Library › Latin: Science & Medicine › Almagesti (Versio Anonymi)
Ptolemy’s Almagest in the anonymous Latin translation made directly from the Greek in Sicily around 1160, earlier than Gerard of Cremona’s version from the Arabic. In his own preface the translator addresses a benefactor who had taught him the exact sciences, comparing his debt to the ancient image of the three Graces, one turned away and two facing her, to show that a favour received must be returned doubled; he explains that, long seeking a worthy gift, he was at last granted the opportunity of bringing this work into Latin.
The Sicilian translation, made in the cosmopolitan Norman kingdom where Greek manuscripts and scholars were available, is closer to the original wording than the Arabic-Latin version but circulated far less widely. It is an important witness to twelfth-century Greek–Latin translation and to the learned culture of Norman Sicily, and its preface gives a rare personal statement from the anonymous translator.
About this edition. The Latin text comes from Corpus Corporum, the Latin text repository of the University of Zurich (edition: Corpus 29, Ptolemaeus Latinus (Corpus Corporum)), reused with attribution for non-commercial purposes (CC BY-NC-SA). Every word has been analyzed with LatinCy, a neural language model for Latin — click or tap any word for its dictionary form, part of speech, and complete morphology, together with the full entry from Lewis & Short’s A Latin Dictionary.
Latin · Science & Medicine
Almagesti (Versio Anonymi)
Ptolemy · ⟨Proemium translatoris⟩ · every word parsed
1
Iam pingendi Gratias antiqui feruntur habuisse consuetudinem, ut unam quidem uultum auersam due, quibus illa manum porrigeret, aspectarent. Cuius misterii non ignarus dudum moriter teneo gratiam simplam profectam duplam reuerti opportere. Tui ergo boni muneris memoror quo earum quas Aristotiles acriuestatas uocat artium doctrina, quasi haustu aque uiue, animum sitientem liberaliter imbuisti, olim quidem anxie queritabam quid tue dignum beniuolentie possem referre. Nec enim eis que philosophie tardus asecla longo pauperis exertitio conquisiueram purus ingenii torrens fons et domus artium pectus indigebat. Opes quoque aput earum contemptorem minimum promerri non dubius intelligebam. Angebatur ergo in dies magis ac magis animus meus eo molestius sustinens uotum, quo complendi uoti absolutius facultas negabatur. Uerum diutini clamorem desiderii superna tandem pietas exaudiuit dignum, ut arbitror, plene tribuens remunerationis instrumentum quod tuum tanto, ut tua pace loquar, minus precedit, quanto finis eo quod ad finem laudabilius. Nec enim tuum latet acumen quod omni sapienti liquet, numerorum mensurarumque scientiam ad eam que astrorum quasi quandam introductionis pontem prestruere. Huius uero eam partem que siderum motus specculatur ueterum lima, specculum modernorum, Claudius Ptolomeus astrorum scientie peritissimus xiii perscripsit libris qui a Grecis quidem Mathematica seu Meguisti Sintaxis, a Saracenis uero Elmeguisti corrupto nomine appellantur. Hos autem cum Salerni medicine insudassem audiens quendam ex nuntiis regis Scicilie quos ipse Constantinopolim miserrat nomine Aristipum largicione susceptos imperatoria Panormum transuexisse rei diu desiderate spe succensus, Scilleos latrattus non exhorui, Caripdim permeaui, ignea Ethene fluenta circuiui, eum queritans a quo mei finem sperabam desiderii. Quem tandem inuentum Perguse prope fontem Ethnea miracula satis cum perriculo perscrutantem, cum occulte quidem alia, manifeste uero mens scientie siderum expers prefatum michi transferre opus prohiberent, grecis ego litteris diligentissime preinstructus, primo quidem in Euclidis Dedomenis, Opticis et Catoptricis Phisicaque Procli Elementatione prelusi, dehinc uero prefatum Ptolomei opus aggressus, expositorem propitium diuina michi gratia prouidente Eugenium, uirum tan grece quam arabice lingue peritissimum, latine quoque non ignarum, illud contra uiri discoli uoluntatem latine dedi orationi. In quo nimirum mens mea infando pressa labore inceptum sepe destituisset opus, nisi superande difficultatis auctor potentissimus amor tui tuumque munus animum crebra mutui repetitionem pulsarent. Neque enim questus spe motus aut gloria istum potui laborem substinere, cum liquido constet spei locum artifici non relinqui, ubi ars ludibrio est et decori. Neque enim artificem mirari potest qui artem non miratur. Sensisti uero et tu non ullos his in temporibus cause quam ignorant iudices audacissimos, qui ne minus scientes uideantur, quecumque nesciunt inutilia predicant aut profana, – iuxta quod arabes dicunt: nullus maior artis inimicus quam qui expers est ipsius –, eoque pertinatius criminandis instant artibus, quo ab earum laude imperitie probrum certius sibi conspitiunt imminem. Eos omitto qui honestatis zelo honesta quoque studia persequuntur, quos pie peccare recte dixerim dum nociuam curarum