Library › Latin: Science & Medicine › Testamentum
The Testamentum, the founding text of the pseudo-Lullian alchemical corpus, presented as left by the master to the ‘sons of his doctrine’ as a testament. The opening invokes God and announces an art of perfect transmutation that sophists cannot reach, divided into three principal books, the Theorica, the Practica and the Codicillus, with distinctions of circular figures, definitions, mixtures and applications. It expounds the theory of matter and the alchemical process in elaborate, technical Latin.
Composed in the fourteenth century, probably in England, the Testamentum was attributed to Ramon Llull and became one of the most widely read and cited alchemical works of the later Middle Ages and the Renaissance. Its fusion of alchemy with the diagrams and terms of the Lullian Art shaped a whole tradition of writing that circulated under Llull’s name. It is also an important source for the technical vocabulary of late medieval alchemy and its theory of matter.
About this edition. The Latin text comes from the Mirabile Digital Library of SISMEL and the Fondazione Ezio Franceschini, Florence (edition: Pereira, Michela, Corpus 24, Mirabile Digital Library (Corpus Corporum), Firenze 1999), through Corpus Corporum (University of Zurich). Every word has been analyzed with LatinCy, a neural language model for Latin — click or tap any word for its dictionary form, part of speech, and complete morphology, together with the full entry from Lewis & Short’s A Latin Dictionary.
Latin · Science & Medicine
Testamentum
Pseudo-Ramon Llull · Part 1 · every word parsed
1
Deus, qui gloriose omnipotens existis, propter te amare, recolere et intelligere incipimus artem presentem, ut filiis ueritatis patefiat, quod est occultatum in parte, et ut fiat illis complementum tam excellentis nobilisque partis philosophie, quam manifestabimus nostro abbreuiato uolumine, que est de transmutacione perfectissima, ad quam sophiste attingere non possunt. Et ideo istum dictum librum relinquimus filiis nostre doctrine per modum testamenti; quem diuidimus in tres libros principales, uidelicet »Theoricam«, »Practicam« et »Codicillum«.
Que tres partes diuiduntur in quattuor distinctiones, que sunt figure circulares, diffiniciones, mixtiones et applicaciones differenciales pro secundo libro practicali et pro primo libro theoricali. In nomine celestialis sapiencie intendimus omni filio doctrine clarificare donum nobis datum pro processu necessario […], sine quo plena noticia rei, que est una compositiua de illis entibus, que sunt materia nature, que per dissoluciones inuentas 1 in uiis ordinariis uidere non patitur. Et ob hoc, quia doctrina dissolutiua rei perquesite anelat, suspirat et semper desiderat finem et ad finem consummacionis uenire, tu 3 eterna sapiencia, summa et perdurabilis prudencia, uelis illuminare credentes in te ad cognoscendum ueritatem 4 fabricatam per sapientes antiquos, sine qua ista sciencia, que est medulla nobilis partis philosophie, integrari non poterit; et ad nos introducendum, quia iam tempus est, ut diffiniciones illius debeamus proponere.
1·2
Encia realia stancia in suis primordialibus et succedentibus principiis dant cognoscere naturam corporum et mediorum cum omnibus extremis eorum cognitis, que media et extrema sunt cause uere mutacionis eorum secundum suam radicem et proprietatem in reali forma et specie permanenti per disposiciones suas, in quantum sunt permutabiles in uerissimam formam proficuam et adhuc sunt causa conseruandi essenciam et naturam perfectorum et in tantum quantum est possibile ducendi ea ad summum et perfectum temperamentum.
1·2
Sed si in hoc primo libro loquamur cum discontinuacione phisica, mandatum habemus de magisterio nature, quia ipsa manifeste nobis apparuit plorans, lamentans atque clamans: «Proth dolor, quia mea instrumenta me uolunt tolli atque mea secreta uie uolunt decelare ac illa que formaui per preceptum mei magistri, morti me tradere uolunt!». Iste est dolor, quem natura conduxit coram sociis suis; et breuiter tantum plorabat profunde, quod non est cor, quod pietatem habuisset aut amorem, quod unum solum punctum plorandi retinuisset aut retraxisset, quia tantum dolorem senciit in corpore, quod totaliter penituit se de operibus que fecerat in hoc mundo, tamquam ab illis uoluisset cessasse, si licenciam habuisset a suo magistro. Et ob hoc, cum ipsa requisiuit, in mandatum suscepimus, quod sua instrumenta habemus secretare et custodire a manibus inimicorum suorum.
1·3
Sed in sequenti totum hoc declarabimus, si intrare potes, quoniam ipsa diuisa est per generalia capitula in .u. diuisiones. Et cum ista pars philosophie non potest dari absque theorica et practica, dicimus quod theorica est illa pars, in qua disposiciones corporum permutabilium ad temperamentum sunt assignate et demonstrate ad essendum cognite tantum, quantum est necessarium ad perfeccionem nostri magisterii. Practica uero est illa pars, in qua forma et modus recte operandi describitur, secundum exigenciam disposicionis precognite per theoricam; et ideo, quia neque disposiciones corporum supradictorum, neque sue nature possunt esse cognite, nisi per consideracionem rerum naturalium et innaturalium et contra naturam, pro meliori intellectu diuidimus theoricam in tres partes, cum disposiciones omnium corporum transmutabilium non sunt in genere nisi tres, scilicet temperamentum, intemperamentum et neutralitas.
1·4
Sciendum est quod temperamentum comprehenditur sub rebus naturalibus, quia formaliter est complexio parcium subtilium insimul coniunctarum, uel composicio ipsarum largiter loquendo in tantum, quod ipsam potest comprehendere continuitatem suarum parcium, quantum dicta continuitas recipit seu comprehendit composicionem. Intemperancia uel intemperamentum comprehenditur sub rebus, que sunt contra naturam, que ali[quo]modo dicitur corruptio aut elongacio a uera temperancia, cum qua totum et sine qua nichil. Neutralitas est mediocritas, continens in se de una et de alia, clamaturque alio modo ligamentum de duobus extremis uel disposicio media inter duo extrema.
2·2
Pro hoc tantum tu habes animaduertere: primo, quod temperamentum est disposicio uel natura corporis perfecti, per quod actiones naturales sunt perfecte et perficiuntur inmediate et absque alio medio, que pro tanto iudicatur fore disposicio uel qualitas omnium corporum et non accionis. Quia, si corpus medicinale non est bene temperatum, cessaret omnimodo ad mutandum corpora imperfecta ad perfeccionem per carenciam sue applicacionis, que cum debita proieccione perficitur. Uerumptamen nominatur potens temperamentum solummodo, quod sit aptum ad complendum accionem, que sibi datur per complexionem sui temperamenti, cum complexione, que sit per uiam cognite proiectionis. Ista accio reddit medicinam esse aptam per suam temperanciam ad cognicionem, cuius debet principaliter dirigi intencio tua, qui nostrum opus intendis, ad finem ducere nobilis temperamenti cum instrumento nobilis et prudentis sapiencie. Quia consideratio est circa temperamentum, quam nullo modo concedimus illi, qui totaliter extraneatur a locello nostro, qui continet perfeccionem. Et per hoc talis consideratio exulat a toto suo fine, sicut ille, qui alienatur per superflua fantasmata, qui inquirit, utrum temperancia per innatum ingenium nature et per uoluntatem magistri in fermento acquiritur per colliganciam miscibilium in medicina constituenti unum habitum uel diuersos. Quia temperamentum, sicut est perfectiuum accionis, non cognoscitur clarius, nec direccius conseruatur aut reparatur, quam per dictam scientiam; quoniam, siue sit unus habitus, siue sint diuersi, nichilominus semper est unus modus conseruandi terminos eundi ad finem dicti temperamenti. Quod temperamentum mandamus significari per C.
2·2
Intemperamentum est una disposicio innaturalis corruptiua, que fit per resolucionem elementariam, per quam immediate et absque medio corrumpuntur acciones indiuiduorum nature propter labilitatem et elongacionem a suo temperamento, quod uenerat per continuitatem et colliganciam suarum parcium in composito. Quod intemperamentum uolumus significari per S, cum conuersione de D et F in S.
2·3
Neutralitas aut mediocritas est disposicio, in qua per modum medium acciones sui subiecti habituantur cum conseruacione sue speciei quantum ad iudicium experiencie sensus. Et significatur per G deuallatum de B et F reuertentibus in D, per quod formatur C, sicut dicemus in practica, que est secunda pars.
2·4
Et sicut nos diximus superius quod theorica istius artis in tres partes diuiditur, et ab illis tribus partibus, fili, tibi conuenit deuallare, propterea debes intelligere quod omnis filius doctrine debet considerare dupliciter omnes partes theorice, accipiendo strictius quo capi poterunt secundum naturam suorum generum. Ob hoc quoque debent considerari et intelligi per racionem secundum id, quod in se sunt, et aliquociens secundum id, quod sunt signa recta et propinquiora secundum naturam ad aliquem significabilem respectum per co[g]nicionem in corporibus temperabilibus. Sed consideracio prima, fili, debet precedere in ordine doctrine intellectualis, sicut inuenies declaratum in »Tractatu questionario artis abbreuiate« in centesima quarta questione secundi libri istius artis complete. Quia nobilis instinctus et nobilis appetitus debet figi in corde illius filii doctrine, cui nostrum secretum se uult manifestare cum reuelacione, que mouetur a creatore tocius intelligencie. Quoniam consideracionem istius secundi, non faciendo iniuriam nature, nos ibi ponemus secundum exigenciam nostri magisterii per processum diuinalem nobis reuelatum et de nostro secreto, quod est instrumentum perfectiuum tocius magisterii et tocius nature.
2·5
Illud tibi manefestabimus [sic], si fidelis filius sis nobis. Et omni filio doctrine precipimus et prohibemus sub pena anathematis et maledictionis diuine, quod nostrum dictum secretum nolit reuelare inimicis stantibus contra naturam, sed bene celare et tenere secrete, quod nullus sciat: quia numquam exiuit ab humano sermone illud, quod de ipsis inuenies in secunda parte.
Principia naturalia primordialia et succedencia in opere nature sunt uniuersaliter omnia extrema, id est corpora metallorum que esse possunt, cum mediis inter illa, sicut declarabimus in secunda parte practicali declaran[s] naturam primordialium principiorum. Supra potenciam nature est summus Deus celestis, qui est alpha et W, finis sine principio et principium sine fine, creator et formator omnium principiorum supradictorum et succedencium, que extrema et media in operibus uocantur. Illam naturam Deus creauit de nichilo in unam puram substanciam, quam uocamus quintam essenciam, in qua tota natura comprehenditur. De istius substancie, diuise in tres partes secundum essenciam, parte puriori creauit Deus angelos; de secunda creauit celum et planetas et omnes stellas; de tercia parte, que erat minus pura, creauit Deus istum mundum in isto modo.
3·2
Sed hoc, fili, habes intelligere, non sicut tibi traditur, sed quomodo totum <est> erat creatum insimul ad uoluntatem summi creatoris absque aliqua successione operacionis et sine materie precedencia, que respiciat successionem generacionis, quia non esset creacio nec operacio diuina, que respicit creacionem entitatis uenientis scientifice per creacionem de nihilo in uera entitate substanciali. Quapropter, fili, hoc quod dicemus et iam diximus uelis intelligere cum spiritu scientifico, et non ag<r>iografico nec uulgarifico, quia sic loquimur ad respectum nature, operacioni cuius tu habes assimilari etiam [i]n ipso magisterio. Et ideo dicimus cum sermone exempli, et nos bene intellegas, sicut iam dictum est et non ut scribitur.
3·3
Summus Creator diuisit istam partem in 5 partes et ex una parte magis pura creauit Deus quintam substanciam elementorum, que participat cum re celestiali, que significatur per O. Et istam diuisit in quattuor partes: prima magis pura significatur per P, que datur igni, quem creauit ex secunda parte nature elementorum. Et secunda minus pura significauit per Q, que datur aeri, qui creatus est de tercia parte elementorum minus pura. Et tercia pars minus pura significatur per R, et ista attribuitur aque, que est elementum creatum de quarta parte elementorum minus pura […]. Et quarta pars minus pura significatur per S, et ista datur elemento terrestri, quod fuit creatum de quinta parte elementorum minus pura.
3·4
Et de tanto, quod natura est minus pura et minus perfecta, appetit perfectionem; et perficitur unum cum altero per concordantiam suarum proprietatum cum suis quintis instrumentis, que participant cum re celesti. Iste tamen est appetitus perfeccionis nature, hoc est de generacione in corrupcionem et de corrupcione in generacionem; quoniam suus instinctus aut appetitus non uenit immediate a creatore nature, quia, si faceret, res perficeretur per creatorem et non per naturam, et tunc esset perfecta sine distruccione. Et ob hoc, cum instinctus uel appetitus ueniat a natura ipsa, non potest facere aliquam rem perfectam, nisi perficiatur per scienciam Dei uel diuinam intellectualem sicut in natura uiua, que rectificatur per intelligenciam diuinam sicut per magisterium operis […]. Per hanc rem potes intelligere naturam primorum elementorum post diuisionem tercie substancie primordialiter create. Non quod intelligas quod eorum substancia sit simplex elementum quintum, sed substancia quarta, tercia, secunda uel prima elementata de quinta parte, quam appellamus ‘elementum primordiale’ et ‘substanciam simplicem’, per quam dicte quattuor substancie elementales sunt elementate, quelibet secundum suam naturam, sicut superius est declaratum.
3·5
Ista quattuor elementa sic creata remanserunt pura et clara racione clare partis nature ex qua erant creata usque ad tempus peccati, quod exiuit a natura et adhuc est ad tempus indulgencie post peccatum. Sed postquam mortui sunt homines et animalia et nascentia terre desiccata cum destruccione generacionis, ueniendo de corrupcione in generacionem et de generacione in corrupcionem, sic quod de corporibus impuris resolutis mutantur elementa in id, quod contagiat et corrumpit elementa, per quam corrupcionem omnis res uiua est parue duracionis: quoniam natura non potest facere rem tam perfectam, racione sue materie grosse et corrupte, sicut fecerat in suo principio.
