Library › Latin: Lyric & Elegy › Ex Ponto
From exile on the Black Sea, Ovid sent the Ex Ponto (‘Letters from Pontus’), four books of Latin verse epistles in elegiac couplets written in the final years of his life, in the early first century AD. Addressed by name to friends and patrons in Rome, they plead for intercession with the emperor and describe the cold, danger, and isolation of Tomis.
With the Tristia, these elegies founded the literature of exile in the West, and their portraits of friendship tested by distance still move readers. They are also a rare eyewitness source for life on the Roman frontier of the lower Danube, seen through the eyes of Rome’s most urbane poet.
About this edition. The Latin text is that of the Perseus Digital Library. Every word has been analyzed with LatinCy, a neural language model for Latin — click or tap any word for its dictionary form, part of speech, and complete morphology, together with the full entry from Lewis & Short’s A Latin Dictionary.
Latin · Lyric & Elegy
Ex Ponto
Ovid · Book 1 · every word parsed
1
Naso Tomitanae iam non nouus incola terrae
hoc tibi de Getico litore mittit opus.
si uacat, hospitio peregrinos. Brute, libellos
excipe, dumque aliquo, quolibet abde loco.
5
publica non audent intra monimenta uenire,
ne suus hoc illis clauserit auctor iter.
a! quotiens dixi ‘certe nil turpe docetis:
ite, patet castis uersibus ille locus!
non tamen accedunt, sed, ut aspicis ipse, latere
10
sub Lare priuato tutius esse putant,
quaeris ubi hos possis nullo componere laeso?
qua steterant Artes, pars uacat illa tibi.
Quid ueniant, nouitate roges fortasse sub ipsa.
accipe, quodcumque est, dummodo non sit amor.
15
inuenies, quamuis non est miserabilis index,
non minus hoc illo triste, quod ante dedi.
rebus idem, titulo differt; et epistula cui sit
non occultato nomine missa docet.
nec uos hoc uultis, sed nec prohibere potestis,
20
Musaque ad inuitos officiosa uenit.
quicquid id est, adiunge meis. nihil impedit ortos
exule seruatis legibus urbe frui.
quod metuas non est. Antoni scripta leguntur,
doctus et in promptu scrinia Brutus habet.
25
nec me nominibus furiosus confero tantis:
saeua deos contra non tamen arma tuli.
denique Caesareo, quod non desiderat ipse,
non caret e nostris ullus honore liber,
si dubitas de me, laudes admitte deorum,
30
et carmen dempto nomine sume meum.
adiuuat in bello pacatae ramus oliuae:
proderit auctorem pacis habere nihil?
eum foret Aeneae ceruix subiecta parenti,
dicitur ipsa uiro flamma dedisse uiam:
35
fert liber Aeneaden, et non iter omne patebit?
at patriae pater hic, ipsius ille fuit.
ecquis ita est audax, ut limine cogat abire
iactantem Pharia tinnula sistra manu?
ante deum Matrem cornu tibicen adunco
40
cum canit, exiguae quis stipis aera negat?
scimus ab imperio fieri nil tale Dianae:
unde tamen uiuat, uaticinator habet,
ipsa mouent animos superorum numina nostros,
turpe nec est tali credulitate capi.
45
en ego pro sistro Phrygiique foramine buxi
gentis Iuleae nomina sancta fero.
uaticinor moneoque. locum date sacra ferenti!
non mihi, sed magno noscitur ille deo.
nec quia uel merui uel sensi principis iram,
50
a nobis ipsum nolle putate coli.
uidi ego linigerae numen uiolasse fatentem
Isidis Isiacos ante sedere focos,
alter, ob huic similem priuatus lumine culpam,
clamabat media se meruisse uia.
55
talia caelestes fieri praeconia gaudent,
ut sua quid ualeant numina teste probent.
saepe leuant poenas ereptaque lumina reddunt,
eum bene peccati paenituisse uident.
paenitet, o! si quid miserorum creditur ulli,
60
paenitet, et facto torqueor ipse meo.
cumque sit exilium, magis est mihi culpa dolori;
estque pati poenam, quam meruisse, minus,
ut mihi di faueant, quibus est manifestior ipse,
poena potest demi, culpa perennis erit.
65
mors faciet certe, ne sim, cum uenerit, exul:
ut non peccarim mors quoque non faciet,
non igitur mirum, si mens mea tabida facta
de niue manantis more liquescit aquae,
estur ut occulta uitiata teredine nauis,
70
aequorei scopulos ut cauat unda salis,
roditur ut scabra positum robigine ferrum
conditus ut tineae carpitur ore liber,
sic mea perpetuos curarum pectora morsus,
fine quibus nullo conficiantur, habent.
75
nec prius hi mentem stimuli quam uita relinquet,
quique dolet, citius quam dolor ipse, cadet.
hoc mihi si superi, quorum sumus omnia, credent,
forsitan exigua dignus habebor ope,
inque locum Scythico uacuum mutabor ab arcu.
