶναι κάλλιστα. [5]
14.5
καλὰ δὲ καὶ ὅσα θέρους μὲν ψυχρότερα, χειμῶνος δὲ θερμότερα.
14.6
τινὲς δὲ καὶ τῷ σταθμῷ δοκιμάζουσι, τὰ κοῦφα νομίζοντες ἀμείνω· τοῦτο δʼ εἰ μὲν πρὸς τοῖς ἄλλοις ὑπάρχει τοῖς εἰρημένοις, ἐπαινεῖν· μόνον δʼ οὐκ ἐξαρκεῖ τεκμήριον εἶναι τῶν ἀγαθῶν.
14.7
ʼκουφότατα δέʼ, ὥς φησιν Ἱπποκράτης, ʼτὰ ὄμβρια καὶ γλυκύτατα καὶ λεπτότατα καὶ λαμπρότατα· διόπερ ὑπὸ τοῦ ἡλίου τὸ λεπτότατον ἕλκεται καὶ κουφότατον· ἀνάγει δʼ οὐκ ἐκ μόνων τῶν ἄλλων ὑδάτων, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς θαλάσσης κἀκ τῶν σωμάτων αὐτῶν· διὸ καὶ εὐσηπτότατόν ἐστι πάντων ὡς ἂν ὑπὸ διαφόρων καὶ πλειόνων ποιοτήτων συνιστάμενονʼ. [5]
14.8
μή τις δʼ ὑπολάβῃ κάκιστον εἶναι τὸ εὔσηπτον ὕδωρ· τὸ γὰρ εὐαλλοίωτον πρὸς ἀρετῆς μᾶλλόν ἐστιν ἢ κακίας, ὥστε, ὅταν ἔχῃ τὰ γνωρίσματα τῶν ἀρίστων ὑδάτων, κἂν εὔσηπτον ὑπάρχῃ, κάλλιστον ὑποληπτέον αὐτό. τρέπεσθαι μὴν ἀρχόμενον τοῖς πιοῦσιν αἴτιον βράγχων τε καὶ βηχῶν καὶ βαρυφωνίας καθίσταται.
14.10
τούτων δὲ τῶν ὀμβρίων ὑδάτων τὸ θερινὸν τοῦ λαιλαπώδους ἄμεινόν ἐστι καὶ τὸ βρονταῖον.
14.11
τὰ δʼ ἀπὸ κρυστάλλου τε καὶ χιόνος πονηρότατα· κατὰ γὰρ τὴν πῆξιν τοῦ ὕδατος πᾶν τὸ λεπτομερέστερον ἐκθλίβεται.
14.12
καλῶς δʼ ἂν ἔχοι τά τε ἰλυώδη καὶ δυσώδη καὶ ποιότητας ἀτόπους ἔχοντα ταῖς ἑψήσεσιν ἐπὶ τὸ βέλτιον τρέποντας οὕτω πίνειν κεραννύντας οἴνῳ, τὰ μὲν στρυφνὰ τῷ γλυκυτέρῳ, τὰ δʼ ἄλλα τῷ στρυφνοτέρῳ· τὰ δέ που καὶ διηθεῖν συμφέρει, τὰ ἰλυώδη, τὰ δʼ ἁλυκὰ καὶ ἀλφίτοις ἠθεῖν, τὰ δὲ λίαν ψυχρὰ μετὰ τροφὴν πίνειν καὶ μήτε ἀθρόως μήτε χανδὸν μήτε ἄοινα. [5]
14.13
τινὲς δʼ ἐξευρήκασι βρωτὰ καὶ ποτὰ πρὸς τὰς τῶν ὑδάτων κακίας ἰάματα, καὶ οἱ μὲν ἐρεβίνθων ἀφεψήματα προπίνουσι καὶ αὐτῶν ἐσθίουσιν, οἱ δὲ καυκαλίδας ὡσαύτως μετά τινος ἰχθυδίου ἑφθὰς καὶ μάραθα ὁμοίως, οἱ δὲ καὶ τεῦτλα καὶ κολοκύνθας προεσθίουσι μεθʼ ἅλμης οἴνῳ κεκραμένης. Περὶ ἀέρων. [5]
15.1
Καὶ ἀὴρ δʼ ὑγιεινότατός τε καὶ ἄριστός ἐστιν ὁ καθαρότατος, νοσερὸς δὲ καὶ μοχθηρὸς ὁ ἐξ ἀναθυμιάσεως ἐπιθολούμενος λιμνῶν ἢ ἑλῶν ἢ βαράθρου τινὸς δηλητήριον ἀναπέμποντος αὔραν.
15.2
μοχθηρὸς δὲ καὶ ὁ ἔκ τινων ὀχετῶν ἐκκαθαιρόντων τὰς πόλεις θολούμενος· ὁμοίως καὶ ὁ ἐκ λαχάνων τινῶν ἢ ζῴων ἢ κόπρων σηπεδόνων.
15.3
οὕτω δὲ καὶ ὅστις διὰ ποταμὸν ἢ λίμνην γειτνιῶσαν ὀμιχλώδης ἐστίν, οὐκ ἀγαθός, καὶ ὁ ἐν κοίλῳ δὲ χωρίῳ πανταχόθεν ὑπʼ ὀρῶν περιεχομένῳ καὶ διὰ τοῦτο μὴ καταπνεομένῳ μοχθηρός· οἱ μὲν οὖν οὕτω μοχθηροὶ πᾶσαν ἡλικίαν ὁμοίως βλάπτουσιν, ὥσπερ ὁ ἄριστος ὠφελεῖ.
15.4
ἡ δὲ κατὰ ποιότητα, θερμότητα λέγω καὶ ψυχρότητα καὶ ξηρότητα καὶ ὑγρότητα, διαφορὰ τῶν ἀέρων οὐχὶ ὁμοίως ἔχει πρὸς ἅπαντας· τοῖς μὲν γὰρ εὐκράτοις σώμασιν ὁ εὔκρατος ἀὴρ ὠφέλιμος, τοῖς δὲ δυσκράτοις ὁ τὴν ἐναντίαν ἔχων κρᾶσιν. Περὶ λουτρῶν. [5]
16.1
Ἐπαινῶ μὲν τὴν ψυχρολουσίαν, οὔ φημι δὲ συμφέρειν αὐτὴν τοῖς κατὰ τὸ προστυχὸν διαιτωμένοις, ἀλλὰ μόνοις τοῖς ἀκριβῶς βιοῦσι καὶ πόνοις καὶ σιτίοις κατὰ τὸ ἁρμόττον χρωμένοις.
16.2
ἀρκεῖ δὲ τοῖς πολλοῖς δεομένοις ποτὲ ψυχθῆναι μειζόνως ἐννήξασθαι ψυχρῷ θέρους ὥρᾳ νέους ὄντας καὶ εὐσάρκους προεκθερμανθέντας τρίψεσιν· ἔστωσαν δὲ μήτε ἐξ ἀφροδισίων μήτε ἄλλως κοπώδεις μήτε ἄπεπτοι καὶ ἐμεμηκότες ἢ κατὰ γαστέρα κεκενωμένοι μηδʼ ἠγρυπνηκότες· σφαλερὸν γάρ, εἰ ἄλλως τις χρῷτο.
16.4
τὸ 〈δὲ〉 θερμὸν λουτρὸν κράτιστόν ἐστι καὶ ἀσφαλέστερον κόπους λύον καὶ πληθώρας διαφοροῦν καὶ ἐκθερμαῖνον παρηγοροῦν τε [δὲ] καὶ ἐκμαλάσσον καὶ πνεύματα διαχέον, ἔνθα ἂν στηριχθείη, καὶ ὑπνοποιὸν καὶ εὐσαρκίαν παρέχον, ἔτι δὲ καὶ εὐμεταχείριστον παντὶ καὶ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ καὶ παιδίῳ καὶ πρεσβύτῃ καὶ ἰδιώτῃ.
17.t
Περὶ τροφῆς δυνάμεων. Χρὴ δʼ εἴπερ τι ἄλλο καὶ τὰς τῶν τροφῶν δυνάμεις ἐπίστασθαι τὸν τῆς ὑγείας φροντίζοντα· τὰ μὲν οὖν τῆς λεπτυνούσης δυνάμεως ἐκφράττει τε τὰς στενὰς διεξόδους καὶ ἀπορρύπτει τὰ προσπλαττόμενα γλίσχρα τέμνει τε καὶ λεπτύνει τὰ παχέα, συνάγει δὲ τοῖς χρονίσασι κατὰ τὴν ἐδωδὴν αὐτῶν ὀρρώδη καὶ χολώδη περιττώματα, κἂν ἔτι μᾶλλον πλεονάσῃ τις, μελαγχολικὸν τὸ αἷμα καθίσταται· χρὴ οὖν ἀπέχεσθαι τῆς συνεχοῦς αὐτῶν χρήσεως, καὶ μάλιστα τοὺς χολώδεις τὴν κρᾶσιν· ἁρμόζει γὰρ μόνοις τοῖς τὸ φλέγμα καὶ τὸν ὠμὸν καὶ γλίσχρον καὶ παχὺν χυμὸν ἠθροικόσιν. [5]
17.2
τὰ δὲ τῆς παχυνούσης τρόφιμα μὲν ἱκανῶς ἐστι, κἂν ἔν τε τῇ γαστρὶ καὶ τῷ ἥπατι πεφθῇ προσηκόντως, εὔχυμον αἷμα γεννᾷ, σπλῆνα δὲ καὶ ἧπαρ ἐμφράττει.
17.3
τούτων δέ τινα μέν ἐστι παχύχυμα μόνον, ὡς φακή, τινὰ δὲ γλίσχρα ὡς μαλάχη· τισὶ δʼ ἄμφω συμβέβηκε παχυχύμοις τε εἶναι καὶ γλίσχροις ὥσπερ τοῖς ὀστρακοδέρμοις.