3·6
Sed natura in operando imperfeccionis participat cum magna corrupcione propter materiam elementorum minus purorum, quam quotidie ipsa inuenit. Quia, quod nunc ponit ad mundandum aliter mutandum suum compositum, tunc posuit in componendo partes forcioris ligamenti. Et per istam doctrinam, fili, potes intelligere sermonem philosophalem, qui consumabitur in fine mundi, quando Iesus Christus ueniet iudicare seculum, cum igne celi comburet omne illud, quod non erit de puritate dictorum elementorum, et omne illud, quod compositum est de malo et impu<e>ro confundetur in abissum; et id, quod ignis inueniet compositum ex uirtute pura supra suam speram, reponet uiuaciter et eternaliter aliter sempiternaliter. Et malum impurum cadet supra dampnatos, omnis uirtus pura super benedictos; et per hoc potest elucidari tua consideracio, quod in finem omnis res ibit ad suum proprium locum, unde prius ueniebat.
3·7
Intellige adhuc quod ista terra, quam nos calcamus, non est uerum elementum, immo est elementata ex uero quinto elemento. Iam apparet: quintam substanciam elementalem corporis elementati, de qua terra est formata cum sua causa re quinta, inuenies uacuam a uirtute formatiua sicut inanimatum et putrefaccioni adiunctum in uno composito, uel materia sine forma composita ex supradicta infeccione per reciprocam accionem ad elementa unius et alterius. Sed in centro terre est terra uirgo et uerum elementum, quod ignis comburere non potest in die pauenda, et sic de aliis elementis.
3·8
Tu cum elucidacione clarissime debes intelligere et coniungere substanciam principalem simplicem materialem, de qua sine diuisione fuerunt formata omnia in unum, quamuis cum diuisione tibi locuti fuerimus, non separata sua specie, que est quinta essencia, et substrahes totam principalitatem ab elementis compositis. Et dices quod sunt tria principia omnium rerum, uidelicet artificiale, exemplar et materia.
3·9
Primum principium artificiale est Deus omnium conditor; secundum principium, quod dicitur exemplar, mouetur ab illo, qui est sapiencia; et tercium succedens principium, materia <creata>, creata per ipsum cum sapiencia, que procedit ab ipso, et est primordiale elementum, quod nos uocamus ‘yle’, quod tibi declarauimus, si nos intellexisti. Quo non indiges, ut tu presumas ipsum inquirere in sua essencia aut specie simplici aut incipiendo nostram operacionem, quamuis absque illa non poteris facere aut finire; immo debeas eam inuestigare in specie composita, quia, sicut dixi tibi, omnia elementa sunt creata ex dicta substancia et de illa sunt animata ad creandum et corrumpendum.
3·10
Quare necessarium est, sicut apparet per naturam, quod cum omnia existencia sub globo lunari sunt creata et formata ex dicta materia, que nominatur ‘yle’, quod de illa sit influxum magis in elementali, et magis in una quam in alia, sicut inuenimus per naturam, que in illis deportatur. Ob hoc sis securus quod nulla res mundi potest esse sine illa creata nec generata, quia ipsa est colligancia cuiuslibet corporis elementati in opere nature, et ideo nos uocamus ipsam ‘naturam’ et ‘principium primordiale’ cuiuslibet elementati, quia sua simplici substancia elementata, que sunt materia nature, fuerunt puriter creata cum diuina separacione, scilicet terra, aqua, aer et ignis, que sunt corpora elementata per dictum primordialem simplex elementum, quod est in ipsis.
3·11
Et ex isto intellectu procedit »Cronica metheorica«, que dicit quod species elementorum in solis terminis est inuenta in dicto principio, quod est principium primordialem rerum.
3·12
Et ob hoc, si talem materiam petis aut perquiris, intellige illam esse purum subiectum, quod est unio aut mocio formarum, in qua retinetur omnis forma cum possibilitate. Quoniam fluxus et labilitates infinitas continet et retinet secundum diuersitatem formarum extremorum et mediorum, quas in se recipit, et per aliquos philosophos clamatur ‘receptaculum forme’, que nascitur de materia celesti, que fuit sue nature; et per alios clamabatur ‘silua’, comparando eam ad rem ruralem, rudem, et racione sue possibilitatis; et per alios nominatur ‘possibilitas’, quia nullam formam habet in se actualiter, sed omnem formam tenet cum possibilitate, sicut se habet silencium sine rei auditu, et sicut non uidenti tenebre uidentur. Taliter intelligi[tu]r hec materia, tanquam nihil de ea intelligatur; et ideo tibi scribitur forma mundi et quali manerie elementa sunt ordinata in mundo, ex quibus omnia generantur in modum qui apparet per succedens capitulum.
Cum determinatum sit de forma maiori, nunc descendendo determinabimus de forma minori, in qua sunt principia succedencia in opere nature propinquiori secundum extrema et media suarum operacionum propinquiorum. Et cum superius diximus quod sua principia sunt uniuersaliter omnia extrema et omnia media illorum, dicimus quod primum et principale extremum omnium sunt quattuor elementa, que declarauimus forma elementata, quam significamus per B.
4·2
Secundo sunt uapores, qui sunt compositi ab illis elementis dictis immediate, et sunt de prima composicione nature, et significantur per C; in quos uapores omnia corpora elementata resoluuntur ad intrandum nouam generacionem. Et uelis hoc retinere et intelligere, quoniam generaliter tibi loquor ad attingendum finem illius, quod perquiris.
4·3
Tercio est aqua clara composita ex dictis uaporibus quattuor elementorum, cum condensacione sue nature, que uenit in dictis uaporibus quattuor elementorum; et ista est magis proxima materia argenti uiui, quod inuenitur super terram currens. Et istud generatur proprie in omni corpore elementato succedenti ex materia aeris. Et quod humidum est forte ponderosum cum aeritate omogenea discurrit per motum uenti per loca uenosa perforata decliua subterranea et cadit in mineris sulphureis causatis ex uapore calido et sicco, et significatur per D.
4·4
Et quarto est una substancia, que est infra mineram suam magis approximando ad naturam metalli, et clamatur ‘calcadis’ et ‘azoch uitreum’, que est terra et mater metallorum. Alio modo uocatur ‘urisius’ lucens et album in occulto, rubeum nigrum et uiride manifeste, habetque colorem lacerte uenenose; immediate generatur ex materia dicti argenti uiui impregnati a uapore calido et sicco sulphureo et in sua risolucione in lacertam congelatam, in qua est forma et species spiritus fetentis, in mixtione cuius est multiplicatus calor mineralis, qui est uita metalli et significatur per E.
4·5
Quinta extrema uel media sunt uapores immediate generati cum resolucione per rarificacionem a dicto uitreo, et ista est prima et proxima materia generacioni omnium metallorum impregnatorum a calore naturali et uiuificatiuo in forma et specie aque uiue, de qua omnes istius artis inuestigatores debent intelligere in opere nature esse argentum uiuum, sed non tale, quale inuenitur super terram; nec erit, quousque in sanguinem apostematum et uenenosum primitus uertatur, et significatur per F.
4·6
Sexto sunt sulphura sicca per successionem immediate generata per naturam a substancia dicte aque uiue, ex quibus uapor coagulat omne aliud argentum uiuum, quod est retinaculum dicti uaporis in illud metallum, ex quo uapor est. Et hoc fit secundum depuracionem, quam materia suscipit per naturam cum informacione tali, qualis ei administratur ad formam et speciem dicti metalli; et sunt hec sulphura significata per G.
4·7
Septimo generata per uapores dictorum sulphurum et argentorum uiuorum per successiuam decoccionem sunt metalla, que sunt uera extrema sine mediocritate cum perfecta clausura in opere nature, sed per corrupcionem, quando sunt extra suas mineras, intendit natura ad redeundum per motus circulares, illa corrumpendo et iterum generando; et ista altera uice terminantur in nouam generacionem per digestionem in suis mineris, in quibus sunt inclusi uapores resoluti ab illis corruptis propter grauitatem suorum elementorum instinctu naturali; et illic per suum motum digeruntur, donec terminentur in speciem meliorem, sicut generacio carnis fit in corpore animalis per digestionem comedendi et bibendi, prout declaratum est in »Arte magna« in capitulo, quod incipit, «Manifestum de generacione et corrupcione metallis», et cum ibi scriptum sit cum determinacione metaphorica et litterali quod alkimista, in quantum conatur dare alicui metallo formam similem alii metallo, est sicut pictor, qui in materia ligni aut lapidis impremit formam hominis artificialiter, que forma discrepat cum materia.
4·8
Quapropter in isto casu dicitur quod, cum forma sit extranea a sua materia, quod est breui tempore corruptibile; et tales operatores non assimilantur opera nature in suis operacionibus aut materiis: nam, sicut deficiunt de materia, nature non assimilantur de operacione, quia nesciunt dare uirtutem informatiuam materie conuenienti, que habeat instinctum recipiendi illa, quando ei amministratur per naturalem informatorem; sed quando per artem cognitam, que est quasi substrata nature, que dicitur exemplar, magister ingeniosus assimilat suum opus operi nature cum conseruacione sue speciei mineralis, postea format rem ex tali uirtute, que superat totum cursum nature.
4·9
Per hoc potest scire et cognoscere tuus intellectus quod opus naturale potest gubernari per scienciam et artem factoris, secundum doctrinam sui propri instrumenti. Et scias, fili, propterea homines nescire uti eorum memoria ad intelligendum aut inuestigandum encia uerissima, neque uoluntate eligendi encia bona et relinquendi encia mala, que sunt contra naturam, ideoque nesciunt istas potencias ponere in artificio, quod est instrumentum illorum, de quibus te informabimus in secunda parte, ut possis attingere encia realia in nostro opere et magisterio. Quoniam cum accione eorum, de quibus tibi informabimus in secunda parte, habebis scienciam habituatam cum delectacione, per quam intellectus cum una specie attinget alteram et cum ordine unius speciei attinget ordinem alterius speciei; et sic habebit ordinatam delectacionem et intelliget proprium et commune. Et ob hoc sciencie, que sunt positiue et non probatiue, grossificant intellectum et impediunt illud ad intelligendum necessitatem encium uerissimorum, sicut est declaratum in »Arbore philosophie desiderate«, tercia distincione, in capitulo «Intellectus de passionibus F Q».
4·10
Quapropter apparet quod tales per ignoranciam in nostro magisterio inordinatam passionem habent; quare, fili, nos dabimus tibi alia principia per succedens capitulum tali intencione, quod metalla supradicta significentur per H. Et sit nota illorum, qui non habent pacienciam.
5
Primordialia principia in nostro magisterio sunt tria principaliter, scilicet aqua uiua cum spiritu fetenti […], ex quibus creatur sulphur, qui est noster lapis; sed cum ista non sunt super terram in suo naturali actu, sicut oportet, sed inueniuntur in materia terrestri in forma metalli, in quo est eorum potencia, iccirco accipimus extrema nature per media artis, recurrendo ad unam substanciam infra suam mineram, scilicet D, E et H.
5·2
Sed cum ista sint remota contraria propter extremitatem sue nature, sapiencia nobis monstrauit quod accipiemus F, que est disposicio media extremitatis naturalis dicte nature, que disposicio elicitur ex G, sicut apparet per eorum figuram de A declaratam in secunda parte per capitulum precedens, sic quod F conuertit D in E, ut totum uertatur in B, et quod istud B per circulacionem reducatur in E, de quo trahes F in nostro magisterio in loco aque uiue et spiritus fetentis. Quia sic F habet potenciam conuertendi D et H cum conseruacione suarum formarum, et hoc erit actualiter omne illud totum, quod erat in potencia in opere nature et de melioribus mediis racione extremorum, quia in F et D sunt actualiter F et G et H cocta et pura et fortiter digesta per ingenium nature sapientis. Quare non conuenit nisi remouere et separare unam partem de D et unam partem de E, et tunc habebis F in opere artis assimilantis nature uel imitantis naturam.
5·3
Et omnimodo melius per adiutorium de C et D, que uenerunt de H et de F, quod deuallatur de H in B, de quo fit F, quod creatur et queritur in G per cursum nature in nostro magisterio. Et istud G est prima et proxima materia, ex qua creamus medicinam perfectam, que est fermentum elixiris.
Per hoc potes considerare quod res naturales sunt ille, que sunt necessarie ad habitudinem temperamenti secundum racionem suorum generum, que deuallantur ab extremis et mediis. Et ideo dicuntur res, sine quibus nullum corpus naturaliter potest temperatum esse.
6·2
Et est sciendum quod res, cuius capud est rubeum et pedes albi, oculi uero nigri, est uerum magisterium, quando ex illo consistit et exit et est temperamentum.
6·3
Quia, quamuis res medicinalis possit esse temperata absque tali humore, scilicet innaturali, non tamen absolute sine tali humore. Quapropter conuenit quod omne medium senciat naturam suorum extremorum, racione sue temperancie. Et ideo sunt elementa reciproca unum in aliud, ut eorum supreme qualitates dirumpantur cum mutua accione et passione, transeundo ab uno extremo ad aliud per uirtutem medii, quod participat cum ambobus secundum appetitum nature; nec adhuc est medicina absque habitudine aut sine colore aut absque genere, quia sine tali aut tali humore non habet instanciam aut potenciam in operacionibus. Iccirco operacio non debet capi per operatorem solummodo per accionem, que debetur proprietati elixiris per temperamentum, sed generaliter pro cessacione naturali illius post suam transformacionem, ideo metallo molli infirmo mutato in durum temperatum.
6·4
Accio sue sustinencie ignicionis ante fusionem dicitur accio naturalis, non obstante quod sit cessacio uelud requies animalis sensibilis ab accione, que uenit in sua transmutacione per uirtutem elixiris; et sic temperancia corporis mutati non est absque naturali operacione; et hoc debes intelligere in medicina de uerissimis medi[c]is. Sed cum multum diffuse per ymaginacionem fantasticam posses forte errare ad intellectum trium parcium supradictarum theorice, que continent in se supradicta principia tradita in generalitate, ideo specialiter nos instruemus terminos remotos trium principiorum principalium necessariorum in hac arte diuina. Quia, sicut nos diximus quod per consideracionem intentiuam rerum naturalium, innaturalium et contra naturam debes habere cognicionem materialem et essencialem temperamenti cum omnibus suis partibus substancialibus ac eciam accidentalibus, sic quod bene scias te regere in toto magisterio per omnes illas partes et supradicta principia comprehensa in dictis principiis, sic ut stricte habeas intelligere non de multibus, sed de tribus tantummodo per se singulariter stantibus, sic ut potes intelligere per contenta in dicto capitulo principiorum nostri magisterii, a quibus peruenit istud temperamentum; ob hoc dicimus quod tria sunt genera rerum naturalium cum differencia secundum propinquitatem et proprietatem suorum generum, uidelicet uegetabilia, animalia et mineralia.