80
plus isto, duri, si precer, oris ero.’
1
Maxime, qui tanti mensuram nominis imples,
et geminas animi nobilitate genus,
qui nasci ut posses, quamuis cecidere trecenti,
non omnes Fabios abstulit una dies,
5
forsitan haec a quo mittatur epistula quaeras,
quisque loquar te cum, certior esse uelis,
ei mihi, quid faciam? uereor ne nomine lecto
durus et auersa cetera mente legas.
uideris. audebo tibi me scripsisse fateri
qui, cum me poena dignum grauiore fuisse
confitear, possum uix grauiora pati.
hostibus in mediis interque pericula uersor,
tamquam cum patria pax sit adempta mihi:
15
qui, mortis saeuo geminent ut uulnere causas,
omnia uipereo spicula felle linunt.
his eques instructus perterrita moenia lustrat
more lupi clausas circumeuntis oues:
et semel intentus neruo leuis arcus equino
20
uincula semper habens inresoluta manet.
tecta rigent fixis ueluti uelata sagittis,
portaque uix firma summouet arma sera.
adde loci faciem nec fronde nec arbore tecti,
et quod iners hiemi continuatur hiems.
25
hic me pugnantem cum frigore cumque sagittis
eumque meo fato quarta fatigat hiems,
fine carent lacrimae, nisi cum stupor obstitit illis:
et similis morti pectora torpor habet,
felicem Nioben, quamuis tot funera uidit,
30
quae posuit sensum saxea facta malis!
uos quoque felices, quarum clamantia fratrem
cortice uelauit populus ora nouo!
ille ego sum, lignum qui non admittar in ullum:
ille ego sum, frustra qui lapis esse uelim.
35
ipsa Medusa oculis ueniat licet obuia nostris,
amittet uires ipsa Medusa suas.
uiuimus ut numquam sensu careamus amaro,
et grauior longa fit mea poena mora.
sic inconsumptum Tityi semperque renascens
40
non perit, ut possit saepe perire, iecur.
at, puto, cum requies medicinaque publica curae
somnus adest, solitis nox uenit orba malis,
somnia me terrent ueros imitantia casus,
et uigilant sensus in mea damna mei.
45
aut ego Sarmaticas uideor uitare sagittas,
aut dare captiuas ad fera uincla manus,
aut ubi decipior melioris imagine somni,
aspicio patriae tecta relicta meae.
et modo uobis cum, quos sum ueneratus, amici,
50
et modo cum cara coniuge multa loquor.
sic ubi percepta est breuis et non uera uoluptas,
peior ab admonitu fit status iste boni.
siue dies igitur caput hoc miserabile cernit,
siue pruinosi Noctis aguntur equi,
55
sic mea perpetuis liquefiunt pectora curis,
ignibus admotis ut noua cera solet,
saepe precor mortem, mortem quoque deprecor idem,
ne mea Sarmaticum contegat ossa solum,
cum subit Augusti quae sit clementia, credo
60
mollia naufragiis litora posse dari.
cum uideo quam sint mea fata tenacia, frangor,
spesque leuis magno uicta timore cadit,
nec tamen ulterius quicquam speroue precorue,
quam male mutato posse carere loco.
65
aut hoc, aut nihil est, pro me temptare modeste
gratia quod saluo uestra pudore queat.
suscipe, Romanae facundia, Maxime, linguae,
difficilis causae inite patrocinium.
est mala, confiteor, sed te bona fiet agente,
70
lenia pro misera fac modo uerba fuga.
nescit enim Caesar, quamuis deus omnia norit,
ultimus hic qua sit condicione locus,
magna tenent illud numen molimina rerum:
haec est caelesti pectore cura minor.
75
nec uacat, in qua sint positi regione Tomitae,
quaerere, finitimo uix loca nota Getae,
aut quid Sauromatae faciant, quid Iazyges acres
cultaque Oresteae Taurica terra deae,
quaeque aliae gentes, ubi frigore constitit Hister,
80
dura meant celeri terga per amnis equo.
maxima pars hominum nec te, pulcherrima, curat,
Roma, nec Ausonii militis arma timet,
dant illis animos arcus plenaeque pharetrae
quamque libet longis cursibus aptus equus,
85
quodque sitim didicere diu tolerare famemque,
quodque sequens nullas hostis habebit aquas.
ira uiri initis non me misisset in istam,
si satis haec illi nota fuisset humus.
nec me nec quemquam Romanum gaudet ab hoste,
90
meque minus, uitam cui dabat ipse, capi.
noluit, ut poterat, minimo me perdere nutu.
nil opus est ullis in mea fata Getis,
sed neque, cur morerer, quicquam mihi comperit actum,
et minus infestus, quam fuit, esse potest.