17.4
ἀσφαλεστέρα τοίνυν ἐστὶν ἡ λεπτύνουσα δίαιτα πρὸς φυλακὴν ὑγείας τῆς παχυνούσης μᾶλλον· ὀλιγότροφος δʼ οὖσα τόνον οὐκ ἐντίθησιν οὐδὲ ῥώμην τοῖς σώμασι, καὶ χρή ποτε καὶ τῶν πολυτρόφων προσφέρεσθαι μετρίως, ἡνίκα τις ἐνδείας ἀντιλαμβάνηται· μάλιστα δʼ ἂν ἀκινδύνως μεταλαμβάνοιεν αὐτῆς οἱ γυμνασίοις τε προσέχοντες καὶ καθεύδοντες ἐφʼ ὅσον ἂν βούλωνται. [5]
17.5
πάντες δʼ ὅσοι πρὸ τῶν σιτίων οὐχ οἷοί τέ εἰσι γυμνάζεσθαι, φευγέτωσαν τὰς παχυχύμους τροφάς· ἀργοὶ δὲ μηδʼ οὗτοι ταῖς τροφαῖς προσίτωσαν· μέγιστον γὰρ κακὸν εἰς τὴν τῆς ὑγείας φυλακὴν ἡ παντελὴς ἀργία καθέστηκεν, ὥσπερ γε ἡ σύμμετρος κίνησις μέγιστον τῶν ἀγαθῶν.
17.6
τὰ δὲ μεταξὺ τῶν παχυνόντων καὶ λεπτυνόντων ἐδέσματα κάλλιστα πάντων ἐστὶ σύμμετρον αἷμα γεννῶντα κατὰ σύστασιν· κατάλληλος μὲν οὖν ἡ τοιαύτη τοῖς σώμασι τροφὴ ἡμῶν ἐστι, βλαβερὰ δʼ ἡ κακόχυμος, ἣν ἀεὶ χρὴ φεύγειν.
17.7
φυλάττεσθαι δὲ καὶ τὴν ποικιλίαν τῶν τροφῶν ἄμεινον, μᾶλλον ἐὰν ἐξ ἐναντίων ὦσι δυνάμεων· οὐ γὰρ πέττεται τὰ ληφθέντα προσηκόντως. Ὅσα λεπτύνοντά ἐστιν ἐν τροφαῖς.
18.1
Σκόροδα, κρόμμυα, πράσα, νάπυ, πέπερι, σμύρνιον, πύρεθρον, ὀρίγανον, καλαμίνθη, ὕσσωπον, σισύμβρια, γλήχων, θύμα, θύμβρα χλωρὰ προσφερόμενα· ξηρανθέντα γὰρ ἤδη φάρμακά ἐστι· τοῖς δʼ εἰρημένοις ἐφεξῆς ἐστιν εὔζωμα, σέλινα, πετροσέλινα, ὤκιμα, ῥαφανίδες, κράμβαι, τεῦτλα, μάραθα, κορίανον, πήγανον, ἄνηθον, λιβυστικόν, κύμινον καππάρεως καὶ τερμίνθου καρπός, τὸ τῆς κάρου σπέρμα, ἀνήσου, δαύκου καὶ πάντων τῶν εὐωδῶν καὶ δριμέων καὶ θερμῶν ἐπιφανῶς.
18.3
τῶν δʼ ἰσχυρῶς πάνυ λεπτυνόντων ἐστὶ τὸ τοῦ πηγάνου σπέρμα καὶ καννάβεως ὡς εἶναι φαρμακώδη λοιπόν.
18.4
τῶν δὲ Δημητρίων σπερμάτων εἰς λεπτύνουσαν δίαιταν ἄλυποι κριθαὶ μόναι, δεύτεροι δʼ ἐκ τῶν πυρῶν ἄρτοι κριβανῖται· τῶν δʼ ἄλλων ἀπέχεσθαι πειρᾶσθαι, πλὴν εἰ διὰ μακροῦ 〈χρόνου〉 πισσοῦ ἢ φακοῦ γεύσασθαί τις ἐθέλοι.
18.5
πλείστην δʼ ἂν ἔχοις ἐδεσμάτων χρῆσιν εἰς λόγον λεπτυνούσης διαίτης ἀπό τε τῶν πετραίων ἰχθύων καὶ τῶν ὀρείων ὀρνίθων τῶν μικρῶν· καθόλου γὰρ πάντα τὰ γεγυμνασμένα τῶν 〈ἀγυμνάστων〉 καὶ τὰ ξηροτέραις τροφαῖς χρώμενα τῶν ὑγροτέραις καὶ τὰ καθαρὸν καὶ λεπτὸν ἀναπνέοντα τὸν ἀέρα βελτίω τῶν ἐναντίων.
18.7
καὶ τῶν ἰχθύων δʼ ἐσθίειν ὅσοι μαλακήν τε ἅμα καὶ ψαθυρὰν ἔχουσι τὴν σάρκα, τῶν δʼ ἤτοι σκληρὰν ἢ γλίσχραν ἐχόντων ἀπέχεσθαι παντάπασιν.
18.8
ἔχεις γνωρίσματα πάσης ζῴου σαρκὸς τό τε ψαθυρὸν καὶ τὸ μαλακόν· οἷς μὲν γὰρ ἂν ὑπάρχῃ τὸ συναμφότερον, εἰς κόρον ἐσθίειν, τῶν δʼ ἄλλων, οἷς μηδέτερον, ἀπέχεσθαι παντάπασιν· οἷς δὲ θάτερον, ἐσθίειν μέν ποτε, φυλάττεσθαι δʼ εἰς κόρον.
18.9
καὶ ταῖς ἀλεκτορίσι δέ, εἰ γυμνάζοιτό τις, οὐ κωλύω χρῆσθαι καὶ περιστεραῖς καὶ τρυγόσι καὶ μάλιστα ταῖς ὀρείοις· χρὴ δὲ μὴ πρόσφατον, ἀλλʼ ἕωλον ἐργασάμενον ἡμέραν μίαν τοὐλάχιστον οὕτως ἐσθίειν οὐ τρυγόνα μόνον, ἀλλὰ καὶ πέρδικα καὶ πάντα τὰ μετρίως σκληρὰν ἔχοντα τὴν σάρκα.
18.10
καὶ οἱ ταριχευθέντες δὲ τῶν ἰχθύων ἱκανώτατα λεπτύνουσι [τε] τοὺς παχεῖς καὶ γλίσχρους χυμούς· ἐκλέγεσθαι δὲ τούτων ὅσοι μαλακόσαρκοι, τοὺς δὲ κητώδεις φυλάττεσθαι. διʼ ὄξους μᾶλλον ἄμεινον καὶ ὀξυμέλιτος ἐσκευασμένα προσφέρεσθαι τῶν ἐδεσμάτων τὰ πλεῖστα καὶ προταριχεύειν αὐτῶν ὅσα δυνατόν.
18.11
ταριχευθέντων δὲ καὶ τῶν χοιρείων κρεῶν γεύοιτο ἄν τις.
18.12
καὶ ὑπὸ τῶν ὀπωρῶν ἥκιστα ἂν βλάπτοιτο τῶν λαπαττουσῶν τὴν κοιλίαν· τὰ δὲ βραδυπορώτερα χείρω, καὶ μᾶλλον εἰ σκληρὰ τυγχάνει· ἀλλὰ τούτων μὲν μὴ γεύεσθαι μηδενὸς πλὴν τῶν εἰς ἀπόθεσιν ἐπιτηδείων, οἷάπερ ἐστὶν ἀπίων τε καὶ μήλων καὶ σταφυλῶν οὐκ ὀλίγα γένη· τὰ δὲ μαλακώτερα μᾶλλον ἐσθίειν· ὅσα δὲ σφοδρῶς αὐστηρὰ καὶ στρυφνά, μοχθηρὰ τῇ τοιαύτῃ διαίτῃ.
18.14
ἐπιτηδειότερα δὲ πάντων ἐστὶν ἰσχάδες τε καὶ κάρυα καὶ πιστάκια καὶ τῶν ἀμυγδαλῶν αἱ ὑπόπικροι.
18.15
ἐλαίας δʼ οὔτε ἐπαινεῖν ἔχοιμι 〈ἂν〉 οὔτε ψέγειν.
18.16
τῶν δὲ γλυκέων, οὐκ ἐδεσμάτων 〈μόνον〉, ἀλλὰ καὶ πομάτων, τὸ μέλι σχεδὸν μόνον ἀκριβῶς λεπτὸν γεννᾷ χυμόν.
18.17
καὶ τῶν οἴνων δʼ οἱ λεπτοὶ καὶ λευκοὶ τέμνουσι τοὺς παχεῖς χυμοὺς καὶ καθαίρουσι διʼ οὔρων.
18.18
χρησιμώτατον δʼ εἰς λεπτύνουσαν δίαιταν τὸ ὀξύμελι μάλιστα ὑπάρχει. Ὅσα παχύχυμα.
19.1
Οἱ ἰπνῖται τῶν ἄρτων καὶ οἱ μὴ καλῶς ἐσκευασμένοι καὶ τὰ διὰ γλεύκους καὶ σεμιδάλεως πέμματα καὶ λάχανα καὶ τὰ ῥύμματα 〈ἃ〉 ἴτρια προσαγορεύεται καὶ πᾶν ἄζυμον ἐκ πυροῦ πέμμα καὶ οἱ διʼ αὐτῶν δηλονότι σκευαζόμενοι πλακοῦντες.
19.2
ἔστι δὲ καὶ ἡ σεμίδαλις καὶ ὁ χόνδρος ἱκανῶς παχύχυμα· ἄμυλον μετρίως.
19.3
καὶ οἱ βολβοὶ δʼ εἰσὶ παχύχυμοι καὶ θέρμοι καὶ τῆς φακῆς ἡ οἷον σάρξ, κύαμοι φρυγέντες καὶ τὰ καλούμενα μαλάκια, τευθίδες, σηπίαι, πολύποδες, οἱ κητώδεις τῶν ἰχθύων, ἐξ ὧν εἰσιν οἱ θυννοί, μετριώτερον δʼ αὐτῶν αἱ πηλαμίδες.