6·5
Genus animalium multiplicatum in sua specie diuiditur in tria spermata differencialia, scilicet in sperma actiuum, quod est naturale; et in sperma passiuum, quod est innaturale; et in sanguinem menstrualem, qui est contra naturam. Genus uegetabilium diuiditur in semina et radices, que sunt naturalia spermata continencia innaturalia, quia eorum complexio est hermafrodita, coniuncto tamen humor[e] terre et menstruo pluuiali cum aere, que sunt contra naturam. Genus mineralium adhuc est diuisum in tria differencialia, non obstante quod metalla sunt similiter de complexione hermafrodita, cum argentum uiuum contineat in se suum proprium sulphur, per quod ipsummet congelatur in aurum uel in argentum post conuercionem illius in sulphur album aut rubeum.
6·6
Et ob hoc sunt duo spermata naturalia aurum et argentum large loquendo (‘large’ dicimus ad differenciam illius, quod perficit nostrum reale elixir); et sperma innaturale sicut plumbum, stagnum, cuprum, ferrum, sulphur et argentum uiuum; et contra natura, sicut attramenta, sales, alumina et boracia, tuthia, marcassita […] et arsenicum, et omnia media, que deuallantur ab aliis generibus uegetabilium et animalium, de quibus potest fieri humidum menstruale secundum magis et minus, tendendo ad perfeccionem uel imperfeccionem. Propterea genus minerale coniungitur solum per figuram similitudinis generaliter inter naturalia et innaturalia et contra naturam, de duobus generibus uegetabilium et animalium, quia ab eorum naturis peruenit alteracio magis propinque in claritate luminosa. Et propterea potes intelligere uerum temperamentum, custodiendo naturam magis propinquam suorum generum, secundum quod poteris informari per certificacionem uulgaris experiencie in terra lunarie, natura cuius est rectificacio nostri lapidis; quia propterea est nobis donatum cum prerogatiua per creatorem nature.
Cum igitur sit manifestum quod proprietas temperamenti in corpore metalli sit de natura metalli magis propinqua, sicut experiencia, que mentiri non potest, certificat et monstrat effectus nobilis resistencie cum fusibilitate bona et fixione permanenti contra ignicionem; et ista sit sola forma et natura, sicut dictum est, propinquior ad suam naturam et materiam mineralem, sicut descendit aut cum deuallabat a sua mineralitate in indiuidualibus suarum propriarum specierum de quibus trahas materiam conuenientem ad suam formam, que ei debetur causa speciei indiuidualium et sine puncto extremitatis et contrarietatis causantis sine aliqua extremitate et contrarietate causante diuisionem, sed cum perfecto amore ligamenti minutissime coniungentur insimul cum reali unione. Nec unicuique discordabuntur indiuidualia respiciencia punctum extremitatis et contrarietatis causantis diuersitatem, tantum quantum saluari possunt per cursum nature sue nobilis speciei, unde exibit uera forma, que cum magna potestate sue proprietatis uadit contra solem, qui per naturam creatus est. Et qui non recipit istam materiam est uelud pictor pingens formam remotam in natura remota, sicut est prius dictum in capitulo «De forma minori».
7·2
Iccirco, fili, dico tibi quod accipias mineram dicti generis, in quo sunt duo luminaria stellata, que super terram radiare non cessant: et sunt sol et luna, qui per suos radios obscurant ignem; et inter innaturalia accipias corpus uolatile, uidelicet argentum uiuum, quod tenet suam naturam intra concauitatem sui uentris tam fortiter clausam et seratam, quod nullus homo eam habere poterit, nisi sit cum una amorosa concordia, quam natura cum attraccione amoris nobis fideliter monstrauit, ob quod ei ualde multum tenemur. Preterea argentum uiuum est inter innaturalia et non de toto est non naturalis, quia tunc in numero illorum, que sunt contra natura, esset, sed tamquam corpus intus naturale et exterius contra naturam; et ideo dicitur medium participans cum <in>naturalibus et contra naturam, quia ab intra retinet naturale corpus et substanciam puram, quod est proprius locus et retinaculum ipsius, et per proprietatem ab extra proicitur inter alia et cum illis contra naturam. Et iccirco, quando uolueris uidere naturam operari, proicere illam intus et coniunge naturale cum liga sui amoris: «iracundus erit amator». Sed nos istud nomen ‘innaturale’ accipimus large in hac arte pro omnibus rebus continentibus in centro sui corporis naturas passiuas ad respectum actiuorum,
7·3
Et nos diximus superius quod in centro terre est terra uirgo et uerum elementum, et quod illud est creatum per naturam. Igitur natura est in centro cuiuslibet rei, sicut apparet per dictum capitulum et in capitulo precedenti, quod facit mensionem de prima forma mundi, quomodo Deus dominus noster instituebat et formabat naturam,
7·4
ut melius eorum nature determinarentur per nostram theoricam secundum genus suum, et ut scias que debes accipere in reali magisterio et que relinquere.
7·5
Quia uerum est et indubitandum quod per naturam ponuntur in generacione suorum generum quelibet secundum suam speciem, ueluti sperma animalis cum adiuncione caloris sui masculi. Et per hoc potest intelligere tua speculacio quod uirtutes innaturalium sunt remote et propinque cum mediocritate, que participat cum extremitatibus naturalibus et contra naturam secundum magis et minus, secundum quod tota natura unius generis discrepat aut concordatur per speciem, quia per genus discordare non debet natura, nisi tantummodo per speciem cum propinquitate amoris, que nascitur a sua proprietate, sicut aer ab igne et ab aqua, in quo est eorum proprietatem media, sicut contenitrix naturalium et eorum que sunt contra naturam. Cum nos dicimus ‘totam naturam’, dicimus hoc ad differenciam naturalium, innaturalium et contra naturam, que sunt omnia unius generis; et semper tamen, quando locuti sumus, quod natura generis in sua generacione discordare non debet, hoc debes intelligere immediate ad recipiendum formam cuiuslibet uiuentis, quomodo natura per alteracionem reuertitur, uel fit humana cum operacione. Totum hoc uidere potes, sicut de uegetalibus; sed non recipiunt unquam formam humanam animalia, donec uertatur eorum genus in humanalibus. Tunc dico quod spermata ueniunt ab hoc, quod dictum est, cum multiplicatiua uirtute, que est spiritus, ex quo indiuiduata sunt generis iam dicti. Igitur homines creantur per uirtutem spiritus, et hoc institutum est per creatorem, ut quodlibet per hominem ei faciat honorem, et minor natura uertatur ad maiorem, quare exaltatur de multum magno ualore.
7·6
Igitur, si uolueris facere assimilare ad naturam herbarum et animalium nostra metalla, necessarium est tibi, quod per naturam encium realium facias eorum genus per mensuram. Nam ueram speciem et formam ipsam poterunt recipere, sed oportet, quod ea facias in igne cum fermento stare; et hoc dicemus in secunda parte. Sed nos teneas secretos, quia totum fit per artem et scienciam, quam solus Deus dedit nobis et non alius […] nec dicas alicui, bene te custodias. Magestas minueretur, si hoc uadis reuelando; talis reuelacio Deo pertinet, a quo omne bonum abundat; sibi soli debetur. Quapropter, si proponis facere id, quod ei debetur, tu subtrahis ius propium, quod Domino debetur, sic quod iam formatur per te iudicium, unde condempnaberis in die iudicii: «Magnum crimen commisisti de lesa maiestate, numquam tibi remittetur per realem magestatem!».
7·7
Et inter illa, que sunt contra naturam, accipe unum liquorem, qui est corrupcio et separacio expoliacionis corporis uolatilis et causa continuitatis parcium illius cum duobus luminaribus absque perdicione illorum in suo genere, sed magis remote et propinque participans, tanquam res menstrualis infirma et corruptibilis, de qua fermentata et dealbata cum humiditate duorum spermatum nutritur infans iuxta mamillam; quia per uirtutem humiditatis dictorum spermatum sanguis menstrualis uertitur per conuersionem sue nature in humidum radicale.
7·8
Quando nos dicimus ‘remote’, dicimus hoc ad differenciam rerum innaturalium, et quando dicimus ‘propinque’, dicimus hoc ad differenciam rerum contra naturam. Ab istis tribus rebus, fili, trahes magnum draconem, qui est principium radicale et principale principium firme alteracionis. Et in hoc firmes tuam diuturnam consideracionem cum racione naturali, quia magis te docebimus per dicta subsequencia tangencia practicam.
Nos relinquimus in scriptis in nostro »Testamento« omnibus filiis doctrine et amatoribus ueritatis quod non est nisi unus lapis, aliter quod non magis uno lapide, extractus de supra dictis. Ob hoc, quando nouiter uenerit in hunc mundum, tu non debes ei adiungere alium puluerem nec aliam aquam nec aliam rem extraneam, nisi id, quod fuerit natum ab illo ex sua propria natura radicali et sua matre, que portat ei suam pasturam, hoc est sulphur, quod format suum lapidem in colorem celestinum. Sed primo faciamus te scire quod antequam trahas ipsum ex toto foras, tu habes illum purgare et sanare ab omnibus suis infirmitatibus, que sunt contra suam naturam, terrestribus, flemmaticis et corruptibilibus. Quoniam hec est sua mors, de qua circundatur, que mortificat suum spiritum uiuificatiuum, qui habet posse uertendi suum corpus de morte ad uitam perdurabilem contra pugnam ignis. Uerumptamen ipse non potest monstrare suam uirtutem, quousque motus alte et honorabilis nature requiescat in magna puritate sine aliqua corrupcione. Quapropter, fili, scias quod si iste spiritus non sit separatus a sua morte corruptibili, nunquam suum corpus tenebrosum poterit radiare nec fieri matrimonium inter corpus et spiritum, scilicet inter sulphur et argentum uiuum.
Istum spiritum uocamus in nostro »Testamento« ‘spiritum petrosum’, quia habet proprietatem retinendi lapides contra ignem et ipsos conseruare et uiuificare suum corpus mortuum, a quo ipsemet exiuit; cuius uirtus aut proprietas in nullo alio spiritu inueniri potest. Iccirco, cum corpus uertitur de morte ad uitam, et est purum et album et clarum et resplendens cum magna subtilitate, quam debes facere superare subtilitatem spiritus fermentalis cum omnibus tuis uirtutibus et ingeniis: quoniam grossitudo spiritus fermentalis debet circumdare subtilitatem corporis [et] equitare desuper. Et hoc per proprietatem ingrediendi, quam portat in se, que est proprietas penetratiua, cui nulla grossicies corporis resistere debet aut esse impedimento uenienti a suo contrario.
9·2
In isto modo remanet corpus uestitum de pulcherrima claritate, quia spiritus illius imbibitur et corpus intrauit infra suum spiritum, qui illum resuscitauit et terminauit in formam puluerum multum subtilium, cum instrumentis ignis, fluencium et fundencium uelut butirum sine fumo, qui est ignis ardens, quando flamma ibi tangit cum alteracione permanenti, que fit per amplexacionem amicabilem nature recipientis suam propriam naturam cum perdurabili gaudio. Et ob hoc uolo quod scias, fili, quod fit leuiter cum practica scita, quam reperimus cum arte theorice uenerabilis, quam nobis monstrauit per ista uerba.
10
Preparacio spiritus petrosi et fermentabilis est, quod accipias de succo lunarie et trahe suum sudorem cum paruo igne, et habebis in tua potestate unum de nostris argentis uiuis in liquore per formam aque albe, que est lauacio et purgacio nostri lapidis et tocius sue nature. Istud est unum de principalibus secretis, quod est prima porta, secundum quod potes intelligere per raciones supradictas. In isto liquore rectificatur magnus draco et proicitur a magno deserto Arabie, quia statim suffocaretur pro siti et periret in Mari Mortuo. Quia iam poteris scire, quod paruus calor magnam frigiditatem expellit. Uerte ipsum ad regnum Ethiopie, unde est naturale. Dicimus tibi quod, si non uertas eum in terram, que eum portauit, cito interficiet eum omnis illa regio. Quare scias pro certo quod omne aliud clima portat mortem nostro lapidi celato ignorantibus et per nos cognito.
Per hoc aperte debet tuus intellectus cognoscere quod noster spiritus portat in se proprietatem sue regionis; et ob [hoc] racio facit dicere quod allegorice magnus draco est de quattuor elementis non per intellectum litteralem, quod sit terra, nec aqua, nec aer, nec ignis, sed tamenmodo est una sola natura, que continet in se naturam et proprietatem omnium elementorum. Et illa proprietas complexionaliter uenit [per] dictam substanciam nature per accionem primarum qualitatum elementarium iam transformatarum in proprietatem et speciem metalli, quod, alias que, est sustinere ignem cum suis perfeccionibus. Sic rumpuntur dicte qualitates prime mut[u]aliter, racione mixtionis earum que fit cum alteracione, quousque uenerint ad illud substanciale medium, in quo species solis aut lune uel alterius rei potest et debet esse per naturam constituta. Quia dictum medium, in quo dicta species se habet saluare, habet tantam latitudinem, quanta potest esse similitudo parcium indiuidualium illius speciei. Et ideo, cum sit de proprietate illius nature sustinendi ignem, non potest nec habet aliquod, nec facit profictum, quousque totus motus illius mobilis non corruptus arestetur. Sed eo non obstante quanto iam effectus est uel fuerit de proprietate ignis, excellentissimum [est] et potest tolerare corrupcionem asperitatis ignis. Et idcirco potest intelligere tua speculacio, si es imbutus racione, modum qualiter natura nobis monstrauit suum opus, que est exemplar artis, dicendo quod non est transitus de primo ad tercium nisi per secundum, quod participat cum illis, sicut uult natura. Per hoc conquesti sumus nostrum uelle, transeundo per sua media, que sunt conseruamenta et retinacula sue speciei contra pugnam ignis.