95
tunc quoque nil fecit nisi quod facere ipse coegi:
paene etiam merito parcior ira meo est.
di faciant igitur, quorum iustissimus ipse est,
alma nihil maius Caesare terra ferat,
utque fuit sub eo, sic sit sub Caesare terra,
100
perque manus huius tradita gentis eat.
at tu tam placido, quam nos quoque sensimus illum
iudice pro lacrimis ora resolue meis.
non petito ut bene sit, sed uti male tutius, utque
exilium saeuo distet ab hoste meum,
105
quamque dedere mihi praesentia numina uitam,
non adimat stricto squalidus ense Getes:
denique, si moriar, subeam pacatius aruum,
ossa nec a Scythica nostra premantur humo,
nec male compositos, ut scilicet exule dignum,
110
Bistonii cineres ungula pulset equi,
et ne, si superest aliquis post funera sensus,
terreat et Manes Sarmatis umbra meos.
Caesaris haec animum poterant audita mouere,
Maxime, mouissent si tamen ante tuum.
115
uox, precor, Augustas pro me tua molliat aures,
auxilio trepidis quae solet esse reis,
adsuetaque tibi doctae dulcedine linguae
aequandi superis pectora flecte uiri.
non tibi Theromedon crudusque rogabitur Atreus,
120
quique suis homines pabula fecit equis,
sed piger ad poenas princeps, ad praemia uelox,
quique dolet, quotiens cogitur esse ferox,
qui uicit semper, uictis ut parcere posset,
clausit et aeterna ciuica bella sera,
125
multa metu poenae, poena qui pauca coercet,
et iacit inuita fulmina rara manu.
ergo tam placidas orator missus ad aures,
ut propior patriae sit fuga nostra roga.
ille ego sum, qui te colui, quem festa solebat
130
inter conuiuas mensa uidere tuos:
ille ego, qui duxi uestros Hymenaeon ad ignes,
et cecini fausto carmina digna toro,
cuius te solitum memini laudare libellos,
exceptis domino qui nocuere suo,
135
cui tua nonnumquam miranti scripta legebas:
ille ego de uestra cui data nupta domo est.
hanc probat et primo dilectam semper ab aeuo
est inter comites Marcia censa suas,
inque suis habuit matertera Caesaris ante:
140
quarum iudicio siqua probata, proba est.
ipsa sua melior fama, laudantibus istis,
Claudia diuina non eguisset ope.
nos quoque praeteritos sine labe peregimus annos:
proxima pars uitae transilienda meae.
145
sed de me ut sileam, coniunx mea sarcina uestra est:
non potes hanc salua dissimulare fide,
confugit haec ad uos, uestras amplectitur aras
— iure uenit cultos ad sibi quisque deos —
flensque rogat, precibus lenito Caesare uestris,
150
busta sui fiant ut propiora uiri.
1
Hanc tibi Naso tuus mittit, Rufine, salutem,
qui miser est, ulli si suus esse potest.
reddita confusae nuper solacia menti
auxilium nostris spemque tulere malis,
5
utque Machaoniis Poeantius artibus heros
lenito medicam uulnere sensit opem,
sic ego mente iacens et acerbo saucius ictu
admonitu coepi fortior esse tuo,
et iam deficiens sic ad tua uerba reuixi,
10
ut solet infuso uena redire mero.
non tamen exhibuit tantas facundia uires,
ut mea sint dictis pectora sana tuis.
ut multum demas nostrae de gurgite curae,
non minus exhausto quod superabit erit.
15
tempore ducetur longo fortasse cicatrix:
horrent admotas uulnera cruda manus.
non est in medico semper releuetur ut aeger:
interdum docta plus ualet arte malum,
cernis ut e molli sanguis pulmone remissus
20
ad Stygias certo limite ducat aquas,
afferat ipse licet sacras Epidaurius herbas,
sanabit nulla uulnera cordis ope.
tollere nodosam nescit medicina podagram,
nec formidatis auxiliatur aquis.
25
cura quoque interdum nulla medicabilis arte est —
aut, ut sit, longa est extenuanda mora.
cum bene firmarunt animum praecepta iacentem,
sumptaque sunt nobis pectoris arma tui,
rursus amor patriae ratione ualentior omni,
30
quod tua fecerunt scripta, retexit opus.
siue pium uis hoc siue hoc muliebre uocari,
confiteor misero molle cor esse mihi.
non dubia est Ithaci prudentia, sed tamen optat
fumum de patriis posse uidere focis.
35
nescio qua natale solum dulcedine cunctos
ducit et inmemores non sinit esse sui.
quid melius Roma? Scythico quid frigore peius?
huc tamen ex illa barbarus urbe fugit,
cum bene sit clausae cauea Pandione natae,
40
nititur in siluas illa redire suas.
adsuetos tauri saltus, adsueta leones —
nec feritas illos impedit antra petunt.
tu tamen exilii morsus e pectore nostro
fomentis speras cedere posse tuis.
45
effice uos ipsi ne tam mihi sitis amandi,
talibus ut leuius sit caruisse malum,
at, puto, qua genitus fueram, tellure carenti
in tamen humano contigit esse loco.
orbis in extremi iaceo desertus harenis,
50
fert ubi perpetuas obruta terra niues.
non ager hic pomum, non dulces educat uuas,
non salices ripa, robora monte uirent.
neue fretum laudes terra magis, aequora semper
uentorum rabie solibus orba tument.