19.4
ἱκανῶς δὲ παχύχυμα τά τε ὄστρεα καὶ οἱ κήρυκες αἵ τε πορφύραι καὶ αἱ χῆμαι καὶ λεπάδες, κτένες καὶ πίνναι καὶ πάντα ὅσα [τὰ] ὀστρακόδερμα, ἐγχέλυες, κοχλίοι, ἐλάφεια κρέα, αἴγεια, βόεια, λάγεια, χοίρεια, ἥπατα, νεφροί, ὄρχεις, ἐγκέφαλοι, ὁ νωτιαῖος μυελός, οὖθαρ, γλῶττα, ἀδένες μετρίως, γάλα τὸ ἐπὶ πλέον ἑψηθέν, τυροὶ πάντες (οἱ δὲ νέοι καὶ ὀξυγαλάκτινοι ἧττον), ὀξύγαλα, πυρίεφθον καὶ τῶν ὠῶν ὅσα μέχρι τελέας πήξεως ἑψοῦσι, μᾶλλον δὲ τὰ ὀπτὰ καὶ ἔτι μᾶλλον τὰ τηγανιστά, φοίνικες, κάστανοι, βολβοί, γογγύλαι, κοκκύμηλα, μύκητες, ὕδνα, κῶνος, σῦκα τὰ μὴ καλῶς πέπειρα. [5]
19.5
τῶν οἴνων οἱ γλυκεῖς αἵματος παχέος εἰσὶ γεννητικοὶ καὶ μᾶλλον ἔτι τὸ καλούμενον σίραιον καὶ ὁ γλεύκινος ὁμοίως καὶ οἱ παχεῖς καὶ μέλανες οἶνοι. Ὅσα μέσα τῶν λεπτυνόντων καὶ παχυνόντων.
20.1
Οἱ κάλλιστα κατασκευασθέντες ἄρτοι καὶ αἱ σάρκες τῶν ἀλεκτορίδων καὶ φασιανικῶν καὶ περδίκων καὶ περιστερῶν ἀτταγήνων τε καὶ τῶν μικρῶν στρουθίων ἁπάντων, ἔτι τε πετραίων ἰχθύων αἰγιάλου τε πελάγους κωβιῶν τε καὶ σμυραίνων καὶ βουγλώσσων καὶ πάντων ἁπλῶς ἰχθύων [αἰγιάλου τε καὶ πελάγους] ὅσοι μήτε γλισχρότητά τινα μήτε δυσωδίαν ἔχουσι κατὰ τὴν ἐδωδήν, σῦκα τὰ πέπανα καὶ λαχάνων ἀγρίων ἡ σέρις (τοῦτο δὲ κοινὸν γένος ἐστὶ πλειόνων· τὰ δὲ κατʼ εἶδος ἕκαστον αὐτῶν ὄνομα κέκτηται παρὰ τοῖς Ἀττικοῖς, οἷον θριδακίνη καὶ χονδρίλη καὶ γιγγίδια καὶ ἄλλα πολλὰ τούτου τοῦ γένους ἐστίν) ὅ τε ἕλειος καὶ ὁ μυακάνθινος καὶ ὁ τῆς χαμαιδάφνης ἀσπάραγος καὶ ὁ τῆς βρυωνίας, οἶνος ξανθός τε ἅμα καὶ γλυκὺς καὶ διαυγής, οἷός [τε] ἐστιν ὁ τε Ἀριούσιος καὶ ὁ Λέσβιος καὶ ὁ Φαλερῖνος καὶ ὁ Τμωλίτης· χρηστὸν γὰρ οἱ τοιοῦτοι πάντες αἷμα καὶ σύμμετρον τῷ πάχει γεννῶσιν. Ὅσα γλίσχρον χυμὸν γεννᾷ. [10]
21.1
Τῶν πυρῶν ὅσοι μὲν βαρεῖς καὶ πυκνοὶ καὶ διὰ βάθους ξανθοί, γλίσχροι· ὅσοι δὲ κοῦφοι καὶ ἀραιοὶ καὶ λευκοὶ τὰ ἔνδον, ἧττον γεννῶσι γλίσχρον χυμόν.
21.2
ἔστι δὲ καὶ ἡ σεμίδαλις καὶ ὁ χόνδρος ἱκανῶς γλίσχρα· τένοντες καὶ ἀπονευρώσεις καὶ τὰ περὶ τὰ χείλη μόρια, καλλῶσον, χοίρειον πᾶν κρέας καὶ ἡ τῶν ἀρνῶν σάρξ, τὸ τοῦ σησάμου σπέρμα, βολβοί, φοίνικες οἱ λιπαροί.
22.t
Ὅσα ὠμὸν χυμὸν γεννᾷ. Φοίνικες οἱ χλωροὶ χυμῶν ὠμῶν ἐμπιπλᾶσι τοὺς ἐσθίοντας καὶ ἡ ῥίζα τῆς γογγυλίδος καὶ ἡ σὰρξ τῶν ὀστρακοδέρμων τῶν σκληροσάρκων ἀποβαλοῦσα τὸν ἁλυκὸν χυμὸν ἐκ πλείονος ἑψήσεως καὶ τὰ μαλάκια καλούμενα, πολύποδες, σηπίαι, ὅσα τε ἄλλα τοιαῦτα, πάντα τὰ κητώδη τῶν ἐν θαλάττῃ ζῴων (διὸ προταριχεύοντες εἰς χρῆσιν ἄγουσιν αὐτά), κοιλία, ἔντερα, μῆτραι τῶν τετραπόδων καὶ οἱ σκληρότεροι τῶν ἀδένων ἀπεπτούμενοι, ὀξύγαλα, τηγανῖται, θέρμοι, σταφυλὴ ἐπισχεθεῖσα καὶ μὴ διαφθαρεῖσα. [5]
23.t
Ὅσα ψυχρὸν χυμὸν γεννᾷ. Τοῖς ἄδην σικύων ἐμφορουμένοις ψυχρὸν χυμὸν ἀθροίζειν συμβέβηκε καὶ ἔτι κοιλίαν ἐσθίουσι καὶ ἔντερα καὶ μήτραν τῶν τετραπόδων ζῴων, ὀξύγαλα, βωλίτας, μῆλα τὰ 〈μήπω〉 πέπειρα, βολβούς.
24.t
Ὅσα φλέγμα γεννᾷ. Φλεγματικὸν δʼ ἁπλῶς χυμὸν γεννᾷ τῶν ζῴων τὰ νευρώδη μόρια, ἐγκέφαλος, πνεῦμα, νωτιαῖος, ἀδένες ἀπεπτούμενοι, ἡ τῶν ἀρνῶν σὰρξ καὶ ἡ τῶν ὀστρακοδέρμων καὶ τῶν μαλακοσάρκων, μῆλα τὰ μήπω πέπειρα.
25.t
Ὅσα μελαγχολικὸν χυμὸν γεννᾷ. Κρέα βόεια καὶ αἴγεια, μᾶλλον τὰ τῶν ταύρων τε καὶ τράγων ἔτι τε μᾶλλον προβάτων, λαγωῶν, τῶν ἀγρίων συῶν, τὰ ταριχευθέντα κρέα τῶν ἐπιγείων ζῴων καὶ οἱ σπλῆνες τῶν ζῴων, τῶν δὲ θαλαττίων θύννοι καὶ φάλαιναι καὶ τὰ κητώδη πάντα, κοχλίαι, κράμβη καὶ τῶν δένδρων οἱ βλαστοὶ διʼ ἅλμης τε καὶ ὀξάλμης συντιθέμενοι, ὡς σχίνου καὶ τερμίνθου, καὶ τῆς κινάρας ἡ οἷον σάρξ. [5]
25.2
καὶ ἡ φακὴ μελαγχολικώτατόν ἐστιν ἔδεσμα· μετʼ αὐτὴν οἱ πιτυρῖται τῶν ἄρτων οἵ τε ἐκ τῆς τίφης καὶ τῶν ἄλλων πονηρῶν σπερμάτων οἵ τε ἁπαλοὶ τυροὶ καὶ ὁ φακὸς καὶ ὁ βῖκος καὶ τῶν οἴνων οἱ παχεῖς καὶ μέλανες. [καὶ] Ὅσα χολώδη χυμὸν γεννᾷ.
26.1,2
Κεράτια· τῆς κινάρας ὁ χυλὸς λεπτὸς καὶ πικρόχολός ἐστιν· ἄμεινον οὖν ἀφεψῶντας αὐτὴν ἐσθίειν.
26.3
καὶ τὸ μέλι ῥᾳδίως ἐκχολοῦται κατὰ τὰ θερμὰ σώματα (πάντες γάρ εἰσιν οἱ γλυκεῖς χυμοὶ ὕλη τῇ ξανθῇ χολῇ) καὶ οἱ γλυκεῖς οἶνοι. Ὅσα περιττωματικά.
27.1
Φάσσαι, χῆνες πλὴν τῶν πτερῶν, σπλάγχνα πάντα, νωτιαῖος, ἐγκέφαλοι, οἱ ἐν τοῖς ἕλεσι καὶ ταῖς λίμναις καὶ τοῖς πεδίοις ὄρνιθες, ἐρέβινθοι, κύαμοι χλωροί, κύαμος Αἰγύπτιος, οἱ νέοι τῶν χοίρων, τῶν προβάτων ἡ σὰρξ καὶ πάντων τῶν νέων ζῴων καὶ τῶν ἀργῶς βιούντων καὶ τῶν ἰχθύων οἱ ποτάμιοι καὶ οἱ λιμναῖοι καὶ οἱ ἐν ἰλύι διαιτώμενοι καὶ πάντα τὰ κητώδη τῶν ἐν θαλάττῃ ζῴων. Ὅσα ἀπέριττα. [5]
28.1
Τράχηλοι ζῴων, οὐραί, πτερά, ἡ τῶν ἀγρίων ζῴων σὰρξ καὶ τῶν ἐν ξηροῖς τόποις διαιτωμένων. Ὅσα πολύτροφα.
29.1
Συῶν τῶν ἡμέρων αἱ σάρκες πάντων ἐδεσμάτων εἰσὶ τροφιμώταται· βοῶν ἐγκέφαλοι, ὄρχεις, καρδία, νωτιαῖος καὶ ἄλλος μυελός, τὰ πτερὰ τῶν χηνῶν καὶ μᾶλλον ἀλεκτορίδων καὶ πάντων τῶν πτηνῶν αἱ κοιλίαι, κοχλίοι, καὶ μᾶλλον τρὶς ἑψηθέντες, τῶν ὀστρακοδέρμων τὰ σκληρόσαρκα, οἷον πορφύραι, κήρυκες καὶ τὰ ὅμοια, ἀστακοί, πάγουροι, καρκῖνοι, καρίδες, κάραβοι καὶ ὅσα τοιαῦτα καὶ τὰ μαλάκια καλούμενα, πολύποδες, σηπίαι, τευθίδες καὶ τὰ παραπλήσια καὶ τῶν σελαχίων νάρκη μὲν καὶ τρυγὼν μετρίως, βάτοι δὲ καὶ λειόβατοι καὶ ῥῖναι μᾶλλον, τρίγλαι, κωβιοὶ ἔλαττον· γάλα τὸ μὲν παχύτερον μᾶλλον, τὸ δʼ ὑγρότερον ἔλαττον.