11·2
Potest adhuc intelligere tua speculacio per dictum preambulum uerum tempus limitatum ad respectum nature, quod debes habere et conseruare cum certa latitudine, donec creaueris uerissimum et principale medium, in quo ultimate species se habet saluare. Medium est subiectum principale materiale in genere reali, in quo continens influit suam uirtutem et primordiale principium generacionis, in quo determinate elementa habent fixari cum uirtute celestiali. Omnes res hec nobis coram oculis sunt manifestate per experienciam cum sciencia clara, quam natura nobis monstrauit cum mandato diuine predestinacionis. Et facimus te securum quod de natura herbarum creauimus medium existens conseruatiuum speciei mineralis et transmutauimus ignem suum in colorem metalli cum mutacione speciei mineralis.
11·3
Fili, intellige quod, cum lapis non sit nisi una natura diuisa in quattuor partes secundum proprietatem suorum elementorum, resultat per proprietatem concordancie eorum esse ligamentum in potestate omnium quattuor, sicut large tibi declarabitur. Alio modo spiritus ligari non poterit cum suo corpore, si de sua propria natura non teneret, que est proprietas ligamenti ipsorum. Per <ob> hoc uideas quod proprietas spiritus, qui de corpore exiuit, non deuoretur per multum magnum calorem, quia non haberet proprietatem ducendi suum corpus ad illud medium, in quo spiritus secundarius influit suam uirtutem, scilicet speciem solis aut lune […]. In tali aqua nobis ipsa apparuit, et non in aqua nubis. [Q]uapropter, si opereris cum magno igne, proprietas, que participat inter uitam et mortem dicti spiritus, separabitur, et anima fugiet in regionem sue spere.
11·4
Adhuc dico magis, si intelligere me uelis, quod per creatorem illum, qui me saluabit, lapis pascitur in riuis et ibi inuenitur exaltatus. In fluminibus est ipse cum magna potestate; nichil mundi ibi ponas, nisi quod supra dictum est. Hoc dicimus pro uero: [de] magno dracone totum exiuit et de uentre fetenti. In secunda parte tibi dabimus totum sensum. Custodias igitur ipsum a gigantibus et tirannis mundi, ut superius tibi diximus. Ipsi ponuntur in unda, unde nos habemus magnum pauorem, quia nichil eis abundat, quod habeant tale martirium, unde habeant confundi. Quapropter istum secretum non datur per summum cuilibet ad demonstrandum experimentaliter, nec solum reuelare, quousque primo eis manifestetur per diuinam prudenciam cum nobilitate intellectus. Et iccirco, quando pomposi, aliter bubulci, clericales, legiste uel artiste aut medici mundani, sicut de aliis, de quibus non audemus loqui, putant facere aquam uiuam, non ualet totum unam ficum, quia ipsi credunt temptare nostram philosophiam, sed reperiunt se temptatos, quin tales perdunt uitam. Quare habeas hoc per exemplum et custodi, fili, ignem et regimen tui spiritus, et uideas quod non euadat te, et teneas eum in amore, et custodias a magno calore, quia, si anima recedit, spiritus non poterit uiuificare suum corpus, quoniam nichil potest dare, quod in se non habet.
Modo debet elucidari tuus intellectus quod in toto magisterio indiges tribus principalibus spiritibus, qui sine consummacione sue resolucionis non possunt manifestari. Et uocantur alio modo tria argenta uiua, in que noster lapis resoluitur et uertitur per mutacionem sue nature cum contraria et diuersa digestione, que fit cum elementatiua circulacione et per reciprocacionem cum suis primordialibus principiis generacionis. Et ob hoc, cum resolucio est tota habitudo prime porte nostri magisterii, illam uolumus declarare secundum exigenciam reduccionis et conuersionis lapidis in tres spiritus. Sed, cum quilibet trium spirituum habeat conseruare suam proprietatem secundum naturam cuiuslibet et secundum hoc, quod requiritur in perfeccione ultima nostri magisterii, dicta resolucio diuiditur in tres partes principales.
12·2
Prima est corporalis, uocata in lingua nostra ‘retfage’; secunda est spiritualis, apellata ‘agazoph’; et tercia est corporalis et spiritualis et uocatur ‘ubidrocal’. Et in omnibus istis tribus deportatur draco. Retfage est solucio humida in corpore et sicca in spiritu. Agazoph diuiditur in duas partes, in pernimellem et in dulfuch. Et ubidrocal est consummacio finalis nostre tercie dissolucionis, que absque sua sorore, idest practica habita et cognita non potest esse prima solucio. Retfage non est alia res, nisi comminucio parcium grossarum aut reducio grossi in simplex, cum mutacione forme specifice in formam contrariam et corruptam exeuntem in suo corpore, non in forma aque nubee nec in forma metalli constituti in diuersis peciis; sed in forma terre aut aque mineralis subtilis, stantis in basso profundi inferni, in uentre cuius natura mutatur a suis primis luminaribus in tenebras obscuras. Que terra per exercitationem suarum percussionum in diuersis partibus multum subtilibus fetentibus ut sulphur fugit in altius omnium elementorum suorum in regionem ignis, quas partes indiges uerissimo bene custodire, «si per istam portulam uelis intrare taliter, quod bene scias te regere; necesse tibi erit portare capellum, quod possis intrare et exire» […].
12·3
Iccirco, fili, intellige quod menstruale a spermatibus condensatur de sua aeritate in aquositatem grossam per resolutionem spermatis femine, que est in menstruali cum amplexu uaporis mercurialis corporis contra naturam, quod est in forma aque, que est de uapor[e] magis crudo. Et id, quod est magis coctum cum magis continenti ex natura alta ascendit superius in aere in forma corporis, alias corui nigri, cuius caput est rubeum, pedes uero albi et oculi sue facture. Sed totum hoc non est nisi aer humidus radicalis. Per patrem, qui me genuit, color est et tinctura summi metalli. Et natura cruda, que est causa condensacionis menstrualis, que stat inferius et est causa materialis et congregamenti petre realis, que in naturam frigidam est uersa, ob hoc quasi perdidit suam naturam calidam per resolucionem. Quapropter tu, fili, sic diffinies dictam dissolucionem: «Solucio est accio et passio qualitatum contrariarum, per quas uirtutes elementorum mouentur inter semetipsas per minima; aut motus, qui facit comminucionem de partibus insensibilibus diuersis in specie et similibus genere coniunctis in forma liquorosa et per corrupcionem subiectiua de qualitatibus contrariis mediante exercitacione eleuatis in ignem nigrum absque extrema diuisione, affectando a partibus separacionem germinati per generacionem».
12·4
Alio modo sic diffinitur: «Dissolucio est instrumentum subtiliatiuum factum cum exercitacione caloris coniuncti cum motu mutuo, per quem qualitates contrarie insimul operantes se tangunt et miscentur in corrumpendo partes indiuiduales sub conseruacione sue speciei ad opus generacionis».
12·5
Fili, totum beneficium dissolucionis supradicte non est nisi simplex desligatio parcium subtilium descendentium a natura in germineitate, in qua calor naturalis se habet calefieri, alias incendi, qui est instrumentum, cum quo operari habet uirtus formatiua, que introducitur in materia absque actuali operacione, uel separacione, parcium germinosarum unius ab alia. Qua separacione indiges cum applicacione amoris nature, quod sint in secunda camera, sicut declarabimus per beneficium secunde resolucionis de agazoph in secunda parte cum suis quattuor figuris. Sed ante illam intende quod obseruetur inter retfage et agazoph digestio pepansis per spacium sui temporis, sicut declarabitur et determinabitur in nostra practica. Quia calor pepanticus putrefacit nostrum germen per terminum nostri magisterii et facit postea pululare, crescere et fructificare. Sed primo reuertitur in suam primam naturam, scilicet sulphuris et argenti uiui. Et fuit germen uim, alias uini, quod modificabitur in lapidem albiorem niue. Et iccirco, dissoluta prima forma corporis in germen mercuriale cum solempni operacione, statim per inhumacionem pepa[n]ticam in suomet uentre ingreditur alia forma per corrupcionem forme germinis in elementis mixtis corruptis insimul cum forma corporis nigri. Quoniam elementa conuersa uirtute caloris celestis naturalis, qui est in materia excitata cum calore temperato, in minimis partibus miscentur, alterantur et corrumpuntur sub conseruacione speciei gubernata per calorem non urentem; que corruptio est nostri argenti uiui generacio, sicut declarabimus in secunda parte in rota circulari. Quoniam ibimet determinabimus de omnibus principalibus coloribus, saporibus et odoribus et sua grossicie et de sua simplicitate, subtilitate et ponderositate.
12·6
Ista, fili, est solempnis preparacio, que est caput et fondamentum creacionis nostri cari infantis. Modus creacionis cuius est iste: abice humorem, ubi submersus est draco, quousque corpus sit inunctum ex celestiali spiritu. Illum nos uocamus ignem, quem dedit Deus sanctis antequam nasceremus, alias nascerentur, et postea nobis aliis filiis doctrine uoluit reuelare, ut melius ei seruiamus absque magno tedio, quia monstrando nobis exempla per cursum nature, qualiter ei tenentur; et ideo eum debemus precari, honorare, seruire, laudare, benedicere, adorare, glorificare et amare absque aliqua sordicie, uicio aut peccato, ob hoc, quia ipse monstrat nos cognoscere suam potestatem; ueraciter nos amauit, postquam nos fecit hec uidere.
12·7
Fili, lapis est iam factus, postquam modo creatur, congelando argentum uiuum, in elixir iam uertitur. Istam operacionem rectificabis, alias uertes, in tantum quantum uolueris multiplicare sub conseruacione caloris naturalis, qui multiplicat speciem suam in conseruacione argenti uiui.
Nunc poteris, fili doctrine, cognoscere in philosophando quod prima et principalis intencio in nostro magisterio est quod tu soluas lapidem per mutacionem sue nature in argentum uiuum. Quia illud est primum elementum in natura minerali, approximando ad naturam metalli. Et iccirco est radix et primum elementum compositum omnium corporum liquabilium et pater duorum luminarium. Et ideo in illud solummodo reuertuntur cum solempni resolucione et postea in sulphur conuertuntur. Quoniam argentum uiuum continet in se suum proprium sulphur, uapor cuius congelatur in lapide[m] philosophalem, qui postea habet potestatem congelandi omne aliud argentum uiuum per artem magisterii.
13·2
Iste lapis dicitur sulphur et materia approximata perfecte nature metalli, propter quem natura tenetur pro re multum digna, ex quo sapientes phisici faciunt medicinam maxime solempnem; et illam uocant ‘elixir ad argentum’, et nos illam uocamus ‘elixir uite’, quoniam ipsa est ultima consolacio tocius corporis humani. Et pro ista intencione dabimus doctrinam ad cognoscendum totam suam facturam et composicionem omni filio doctrine in secunda parte, in qua et per quam concludemus totum cursum medicine, in conseruando locucionem per modum medium, ut melius intelligamur per modum et mediam uiam nature.
13·3
Et ideo apparet, quod intellectus instrumentaliter dirigitur et racione ducitur in formam mediam in hac presenti arte et sciencia. Et ideo non conuenit, nec est necessarium, ut ducatur multum subtiliter nec esse multum subtilis in discernendo encia realia, eo quod conuerterentur in res fantasticas, de quibus ars aut natura non habet curam.
13·4
Si uero lapis, quem tibi diximus, fuerit rubeus clarus et cum illo sit uis simplicis ignis non urentis, erit res multum bona, de qua poteris facere elixir ad aurum, quod est medicina conseruans omnia accidencia nature humane et restaurans uires diminutas per suum defectum.
13·5
Breuiter, si tu habeas hanc medicinam, in hoc mundo habebis thesaurum incomparabilem perdurabilem.
Cum igitur per istam doctrinam tu potes intelligere naturaliter quod non sit transitus ab extremo ad extremum nisi per suum medium, iam elucidatur racio nature quod extremorum nostri lapidis in primo gradu est argentum uiuum et in secundo gradu est elixir completum. Sed media horum extremorum sunt unguenta et olea, ex quibus sunt aliqua, que magis sunt cocta et pura et digesta quam alia, et ista uocamus medicinam perficientem et fermentum elixiris, confeccionem quorum unguentorum tibi monstrabimus in secunda parte. Per hoc debet bonus operator et filius doctrine de argento uiuo nigro prius facere sulphur album ad argentum et postea sulphur rubeum ad aurum, quia nullum sulphur potest rubificari, nisi prius fuerit dealbatum. Quia non datur nature quod possit transire de primo ad tercium, nisi prius transeat per secundum, sicut apparet per diffinicionem elementorum.
14·2
Que distinguit quod terra sit nigra primitus quam aqua sit alba et quod aer sit clarus intensius et quod ignis sit rubeus. Quapropter apparet, quod terra non potest conuerti in aerem, nisi prius uertatur et mutetur in aquam; nec aqua potest conuerti in ignem, nisi prius unum aut altrum [sic] eorum conuertatur in aerem.
14·3
Iccirco tu, fili, habes multum notare in temetipse cum consideracione philosophicali naturam mediorum coloratiuorum in mutacione nature mineralis, quoniam in illis est multa sciencia illorum, qui se certificant transmutare metalla de specie in speciem. Et tibi prediximus, si nos intellexisti, quod tibi conuenit primo transmutare metalla seu corpora cum naturali reduccione in illud medium per alteracionem artificialem, consequendo naturalem, in qua species auri aut argenti poterit saluari absque distemperancia indiuidualium, que sunt omnia unius generis. Et hec est potencia propinqua magis adiuuans ligamento nature racione prime coniuncionis, in qua lapis primo resoluitur per alteracionem sue nature cocte in naturam crudam et multum infirmam, que est conuersio corporis in argentum uiuum, et per reduccionem illius in sulphur album et post in sulphur rubeum.