55
quocumque aspicies, campi cultore carentes
uastaque, quae nemo uindicat, arua iacent.
hostis adest dextra laeuaque a parte timendus,
uicinoque metu terret utrumque latus,
altera Bistonias pars est sensura sarisas,
60
altera Sarmatica spicula missa manu.
i nunc et ueterum nobis exempla uirorum
qui forti casum mente tulere refer,
et graue magnanimi robur mirare Rutili
non usi reditus condicione dati.
65
Smyrna uirum tenuit, non Pontus et hostica tellus,
paene minus nullo Smyrna petenda loco.
non doluit patria cynicus procul esse Sinopeus,
legit enim sedes, Attica terra, tuas.
arma Neoclides qui Persica contudit armis,
70
Argolica primam sensit in urbe fugam,
pulsus Aristides patria Lacedaemona fugit,
inter quas dubium, quae prior esset, erat.
caede puer facta Patroclus Opunta reliquit,
Thessalicamque adiit hospes Achillis humum.
75
exul ab Haemonia Pirenida cessit ad undam,
quo duce trabs Colcha sacra cucurrit aqua.
liquit Agenorides Sidonia moenia Cadmus,
poneret ut muros in meliore loco.
uenit ad Adrastum Tydeus Calydone fugatus,
80
et Teucrum Ueneri grata recepit humus.
quid referam ueteres Romanae gentis, apud quos
exulibus tellus ultima Tibur erat?
persequar ut cunctos, nulli datus omnibus aeuis
tam procul a patria est horridiorue locus.
85
quo magis ignoscat sapientia uestra dolenti:
quae facit ex dictis, non ita multa, tuis.
nec tamen infitior, si possint nostra coire
uulnera, praeceptis posse coire tuis.
sed uereor ne me frustra seruare labores,
90
neu iuuer admota perditus aeger ope.
nec loquor haec, quia sit maior prudentia nobis,
sed sum quam medico notior ipse mihi.
ut tamen hoc ita sit, munus tua grande uoluntas
ad me peruenit consuliturque boni.
1
Iam mihi deterior canis aspergitur aetas,
iamque meos uultus ruga senilis arat.
iam uigor et quasso languent in corpore uires,
nec, iuueni lusus qui placuere, iuuant.
5
nec, si me subito uideas, agnoscere possis,
aetatis facta est tanta ruina meae.
confiteor facere hoc annos, sed et altera causa est,
anxietas animi continuusque labor.
nam mea per longos siquis mala digerat annos,
10
crede mihi, Pylio Nestore maior ero.
cernis ut in duris — et quid boue firmius? — aruis
fortia taurorum corpora frangat opus.
quae numquam uacuo solita est cessare nouali,
fructibus assiduis lassa senescit humus.
15
occidet, ad Circi siquis certamina semper
non intermissis cursibus ibit equus,
firma sit illa licet, soluetur in aequore nauis,
quae numquam liquidis sicca carebit aquis.
me quoque debilitat series inmensa malorum,
20
ante meum tempus cogit et esse senem,
otia corpus alunt, animus quoque pascitur illis:
immodicus contra carpit utrumque labor,
aspice, in has partis quod uenerit Aesone natus,
quam laudem a sera posteritate ferat.
25
at labor illius nostro leuiorque minorque est,
si modo non uerum nomina magna premunt,
ille est in Pontum Pelia mittente profectus,
qui uix Thessaliae fine timendus erat.
Caesaris ira mihi nocuit, quem solis ab ortu
30
solis ad occasus utraque terra tremit.
iunctior Haemonia est Ponto, quam Roma, Sinistro,
et breuius, quam nos, ille peregit iter.
ille habuit comites primos telluris Achiuae:
at nostram cuncti destituere fugam.
35
nos fragili ligno uastum sulcauimus aequor:
quae tulit Aesoniden, densa carina fuit.
nec mihi Tiphys erat rector, nec Agenore natus
quas fugerem docuit quas sequererque uias.
illum tutata est cum Pallade regia Iuno:
40
defendere meum numina nulla caput,
illum furtiuae iuuere Cupidinis artes;
quas a me uellem non didicisset Amor.
ille domum rediit: nos his moriemur in aruis,
perstiterit laesi si grauis ira dei.
45
durius est igitur nostrum, fidissima coniunx,
illo, quod subiit Aesone natus, opus.
te quoque, quam iuuenem discedens urbe reliqui,
credibile est nostris insenuisse malis,
o, ego di faciant talem te cernere possim,
50
caraque mutatis oscula ferre comis,
amplectique meis corpus non pingue lacertis,
et gracile hoc fecit dicere cura mei,
‘et narrare meos flenti flens ipse labores,
sperato numquam conloquioque frui,
55
turaque Caesaribus cum coniuge Caesare digna,
dis ueris, memori debita ferre manu!