29.6
τῶν ἄρτων τροφιμώτατος ὁ σιλιγνίτης, ἐφεξῆς δʼ ὁ σεμιδαλίτης καὶ τρίτος ὁ συγκομιστός.
29.7
ἑφθοὶ πυροί, σεμίδαλις, χόνδρος. κύαμοι σαρκοῦσι τὴν ἕξιν οὐκ ἐσφιγμένῃ καὶ πυκνῇ σαρκί, ἀλλὰ χαυνοτέρᾳ μᾶλλον.
29.9
ἐρέβινθοι τρέφουσι μᾶλλον, φάσιλοι καὶ ὦχροι τήλεως πλέον.
29.10
δόλιχοι, οὓς λοβοὺς καὶ φασιόλους καλοῦσι, τρέφουσι πισσῶν οὐκ ἔλαττον· θέρμοι τρόφιμοι, κάστανα, φακή, οἱ γλυκεῖς φοίνικες, σταφίδες αἱ γλυκεῖαι καὶ λιπαραί, γογγυλίς, βολβοὶ τροφιμώτατοι, καὶ μᾶλλον δίσεφθοι.
29.13
μέλι τὸ ἀπαφρισθὲν ἐπιτήδειον πρός τε ἀνάδοσιν καὶ θρέψιν γίνεται.
29.14
ἅπας οἶνος ἀνὰ λόγον τρέφει τῆς παχύτητος· οἱ μὲν οὖν ἐρυθροὶ καὶ παχεῖς καὶ αὐστηροὶ στύφοντες μᾶλλον, τούτων δʼ ἧττον τρέφουσιν οἱ λευκοί τε ἅμα καὶ παχεῖς καὶ αὐστηροί, πάντων δʼ ἧττον οἱ λευκοί τε καὶ λεπτοί.
29.15
καὶ πάντα δὲ τὰ παχύχυμα, εἰ καλῶς πεφθείη καὶ αἱματωθείη, πολύτροφα γίνεται. Ὅσα ὀλιγότροφα.
30.1
Τὰ ἄκρεα τῶν ζῴων, μήτρα, γαστήρ, ἔντερα, οὐραί, ὦτα, πιμελή, στέαρ.
30.2
ἅπαν τὸ γένος τῶν ὀρνίθων ὀλιγότροφόν ἐστι παραβαλλόμενον τῷ γένει τῶν πεζῶν, καὶ ἡ τῶν γεγηρακότων ζῴων σὰρξ ὀλιγοτροφωτέρα ἐστὶ τῶν ἔτι αὐξανομένων.
30.4
τῶν δʼ ἰχθύων ἡ τροφὴ αἵματός ἐστι λεπτοτέρου γεννητική.
30.5
τῶν ὀστρακοδέρμων τὰ μαλακόσαρκα, οἷα αὐτὰ τὰ ὄστρεα, ὀλιγότροφα.
30.6
ἄρτοι κρίθινοι, τὰ ἐκ κριθῶν ἄλφιτα, ἄρτοι πιτυρίαι καὶ οἱ ῥυπαροὶ πάντες καὶ οἱ πλυτοί, ἄμυλον, μᾶζα ἐξ ἀλφίτων, κριθή, βρόμος, κέγχρος, καὶ μᾶλλον ἔλυμος, ὄρυζα, κύαμοι χλωροί, μήκωνος σπέρμα, συκάμινα, ἀμύγδαλα, πιστάκια, κοκκύμηλα, περσικά, ἀρμενιακά, πραικόκκια, ἐλαῖαι, καὶ μάλιστα αἱ δρυπεπεῖς, λεπτοκάρυα, καὶ μᾶλλον τὰ βασιλικὰ κάρυα, σηρικά, κράνα, προῦμνα, βάτινα, κάππαρις, καὶ μάλιστα ἡ ταριχευθεῖσα, τῆς τερμίνθου πάντα, κράμβη, τεῦτλα, ῥάφανος, νάπυ καὶ ἀσπάραγοι πάντες, σταφυλῖνος, δαῦκος, κάρω. κρόμμυα δὲ καὶ σκόροδα καὶ πράσα ὠμὰ μὲν οὐδʼ ὅλως τροφὴν δίδωσιν, ἑψηθέντα δὲ δὶς ἢ τρὶς ὀλιγίστην. [5]
30.8
ῥοιαὶ δʼ ὀλιγότροφοι, ἄπιοι, κολοκύνθη, σταφίδες αἱ αὐστηραὶ καὶ ἀλιπεῖς. Ὅσα μέσα τῶν ὀλιγοτρόφων καὶ πολυτρόφων.
31.1,2
Φάσιλοι, ὦχροι, λάθυροι· σῦκα δʼ οὐχ ὁμοίως ταῖς ἄλλαις ὀπώραις ὀλιγότροφα, σομφώδη δὲ ποιεῖ τὴν σάρκα ὁμοίως σταφυλαῖς· ἔλαττον δὲ τῶν σύκων τρέφουσι χαύνῃ καὶ πλαδαρᾷ σαρκί.
32.t
Ὅσα εὔχυμα. Εὐχυμότατόν ἐστι τὸ ἄριστον γάλα σχεδὸν ἁπάντων ὧν προσφερόμεθα· ἄριστον δὲ τὸ τῶν εὐεκτούντων ζῴων, ὅταν ἀμελχθῇ πινόμενον εὐθέως.
32.2
ὠὰ τρομητὰ καὶ ῥοφητὰ τῶν ἀλεκτορίδων καὶ φασιανικῶν· ὄρνιθες δὲ καὶ ἰχθύες ὀλίγου δεῖν ἅπαντες εὔχυμοι πλὴν τῶν ἐν ἕλεσι καὶ λίμναις καὶ ποταμοῖς ἑλώδεσι καὶ θολεροῖς διαιτωμένων.
32.4
τῇ δʼ ὀσμῇ καὶ τῇ γεύσει διάγνωσιν ποιεῖσθαι χρὴ τῶν ἰχθύων· καὶ γὰρ δυσώδεις καὶ ἀηδεῖς καὶ βλενώδεις εἰσὶν ὅσοι τὴν δίαιταν ἔχουσιν ἐν ὕδατι μοχθηρῷ.
32.5
αἱ σάρκες τῶν ζῴων, ὅταν καλῶς πεφθῶσιν, αἵματός εἰσιν ἀρίστου γεννητικαί, καὶ μάλιστα τῶν εὐχύμων, ὁποῖόν ἐστι τὸ γένος τῶν ὑῶν.
32.6
οὖθαρ εὔχυμον, ἧπαρ, τὰ περὶ τὰ χείλη μόρια, πτερὰ καὶ τὰ ἄλλα τὰ ἄκρεα· ἔντερα δὲ καὶ μήτρα καὶ οὐρὰ τῶν σαρκῶν ἧττον εὔχυμα· οἱ δʼ ἀδένες πεφθέντες καλῶς ὁμοίως ταῖς σαρξὶν εὔχυμοι.
32.8,9
καρδία οὐ κακόχυμος. βελτίους οἱ πόδες τῶν ὑῶν τοῦ ῥύγχους καὶ [τοῦ] τῶν ὤτων.
32.10
τῶν ἀγρίων ζῴων αἱ σάρκες εὐχυμότεραι τῆς τῶν ἡμέρων εἰσίν.
32.11
ἄρτος καθαρὸς καλῶς ἐσκευασμένος εὔχυμος· χόνδρος, πτισάνη καλῶς ἡψημένη, κύαμοι.
32.12
κάστανα οὐ κακόχυμα, σῦκα πέπειρα καὶ σταφυλὴ πέπειρος κρεμασθεῖσα ἄμεμπτος. ἰσχάδες ἀναδοθεῖσαι μὲν ταχέως εὔχυμοι, χρονίσασαι δʼ ἐν τῇ γαστρὶ κακόχυμοι γίνονται καὶ φθειρῶν γεννητικαί· μετὰ δὲ καρύων ἐσθιόμεναι κάλλιστόν ἐστιν ἔδεσμα· ὅσοι δὲ μετά τινος ἄλλου τῶν ἐδεσμάτων ἐσθίουσι τά τε σῦκα καὶ τὰς ἰσχάδας, οὐ μικρὰ βλάπτονται.
32.14
θρίδαξ ὡς ἐν λαχάνοις αἷμα γεννᾷ καὶ μετὰ ταύτην ἴντυβοι.
32.15
οἱ εὐώδεις οἶνοι εὔχυμοι· τῶν εὐχυμοτάτων δʼ ἐστὶν ὁ Φαλερῖνος καὶ ὁ Τμωλίτης γλυκὺς καὶ ὁ Ἀριούσιος. Ὅσα κακόχυμα.
33.1
Πάντων ἀπέχεσθαι τῶν κακοχύμων ἐδεσμάτων συμβουλεύω, κἂν εὔπεπτά εἰσι· λανθάνει γὰρ ἐν χρόνῳ πλείονι μοχθηρὸς χυμὸς ἐν ταῖς φλεψὶν ἀθροιζόμενος ἐξ αὐτῶν, ὃς ἐπειδὰν ἀφορμῆς ὀλίγης εἰς σῆψιν ἐπιλάβηται, πυρετοὺς κακοήθεις ἀπεργάζεται.
33.2
ἔστι δὲ κακόχυμα τάδε· τῶν προβάτων ἡ σὰρξ καὶ τῶν αἰγῶν· ἡ δὲ τῶν τράγων χειρίστη, ἐφεξῆς δʼ 〈ἡ〉 τῶν κριῶν, εἶθʼ ἡ τῶν ταύρων· ἐν ἅπασι δὲ τούτοις τὰ τῶν εὐνουχισθέντων ἀμείνω, τὰ δὲ πρεσβυτικὰ χείριστα.