14·4
Et sic gradualiter materia lapsa approximatur ad materiam et naturam propinquiorem metalli cum reduccione alteratiua per quam pote[s]t proxime recipere speciem auri et argenti multiplicati per artem, sicut dicemus in secunda parte in practica et tetigemus ista in capitulo: «Dicimus loquendo in theorica».
15
Postea facimus te scire, fili, quod noster lapis habet mutari tribus mutacionibus gradualibus antequam sit materia ad creandum elixir. Et hec mutaciones sunt per trinam digestionem: una in liquorem per modum chili omogenei, et sicut ista fit in concauitate corporis animalis, sic fit prima digestio in suo proprio uase accione caloris, quoniam stat unitus ad materiam; alia in humores quatuor, et ideo cum corpora luminarium iacent ad fluxum et corrupcionem res necessaria est eorum nature quod eorum mala alteracio transmutetur in bonam, ut per consequens possint obuiare corrupcioni omnium corporum infirmorum.
15·2
Benedictus sit ille dulcis et iuxtus Ihesus Christus, filius Dei, qui pro peccatoribus in terra uenit, et quia ei placuit mortem sustinere, effundere suum sanguinem, esse in cruce et in illa exaltari pro nobis et aliis peccatoribus ad nos redimendum a tormentis et morte inferni.
15·3
Per hanc figuram tibi ammonestamus quod necessaria sunt presencia quatuor humorum ab istis duobus luminaribus, a quibus constituitur regalis medicina. Et sicut ista digestio fit per animalia in concauitate epatis, sic ista secunda digestio fit in capite alembici, deuallando in receptorio scilicet ad modum aque uel liquoris aerei cum omnibus uirtutibus elementorum mineralium. Et tercia digestio fit per mutacionem dictorum humorum in sulphur purum sicut in animalibus humor ptisanarius, qui conuertitur in sanguinem et transmutatur in essenciam et substanciam membrorum, secundum quod uult natura.
15·4
Iccirco, fili, intellige quod prima digestione, quando coitus et coniuncio fit cum amore nature, qui est luxuria libidinosa, tunc prima mixtio est facta cum coniuncione et similacione inter corpus et spiritum, ut omnes insimul perueniant in unam amorosam concordiam cum ligamento suarum qualitatum miscibilium et compositarum de suis uirtutibus elementalibus unius et alterius, uirtute concepcionis duorum in unum. Si talem coitum non facias, numquam habebis concepcionem; et si concepcio non fiat, numquam erit pregnacio; et si numquam impregnes, numquam habebis aliquem fructum neque filium. Quando igitur materia tua conceperit, expecta partum ut, postquam peperit, habeas pacienciam, nutriendo infantem, usque poterit sustineri ignem; et tunc poteris facere liberam proieccionem illius.
15·5
Et iccirco in secunda digestione fit exuberacio sanguinis, scilicet spiritus, qui portat uirtutem in se cum uicinali approximacione nature, ut ei sit magis gratum, aut graduatum, per decoccionem unius gradus, quando sua substancia subtiliatur secundum intencionem intelligentis naturalis. Cum ista substancia impregnes lapidem, quoniam nondum est factus sicut tibi dicemus in secunda parte. Per hoc in tercia digestione nutritur cum perfeccione et augmentacione in crescendo; et lapis confortatur ad faciendum suas acciones in resta[ura]ndo rem perditam in terra alba foliata extensibilem multum nobiliter augmentatam.
15·6
Fili pacis et ueritatis, in nostro lapide mouetur spiritus sicut in suo proprio corpore, operante tamen uirtute attractiua nostri lapidis; et cum hoc toto adiuuante similitudine quam dictus spiritus cum tota substancia nostri lapidis in sua supradicta prima mixtione per modum exuberacionis uniuersaliter acquisiuit, adiuuante cum toto hoc potencia magis propinqua, scilicet calori naturali minerali lapidis, qui respicit naturam in maiori propinquitate nature in genere metallico. Et consimiliter, adiuuante super omnia uacuitate nostri lapidis porosi imperfecti, qui cum continua resolucione sui corporis quasi incensibili [sic] per certam operacionem causatur in illo die, de qua operacione ueritatem tibi dicemus in nostra practica.
Iamque potest melius intelligere omnis filius racionis quod ultimus terminus nostre reincrudacionis et transmutacionis cocti in crudum, scilicet cum qua naturaliter intendit artista, est substancia sulphuris non urentis, in quam, cum conuertitur, est propinqua materia nostri realis elixiris et puri metalli prima natura et proxima, alterata tamen per calorem sui corporis, scilicet cum illa alteracione, per quam magis approximate possit illorum forma et species hanc speciem recipere cum appetitu concordancie nature mineralis.
16·2
Fili, humiditas istius materie una uice non fuit nisi argentum uiuum proiectum ex corporibus liquefactis intus et exterius. In isto argento uiuo qualitates sulphuris sunt mixte per primam et secundam digestionem, et ob hoc alterantur, sicut natura requirit per calorem suimetipsius racione sue exuberacionis; et per conuersionem sue nature conuertitur et congelatur in sulphur purum. Quoniam tu potes scire et sentire per naturam quod nulla alia humiditas conuertitur magis prompte in substanciam sulphuris, quam illa in quam qualitates suimet sulphuris sufficienter introducuntur per ingenium naturale, quod fit cum artificio; que humiditas est argentum uiuum in forma aque clare, sicuti est lac in mamillis, sulphur, sicut est sperma in testiculis.
16·3
Istud argentum uiuum nullam differentiam habet contrarietatis, que ueniat a sua complexione, quia necesse est, quod tale argentum uiuum sit multum temperatum respectu complexionis sui corporis. Et ideo notifico tibi quod materia istius lapidis non est argentum uiuum commune cum tota sua substancia grossa terrestri feculenta e fleumatica, sed tantummodo cum sua substancia media, quam indiges bene custodire et defendere suam proprietatem ab igne super omnia. Nec est argentum uiuum in tota sua natura, quoniam uenit ad terminum digestionis, per quam uertitur de natura in naturam. Et istud est argentum uiuum argentorum uiuorum et noster uerus spiritus proiectus a suis extremis contrariis cum depuracione et conuersione illius in lac uirginis.
Per hoc poterit illuminari, quod absque decoccionibus et digestionibus noster lapis in sua natura non potest emendari; ideo inuenimus artificium, per quod consequimur naturam in hoc, quod ipsa non potuit multiplicari, informando materiam, sicut uult natura in suis digestionibus, quod superius descripsi.
17·2
Primam digestionem uocamus ‘papaticam siue pepansim’, e<s>t ista significatur per H; secundam iecoralem nos appellamus ‘ephesim’, quia per caliditatem corporis humidi fit, et ista significatur per I, et diuiditur in duas digestiones: prima istarum duarum ligatur cum epsesi et ab ista trahimus solucionem pernimellis de potentia in actum, et significatur per K; secundam uocamus ‘obsesim’, que est inter istam optesim et epsesim, et per istam calor desiccat magis spiritum in resoluendo. Et istam resolucionem nos appellamus ‘dulfluch’ et significatur per L. Et tercia, que est ultima consummacio nostre trine dissolucionis, est digestio, quando argentum uiuum uertitur in essencia[m] puri sulphuris, quam appellamus istam ‘optesim’, que est inter epsesim et escatesim et significatur per M, sicut apparet per rotam de H. Et cum illa de N facimus decoccionem nostre medicine, quam uocamus ‘escatesim’.
17·3
Per primam digestionem nostre medicine trahimus elementa ad concordanciam; per secundam dissoluimus spiritum, informando suam [sic] uas, uas ubi se habet conuerti cum calore de obsesi post digestionem de epsesi; et cum tertia nos creamus nostrum lapidem ex dicta materia, tam cito cum a uase recesserit spiritus et anima ex corpore, quod, alias qui, est perfeccio lapidis; et cum quarta nos creamus nostrum uerum et reale elixir.
Per doctrinam iam declaratam habes intelligere [quod] ex tribus principalibus rebus indiges in nostro magisterio, uidelicet corpore, quod significamus per N, spiritu, quod significamus per O, et anima, que significatur per P, sicut apparet per rotam de I que sequitur.
18·2
Uerumptamen, fili, in mutacione lapidis attendes tres colores principales; et quando nos dicimus ‘principales’, dicimus ad differentiam aliorum tam precedencium quam succedencium colorum, de quibus non loquimur, nisi de principalibus solummodo. Et ideo nos dicimus quod primus principalium colorum est nigredo et habet apparere in fine digestionis de I et durat usque ad finem de M. Quando nostrum argentum uiuum conuertitur et congelatur in sulphur, tunc apparet color albus subtilis albior niue et iste est secundus color. Et tercius apparebit in colore multum rubeo sicut sanguinis, cum continuacione de M.
18·3
Fili, intellige ergo quod, quando apparebit nigredo, est signum corrupcionis multum nobilis, quia nulla res animatur per naturam absque putrefaccione; unde debet transire per K et L uel quousque sit O bene album, qui dealbabit N per M. Postea rubificabis cum igne lapidis cum digestione successiua de N. Uerumptamen, fili, in dealbacione debent esse pacientes omnes dequoquentes illam, donec lapis sit bene albus, quoniam de nigro non potest fieri aliquod bonum citrinum, quousque sit bene album, sicut dictum est per proprietatem elementorum. Nam citrinitas causatur et est ex multo albo et pauco rubeo claro essencialiter; nec minus potest esse transitus a citrino ad album, donec primo compositum efficiatur nigrum, nec aurum potest fieri argentum medicinale, nisi primo destruatur nigrum et corruptum; neque melius potest fieri peius, nisi per suimet corrupcionem, quia generacio unius est corrupcio [alterius] et corrupcio unius est generacio alterius.
18·4
Qui igitur est bene expertus conuertendi aurum in argentum potest multum bene scire conuertere argentum in aurum, quoniam sulphur eorum album non urens ad argentum per digestionem de M potest fieri sulphur rubeum ad aurum. Et hoc intellige cum solo igne lapidis excitato per M, nam in substancia illius est calor naturalis bonitatis et magnitudinis et aliarum parcium sue nobilioris substancie. Et quia in ipso est maioritas substancialis, que est de sua propria essencia, iccirco habet ignem naturalem et proprietatem multiplicandi suam speciem cum suo calore digerente se in aliis elementis, que sunt calefactibilia […] in ipso per uiam composicionis et generacionis cum continuacione de M, calor cuius est forcior, quam sit calor digestionis de L.
18·5
Ob hoc scias, fili, quod ista rubificacio non est aliud, nisi completa digestio. Quia dum a lecto in mane respicio, si mea urina est alba et indigesta, tunc cognosco, quod parum dormiui et repono me in lecto ad dormiendum. Et de facto urina citrinatur iccirco, quando calor ignis nature est extensus et diffusus per omnes suas partes urinales: per quod monstrat manifeste natura, quod citrinacio est completa et perfecta digestio. Et ideo potes recolligere quod sulphur album et rubeum habetur solummodo ab una materia metalli, uidelicet ab argento fino cum igne fini auri. Sed primo est necesse quod dicta materia sit fortiter depurata et cocta et digesta per modum differencialis, sicut manifestatur in capitulo sequenti inmediate de mixtionibus.
18·6
Fili, tale sulphur non potest inueniri super terram, nisi istud, quod est in istis corporibus; nec minus quodlibet sulphur non est album aut rubeum, nec perfectum ad magisterium, nisi illud, quod est in dictis corporibus. Ob hoc ipsa corpora debent nobiliter et bene preparari, ad finem quod habeantur sulphur et argentum uiuum ex illa materia super terram, de qua aurum et argentum sunt creata subtus terram; cum istis corporibus miscetur argentum uiuum modo subtili. Iccirco, fili, si tu scias miscere argentum uiuum cum corporibus, uenies ad magnum secretum, quod nos appellamus sulphur album aut lapidem benedictum, qui postquam fit rubeum, erit sulphur rubeum ad aurum et corona regalis et lapis completus.
18·7
De istis corporibus tantum trahuntur sulphur album et rubeum, cum in illis sit multum pura substancia sulphuris summe depurata et per ingenium nature. Et ista res est corcior [sic] et subtilior, quare ars non potest attingere naturam ac eciam in omnibus non assimilatur, quoniam si in prima natura, aut materia metallorum artem uellemus incipere, assimilando nature, esset multum longum et quasi sine fine. Et non minus conuenirent multe et infinite expense et cum hoc toto adhuc ars in depuracione prime materie esset infirm[i]or quam natura. Et ideo numquam posset eam assequi cum omnibus suis uiribus nec cum omnibus suis ingeniis per multas et diuersas alias res contentas in libro »Questionario« huius artis.
18·8
Iccirco elegit ars aurum purum pro patre et lunam puram pro matre, quia ab illis duobus corporibus cum eorum sulphure aut arsenico separatis nostra medicina elicitur. Aurum, cum sit preciosius metallorum, est tinctura rubedinis, tinctura refeccionis, tinctura fertilis et resplendens, tingens et transformans omnem corpus cum perfecta claritate. Et argentum est tinctura albedinis cum perfecta claritate, tingens omnia corpora. Cum istis corporibus misceas mercurium, sed non talem, ut est communis, sicut declarabimus ad plenum in secunda parte.
18·9
Quapropter scire debes quod argentum uiuum in sua natura non est miscibile cum corporibus.
O quesitor sciencie desiderate, conuenit tibi esse firme uoluntatis in isto opere et ponere cor tuum in nobili appetitu, nec modo hoc modo illud uelis probare, quoniam in multis rebus ars ista numquam perficitur. Propterea dico quod non est magis uno lapide composito ex una sola medicina ad quam nullum extraneum debes adiungere, nisi tantummodo remouere superfluitates terrestres et fleumaticas. Quoniam ille sunt separabiles ab argento uiuo, quod est magis hominibus commune quam commune et de maiori foro et de forciori uilitate et de natura cuius et suarum primarum formarum omne illud, quod non est de sequela et armonia metallorum per gradus separacionum certarum et cognitarum necesse est separare, quousque fiat uicina rei prime, scilicet sui generis propinquioris in tantum, quantum est possibile cum reali concordancia, antequam habeat incorporari cum igne et terra. Et ex tunc reperitur multiplicatum in nobiles uirtutes et fortiter potentes. Non uelis requirere a natura hoc, quod non habet nec unquam habebit. Quia omne sulphur butirinum est combustibile et a nostro argento uiuo alienum.