Memnonis hanc utinam lenito principe mater
quam primum roseo prouocet ore diem!’
1
Ille tuos quondam non ultimus inter amicos,
ut sua uerba legas. Maxime, Naso rogat,
in quibus ingenium desiste requirere nostrum,
nescius exilii ne uideare mei.
5
cernis ut ignauum corrumpant otia corpus,
ut capiant uitium, ni moueantur, aquae,
et mihi siquis erat ducendi carminis usus,
deficit estque minor factus inerte situ.
haec quoque, quae legitis, siquid mihi. Maxime, credis,
10
scribimus inuita uixque coacta manu.
non libet in talis animum contendere curas,
nec uenit ad duros Musa uocata Getas.
ut tamen ipse uides, luctor deducere uersum:
sed non fit fato mollior ille meo.
15
cum relego, scripsisse pudet, quia plurima cerno
me quoque, qui feci, iudice digna lini.
nec tamen emendo, labor hic quam scribere maior.
mensque pati durum sustinet aegra nihil,
scilicet incipiam lima mordacius uti,
20
et sub iudicium singula uerba uocem?
torquet enim fortuna parum, nisi Lixus in Hebrum
confluat, et frondes Alpibus addat Atho?
parcendum est animo miserabile uulnus habenti.
subducunt oneri colla perusta boues.
25
at, puto, fructus adest, iustissima causa laborum,
et sata cum multo faenore reddit ager?
tempus ad hoc nobis, repetas licet omnia, nullum
profuit — atque utinam non nocuisset! — opus.
cur igitur scribam, miraris? miror et ipse,
30
et te cum quaero saepe quid inde petam,
an populus uere sanos negat esse poetas,
sumque fides huius maxima uocis ego,
qui, sterili totiens cum sim deceptus ab aruo,
damnosa persto condere semen humo?
35
scilicet est cupidus studiorum quisque suorum,
tempus et adsueta ponere in arte iuuat,
saucius eiurat pugnam gladiator, et idem
inmemor antiqui uulneris arma capit,
nil sibi cum pelagi dicit fore naufragus undis,
40
et ducit remos qua modo nauit aqua.
sic ego constanter studium non utile seruo,
et repeto, nollem quas coluisse, deas.
quid potius faciam? non sum, qui segnia ducam
otia: mors nobis tempus habetur iners.
45
nec iuuat in lucem nimio marcescere uino,
nec tenet incertas alea blanda manus,
cum dedimus somno quas corpus postulat horas,
quo ponam uigilans tempora longa modo?
moris an oblitus patrii contendere discam
50
Sarmaticos arcus, et trahar arte loci?
hoc quoque me studium prohibent adsumere uires,
mensque magis gracili corpore nostra ualet,
cum bene quaesieris quid agam, magis utile nil est
artibus his, quae nil utilitatis habent.
55
consequor ex illis casus obliuia nostri;
hanc messem satis est si mea reddit humus,
gloria uos acuat, uos, ut recitata probentur
carmina, Pieriis inuigilate choris,
quod uenit ex facili, satis est componere nobis,
60
et nimis intenti causa laboris abest,
cur ego sollicita poliam mea carmina cura?
an uerear ne non approbet illa Getes?
forsitan audacter faciam, sed glorior Histrum
ingenio nullum maius habere meo.
65
hoc, ubi uiuendum est, satis est, si consequor aruo,
inter inhumanos esse poeta Getas.
quo mihi diuersum fama contendere in orbem?
quem fortuna dedit. Roma sit ille locus.
hoc mea contenta est infelix Musa theatro:
70
sic merui, magni sic uoluere dei.
nec reor hinc istuc nostris iter esse libellis,
quo Boreas pinna deficiente uenit, diuidimur caelo,
quaeque est procul urbe Quirini,
aspicit hirsutos comminus Ursa Getas.
75
per tantum terrae, tot aquas uix credere possum
indicium studii transiluisse mei.
finge legi, quodque est mirabile, finge placere:
auctorem certe res iuuat ista nihil,
quid tibi, si calidae, prosit, laudere Syenae,
80
aut ubi Taprobanen Indica tinguit aqua?
altius ire libet? si te distantia longe
Pleiadum laudent signa, quid inde feras?
sed neque peruenio scriptis mediocribus istuc,
famaque cum domino fugit ab urbe suo.
85
uosque, quibus perii, tunc cum mea fama sepulta est,
nunc quoque de nostra morte tacere reor.
1
Ecquid, ut audisti — nam te diuersa tenebat
terra — meos casus, cor tibi triste fuit?
dissimules metuasque licet, Graecine, fateri,
si bene te noui, triste fuisse liquet.