33.3
τῶν λαγωῶν ἡ σὰρξ αἵματος μέν ἐστι παχυτέρου γεννητική, βελτίονος δʼ εἰς εὐχυμίαν ἢ κατὰ βοῦν καὶ πρόβατον· κακόχυμος δʼ οὐδὲν ἧττον τούτων ἐστίν.
33.4
καὶ οἱ τῶν ἐλάφων νεφροὶ κακόχυμοι καὶ οἱ τῶν τελείων ὄρχεις πλὴν τῶν ἐν τοῖς ἀλεκτρυόσιν.
33.5
ἐγκέφαλος, νωτιαῖος, καλλῶσον, σπλήν, ὠὰ τηγανιστά, τυροὶ ἁπαλοί, βωλῖται, ἀμανῖται, τῆλις, φακή, βρόμος· ἐρέβινθος οὐκ εὔχυμος· ἡ δʼ ὄλυρα τοσούτῳ πυροῦ χείρων ἐστίν, ὅσῳ τίφης καὶ βρόμου κρείττων· μελίνη, κέγχρος καὶ ὅσα τοιαῦτά ἐστιν, οὐκ εὔχυμα.
33.7
δράκοντες, γαλεώνυμοι, σκορπίοι, τράχουροι, τρίγλαι, ὀρφοί, γλαῦκοι, ζύγαιναι, γόγγροι, φάγροι καὶ ὅσα ἄλλα τῶν ἐν θαλάττῃ ζῴων κητώδη, πάντα κακόχυμα.
33.8
μῆλα τὰ μήπω πέπειρα, ἄπιοι πρὶν πεφθῆναι, περσικά, ῥοιαί, μέσπιλα, κράνα, προῦμνα, κεράτια, ὁ τῆς τερμίνθου καρπός, κινάρα, καὶ μᾶλλον ὅταν σκληροτέρα γένηται, σίκυοι πέπονες, μηλοπέπονες δʼ ἧττον.
33.9
κολοκύντη τούτων μὲν ἀμείνων ἐστίν, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ διαφθαρεῖσα κατὰ τὴν γαστέρα κακόχυμος ἱκανῶς γίνεται. σῦκα δʼ ἧττον τῶν ἄλλων ὡραίων ἐστὶ κακόχυμα, καὶ ἰσχάδες τοῖς πλεονάζουσιν ἐν αὐταῖς οὐ πάνυ χρηστὸν αἷμα γεννῶσιν, ὅθεν αὐταῖς καὶ τὸ τῶν φθειρῶν ἕπεται πλῆθος.
33.11
τῶν δὲ λαχάνων οὐδὲν μὲν εὔχυμόν ἐστιν, ἐν μέσῳ δὲ τῶν εὐχύμων τε καὶ κακοχύμων θρίδαξ ἐστὶ καὶ ἴντυβοι καὶ μετὰ ταῦτα μαλάχη, βλίτον, ἀνδράφαξυς.
33.12
αἱ δὲ ῥίζαι τῶν λαχανωδῶν φυτῶν κακόχυμοι μὲν ὅσαι δριμεῖαι, καθάπερ ἡ τῶν κρομμύων καὶ πράσων καὶ σκορόδων καὶ ῥαφανίδων καὶ δαύκων· μέσαι δʼ εὐχύμων τε καὶ κακοχύμων αἱ τῶν γογγυλίδων εἰσὶ καὶ τῆς καλουμένης κάρους.
33.13
ὤκιμον κακοχυμότατον, γογγυλὶς ἡ ὠμοτέρα, κράμβη, βολβοὶ μὴ καλῶς ἑψηθέντες.
33.14
κρόμμυα δὲ καὶ σκόροδα καὶ πράσα δίσεφθα γενόμενα τὴν κακοχυμίαν ἀποτίθεται.
33.15
κακόχυμα δʼ ἐσχάτως πάντων ἐστὶν ἃ καλοῦσιν ἄγρια λάχανα.
33.16
οἴνων οἱ παχεῖς ἅμα καὶ δυσώδεις καὶ ἀηδεῖς καὶ αὐστηροὶ κακόχυμοι, οἷός ἐστιν ὁ φαῦλος Βιθυνὸς ὁ ἐν μεγάλοις κεραμίοις· ὁ γὰρ ἐν τοῖς μικροῖς οὔτε εὔχυμός ἐστιν οὔτε κακόχυμος. Ὅσα εὔπεπτα.
34.1
Ἄρτοι καλῶς σκευασθέντες, ἰχθύων οἱ πετραῖοι πάντες, κωβιός, νάρκη, τρυγών, ἅπαν τὸ γένος τῶν πτηνῶν· ὀρνίθων ἡ σὰρξ παραβαλλομένη τῷ γένει τῶν πεζῶν εὐπεπτοτέρα τυγχάνει, καὶ μάλιστα πέρδικος, ἀτταγῆνος, περιστερᾶς, ἀλεκτορίδος καὶ φασιανικῶν.
34.3
τὰ πτερὰ τῶν χηνῶν καὶ μᾶλλον τὰ τῶν ἀλεκτορίδων, καὶ καθόλου κάλλιστα μὲν τὰ τῶν εὐτραφῶν τε καὶ νέων πτερά, χείριστα δὲ τὰ τῶν ἰσχνῶν καὶ γεγηρακότων.
34.4
σιτευθέντων δὲ διʼ ὀρροῦ γάλακτος χηνῶν τὸ ἧπαρ καὶ τῶν ὁμοίως τραφέντων ἀλεκτρυόνων οἱ ὄρχεις εὐπεπτότατοι.
34.5
τὰ κρέα τῶν ὑῶν εἰς πέψιν ἐπιτηδειότερα, τοῖς μὲν ἀκμάζουσι 〈καὶ〉 διαπονουμένοις τὰ τῶν ἀκμαζόντων, τοῖς δʼ ἄλλοις τὰ τῶν ἔτι αὐξανομένων. τῶν δὲ τελείων βοῶν οἱ μόσχοι βελτίους εἰς πέψιν, καὶ οἱ ἔριφοι τῶν αἰγῶν.
34.6
〈πάντων τῶν〉 ἔτι αὐξανομένων ἡ σὰρξ εὐπεπτοτέρα τῆς τῶν ἄλλων.
34.7
τὸ βασιλικὸν κάρυον πέττεται μᾶλλον τοῦ λεπτοκαρύου.
34.8,9
βολβοὶ πεφθῆναι ῥᾴους οἱ δίσεφθοι. ὠὰ τρομητὰ καὶ ῥοφητά, θρίδακες, ἴντυβοι, μαλάχη, κολοκύντη ἑφθή, ὅταν μὴ διαφθαρῇ.
34.10,11
οἱ γλυκεῖς οἶνοι τῶν αὐστηρῶν πέττονται μᾶλλον· ἄμεινον δʼ εἰς τὴν πέψιν ἰστέον εἶναι τῶν ἐξ ἴσης ὑγιεινῶν τὸ ἧπαρ.
35.t
Ὅσα δύσπεπτα. Αἴγεια, βόεια, ἐλάφεια· χειρίστη δʼ ἡ τῶν τράγων σάρξ ἐστι πρὸς πέψιν, ἐφεξῆς δʼ ἡ τῶν κριῶν, εἶθʼ ἡ τῶν ταύρων· καὶ τὰ πρεσβυτικὰ δὲ τῶν ζῴων χείριστα, καὶ τῶν ὑῶν οἱ γηράσαντες ἰνώδη καὶ ξηρὰν καὶ διὰ τοῦτο δύσπεπτον ἔχουσι τὴν σάρκα.
35.2
γαστὴρ δύσπεπτος, ἔντερα, μήτρα, καλλῶσον, καρδία, ἧπαρ, ὦτα, οὐραί, νεφροί, ἐγκέφαλοι, νωτιαῖος καὶ οἱ τῶν ζῴων ὄρχεις τῶν τελείων, χῆνες πλὴν τῶν πτερῶν.
35.3
φαττῶν, κιχλῶν, κοττύφων καὶ τῶν μικρῶν στρουθίων σκληροτέρα ἐστὶν ἡ σάρξ, καὶ μᾶλλον τῆς παλαιᾶς τρυγόνος καὶ νήττης· δυσπεπτοτέρα καὶ ἰνωδεστέρα τούτων ἡ τοῦ ταῶνος καὶ ἡ τῶν ὠτίδων.
35.4
αἱ κοιλίαι πᾶσαι τῶν πτηνῶν δύσπεπτοι· ψευδῶς γὰρ ἐπαινοῦσιν ἔνιοι τὴν τοῦ στρουθοκαμήλου καὶ αἰθυίης.
35.5
κοχλίοι δύσπεπτοι, ὀξύγαλα, τυρὸς παλαιός· ὁ δὲ νέος καὶ μάλιστα ὁ ὀξυγαλάκτινος καλλίων. πορφυρῶν καὶ κηρύκων καὶ τῶν ἄλλων ὀστρακοδέρμων τὰ σκληρὰν ἔχοντα τὴν σάρκα δύσπεπτα· ἀστακοί, πάγουροι, καρκῖνοι, κάραβοι, καρίδες καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα, πολύποδες, σηπίαι, τευθίδες καὶ πάντα τὰ καλούμενα μαλακόδερμα, βάτοι, λειόβατοι, ῥῖναι, δράκοντες, κόκκυγες, γαλεώνυμοι, σκορπίοι, τράχουροι, τρίγλαι, ὀρφοί, γλαῦκοι, ζύγαιναι, γόγγροι, ὠὰ ἑφθά, τηγανιστά, τυροὶ ἑφθοί, ἄλφιτα, τίφαι, βρόμος, κύαμοι, δόλιχοι, φάσιλοι, λάθυροι, ἐρέβινθοι, ὄρυζα, θέρμοι, μελίνη, κέγχρος καὶ ὅσα τοιαῦτα, φακός, σήσαμον, κάστανα, μῆλα, ἄπιοι πρὶν πεπανθῆναι, σῦκα τὰ μήπω πέπειρα, σταφυλαὶ ὀξεῖαι καὶ αὐστηραί, φοίνικες πάντες, κεράτια, ὤκιμον, γογγυλὶς ἡ ὠμοτέρα, βολβοὶ οἱ ὠμότεροι, σταφυλῖνος, δαῦκος, κάρω καὶ πᾶσαι αἱ ῥίζαι τῶν λαχάνων καὶ αὐτὰ τὰ λάχανα πλὴν θρίδακος καὶ ἰντύβου. [10]
35.8
οἴνων οἱ παχεῖς καὶ νέοι δύσπεπτοι καὶ ὕδωρ πᾶν. Ὅσα εὐστόμαχα καὶ ῥωστικά.