19·2
Et ideo, cum nullum tale sulphur inuenitur super terram, conuenit per artificium componatur.
19·3
Et propterea, quoniam in semetipso sulphur uulgare est corruptibile, tunc per contrarium illa res non est ei extranea, in quam ipsammet per nostrum magisterium habet conuerti secundum aurum et argentum. Nulla res conuenit ei, nisi illa que ei est propinquior in sua natura. Quia ex homine non potest generari nisi homo, et ab aliis animalibus nisi sua similia. Et sic quelibet res potest generari, que concepit filium similem. Iccirco dicimus, fili, quod oper[er]is cum nobili natura et scias, ubi habeas eam inuenire.
19·4
Quoniam dicimus quod reperitur in terris desertis et depopulatis.
19·5
Ne incipiendo opus nec faciendo uelis immittere aquam nec puluerem nec aliquam aliam rem, nisi hoc quod exiuit de sua propria natura. Et si facias contrarium, statim corrumpitur, nec facies id, quod facere intendis. Ob hoc ex omnibus rebus corporalibus magis conuenientibus in natura metallina necesse est quod capias medicinam corporum diminutorum, cum sit opus quod illa in natura habeat maiorem conuenienciam cum illis quam illamet. Unde notandum est, quod in rebus magis habentibus simbolum et concordanciam, facilior est transitus quam est in remocioribus, et magis in profundiori ipsorum se possunt complexari cum adherencia permanenti, ad finem ut omne corpus in natura diminutum possit cum sua natura compleri et sanari cum colligata exuberancia. Et ultra hoc, quod cum mercurio in minimis partibus se possit miscere naturaliter, antequam possit fugere.
19·6
Iccirco, fili, tibi manifestetur quod de subtiliori substancia et de fusione magis liquabili necesse est quod sit nostra medicina quam corpora metallorum, et de forciori retencione fixatiua, quam argentum uiuum stans in sua propria natura.
20
Per hoc, fili, tu potes manifeste uidere, quod nullum corpus, stans in sua natura, potest congelare mercurium nec cum illo firmiter adherere. Neque mercurius, stans in sua natura specifica, potest dare medicinam, cum qua possit mederi corpora infirma et diminuta a perfeccione, ut postea non alterentur a sua natura et in specificacione alterius forme, quando conueniat separari ab illis in examinacionibus. Eligimus igitur duo mortifica corpora luminaria, que fixant omne illud, quod non est fixum. Quapropter necesse est quod cum retrogradacione elementaria habent reduci ad eorum primam naturam, scilicet in sulphur et argentum uiuum cum contrariis operacionibus, que sunt: solucio, sublimacio, subtiliacio et congelacio, non uulgariores, sed philosophice.
20·2
Dico tibi, quod non est aliud secretum in hac arte nisi modus operandi, quem tibi monstrabimus in secunda parte cum clara practica. Quoniam nullus potest intrare in nostram »Practicam«, cuius cogitacio fuerit remota a nostra »Theorica«, que tibi ammonestat quod in dictis operacionibus habeas laborare. Quia corpora sunt fortis composicionis et ideo indigent longa preparacione et contraria operacione, uidelicet quod primo calcinent[ur] philosophice […], sicut natura requirit sub conseruacione, que respicit generacionem. Quoniam, quando sunt calcinata, leuius dissoluuntur, eo quod calor ignis penitrando corpus ingrediens partes illius facit aquam intrare post se. Et sic corpus est magis susceptiuum ad dissolucionem; et quando dissoluitur, spiritus congelatur; et quando spiritus congelatur, corpus dissoluitur. Quia sine congelacione spiritus non fit dissolucio corporis, nec dissolucio corporis fit sine congelacione spiritus.
20·3
Fili, in hoc faciendo sis longus et suauis, ne uelis cito cum igne perficere, quia primus error in nostra arte est multum coquere, quia ignis comburit omnia et ducit ad regionem perdicionis. Fili, omnis treugera [sic] eligitur in hoc magisterio cum nobili paciencia, et sine illa non intromittas.
20·4
Cum tibi contigerit et <et> ut supra.
20·5
Et paciencia est maioritas in nostro secreto opere, quod facit penitrare multum grande secretum per experienciam cum instrumento erectiuo, quod natura ostendit, dirigendo intellectum ad philosophiam. Per hoc te aduisat, quod non facias in principio ignem nimis magnum in principio mixtionis, quia statim ueniret corrupcio in tincturis. Ideo in eorum prima calcinacione, in qua habent conseruari tincture, tu ibis ad digestionem de L et ab illa secure trahes F ab B, per modum quem tibi dicemus in practica. Et postea pones S coniunctum cum H in F in digestione de I et ibi statim calcinabitur forma conseruata in illis. Et ibi dimittas stare per terminum nature, quem inuenies prefixum in secunda parte. Et post dictum terminum inuenies corpus nigrum cum intenso colore; deferas ipsum ad digestionem de K, quoniam illa dabit N, O et P, quibus nullam rem aliam misceas nec crudam nec coctam. Postea transies O sepcies per digestionem de I et P faciens transire per K, qui debet trahi per N ab L usque ad septimam exuberacionem. Et habebis materiam ualde conuenientem ad creandum nostrum lapidem, in quo calor naturalis continetur. Et hoc est causa, quare natura separata facit iungere suas partes totum in unum; et hoc fit ut uirtus uinta fortior sit quam dispersa.
Creacio lapidis solummodo fit ex N et O per digestionem de M, quousque corpus nigrum uertitur in album, quoniam tunc [N] approximatur tantum quantum potest ad suam primam naturam, que est propinquior nature de H, quam non erat S nec E nec F. Et ideo uis est, quod N uertatur G, quoniam est proprius nature de N, et quod E uertatur in O, eo quod est uicinius nature de N, unde exibit P, que est complementum tocius magisterii. Sed oportet quod teneas secretum.
Modo tempus est quod facias questionem si species metallorum possunt transmutari.
22·2
Solucio: id, quod homo uidet per effectum, non indiget probacione alia. In ueritate est unum speciale metallificatiuum, metallificabile et metallificans in natura minerali. Et ab istis speciebus concretis est species ueritatis, que est speciale colorificatiuum, colorificabile et colorificans; et hec due species sunt in esse et essencia. Et ideo species in esse et species in essencia, in quantum sunt, non conuertuntur. Sed eorum indiuidualia, in quibus sunt colligata per ingenium nature elementa simplicia mineralia, per quam colliganciam est species in actu, multum bene conuertuntur. Et ideo uocantur media principalia in nostro magisterio, quoniam possunt mutari sub conseruacione sue speciei, taliter quod species prima <queratur> que erat in actu manifesto est concreta in essencia concretorum, que sunt in entibus creatis, que non conuertuntur. Et ideo, cum ex illis constat species, que est in esse ueritatis et bonitatis et magnitudinis, entia que [sunt] in entibus creatis non conuertuntur, quoniam, si conuerterentur, encia realia essent confusa, eciam ars non posset sequi uiam [quam] sequitur; nec natura posset multiplicari aliquam rem ad similitudinem precedentis generis. Iccirco est potestas nature posita per creatorem summum, quod solummodo indiuidualia, in quibus sunt encia realia tracta ex speciebus eorum, sine corrupcione aut separacione istorum in genere cuiuslibet speciei sub sua conseruacione transmutantur.
22·3
Ad faciendum multiplicacionem illius, alias de isto, noster ignis creatur et ab illo exit lumen et claritas; et lumen est noster calor, qui multiplicatur per ignem innaturalem et contra naturam, hoc est in partibus indiuidualibus nature mineralis, sicut experiencia tibi poterit manifestare, si per artem in hac practica poteris esse imbutus. Quia calor figuratiuus nostri lapidis rubei, qui habet ignem simplicis ignicionis, est pars ignis creati et cum illo trahimus nostrum argentum uiuum, quousque fiat ignis maioris composicionis. Et propterea uocamus ipsum ‘ignem compositum’, quoniam ibi est subtiliter infixus calor ignis simplicis, reme[a]ntis a non naturali et contra naturam, cum sua proprietate corelatiua, que est ignificatiua, ignificabili et ignificans. Et sic ignis cum suis passiuis indiuidualibus mouet potenciam ad multiplicandum suum complere et suum finire; non quod potencia, in quantum est passiua, mouet potenciam actiuam, sed sunt similitudines cognite entibus realibus ad finem, quod sint permutate et penetrate tincture in natura meliori, scilicet de natura aeris in naturam ignis, sicut mouet potencia illa obiecta ad finem complendi et finiendi, sicut ignis mouet oleum ad finem lucendi et dandi claritatem.
22·4
Uerumptamen, fili, trahe regulam generalem secreto nature, quod omni tempore obiectum, in quantum est appetibile, mouet potenciam in attrahendo cum sua appetibilitate, sicut res que desiderat perfici a suo et non ab altero, ut possit habere requiem secundum naturam in suo complemento. Et quoniam natura, que semper operatur, non est infinita, cum sit composita ex partibus uniuersalibus elementalibus, ideo nec suum opus infinitum potest esse. Sic potes intelligere quod omnia elementa demonstrant suam potenciam in nostro lapide, secundum magis et minus sue dominacionis. Quoniam si aer, fili, in generacione nostri lapidis, dominetur super ignem ei terminatum, apparet noster lapis in diafanitate supra aquam gelatam. Et si aqua dominatur, manifestabitur albedo. Et si terra, nigredo.
Fili, si tu intelligas ista elementa et scias conuertere ea in operacionibus certis, habebis intellectum et effectum lapidis; quia secundum proporcionem formarum apparent forme in diuersis speciebus, et per diuersam proporcionem mixti diuersa datur forma generato. Et diuersa proporcio mixtionis est in metallis, sicut apparet per eorum formas. Et abinde mouetur pars secreti. Si tu non cognoscas lapides et uirtutes illorum cum suis naturis […] non consulo quod appropinques lapidi.
23·2
Fili, forma et species manifestabit tibi bonitatem materie uel utilitatem illius et grossitudinem et simplicitatem; quoniam certa forma et certa species secundum suam proprietatem datur sue materie proprie. Et secundum fluxum materie influuntur forme, sicut aurum et plumbum tibi manifestant. Et quanto materia est nobilior, de tanto forma cuiuslibet mixti est nobilior. Et quantum nobilis est forma elementi impuri, multo nobilior est forma corporis, quod cum corrupcione fuerit depuratum.
Fili, nostra quattuor elementa exierunt ab una sola natura, in qua est influxa species mineralis in potencia, que postea per opus nature in actu manifesto demonstratur ad finem elementarie circulacionis. Et istud opus non est in actu, sed in racione potestatis, per quam natura cum sua intelligencia ponit in proprio actu. Ideo nostrum opus assimilatur nature et est tantummodo in racione, quoniam absque illa cursus operis naturalis numquam poterit compleri, nisi transeat per racionem intellectiuam. Et ideo pauci sunt, qui nostrum opus sciunt ponere in actu, cum non habeatur nisi una rota sola, que uadit per unam semitam ad respectum nature, per quam se habent mutari elementa sub conseruacione et mutacione speciei talis in illis infuse de potencia in actum. Et sic apparet quod nostra ars non est in esse, sed in potencia, quam racione potencie intellectiue nos traximus et posuimus in actum.
25
Quando igitur, fili, tu uolueris facere nostrum lapidem, scias primo, quomodo et qualiter natura operatur et sequitur illammet carreriam, id est uiam, et habebis a dictis elementis id, quod uolueris, quoniam natura habet operari et non tu, et formare et mutare. Ideo conuenit per necessitatem, quod tu eam scias ducere totum directum carrerie et informare materiam, in qua natura introducitur. Et si bene scias ipsam conducere, ipsa dabit tibi magis, quam scias deposcere.
25·2
Et scias, fili, quot modis uadunt errando specialiter stulti alkamiste [sic] imperiti in tribus rebus principaliter et ualde specialiter. Ex quibus due reducuntur ad unam, scilicet quod nesciunt ignem disponere, qui est magister tocius operis, quoniam ille est, qui congelat et dissoluit insimul, quod ipsi intelligere non possunt, quia ex toto sunt ignorancia imbuti.
25·3
Tercia pars est, quia nesciunt disponere eorum materiam [in illum] modum, per quem ei detur uirtus informatiua, cum qua instrumentum, quod est in materia, est uel debet esse directum ad formandum suum motum; hoc ipsi perquirunt; et est natura uenerabilis abscondita infra suam fabricam, quam tibi, si tu perfecte scis regere, tibi apparebit. Quia nobismet cum claro lumine apparuit in forma terre albe subtilis foliate, que est proprie ex natura argenti preciosi.
25·4
Iccirco, fili, tibi ammonestamus quod in nostro magisterio non uelis habere artem incertam in loco uirtutis informatiue; nec uelis uti cum igne ardenti loco instrumenti. Uirtus informatiua gubernatur per certum modum operandi, qui cum certa racione cognicionis datur sciri. Scientifice illum debes habere coram oculis tuis in introitu nostri magisterii. Igitur, antequam aliquid facias, uideas quid uelis facere et operaris sapienter, simplando grossum, lenificando ponderosum, mollificando asperum, dulcificando amarum. De grosso fac simplum, de ponderoso leue, asperum mollifica et amarum dulcifica, et habebis complementum cum cognicione instrumenti, quod dirigitur uirtute informatiua mouente materiam ad formam, cuius est actiuus formator, per potenciam, que infunditur in illo ex parte superiori et est locus et locatum, quoniam generatur per infusionem in suo loco, quia generat alterum locatum per proprietates celi, que sunt influxe in materia per radios solis et stellarum.
25·5
Uerumptamen id, quod uirtutes elementales et celestes faciunt in uasis naturalibus, hoc idem faciunt in uasis artificialibus; sed oportet quod ipsa formentur ad modum uasorum naturalium. Et hoc, quod facit natura cum calore solis et stellarum, illud idem facit cum calore ignis. Sed oportet, quod contemperetur taliter, quod non superet uirtutem mutatiuam et informatiuam, que est in materia influxa a superioribus. Quoniam in omnibus rebus, que fuerunt putrefacte et corrupte, uidimus influere uirtutes stellarum accipiendo determinacionem in illa re, ad quam materia<m> habet conuenienciam. Quia uirtus celestis est ualde communis et accipit determinacionem per uirtutem sui subiecti in rebus mixtis. Et ideo, quando ipsa influitur in materia minerali, statim accipit determinacionem nature in uirtute minerali, et sic de uegetabilibus et de animalibus secundum genus materiale.