5
non cadit in mores feritas inamabilis istos,
nec minus a studiis dissidet illa tuis.
artibus ingenuis, quarum tibi maxima cura est,
pectora mollescunt asperitasque fugit.
nec quisquam meliore fide complectitur illas,
10
qua sinit officium militiaeque labor.
certe ego cum primum potui sentire quid essem
— nam fuit attoniti ‘mens mea nulla diu —
hoc quoque fortunam sensi, quod amicus abesses,
qui mihi praesidium grande futurus eras.
15
te cum tunc aberant aegrae solacia mentis,
magnaque pars animi consiliique mei.
at nunc, quod superest, fer opem, precor, eminus unam,
adloquioque iuua pectora nostra tuo,
quae, non mendaci si quicquam credis amico,
20
stulta magis dici quam scelerata decet.
nec breue nec tutum peccati quae sit origo
scribere; tractari uulnera nostra timent.
qualicumque modo mihi sunt ea facta, rogare
desine: non agites, siqua coire uelis.
25
quicquid id est, ut non facinus, sic culpa uocanda est.
omnis an in magnos culpa deos scelus est?
spes igitur menti poenae, Graecine, leuandae
non est ex toto nulla relicta meae.
haec dea, cum fugerent sceleratas numina terras,
30
in dis inuisa sola remansit humo.
haec facit ut uiuat fossor quoque compede uinctus,
liberaque a ferro crura futura putet,
haec facit ut, uideat cum terras undique nullas,
naufragus in mediis brachia iactet aquis.
35
saepe aliquem sollers medicorum cura reliquit,
nec spes huic uena deficiente cadit.
carcere dicuntur clausi sperare salutem,
atque aliquis pendens in cruce uota facit.
haec dea quam multos laqueo sua colla ligantis
40
non est proposita passa perire nece!’
me quoque conantem gladio finire dolorem
arguit iniecta continuitque manu,
quidque facis? lacrimis opus est, non sanguine dixit,
‘saepe per has flecti principis ira solet.
45
quamuis est igitur meritis indebita nostris,
magna tamen spes est in bonitate dei.
qui ne difficilis mihi sit, Graecine, precare,
confer et in uotum tu quoque uerba meum.
inque Tomitana iaceam tumulatus harena,
50
si te non nobis ista uouere liquet.
nam prius incipient turris uitare columbae,
antra ferae, pecudes gramina, mergus aquas,
quam male se praestet ueteri Graecinus amico,
non ita sunt fatis omnia uersa meis.’
1
Littera pro uerbis tibi, Messaline, salutem
quam legis, a saeuis attulit usque Getis,
indicat auctorem locus? an, nisi nomine lecto,
haec me Nasonem scribere uerba latet?
5
ecquis in extremo positus iacet orbe tuorum,
me tamen excepto, qui precor esse tuus?
di procul a cunctis, qui te uenerantur amantque
huius notitiam gentis habere uelint,
nos satis est inter glaciem Scythicasque sagittas
10
uiuere, si uita est mortis habenda genus,
nos premat aut bello tellus, aut frigore caelum,
truxque Getes armis, grandine pugnet hiems.
nos habeat regio nec pomo feta nec uuis,
et cuius nullum cesset ab hoste latus.
15
cetera sit sospes cultorum turba tuorum,
in quibus, ut populo, pars ego parua fui.
me miserum, si tu uerbis offenderis istis
nosque negas ulla parte fuisse tuos!
idque sit ut uerum, mentito ignoscere debes:
20
nil demit laudi gloria nostra tuae.
quis se Caesaribus notus non fingit amicum?
da ueniam lasso: tu mihi Caesar eras.
nec tamen inrumpo quo non licet ire, satisque est
atria si nobis non patuisse negas.
25
utque tibi fuerit me cum nihil amplius, uno
nempe salutaris, quam prius, ore minus,
nec tuus est genitor nos infitiatus amicos,
hortator studii causaque faxque mei:
cui nos et lacrimas, supremum in funere munus,
30
et dedimus medio scripta canenda foro.
adde quod est frater, tanto tibi iunctus amore,
quantus in Atridis Tyndaridisque fuit:
is me nec comitem nec dedignatus amicum est:
si tamen haec illi non nocitura putas.
35
si minus, hac quoque me mendacem parte fatebor:
clausa mihi potius tota sit ista domus,
sed neque claudenda est, et nulla potentia uires
praestanda ne quid peccet amicus, habet.
et tamen ut cuperem culpam quoque posse negari,
40
sic facinus nemo nescit abesse mihi.
quod nisi delicti pars excusabilis esset,
parua relegari poena futura fuit.
ipse sed hoc uidit, qui peruidet omnia. Caesar,
stultitiam dici crimina posse mea:
45
quaque ego permisi, quaque est res passa, pepercit,
usus et est modice fulminis igne sui.
nec uitam nec opes nec ademit posse reuerti,
si sua per uestras uicta sit ira preces,
at grauiter cecidi, quid enim mirabile, si quis
50
a Ioue percussus non leue uulnus habet?
ipse suas etiam uires inhiberet Achilles,
missa grauis ictus Pelias hasta dabat,
iudicium nobis igitur cum uindicis adsit,
non est cur tua me ianua nosse neget.