36.1
Φοίνικες αὐστηροί, μῆλα κυδώνια, ἐλαῖαι ἁλμάδες (ἐπιτηδειότεραι δʼ αἱ μετʼ ὄξους συντιθέμεναι), σταφίδες αἱ αὐστηραί, ἡ ἐν τοῖς στεμφύλοις ἀποτιθεμένη σταφυλή, τὸ βασιλικὸν κάρυον τοῦ λεπτοκαρύου μᾶλλον καὶ πολὺ πλέον σὺν ἰσχάσι, κινάραι.
36.2
γιγγίδιον παραπλήσιόν ἐστι τῷ σκάνδικι· πάνυ δʼ ἐστὶν εὐστόμαχον, καὶ ὠμὸν καὶ ἑφθὸν ἐσθιόμενον, μακροτέρας δʼ ἑψήσεως οὐκ ἀνέχεται.
36.3
νάπυ, ῥάφανος, γογγυλίς, κάρδαμον, πύρεθρον καὶ ὁ βασιλικὸς ἀσπάραγος καὶ ὁ ἕλειος καὶ ὀξυμύρσινος καὶ χαμαιδάφνης καὶ ὀξυακάνθης καὶ βρυωνίας.
36.4
βολβοὶ εἰς ὄρεξιν ἐπεγείρουσι καὶ κάππαρις ταριχευθεῖσα.
36.5
κιτρίου τὸ ἐκτὸς ῥώννυσιν ἐν φαρμάκου μοίρᾳ λαμβανόμενον.
36.6
ὁ αὐστηρὸς οἶνος ῥώννυσι στόμα γαστρὸς καὶ κοιλίαν μάλιστα κατὰ δυσκρασίαν θερμὴν πεπονθυῖαν. Ὅσα κακοστόμαχα.
37.1
Τεῦτλα κακοστόμαχα ὡς καὶ δηγμὸν ἐμποιεῖν, ὅταν πλείονα βρωθῇ. ὤκιμον, γογγυλὶς ἡ ὠμοτέρα, βλίτον καὶ ἀνδράφαξυς, εἰ μὴ μετʼ ὄξους καὶ γάρου καὶ ἐλαίου προσφέροιντο.
37.3
τῆλις ἀνατρέπει καὶ σήσαμον. γάλα τοῖς μὲν ψυχρὰν ἔχουσι τὴν κοιλίαν ὀξύνεται καὶ τοῖς πυρέττουσιν· πλείονος δʼ εἴ τις τοῦ μέλιτος προσενέγκαιτο, πρὸς ἔμετον ὁρμᾷ.
37.6
πέπων μὴ καλῶς πεφθεὶς χολερικοὺς ἀποτελεῖν εἴωθε, καὶ μηλοπέπων ὁμοίως.
37.7
ἐγκέφαλος πᾶς κακοστόμαχος καὶ ναυτιώδης, ὥσπερ καὶ ὁ τῶν ὀστῶν μυελός.
37.8
οἶνος ὁ μέλας καὶ αὐστηρὸς ῥᾳδίως ἀποξύνεται καὶ εἰς ἔμετον ὁρμᾷ, καὶ ὁ παχὺς καὶ νέος. Ὅσα ἄφυσα.
38.1
Πισσοί, φάσιλοι, κύμινον, λιβυστικόν, ἄγνου σπέρμα, καννάβεως ὁ καρπός, κύαμοι φρυγέντες, βολβοὶ οἱ ἐπὶ πλέον ἑψηθέντες ἢ δὶς ἐν ἐλαίῳ μετʼ ὄξους ἐσθιόμενοι, μέλι τὸ κατὰ τὴν ἕψησιν ἀποθέμενον ἅπαντα τὸν ἀφρόν.
38.2
ὀξύμελι φύσας καταρρήγνυσιν· ἄρτοι κρίθινοι. μέσοι δʼ ὑπάρχουσι τῶν ἀφύσων καὶ φυσωδῶν φάσιλοι, ὦχροι, λάθυροι.
39.t
Ὅσα φυσώδη. Ἐρέβινθοι, θέρμοι, μελίνη, κέγχρος καὶ ὅσα τοιαῦτα, κύαμοι (λοβοὶ δʼ ἧττον τῶν κυάμων), μᾶζα ἐξ ἀλφίτων, ὀποὶ πάντες, καὶ μᾶλλον οἱ Κυρηναϊκοί, σιλφίου ὀπὸς καὶ ἡ ῥίζα.
39.2
σύκων ὀλιγοχρόνιος ἡ φῦσα γίνεται διὰ τὸ ὑπέρχεσθαι ῥᾳδίως, τὰ δʼ ἀκριβῶς πέπειρα ἐγγύς ἐστι τοῦ μηδʼ ὅλως βλάπτειν ὁμοίως ταῖς ἰσχάσιν.
39.3
οἱ χλωροὶ φοίνικες 〈φυσώδεισ〉 εἰσί· γογγυλὶς ἡ ὠμοτέρα.
39.4
γάλα ῥᾳδίως ἐν τῇ γαστρὶ πνευματοῦται· βολβοὶ οἱ ὠμότεροι, μέλι τὸ μὴ τελέως ἑψηθέν.
39.5,6
οἱ γλυκεῖς οἶνοι φῦσαν βραδύπορον γεννῶσιν οἵ τε γλυκεῖς ἅμα καὶ αὐστηροί· γλεῦκος ὁμοίως.
40.t
Ὅσα ῥύπτει, τέμνει, ἐκφράττει. Πτισάνη ῥύπτει· τῆλις, μηλοπέπων, σταφίδες αἱ γλυκεῖαι, κύαμοι, ἐρέβινθοι, καὶ μᾶλλον οἱ μέλανες.
40.2
κάππαρις λεπτομερής ἐστιν ἱκανῶς καὶ ἀπορρύπτει καὶ ἐκφράττει μάλιστα διʼ ὀξυμέλιτος ἢ ὀξελαίου πρὸ τῶν ἄλλων ἁπάντων σιτίων ἐσθιομένη.
40.3
τεύτλων ὁ χυλὸς ῥύπτει, καὶ μᾶλλον ὅταν μετὰ νάπυος ἢ ὄξους ἐσθίηται.
40.4
βολβοὶ λεπτυντικὴν ἔχουσι δύναμιν καὶ ἐκφρακτικήν.
40.5
κρόμμυα καὶ σκόροδα καὶ πράσα λεπτύνει καὶ τέμνει τοὺς παχεῖς καὶ γλίσχρους χυμούς, καὶ τὸ ὀρρῶδες τοῦ γάλακτος λεπτύνει πάχος χυμῶν.
40.7
σῦκα ῥύπτει· διὸ καὶ ἀμμώδη πολλὰ τῶν νεφρῶν ἐκκρίνει.
40.8
ἰσχάδες λεπτύνουσι καὶ τέμνουσι καὶ νεφροὺς ἐκκαθαίρουσιν.
40.9
ἀμύγδαλα ῥύπτει καὶ λεπτύνει καθαίρει τε τὰ σπλάγχνα καὶ τὰς ἐκ θώρακος καὶ πνεύμονος ἀναπτύσεις τῶν ὑγρῶν ἐργάζεται. πιστάκια χρήσιμα εἰς εὐρωστίαν ἥπατος καὶ κάθαρσιν τῶν ἐμπεφραγμένων κατὰ τὰς 〈διεξόδους αὐτοῦ χυμῶν.
40.11
ῥαφανὶς λεπτομεροῦς ἐστι〉 δυνάμεως.
40.12
τὸ μέλι λεπτομερέστατόν ἐστι τὸ γεννώμενον ἐκ θερμῶν καὶ ξηρῶν φυτῶν· διὸ καὶ τὸ μελίκρατον ἐπιτήδειόν ἐστι πρὸς τὴν τῶν πτυέλων ἀναγωγήν.
40.13
ὀξύμελι τὰ μὴ παντάπασι γλίσχρα καὶ παχέα ῥᾳδίως ἀνάγει καὶ τὰ σπλάγχνα ἀλύπως διακαθαίρει· πάνυ δʼ ὠφελεῖ καὶ τὰ κατὰ θώρακα καὶ πνεύμονα πάθη.
40.14
τοῖς παχὺν ἠθροικόσι χυμὸν οἱ λεπτοὶ τῶν οἴνων χρήσιμοι· ἐὰν δὲ ψυχροὶ τυγχάνωσιν οἱ χυμοί, οἱ λεπτοὶ καὶ παλαιοὶ μετὰ δριμύτητος. ὁ ὑδατώδης οἶνος ἐπιτήδειός ἐστιν εἰς τὴν τῶν ἐκ πνεύμονος ἀναγωγήν, ῥωννὺς καὶ τοὺς χυμοὺς ὑγραίνων καὶ τέμνων μετρίως, καὶ ὁ γλυκὺς δʼ ἐν τοῖς ὀξέσι νοσήμασιν εἰς ἀνάκτησιν ἐπιτήδειος, ἤδη πεπεμμένης τῆς περιπνευμονίας καὶ πλευρίτιδος. Ὅσα ἐμφράττει. [5]
41.1
Γάλα τὸ ὀλίγον μὲν ἔχον τοῦ ὀρροῦ, πολὺ δὲ τοῦ τυρώδους οὐκ ἀσφαλές ἐστι τοῖς ἐν αὐτῷ πλεονάζουσι· βλάπτει μὲν γὰρ καὶ νεφρούς, ὅσοι γε ἐπιτηδείως ἔχουσιν εἰς λίθων γένεσιν, ἐμφράξεις δὲ καὶ καθʼ ἧπαρ 〈ἐργάζεται〉 τοῖς ἑτοίμως παθεῖν δυναμένοις.
41.2
ἰσχάδες ἥπατι καὶ σπληνὶ φλεγμαίνουσι βλαβεραὶ καθάπερ τὰ σῦκα, καὶ πάντα δὲ τὰ γλυκέα βλάπτει σπλῆνα καὶ ἧπαρ.