25·6
Iccirco, fili, habes cognoscere elementa nostri lapidis, que sunt materia nature mineralis, quando ipsis influitur uirtus multiplicatiua, que respicit ad perfeccionem actus mineralis per determinacionem, quam accipit a natura et materia minerali et non de uegetabili neque de animali. Uerumptamen hoc damus pro uero, quod quando uolueris habere elementa mineralia, non accipias de primis neque de ultimis ad operandum nostrum lapidem, quoniam prima sunt multum simplicia et ultima multum grossa. Exemplum: quando esuris, capis de pane […] dimitte frumentum; et accipe farinam.
25·7
Hec est parabola nostra et doctrina philosophalis tibi, fili, data per figuram elementorum, in quibus sunt encia mineralia, de quibus mouetur uirtus celestis instrumentalis. Ideo, fili, uelis notare quod uirtus informatiua mouet instrumentum et instrumentum mouet materiam occultam, et materia mutatur de potencia occulta in actum manifestum, et uirtus informatiua introducitur in materiam cum sciencia cognita per artificem in sua operacione naturali.
Nunc, fili, potes intelligere per dicta procedencia et sequencia, que est uirtus, per quam noster lapis se habet multiplicari et unde exiuit. Et dicimus tibi quod ipsa est uirtus mineralis influxa a celo in materia minerali, per quam secundum specificacionem sue nature ipsa accepit fortitudinem et uirtutem mineralem, que respicit perfeccionem tocius sue nature, in tantum quantum potest extendere secundum naturam indiuiduorum.
26·2
At nota hic, quare fuit reperta et facta prima solucio, ut uirtus instrumentalis fiat similiter bene mixtionata per totam suam naturam et fiat res unius commixtionis uelud res omogenea nature mineralis […]
26·3
Que indiuidua sunt inclusa in uniuersitate tocius nature mineralis, in quibus uirtute influencie infunditur et deuallatur uirtus nostri lapidis formatiua, sicut in semine animalis, quod mouetur a superfluitate alimenti putrefacti, deuallatur a uasis testicularibus uirtus formatiua animalis; que uirtus postea per diligenciam nature specificat indiuidualia in species et formam animalis precedentis: et est tamquam magister carpentarius in formando suum artificium per suam artem. Sic est in materia nostri lapidis uirtus formatiua, que respicit perfeccionem nostri lapidis aut alterius. Quia tantum tibi dico quod ipsa est una uirtus communis, que format lapides et metalla et omnia media, que sunt in illa. Et dico quod est uis communis tocius nature mineralis, quoniam lapides omnes per ipsam formantur per determinacionem, quam accepit ab aqua terrestri sue generacionis et in ipsis stat fixata.
26·4
Uideas tunc, si est res ualde communis, cum ipsa sit in lapidibus, quos tu quotidie calcas.
26·5
Et per istam doctrinam potes intelligere, quod apparet in qua terra debet anima seminari et coniungi mercurio. Et super hoc passu uideatur »Epistola Alexandri«, que loquitur de illis, qui dicunt lapides, qui inueniuntur, inutiles et nullius ualoris.
26·6
Ideo admiratur rusticus, quando audit dici, quod nostrum aurum efficitur ex natura lapidum.
26·7
Adhuc potes melius congnoscere istam uirtutem, que est potencia formatiua, accipiendo similitudinem in liquoribus gummosis arborum, quando exeunt foras: sicut sunt mastix, incensum aut olibanum et liquores uinearum et aliarum similium arborum, quos poteris cognoscere, quod sunt humiditates mixte secundum minimas partes cum subtilibus partibus siccis suarum arborum per uirtutem et mixtionem caloris nature, que fecit pati, alias sustinere, humidum [cum] sicco et siccum cum humido. Et ideo, cum tales liquores exeunt foras a suis arboribus, statim manifestat homini humidum suam naturam siccam,
26·8
Eo quod calor naturalis dispersus per totum humidum est constrictus; et sic non potest se plus mouere in humido ad formandum illam rem in figura nec in forma, nec fructus eciam, quanto est extra locum sui uasis et sue generacionis. Claudatur ergo bene uas; et non aperiatur, quousque humidum terminetur et finiatur, secundum quod suas raciones et sufflaciones aereas excluserit. Et hoc intelligitur de sua terra, que non est separata in uase. Et de hoc traditur exemplum de grano frumenti et de rebus terminatis.
26·9
quando per frigidum aereum constrictum congelatur in hoc, quod dictum est; et quod, quia se sentit extra locum generacionis, in quo est uirtus formatiua, que format dictos liquores cum suis duobus instrumentis in flores, in folia et in fructus secundum eorum naturas, quamdiu sunt infra suas arbores, ubi est dicta uirtus.
26·10
Iccirco per hoc, fili, potes intelligere quod materia sicci terrestris subtilis, que passa est ab humido, est preparata ad petram et generata in alio per infusionem uirtutem [sic] stellarum et loci, sicut superius diximus de uirtute formatiua lapidis. Alia littera habet sic: Iccirco, fili, potes intelligere quod sicut materia sui terrestris subtilis, que sustinuit cum humido uiscoso materiam humidi, que sustinuit ab igne terrestri, preparatur ad lapidem, eciam generatur in illo per infusionem similem uirtutum stellarum et loci, sicut superius diximus de uirtute formatiua lapidis. Sic generatur per infusionem similem uirtus in semine testiculorum, uidelicet quando semen deuallatur per totam spongiositatem corporis, tractum ad uasa seminaria tali modo, quod uirtus recipit determinacionem loci, ubi infunditur.
26·11
Et ideo necessarium est, quod habeatur fortis influencia, ut calor sit sufficiens ad digerendum materiam metallorum pro prima digestione, aut quod illa materia sit satis parua et rara, ut calor simplex se possit mouere per totam illam rem, donec forcior calor generatur in forciori materia compositi et ut possit forciorem materiam digerere.
26·12
Et ideo possidet et accipit potenciam formandi multas figuras et diuersas per differenciam qualitatis loci generacionis. Quia, quando dicta uirtus infunditur in materia minerali, ipsa inuenit dictam materiam in complexione ualde siccam tendentem in mineralitate[m]. Et ideo necesse est quod ipsa sequatur naturam mineralem, informando secundum qualitatem loci, in quo adiungitur natura, secundum suam fortitudinem.
26·13
Et consimiliter est in natura animalium, que est complexionata de complexione calida et humida, quoniam suus proprius locus est complexionatus ab illamet complexione, sicut testiculi animalium, qui sunt calidi et humidi, sunt magis et minus ualde spongiosi. Et sic uirtus format, respiciendo qualitatem naturis et specificando secundum […] speciem generis, unde exiuit. Et propterea dicemus, fili, si intelligere nos uelis, quod in qualibet materia secundum suam speciem infunditur propria uirtus. Et hoc est, quod dicit Platonicus: Secundum merita materiarum infunduntur uirtutes celestes, que operantur et informant res nature et uegetabilium et animalium et mineralium.
26·14
Iccirco notandum est quod influencia caloris naturalis descendit a corporibus celestibus in estate, uidelicet a sole et stellis et tunc aer incalescit et calefit, continens omnia. Et dum <a> aer est calefactus, calefacit corpora et dissoluit ea et in fine uenit influencia frigidi, comprimendo calidum aeris in centro corporis, et tunc uegetabilia incipiunt cressere et germinare et sic faciunt mineralia. Quare dicitur in rebus, quod debet relinqui stellis ad constringendum materiam per calidum aut per frigidum […].
26·15
Et istud uocamus uirtutem celestem, uirtutem multiplicatiuam, uirtutem uegetatiuam et uirtutem mutatiuam. Quapropter declaratur quod noster lapis formatur per uirtutem celestem; eciam cressit [sic] per uirtutem multiplicatiuam; et pululat et gignitur per uirtutem uegetatiuam; et mutatur per uirtutem mutatiuam; et corrumpitur per uirtutem corruptiuam; et generatur per uirtutem generatiuam de corrupcione in generacionem.
26·16
Et ideo sciendum est quod uirtus celestialis, multiplicatiua, uege[ta]tiua, mutatiua, corruptiua et generatiua dicitur: celestialis, eo quod format; multiplicatiua, eo quod multiplicat; uegetatiua, eo quod crescit seu crescere facit et fructificat; mutatiua, eo quod mutat; corrup<ta>tiua, eo quod corrumpit; generatiua, eo quod generat. Et hee sex uirtutes sunt, que recipiunt determinacionem primam, eo quod desiderat formari, et formacio non potest esse sine mutacione et alteracione materie. Quare conuenit et est necessitas quod ista sola prima uirtus induat se omnium aliarum uirtutum, secundum proprietatem materie alteratiue et passibilis. Quapropter apparet quod non potest formari absque mutacione materie, nec mutari sine corrupcione, nec generare nec multiplicare nec uegetare sine alteracione illius materie. Quare apparet quod uirtus celestis pro formacione, uidelicet ut ualeat perficere et formare materiam, omnia supradicta facit. Et sic declaratur qualiter natura transit per sua media ad extrema; ac eciam per ea, que supradicta sunt, declaratur, quod nulla materia poterit perfici, nisi diucius paciatur.
26·17
Iccirco opus est quod in tua materia infundatur talis uirtus, quia anima est lapidum, sicut anima uegetabilis est anima plantarum et sicut anima uitalis in animalibus. Non quod intelligas quod sit in simili modo uegetabilis, ut est in plantis, sed quasi sequendo ordinem secundum suam potenciam et secundum quod sua materia sinere potest racione sue subtilitatis tendentis ad mineralitatem. Quoniam, ubi magis potest monstrare potentiam suam nobilis uirtus celestis, de tanto magis est sua materia subtilis et de illa magis subtili<s> facit suum uelle ad suum modum. Nec quod sit uelud anima uitalis, qui est actus [corporis] organici phisici habentis in se potenciam uite, quia materia sue dure nature terrestris et sicce non suffert; sed tanquam ars que operatur artista in suo artificio.
26·18
Per hoc, fili, indiges bene scire quod omnis uirtus talis, que format materiam secundum suum genus naturale, indiget habere duo propria instrumenta, per que format suum opus secundum diuersitatem materie sue, cognicione quorum dicemus in secunda parte. Quoniam eciam adhuc melius uolumus declarare de dicta uirtute et dare exemplar per dicta uegetalia.
In nostro lapide est dicta uirtus mortua, quoniam non habet potestatem multiplicandi racione sue materie dure et compac[t]e, in qua calor, qui figatur per se, non potest moueri, per quem dicta uirtus se habet gubernari ad formandum nostrum lapidem. Et de hoc dabimus exemplum per granum frumenti et per granum cuiuslibet alterius seminis; quia granum frumenti, stans per se in materia compacta et sicca, numquam taliter secundum cursum nature habet potestatem multiplicandi, nisi sit per resolucionem et per attenuacionem et per simplificacionem sue dure substancie, in qua substancia dura est congelatus calor inclusus infra illam substanciam determinatam, et est mortificatus racione siccitatis et duritatis, in qua est materia terminata, in qua retinetur calor nature. Nam ex frigiditate et siccitate excellenti causatur qualitas mortificatiua. Et per hoc potes cognoscere, et cognoscit uillanus et rusticus, quod talis siccitas diutius causans duritatem et mortalitatem indiget humectacione aerea, ut calor naturalis possit resuscitari et extendi in simplici materia aeris, qui est ei cibus materialis.
27·2
Sed quod hec subtiliacio parcium grossarum in simplices possit fieri, non datur nature, nisi per subtiliacionem suarum parcium siccarum per resolucionem, que fit per reincrudacionem materialis humidi grani quod fuerat terminatum in coctum in digestione perfecta per modum subtilis substancie albe, ex qua fit panis, qui manducatur. Et reincrudacio dicti humidi seminalis, quod est terminatum in siccum, causatur ab humido subtili frigido terrestri et crudo, quod accipit in sua dissolucione. Quia necessarium est quod siccum uertatur in humidum, quod est amicus et cibus ignis, qui conformat nascenciam sua uirtute. Sed, cum siccum et humidum sint qualitates opposite propter differenciam contrarietatis, iccirco necesse est quod per differenciam concordancie permutentur et habeant se permutari elementa de qualitate in alteram, scilicet siccum et frigidum in frigidum et humidum, ut materia terre approprietur et iungatur per ignem per differenciam concordancie, uidelicet quod materia sicca grani uertatur in materiam [humidam], in qua est calor naturalis per differenciam concordancie, qui habet potestatem recipiendi uirtutem informatiuam celi.
27·3
Quapropter apparet quod natura non transit ab uno contrario in aliud contrarium, nisi per suum medium, per quod medium transitus causatur de differencia concordancie, per quam natura transmutatur ab una natura in aliam naturam. Et est differencia specialis, que debet sumi, eo quod aqua est amica aeris propter suam humiditatem et uicina terre propter suam frigiditatem, de qua per rarefaccionem, elementacionem, aliter eleuacionem, et subtiliacionem, uenit reincrudacio in rebus, que sunt et fuerunt cocte et condensate et terminate per naturam et per artem.
27·4
Unde notandum est quod condensacio et rarifacio est uia originalis in transformacione elementorum in gradibus certis. Et ista est communis et uera doctrina, per quam natura sagax conuertit sua elementa. Et ideo, quando granum dissoluitur et reincrudatur et transmutatur de sapore in alium, ibidem operatur frigiditas et humiditas, que sunt aque crude. Iccirco calor, in quo est uirtus uegetabilis potencialiter, non sentit adhuc de uirtute informatiua secundi instrumenti, quod mouetur a celo ad informandum per aliam informacionem calorem naturalem. Et ideo non potest habere motum penetrandi actualiter, nec se moueri in partibus sui humidi materialis, quoniam quasi hebetata et mortificata est in suo materiali per resolucionem principio racione frigidi humidi, quod intrant [sic] in suo materiali per resolucionem et conuersionem dicti sicci, cum superfluitate multi magni frigidi humidi.