55
culta quidem, fateor, citra quam debuit, illa est;
sed fuit in fatis hoc quoque, credo, meis.
nec tamen officium sensit domus altera nostrum
sic: illic uestro sub Lare semper eram.
quaeque tua est pietas, ut te non excolat ipsum,
60
ius aliquod te cum fratris amicus habet.
quid quod, ut emeritis referenda est gratia semper,
sic est fortunae promeruisse tuae?
quod si permittis nobis suadere quid optes,
ut des quam reddas plura precare deos.
65
idque facis, quantumque licet meminisse, solebas
officii causae pluribus esse datis.
quo libet in numero me, Messaline, repone,
sim modo pars uestrae non aliena domus:
et mala Nasonem, quoniam meruisse uidetur,
70
si non ferre doles, at meruisse dole.
1
A tibi dilecto missam Nasone salutem
accipe, pars animae magna, Seuere, meae.
neue roga quid agam. si persequar omnia, flebis;
summa satis nostri si tibi nota mali.
5
uiuimus assiduis expertes pacis in armis,
dura pharetrato bella mouente Geta.
deque tot expulsis sum miles in exule solus:
tuta, neque inuideo, cetera turba latet,
quoque magis nostros uenia dignere libellos,
10
haec in procinctu carmina facta leges,
stat uetus urbs, ripae uicina binominis Histri,
moenibus et positu uix adeunda loci.
Caspios Aegisos, de se si credimus ipsis,
condidit, et proprio nomine dixit opus.
15
hanc ferus, Odrysiis inopino Marte peremptis,
cepit et in regem sustulit arma Getes.
ille memor magni generis, uirtute quod auget,
protinus innumero milite cinctus adest.
nec prius abscessit, merita quam caede nocentum
20
audaces animos contuderat populi.
at tibi, rex aeuo, detur, fortissime nostro,
semper honorata sceptra tenere manu.
teque, quod et praestat quid enim tibi plenius optem.
Martia cum magno Caesare Roma probet.
25
sed memor unde abii, queror, o iucunde sodalis,
accedant nostris saeua quod arma malis,
ut careo uobis. Stygias detrusus in oras,
quattuor autumnos Pleias orta facit.
nec tu credideris urbanae commoda uitae
30
quaerere Nasonem, quaerit et illa tamen.
nam modo uos animo dulces reminiscor, amici,
nunc mihi cum cara coniuge nata subit:
aque domo rursus pulchrae loca uertor ad urbis,
cunctaque mens oculis peruidet usa suis.
35
nunc fora, nunc aedes, nunc marmore tecta theatra,
nunc subit aequata porticus omnis humo.
gramina nunc Campi pulchros spectantis in hortos,
stagnaque et euripi Uirgineusque liquor.
at, puto, sic urbis misero est erepta uoluptas,
40
quolibet ut saltem rure frui liceat!
non meus amissos animus desiderat agros,
ruraque Paeligno conspicienda solo,
nec quos piniferis positos in collibus hortos
spectat Flaminiae Clodia iuncta uiae.
45
quos ego nescio cui colui, quibus ipse solebam
ad sata fontanas, nec pudet, addere aquas:
sunt ubi, si uiuunt, nostra quoque consita quaedam,
sed non et nostra poma legenda manu.
pro quibus amissis utinam contingere possit
50
hic saltem profugo glaeba colenda mihi!
ipse ego pendentis, liceat modo, rupe capellas,
ipse uelim baculo pascere nixus oues;
ipse ego, ne solitis insistant pectora curis,
ducam ruricolas sub iuga curua boues,
55
et discam Getici quae norunt uerba iuuenci,
adsuetas illis adiciamque minas,
ipse manu capulum pressi moderatus aratri
experiar mota spargere semen humo.
nec dubitem longis purgare ligonibus herbas,
60
et dare iam sitiens quas bibat hortus aquas,
unde sed hoc nobis, minimum quos inter et hostem
discrimen murus clausaque porta facit?
at tibi nascenti, quod toto pectore laetor,
nerunt fatales fortia fila deae.
65
te modo Campus habet, densa modo porticus umbra
nunc, in quo ponis tempora rara, forum.
Umbria nunc reuocat, nec non Albana petentem
Appia feruenti ducit in arua rota.
forsitan hic optes, ut iustam supprimat iram
70
Caesar, et hospitium sit tua uilla meum.
a! nimium est, quod, amice, petis: moderatius opta,
et uoti quaeso contrahe uela tui.
terra uelim propior nullique obnoxia bello
detur. erit nostris pars bona dempta malis.
1
Quae mihi de rapto tua uenit epistula Celso,
protinus est lacrimis umida facta meis;
quodque nefas dictu, fieri nec posse putaui,
inuitis oculis littera lecta tua est.