41.3
τὸ μελίκρατον ἀνεπιτήδειον οἷς εἰς ὄγκον ἤρθη τὰ σπλάγχνα σκιρρούμενα καὶ οἰδισκόμενα καὶ φλεγμαίνοντα.
41.4,5
οἱ λιπαροὶ φοίνικες ἐμφρακτικοί. πάντα δʼ ὅσα διʼ ἰτρίων καὶ σεμιδάλεως σκευάζεται, ἐμφρακτικὰ καὶ σπληνὶ αὐξητικὰ καὶ λίθων ἐν νεφροῖς ποιητικά· ὁμοίως καὶ ἄλευρον πυροῦ μετὰ γάλακτος.
41.6
καὶ χόνδρος δʼ ἀνεπιτήδειος τοῖς τε τὸ ἧπαρ εὐέμφρακτον ἔχουσι καὶ τοῖς τοὺς νεφροὺς πρὸς λίθων γένεσιν ἐπιτηδείους.
41.7
οἶνος ὁ γλυκὺς ἐμφράττει καὶ τὰ σπλάγχνα αὐξάνει. Ὅσα βραδύπορα.
42.1
Πάντα ὅσα διʼ ἰτρίων καὶ σεμιδάλεως σκευάζεται, βραδύπορα· κύαμοι φρυγέντες, οἱ καθαροὶ τῶν ἄρτων, φακὴ τοῦ λέπους ἀφῃρημένη, ἐγκέφαλος, νωτιαῖος, ἧπαρ, καρδία, πυρίεφθος, ὠὰ ὀπτά, ἑφθά, ταγηνιστά, θέρμοι, φασίολοι, πισσοί, σήσαμον, μῆλα καὶ ἄπιοι μηδέπω πέπειρα, κεράτια, οἶνος γλυκύς, καὶ μᾶλλον ὁ αὐστηρὸς καὶ μέλας ἄνευ γλυκύτητος καὶ ὁ παχὺς νέος ἅπας· καὶ ὕδωρ πᾶν βραδύπορον. [5]
43.t
Ὅσα εὔφθαρτά ἐστιν. Περσικά, ἀρμενιακά, πραικόκκια· καὶ πᾶσι δὲ τοῖς ὡραίοις ἐδέσμασιν, ὅσα ταῖς κράσεσίν ἐστιν ὑγρά, συμβέβηκε φθείρεσθαι κατὰ γαστέρα, ὅταν μὴ φθάσῃ ταχέως ὑπελθεῖν.
43.3
πάντα ὅσα κακόχυμά ἐστιν, ὑγρὰ δὲ καὶ ὀλισθηρὰ καὶ ὑπεῖναι ῥᾳδίως δυνάμενα ἐσθίεσθαι πρότερον χρὴ τῶν ἄλλων· οὕτω γὰρ αὐτά τε ταχέως ὑπέρχεται καὶ τοῖς ἄλλοις ποδηγεῖ· τὰ δʼ ὕστατα ληφθέντα συνδιαφθείρει καὶ τὰ ἄλλα. Ὅσα δύσφθαρτα.
44.1
Τὰ μικρὰ χημία, πορφύραι καὶ κήρυκες ὅσα τε ἄλλα τῶν ὀστρακοδέρμων σκληρὰν ἔχει τὴν σάρκα· διδόαμεν τοῖς φθείρουσι τὴν τροφὴν ὑπὸ κακοχυμίας, ἑψῶντες δὶς καὶ τρὶς ἐν ὕδατι καλλίστῳ μετατιθέντες εἰς τὸ καθαρόν, ὅταν ἤδη τὸ πρότερον ἁλμυρὸν φαίνηται. καὶ ἀστακοὶ δὲ καὶ πάγουροι καρκῖνοί τε καὶ κάραβοι καὶ καρίδες ὅσα τε ἄλλα τοιαῦτα δύσφθαρτον ἔχει τὴν σάρκα παραπλησίως τοῖς σκληροσάρκοις τῶν ὀστρακοδέρμων.
45.t
Ὅσα ὑπάγει γαστέρα. Φακὴ καὶ κράμβη καὶ τῶν θαλαττίων σχεδὸν ἁπάντων τὰ ὀστρακόδερμα καὶ κοχλίοι σύνθετον ἔχουσι τὴν φύσιν ἐξ ἐναντίων δυνάμεων· αὐτὸ μὲν γὰρ τὸ στερεὸν ἑκάστου σῶμα βραδύπορόν ἐστι καὶ σταλτικὸν τῆς γαστρός, ἡ δʼ ὑγρότης ἐρεθίζει πρὸς ἔκκρισιν.
45.2
εἴ τις οὖν καθεψήσας φακὴν ἢ κράμβην ἢ τἄλλα τὰ εἰρημένα, εἶθʼ ἡδύνας τὸ ἀφέψημα διʼ ἐλαίου καὶ γάρου καὶ πεπέρεως, ἔπειτα δοίη πιεῖν ὅτῳ βούλεται, θεάσεται διαχωροῦσαν ἐπὶ τῷ πόματι τὴν κοιλίαν.
45.3
καὶ τῶν θαλαττίων δʼ ἐχίνων καὶ τῶν κογχαρίων πάντων οἱ ζωμοὶ καὶ τῶν παλαιῶν ἀλεκτρυόνων ὑπάγουσιν.
45.4
τὴν δὲ κράμβην ὑπάγειν βουλόμενοι, πλησίον τῆς κακκάβης κειμένης μετὰ τοῦ ὕδατος ἐν ᾧπερ ἂν ἡψημένη τύχῃ, ἀνασπῶντες εὐθέως ἐμβάλλομεν τῷ γαρελαίῳ· χρὴ δὲ μὴ πάνυ καθεψεῖν αὐτήν.
45.5,6
ἄρτοι πιτυρίαι ὑπάγουσιν. τήλεως χυλὸς ἑψηθεὶς μετὰ μέλιτος καὶ λαμβανόμενος ἐπιτήδειός ἐστιν ὑπάγειν ἅπαντας τοὺς ἐν τοῖς ἐντέροις μοχθηροὺς χυμούς· ὀλίγον δʼ εἶναι χρὴ τὸ μιγνύμενον αὐτῷ [τὸ] μέλι, μή πως γένηται δακνῶδες.
45.7
ἐλαῖαι ἁλμάδες ὑπάγουσι μετὰ γάρου πρὸ τῶν σιτίων ἐσθιόμεναι.
45.8
γάλα τὸ μὲν παχύτερον ἧττον, τὸ δʼ ὑγρότερον ὑπάγει μᾶλλον· ὁ δʼ ὀρρὸς τοῦ γάλακτος σφοδρῶς λαπάττει· ἐμβάλλειν δʼ αὐτῷ μέλιτος ἀρίστου τοσοῦτον ὅσον ἡδῦναι χωρὶς 〈ἀνατροπῆς στομάχου, κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ τῶν ἁλῶν ὅσον〉 μὴ λυπῆσαι τὴν γεῦσιν.
45.10
τὰ τῶν πάνυ 〈νέων〉 ζῴων κρέα ῥᾷον ὑπέρχεται κατὰ γαστέρα ὁμοίως.
45.11
τῶν σελαχίων νάρκη τε καὶ τρυγὼν ὑπέρχονται μετρίως καὶ μαλάχη μετρίως καὶ τεῦτλον ὅ τε νεοπαγὴς τυρὸς μετὰ μέλιτος, ἀνδράφαξυς, κολοκύντη, πέπονες, μηλοπέπονες, σῦκα, ἰσχάδες, σταφυλὴ ἡ γλυκεῖα, καὶ μάλιστα ὅταν ὦσιν ὑγραί, συκάμινα πρῶτα ληφθέντα.
45.12
τὸ ὑγρὸν ἔτι κάρυον πρὸς διαχώρησιν ἐπιτήδειον, καὶ τὰ ξηρὰ δʼ ὁμοίως προαποβεβρεγμένα πλέον ἔχοντα μέλιτος ἱκανῶς λαπάττει γαστέρα, κἂν μόνα τις αὐτὰ φάγῃ, καὶ πολὺ μᾶλλον 〈ἐὰν〉 ἐπιρροφήσῃ τοῦ μελικράτου.
45.13
πρόδηλον δʼ ὅτι συντελέσει τῇ τῆς γαστρὸς ὑπαγωγῇ μετὰ τὴν προσφορὰν τῶν τοιούτων ἐπιπιεῖν οἴνου γλυκέος ὡς καὶ διαλιπεῖν τινα χρόνον καὶ οὐκ εὐθέως ἀριστᾶν.
45.14
μόρα, κεράσια, πραικόκκια, περσικὰ καὶ πάντα τὰ ὑγρὰ καὶ ὑδατώδη, καὶ ὅλως ὅσα μηδεμίαν ἰσχυρὰν ἔχειν φαίνεται ποιότητα τοῖς γευομένοις ἢ ὀσμωμένοις αὐτῶν μέσης πώς ἐστι δυνάμεως τῶν τε ὑπαγόντων καὶ ἐπεχόντων.
45.15
τὸ μέλι μόνον, εἴ [μή] τις μὴ ἀφεψήσας ἐκλείχοι, καλῶς ὑπάγει, καὶ μελίκρατον τὸ ἐπʼ ὀλίγον ἢ μηδʼ ὅλως ἑψηθὲν ὑπέρχεται.
45.16
οἶνος γλυκὺς συμβάλλεται ἐπὶ τῇ κατὰ γαστέρα διεξόδῳ· γλεῦκος ὑπάγει.
46.t
Ὅσα ἐπέχει γαστέρα. Φοίνικες οἱ αὐστηροί, σταφίδες αἱ αὐστηραί, συκάμινα, βάτινα, προῦμνα, μῆλα τὰ στύφοντα καὶ ἄπιοι ὁμοίως καὶ ῥοιαί.
46.2
ἀστακοί, πάγουροι, καρκῖνοι, κάραβοι, καρίδες, ὅσα τε ἄλλα τοιαῦτα τῶν μαλακοστράκων ἔλαττον μὲν τῶν ὀστρακοδέρμων, ἔχει δʼ οὖν καὶ αὐτὰ τὸν ἁλυκὸν χυμόν, ὃν ἐὰν ἀπόθηται τῷ ὕδατι, ὥσπερ τῶν ὀστρέων καὶ τῶν ἄλλων ὀστρακοδέρμων, ἡ σὰρξ ἐπισχετικὴ γίνεται γαστρός.