27·5
Sed postea deuallatur a secundo instrumento […] et diminuendo a dicta humiditate frigido tantum, quantum oportet ad intencionem nature et non plus, usque ad terminum excitacionis caloris naturalis, quoniam tunc perdidit materia istam superfluitatem frigiditatis, que eam tenet mortificatam. Et tantum mortificauit calorem, qui est instrumentum nature, per quam superfluitatem ponitur in resolucione. Et quando iste calor nature excitatur cum calore solis cum continuacione talis informacionis, dictus calor se incipit moueri in suo humido materiali, cum quo ligatur; et se mouendo, calor penetrat, eciam in penetrando dilatat, et in dilatando format, eciam conuertit suum humidum materialem in suam propriam speciem et in suum proprium esse. Et sic operari non cessat calor […] intus suam materiam in uegetando, pululificando, ampliando, elongando et extendendo et multiplicando, quousque ueniat ad terminum, quod non habet amplius de materia humida. Tunc incipit humor terminari et inspissari cum uirtute informatiua differente ab aliis per concordanciam; et calor mortificatur per siccitatem, quam granum frumenti accipit in terminacione cum sua <compabilitate> compactabilitate et duritate, donec uertatur alia uice in resolucionem et putrefaccionem.
27·6
Quapropter rota elementorum per naturam tota in girum rotatur, usque uenerit ad suum punctum terminatum; et sic per experienciam euidentem monstrat tibi natura quod uirtus, que est potencia in semine bladi, numquam ponitur in actu productiuo aut uegetatiuo […], quoniam est causa sue ableuacionis, subtiliacionis, eciam rarifaccionis, quousque ueniat ad terminum puncti generacionis, quam uocamus multiplicacionem ab uno grano ad centum, et de centum ad decem mille. Et ob hoc didicerunt uillani rustici, per uim uidendi quod, si granum frumenti non proiciatur in terram, sua uirtus non multiplicaretur, quoniam sua materia sicca non uult siner [sic] propter causam sue determinacionis facte per conuersionem subtilis in spissum. Et si proicitur in terram, alleuiabitur per resolucionem et cresset humidum cum putrefacione, per quam uenit uis sue animacione, que facit multiplicari […] in celestino calore ascendendo in altum aut superius plusquam fuerat sed sicut erat. Ergo uideatur quomodo seperatur per subtiliacionem purum et mundum a uili putrido et cenoso per eleuacionem, quam accepit a putrido per rarifaccionem, per quam exaltatur et fortiter preparatur.
27·7
Igitur nos dicimus firmiter res examinatas et esse bene et fortiter probatas, que per gentes mundi sunt tantum desiderate. Quapropter nos dicimus quod per opera uillanorum rusticorum adiuuantur et succurruntur facta uirtutum celestium cum seminacione, aracione, culturacione, eciam cum impinguacione terre; tali modo ipsi adiuuant naturam, ad citius expediendum et fructum meliorandum. Consimiliter dicimus quod simile est nostrum magisterium, quia primo necesse est quod substancia, que est pura natura nostri lapidis, resoluatur cum subtiliacione sue grosse substancie, et postea putrefiat et humidum separetur, quod est frigidum innaturale cum calore solari, qui uadit contra solem. Postea ministrari ei cibum competentem, quem uirtus iam dicta habet in se permutari.
27·8
Et per istum modum natura mineralis adiuuabitur per industriam sapientis alkamiste in tali forma, quod coram omnibus […], cum non indigent probacionibus logicalibus nec legistarum. Quoniam includitur per totum intelligere, in quali forma artista huius operis naturalis debet inclinari et dirigi con [sic] consideracione instrumentali aut racionali et non sophistica, cum sentenciis philosophie naturali; quoniam adhuc, non obstante quod ingenium profundum habeat logicus argumentatiuum et racionale de rebus extrinsecis, numquam tamen cum hoc toto, quod aliqua racione, que ueniat ad sensum, poterit directe cognoscere nec iudicare cum quali natura aut uirtute per fortitudinem intrinsicus habeat sua multiplicacio cressere super terram nisi per similitudinem, quasi simpliciter credendo nostrum magisterium esse aut non esse, nec quomodo potest fieri quod nostrum semen in terra sua pululet, crescat et colligat suos fructus et suas messes.
27·9
Hoc numquam scies, nisi cum doctrina experiencie prius intraueris in philosophia naturali et non sophistica, que nascitur per diuersas presumpciones fantasticas infusas in capitibus illorum, qui cum pronusticacionibus eleuatis contra uim et uoluntatem racionis et nature faciunt multos impertinentes errare in sophisticamentis. Quapropter concludo per raciones supradictas quod, si per industriam naturalem cum claris euidentibus experienciis tu non habueris rectam cognicionem rei iam inquisite, numquam ad tam preciosum epulum eris conuitatus per naturam. Et qui per hanc uiam non procedit, numquam in suo recesso, uel processu, erit uerus philosophus; cum ignorat uirtutem lapidum, que portant corpora de potencia in actum, sicut notum est experimentaliter.
27·10
Et experimentum destruit omnem formam contractam de arrogancia colerica, que uenit in capitibus eorum, qui presumunt esse id, quod non potest fieri, nec umquam erit. Et tales credunt deceptacionem suam esse indeceptibilem, quoniam ignorant discutere id, quod fantasia eorum eis representat in claro experimento, si sic est uel non. Et ideo debes recolligi in temetipso quod est opus; et necesse est quod sapienter cognoscatur primitus natura nostrorum lapidum in certa experiencia, habita per uiam practice mediante theorica aut doctrina ostensibili seu reuelacione secreti. Nam theorica probata formatur in practica; experiencia formatur a practica; et per experienciam formatur clara ueritas, que totaliter intellectum illuminat humanum. Igitur debet sciri et cognosci processus, quoniam ille monstrabit naturam lapidum et uirtutem illorum, que cum sua fortitudine conuertat rem; quod nulla alia substancia potest facere, nisi ipsa per suam similitudinem. Et est res secreta ignorantibus illam et communis omnibus cognoscentibus, sicut lumen mundi, cognicionem cuius habebis per uiam experimenti et non absque illa, quoniam ab illa exit uirtus et ueritas cause, per quam multiplicatur tinctura, cum adiutorio informacionis nostri naturalis magisterii.
Nunc potes cognoscere quod nulla res potest nasci nec crescere nec animari, nisi post suam corrupcionem, putrefaccionem et mortificaciones, quoniam tunc natura mutatur de natura in naturam sicut res fragilis et materia, que non habet complementum perfeccionis. Extrahitur igitur forma a sua materia per corrupcionem illius, ut ipsa separata a sua corrupcione possit perfici in sublimacione.
28·2
Fili, in omni materia est una potencia actiua, sicut tibi dixi, si bene me intellexisti, que uocatur forma non completa; et racione sue inperfeccionis est communis a[d] duo contraria, que quasi dicuntur informatiua illius secundum suum instinctum. Quoniam, quando illa potencia per uirtutem informatiuam ducitur ad actum alicuius forme, immediate appetit esse sub forma contraria, sicut ista potencia, quando communiter se habet in frigido et humido, ipsa existente sub una eorum, statim appetit esse in qualitate contraria. Quoniam nulla forma corporis corruptiui aut generatiui potest sufficienter compleri in sua materia potenciam actiuam, quando appetit compleri per aliam formam. Et illa forma, cum sit desparata, non potest introduci in materia, nisi per corrupcionem forme prime; et hoc secundum quod uirtus agens mutat et in mutando corrumpit presentem, que in natura opponitur corrupcioni precedenti, quoniam sic excitatur forma actiua ad formam contrariam et dat ei potestatem parum et parum complecius esse, quousque efficiatur sub actu completo illius forme et absque istis proprietatibus non est omnis materia.
28·3
Iccirco, fili, cum uolueris corrumpere nostrum lapidem, corrumpe ipsum cum igne sicco, ad finem quod siccum uertatur in frigidum. Et quando uolueris appropriare ad generacionem, facias quod humidum uertatur in calorem per fridigitatem. Et quando eris ad punctum generandi, misce frigidum humidum cum calor[e] sicco nature. Et quando uolueris aqua[m] cum calore refrigerare, calefacies magis. Et quando ignem uolueris incendere, balneetur intus. Et si uolueris niuem cum frigiditate dissoluere, congelas ipsam magis. Et hee sunt uerissime mutaciones nature graduate secundum suos gradus scale nature, que est rota elementata taliter, ut tibi diximus. Si igitur siccum conuertes in frigidum, et frigidum in humidum, et humidum in calidum, habebis magisterium, quoniam tali modo exit natura a natura mala et uertitur in bonam, et bona in meliorem.
28·4
Et ideo accipimus nos naturam in hac arte dupliciter: primo nos capimus pro contento, sicut est ignis nature; et secundo accipimus pro continenti illius, sicut est aer, in quo ignis est, se habet moueri ad formandum causas nature; ideo, quia aer non potest esse absque natura ignis, nec ignis potest formare ullam speciem materialem ad suam similitudinem, nisi in natura propinqua, non uelis intendere quod totum [non] sit nisi una sola materia idest natura, ex qua fit totum nostrum magisterium. Quapropter apparet quod lapis noster est de materia aeris compositi, quia nisi esset materialis, tinctura ignis non posset manifestari in actu, nec ignis posset ardere absque cibario aeris; quoniam, si non arderet, non daret claritatem. Ideo, cum in quolibet composito sit ignis nature et ille per certam informacionem se mouet; et in mouendo mouetur materia in terminando semper illam, necessaria res est quod materia habeat antequam speciem, secundum quod formator erit bene informatus, uidelicet illius speciei, ad quam materia habet conuenienciam secundum cursum nature. Quare declaratur quod non uelis operari nisi ex multum nobili materia, quam potes inuenire. Quoniam res non fit nisi secundum suam naturam; eciam ab illa res habet emendari.
Fili, nostra humiditas est aqua permanens, quoniam ipsa non perdet humidum radicale, quia non comburitur per ignem, neque ignis nostri lapidis mortui potest consumi, quin uideatur mutare de colore in alterum, immo melioratur et cressit in proprietate, quoniam ignis est suum proprium instrumentum et causa sui nobilis et proprii incrementi. Iccirco, quando uolueris insipere [sic] preparacionem nostri magisterii, accipe aquam proporcionatam in qualitate secundum naturam corporis, quod uolueris dissoluere, tali modo quod uirtus ignis contra naturam non superet calorem naturalem, quoniam corpora non sunt qualificata in mensuris, alias qualificata anatice, licet semel fuerint omnia unius uirtutis in domino deo nostro.
29·2
Modo tamen habent participacionem in differencia concordancie, quia aliqua illorum non sunt in tam forti composicione ut alia; neque eorum sulphur est tam subtile, neque tantum temperatum […]; et ideo per debiliorem uirtutem possunt deligari et dissolui illa corpora. Quoniam ignis, que [sic] calefacit hominem, infrigidat leonem; et ignis, qui calefacit leonem, ardet et cremat hominem. Quare tu debes scire quarum fortitudinum sunt uirtutes nostrorum lapidum, ut argenta uiua respectu potencie sulphuris nature possint temperari per certam cognoscenciam graduacionis in eorum prima resolucione. Nam ibi est totum periculum. Quapropter notificamus quod habeas sulphura per calorem destructa simplorum argentorum uiuorum et tali forma, quod sua proprietas actiua non terminetur per calorem extraneum, nec quod possit separari a subiecto humido, quod ex toto apparet nigrum plenum de nobili spiritu.
29·3
Hec nigredo nos ammonestat, docet et monstrat signum prime porte ad intrandum in nostro magisterio; et sine illa numquam aliquid fiet, eo quod est ignis nature, qui habet et debet creare nostrum lapidem, qui absque corrupcione sui corporis non potest manifestari. Et nisi manifestetur, numquam erit in accione, quod possit uegetari aut generari. Quare nos dicimus, in reuelando secretum, quod principium nostri operis est in forma capitis corui. Neque operaciones precedentes sunt principium nostri operis, quoniam sunt erratice, quousque compositum manifestetur totum nigrum.
29·4
Propterea notandum est quod omnes colores diuersi, apparentes in principio mixtionis, terminantur in nigredine, ex qua extrahitur oleum. Et postea in reduccione illi colores apparent iterato, sed terminantur in album. Et sunt dicti colores, quos ignis facit mixtus cum aere. Et sicut tales nubes nigre exeunt a corpore, sic iterato reducuntur.
29·5
Et non uelis intelligere quod nostra nigredo uenit subito neque immediate, sed paulatim, dulciter et suauiter, eo quod conuenit quod colores transeant per corpora, sicut faciunt elementa, eo quod ignis nature, cum fit reclusus in profundiori parte corporis sui, non potest statim monstrari, quousque corpus fuerit apertum. Quia in grossis elementis est ignis seratus et inclusus; et ideo conuenit quod prius subtilientur grossa elementa, scilicet terra et aqua, per digestionem debilem et leuem, unde causatur uiriditas, qui est primus color, signum cuius dat cognoscere quod accio caloris resoluentis est friuola et lenta et per consequens insufficiens ad bene dissoluendum et rarificandum partes terrestres. Est ideo in superficie et coopertura et undique manifestatur color uiridis indigestus et terrestris, in uentre cuius multiplicatur calor nature, qui racione humidi excellentis, qui eum tenet hebetatum, non potest manifestari. Sed, sicut diximus, calor nature parum et parum uigoratur, qui adiutorio caloris ignis ammi[ni]strati per ingenium artificis et operatoris, qui sciat bene per intellectum apertum disponare [sic] et informare et coquere materiam, quousque super eam appareat in dicta nigredine. Quia tunc ignis naturalis pugnat contra suum humorem, unde creatur nigredo.
Click or tap any word for its parse and dictionary entry.
Text: Perseus Digital Library, licensed CC BY-SA. Dictionary: Lewis & Short (Perseus, CC BY-SA). Morphology: LatinCy — machine parsing, corrected against the AGDT & PROIEL treebanks and Morpheus.