putredinem recidere concedentes, a sanarum altrice curarum philosophia manum minime continent indiscretam, sed et eam ipsius partem graui criminatione persequuntur que ingeniis exquisita clarissimis et exculta, quo defecatior ac purior est, eo sapientie uocabulo dignior, eo gratiori quadam compede specculationis iocundissime animos hominum continet alligatos. Horum siquidem error, siue coloratus honesto, malitioso quoque predictorum testimonio fretus, apud imperitos, quorum maxima est multitudo, in bonarum negglectum artium efficacissime perorauit, ut iam numerorum quidem mensurarumque scientia omnino superflua et inutilis, astronomie uero studium ydolatria estimetur. Ita nimirum sentiebat uir religiosus ac prudens, cum dicebat: ‘hoc est igitur illud quadruuium quo his iuuandum est qui a sensibus procreatis nobiscum ad certiora intelligentie perduci uolunt’, eisdem quoque Remigius attestatur dicens: cum omnes artes pensundate essent, aput Egiptios Abraam eos astrologiam docuisse, sed et sanctum Moysem sanctumque Danielem Dominus credo ob astrorum scientiam reprobauit, stultum quippe creatoris opera contemplari, eorumque specculatione ineffabilem ipsius potentiam ac sapientiam detestabilius ammirari, nefarium quoque penitusque liquet illicitam ad conditoris cognitionem conditorum cognitione animum subleuare, creatorem insensibilem sensibilium specculatione sibi quodam modo sensibilem comparare? O mentes cecas uiamque philosophandi penitus ignorantes! A creatura siquidem mundi inuisibilia Dei intellecta conspitiuntur, nec satis insensibilium ueritatem percipere potest mens humana nisi ad eam preludio sensibilium sibi uiam facultatemque preexcuderit. Hinc a sapientibus constitutus est ac diligenter obseruatus hic studiorum ordo, ut primo quidem ingenite nebulas ruditatis diligenti creatorum disquisitione serenaretur, omnibus quidem sed eis potissimum inuigilando disciplinis, que ipsam sine omni erroris deuio sine omni scrupulo dubitationis ueritatem contemplantes occulum mentis, Boetio teste, rursus illuminantur, deinde uero robore hoc animati in theologica exercitatione mentis atiem fiducialiter intendebant, unde et ab ordine docendi et discendi theologiam methaphysicam nominabant. Uerum nostri nimirum aquile hoc quasi quodam uolimine giganteo minime indigent omni creaturarum aminiculo radiis summe lucis occulos infigere potentissimi atque summe secreta ueritatis efficaciter penetrare uix rudimentis a puerilibus celum inuoluant terrasque habitare dedignantur, super nubes eorum conuersatio, atque in ipso summe sinu sapientie sese requiescere gloriantur, mundanam despiciunt sapientiam, eique uacantium deliramenta subsannant.
Tibi uero uir mentis serenissime, longe alia mens est: tu sacras artes et propter se appetendas, scientibus dulces, insciis adorandas rectissime arbitraris. Nec uero tuum fallit acumen quoniam perfectio habitudinis in plenitudine existit congnitionis, quo sciendo proficimus, hoc accessum ad beatitudinem fieri, presertim cum otio quidem mens corrumpatur, studium uero uirtutis sit amicum, predarum quoque tibi, credo, uidetur, in quo prestat homo ceteris animantibus hominem homini prenittere, hinc insurgendum summisque uiribus iudicas incubendum ut omni scientie genere mens illustretur, ad beatitudinem preparetur, suo proprio bono decoretur. Tui ergo tibique simillium gratia presentem ego laborem hunc suscepi. Quibus si placeo intentio quoque mea michi perfecta est. Rideant et exultent artium inimici, ignota iudicent, astrorum studium insaniam predicent, mihi confiteor hec insania dulcis, mihi dulce clamare cum Nasone:
‘Felices anime quibus hoc cognoscere primum,
Inque domos superas scandere cura fuit!’
5
Faueas ergo summisque tibi uigiliis opus elaboratum benignus, queso, suscipias, illud tamen unum super omnia moneo ac rogo, ut ea qua et in geometricis usus esse docendis discretione collaudanda ad huius operis lectionem dignos admittas, indignos abicias: suam quippe rebus dignis adimet dignitatem, siquis eam communicauerit indignis.
1. Proemium
2. De ordine theorematum
3. Quoniam sperice celum fertur
4. Quoniam et terra sperica est ad sensum secundum omnes partes
10
5. Quoniam media celi est terra
6. Quoniam puncti rationem habet ad celestia tellus
7. Quoniam nullum motum transitiuum facit terra
8. Quoniam due differentie primorum motuum sunt in celo
9. De particularibus conceptionibus
15
10. De quantitate earum que in circulo rectarum
11. Canonium earum que in circulo rectarum
12. De ea que inter tropica periferia
13. Prelibata in spericas demonstrationes
14. De eis que inter equinoctialem et obliquum circulum periferiis
20
15. Canonum obliquationis
16. De eis que in recta spera asscensionibus
Click or tap any word for its parse and dictionary entry.
Text: Perseus Digital Library, licensed CC BY-SA. Dictionary: Lewis & Short (Perseus, CC BY-SA). Morphology: LatinCy — machine parsing, corrected against the AGDT & PROIEL treebanks and Morpheus.