46.3
καὶ φακὴ δὲ καὶ κράμβαι δίσεφθοι γενόμεναι καὶ τὸν χυμὸν ἀποθέμεναι γαστρὸς ἐφεκτικαὶ γίνονται· καὶ ξηρᾶναι βουληθέντες ὑγρὰν γαστέρα, ὅταν ἤδη μετρίως ἡψῆσθαι δοκῇ 〈ἡ〉 κράμβη, τὸ πρότερον ὕδωρ ἀποχέαντες ἐμβάλλομεν εὐθέως ἐν ἑτέρῳ θερμῷ, κἄπειτα πάλιν ἐν ἐκείνῳ καθεψήσαντες ὡς τακερὰν γενέσθαι· χρὴ δὲ μήτε ἀέρος μήτε ὕδατος ψυχροῦ ψαύειν τὸ δὶς ἑψόμενον· οὐκέτι γὰρ ἀκριβῶς γίνεται τακερόν, οὐδʼ ἂν ἐπὶ πλεῖστον ἕψῃς. [5]
46.5
ἀφαιρεθεῖσα δʼ ἡ φακὴ τοῦ λέμματος τὸ ἰσχυρῶς στυπτικὸν ἀπόλλυσι καὶ οὐχ ὁμοίως ξηραίνει τὰ κατὰ τὴν γαστέρα· εἰ μέντοι πτίσας αὐτὴν καὶ δὶς ἑψήσας ἀποχέοις τὸ πρότερον ὕδωρ, εἶτʼ ὀλίγον ὄξους ἢ γάρου μίξας ἐμβάλλοις τι τῶν ἐφεκτικῶν γαστρὸς ἄχρι τοῦ μὴ λυπῆσαι τὴν γεῦσιν, ἥδιστόν τε καὶ ὠφελιμώτατον ἐργάσῃ φάρμακόν τε ἅμα καὶ σιτίον. [5]
46.6
ἄλφιτα διʼ οἴνου αὐστηροῦ ποθέντα ξηραίνει· ὄρυζα ἐπέχει, ἔλυμον ἤτοι μελίνη, κέγχρος, ταγηνιστά, λάγεια κρέα· οἶνος αὐστηρὸς καὶ μέλας ἄνευ γλυκύτητος καὶ ὁ λευκὸς καὶ αὐστηρὸς καὶ 〈ὁ〉 κιρρὸς καὶ αὐστηρός.
47.t
Ὅσα θερμαίνει ἐν τροφαῖς. Πυροὶ ἑφθοὶ καὶ οἱ ἀπʼ αὐτῶν ἄρτοι, τίφη, βρόμος, τῆλις, οἱ γλυκεῖς φοίνικες, μῆλα τὰ γλυκέα, σήσαμον, αἱ γλυκεῖαι τῶν σταφυλῶν (διὸ καὶ διψώδεις), αἱ γλυκεῖαι σταφίδες, μαλάχαι μετρίως, σέλινον, σμύρνιον, εὔζωμα, ῥάφανος, γογγυλίς, ῥαφανίς, νάπυ, κάρδαμον, πύρεθρον, σταφυλῖνος, κάρω, σκόροδον, κρόμμυον, πράσον, τυρὸς ὁ παλαιός, οἶνος ὁ γλυκὺς μετρίως θερμὸς (διὸ καὶ διψώδης), ὁ κιρρὸς θερμότερος τοῦ μέλανος· ὁ δὲ ξανθὸς θερμότατός ἐστιν ἄκρως, εἶθʼ ὁ κιρρός, εἶθʼ ὁ ἐρυθρός, εἶθʼ ὁ γλυκύς, εἶθʼ ὁ λευκὸς ἁπάντων ἧττον θερμαίνει· ὁ παλαιότατος ἱκανῶς θερμαίνει. [5]
48.t
Ὅσα ψύχει. Κριθὴ κατὰ πάντας τρόπους τῆς χρήσεως, κέγχρος, ἔλυμον, ὕδνα, κολοκύνθη ἑφθή, πέπονες, μηλοπέπονες, σίκυες, κοκκύμηλα, συκόμορα, αἱ αὐστηραὶ καὶ ὀξώδεις σταφυλαί, αἱ αὐστηραὶ τῶν σταφίδων, μῆλα τὰ στύφοντα καὶ τὰ ὀξέα καὶ τὰ ἄποια· καὶ ἄπιοι δὲ καὶ ῥοιαὶ ὁμοίως αἱ τοιαῦται ψύχουσιν.
48.3
οἱ στύφοντες φοίνικες ψυχρὸν ἔχουσι χυμόν, θρίδαξ, ἴντυβοι μετριώτερον, ἀνδράχνη, μήκωνος σπέρμα.
48.4
ὕδωρ, ὑδατώδης οἶνος οὐ σαφῶς θερμαίνει· διὸ καὶ τοῖς πυρέττουσιν ἀκινδυνότερον δίδοται.
48.5
οἶνος ὁ λευκὸς καὶ αὐστηρὸς ἥκιστα ὡς ἐν οἴνοις θερμαίνει, ὁ δὲ λευκὸς ἅμα καὶ αὐστηρὸς καὶ παχὺς καὶ νέος αἰσθητῶς ψύχει· ψύχει δὲ καὶ τὸ ὄξος· λεπτομερὲς δʼ ὑπάρχει· διὸ καὶ νεῦρα πλέον τῶν ἄλλων τῶν ψυχόντων βλάπτει.
48.7
μέσα δέ πως τῶν θερμαινόντων τε καὶ ψυχόντων εἰσὶν ἄρτοι πλυτοί, ἄμυλον, αἱ οἰνώδεις τῶν σταφυλῶν. Ὅσα ξηραίνει.
49.1
Φακή, κράμβη, ἄλφιτα, ἄγνου σπέρμα, ὄροβοι δὶς ἑψηθέντες καὶ ἀπογλυκανθέντες πολλάκις ὕδατι· βελτίους δʼ εἰσὶν οἱ λευκοί.
49.2
καὶ ὅσα ὀπτῶντες ἢ τηγανίζοντες ἐσθίουσι, ξηροτέραν τροφὴν δίδωσι, καὶ ὅσα δαψιλῶς ἔχει γάρου καὶ οἴνου, ξηρότερα τῶν οὐκ ἐχόντων ἐστίν.
49.3
μεγίστη δʼ ἐν τῇ σκευασίᾳ διαφορὰ γίνεται κατὰ τὴν τῶν ἐμβαλλομένων αὐτοῖς δύναμιν σπερμάτων τε καὶ λαχανωδῶν φυτῶν, ἁπάντων μὲν ξηραινόντων, ἀλλʼ ἤτοι μᾶλλον ἢ ἧττον. Ὅσα ὑγραίνει.
50.1
Πτισάνη, κολοκύντη ἑφθή, πέπονες, μηλοπέπονες, σίκυοι, κάρυα χλωρά, σούσινα, κοκκύμηλα, συκάμινα, θριδακίνη, ἴντυβοι· μαλάχη δὲ καὶ βλίτα καὶ ἀνδράφαξυς ὑδατωδέστατα λαχάνων ἐστίν.
50.3
κύαμοι χλωροὶ ὑγραίνουσιν, ἐρέβινθοι.
50.4
ὕδωρ ὑγραίνει καὶ ψύχει· θερμανθὲν δʼ ὑγραίνει καὶ θερμαίνει. Ὅσα κεφαλὴν βλάπτει.
51.1,2
Συκάμινα, βάτινα κεφαλαλγῆ, φοίνικες πάντες, εὔζωμα, τῆλις. ὁ κιρρὸς καὶ αὐστηρὸς οἶνος κεφαλαλγὴς καὶ γνώμης ἅπτεται μᾶλλον τοῦ μέλανος καὶ αὐστηροῦ, καὶ οἱ εὐώδεις κεφαλαλγεῖς· ὁ ὑδατώδης γοῦν οὔτε κεφαλῆς οὔτε νεύρων ἅπτεται, ὁ δʼ ὀλιγοφόρος καὶ παύει τὰς κεφαλαλγίας γινομένας διὰ χυμοὺς τοὺς ἐν τῇ γαστρὶ ἀναδοθέντας. [5]
51.3,4
οἱ παλαιοὶ οὐκ ἐπιτήδειοι κεφαλῇ, εἰ μή τις ἰσχυρὰν ἔχοι πάνυ. τὸ ἀπόβρεγμα τῶν στεμφύλων, ὃ καλοῦσι τρύγα, κεφαλαλγές, καὶ ἡ ἐν τοῖς στεμφύλοις συντιθεμένη σταφυλή.
52.t
Ὅσα ὀδόντας βλάπτει. Γάλα βλάπτει τοὺς ὀδόντας, εἰ συνεχῶς αὐτῷ χρῷτό τις, καὶ τὰ οὖλα.
52.1
ταῦτα μὲν πλαδαρά, τοὺς ὀδόντας δʼ εὐσήπτους τε καὶ ῥᾳδίως βιβρωσκομένους ἐργάζεται. χρὴ τοίνυν ἐπὶ τῇ τροφῇ τοῦ γάλακτος οἴνῳ κεκραμένῳ διακλύζεσθαι· καὶ βέλτιον δέ, εἰ καὶ μέλι ἐπεμβάλοις αὐτῷ. Ὅσα μὲν εἰδέναι τέ σε καὶ ποιεῖν δυνατὸν ἦν φυλακῆς ἕνεκα τῆς ὑγιείας εἴρηται· καιρὸς δὲ τάς τε δυνάμεις ἐπελθεῖν τὰς καθόλου τῶν ἁπλῶν καὶ εὐπορίστων φαρμάκων, καὶ τίσι τῶν παθῶν οἷόν τε βοηθεῖν ἕκαστον τούτων. [5]
Click or tap any word for its parse and dictionary entry.
Text: Perseus Digital Library, licensed CC BY-SA. Dictionary: Liddell, Scott & Jones (Perseus, CC BY-SA). Morphology: odyCy — machine parsing, corrected against the AGDT & PROIEL treebanks and Morpheus.