5
nec quicquam ad nostras peruenit acerbius aures,
ut sumus in Ponto, perueniatque precor,
ante meos oculos tamquam praesentis imago
haeret, et extinctum uiuere fingit amor.
saepe refert animus lusus grauitate carentes,
10
seria cum liquida saepe peracta fide.
nulla tamen subeunt mihi tempora densius illis,
quae uellem uitae summa fuisse meae,
cum domus ingenti subito mea lapsa ruina
concidit in domini procubuitque caput.
15
adfuit ille mihi, cum me pars magna reliquit,
Maxime, fortunae nec fuit ipse comes,
illum ego non aliter flentem mea funera uidi,
ponendus quam si frater in igne foret.
haesit in amplexu consolatusque iacentem est,
20
cumque meis lacrimis miscuit usque suas.
o quotiens uitae custos inuisus amarae
continuit promptas in mea fata manus!
o quotiens dixit " placabilis ira deorum est:
uiue nec ignosci tu tibi posse nega!
25
uox tamen illa fuit celeberrima, " respice, quantum
debeat auxilium Maximus esse tibi.
Maximus incumbet, quaque est pietate, rogabit,
ne sit ad extremum Caesaris ira tenax;
cumque suis fratris uires adhibebit, et omnem,
30
quo leuius doleas, experietur opem.
haec mihi uerba malae minuerunt taedia uitae.
quae tu ne fuerint, Maxime, uana caue.
huc quoque uenturum mihi se iurare solebat
non nisi te longae ius sibi dante uiae.
35
nam tua non alio coluit penetralia ritu,
terrarum dominos quam colis ipse deos.
crede mihi, multos habeas cum dignus amicos,
non fuit e multis quolibet ille minor,
si modo non census nec clarum nomen auorum
40
sed probitas magnos ingeniumque facit,
iure igitur lacrimas Celso libamus adempto.
cum fugerem, uiuo quas dedit ille mihi:
carmina iure damus raros testantia mores,
ut tua uenturi nomina, Celse, legant.
45
hoc est, quod possum Geticis tibi mittere ab aruis
hoc solum est istic quod licet esse meum.
funera non potui comitare nec ungere corpus,
aque tuis toto diuidor orbe rogis,
qui potuit, quem tu pro numine uiuus habebas,
50
praestitit officium Maximus omne tibi.
ille tibi exequias et magni funus honoris
fecit et in gelidos uersit amoma sinus,
diluit et lacrimis maerens unguenta profusis
ossaque uicina condita texit humo.
55
qui quoniam extinctis, quae debet, praestat amicis,
et nos extinctis adnumerare potest.
1
Naso suo profugus mittit tibi, Flacce, salutem,
mittere rem siquis, qua caret ipse, potest,
longus enim curis uitiatum corpus amans
non patitur uires languor habere suas.
5
nec dolor ullus adest, nec febribus uror anhelis,
et peragit soliti uena tenoris iter.
os hebes est positaeque mouent fastidia mensae,
et queror, inuisi cum uenit hora cibi.
quod mare, quod tellus, adpone quod educat aer,
10
nil ibi, quod nobis esuriatur, erit.
nectar et ambrosiam, latices epulasque deorum,
det mihi formosa naua Iuuenta manu,
non tamen exacuet torpens sapor ille palatum,
stabit et in stomacho pondus inerte diu.
15
haec ego non ausim, cum sint uerissima, cuiuis
scribere, delicias ne mala nostra uocet,
scilicet is status est, ea rerum forma mearum,
deliciis etiam possit ut esse locus!
delicias illi precor has contingere, siquis
20
ne mihi sit leuior Caesaris ira timet.
is quoque, qui gracili cibus est in corpore, somnus,
non alit officio corpus inane suo.
sed uigilo uigilantque mei sine fine dolores,
quorum materiam dat locus ipse mihi.
25
uix igitur possis uisos agnoscere uultus,
quoque ierit quaeras qui fuit ante color,
paruus in exiles sucus mihi peruenit artus,
membraque sunt cera pallidiora noua.
non haec inmodico contraxi damna Lyaeo:
30
scis mihi quam solae paene bibantur aquae,
non epulis oneror: quarum si tangar amore,
est tamen in Geticis copia nulla locis,
nec uires adimit Ueneris damnosa uoluptas:
non solet in maestos illa uenire toros.
35
unda locusque nocent et causa ualentior istis,
anxietas animi, quae mihi semper adest.
haec nisi tu pariter simili cum fratre leuares,
uix mens tristitiae nostra tulisset onus.
uos estis fracto tellus non dura phaselo,
40
quamque negant multi, uos mihi fertis opem.
ferte, precor, semper, quia semper egebimus illa,
Caesaris offensum dum mihi numen erit.
qui meritam nobis minuat, non finiat, iram,
suppliciter uestros quisque rogate deos.
Click or tap any word for its parse and dictionary entry.
Text: Perseus Digital Library, licensed CC BY-SA. Dictionary: Lewis & Short (Perseus, CC BY-SA). Morphology: LatinCy — machine parsing, corrected against the AGDT & PROIEL treebanks and Morpheus.